Դավթի սաղմոսների գիրք

Биология

Գիրքը վերաբերում է բնության ուսումնասիրությանը և ներկայացնում է բնական աշխարհի ճանաչմանն ուղղված նյութեր։ Բնության մասին գիտելիքների տարածումը կարևոր նշանակություն է ունեցել կրթության զարգացման և գիտական մտածողության ձևավորման գործում՝ նպաստելով շրջակա միջավայրի, բնական երևույթների և կենդանի ու անկենդան աշխարհի առանձնահատկությունների ըմբռնմանը։ Նման բնույթի աշխատությունները կարող էին ծառայել որպես նախնական բնագիտական գիտելիքների աղբյուր՝ ընթերցողին ծանոթացնելով բնության բազմազանությանը, բնական երևույթների դիտարկմանը և դրանց միջև գոյություն ունեցող կապերի բացահայտմանը։ Բնության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս զարգացնելու դիտողականությունը, համեմատելու տարբեր երևույթներ, ուշադրություն դարձնելու դրանց բնորոշ հատկանիշներին և աստիճանաբար ձևավորելու համակարգված պատկերացում շրջապատող աշխարհի մասին։ Բնագիտական գրականությունը կարևոր դեր է ունեցել նաև ուսուցման գործընթացում՝ նպաստելով գիտելիքների փոխանցմանը և բնության նկատմամբ հետաքրքրության խթանմանը։ Այսպիսի գրքերը կարող էին կիրառվել ինքնուրույն ընթերցանության կամ ուսումնական պարապմունքների ընթացքում՝ որպես բնության մասին տեղեկությունների յուրացմանն օժանդակող նյութ։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայերեն բնագիտական գրականության պատմության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է բնական աշխարհի վերաբերյալ գիտելիքների հայերեն ներկայացման և տարածման ավանդույթը։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ գրքի պատմությամբ, բնագիտական կրթության զարգացմամբ և գիտելիքի հանրամատչելի տարածման պատմությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների համար։ Գիրքը նաև հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու հայերեն ուսումնական և ճանաչողական գրականության ձևավորման ընթացքը, ինչպես նաև բնության վերաբերյալ գիտելիքների փոխանցման նշանակությունը կրթական մշակույթի զարգացման մեջ։

Политология

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության արտաքին քաղաքականության կարևորագույն ուղղություններից մեկի՝ ծովային ելքի ձեռքբերման հիմնախնդրի ուսումնասիրությանը 1919-1920 թվականներին։ Հետազոտության շրջանակում ներկայացվում է այն աշխարհաքաղաքական և տնտեսական իրավիճակը, որում նորաստեղծ հայկական պետությունը փորձում էր հաղթահարել իր ներփակ աշխարհագրական դիրքը և ապահովել կապ դեպի Սև կամ Միջերկրական ծով։ Ծովային ելքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տարածքային ձեռքբերման խնդիր, այլև որպես Հայաստանի տնտեսական զարգացման, արտաքին առևտրի, հաղորդակցության, քաղաքական ինքնուրույնության և միջազգային դիրքերի ամրապնդման կարևոր նախապայման։ Ուսումնասիրության մեջ վերլուծվում են հայկական կառավարության և Փարիզում գործող հայկական պատվիրակությունների դիվանագիտական քայլերը, նրանց ներկայացրած տարածքային պահանջները և միջազգային խորհրդաժողովներում ծավալված բանակցությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Կիլիկիայի, Տրապիզոնի, Լազիստանի և Բաթումի ուղղություններով ծովային ելք ապահովելու տարբերակներին, ինչպես նաև դրանց շուրջ ձևավորված միջազգային հակասություններին։ Աշխատանքը ներկայացնում է Հայաստանի հարաբերությունները Վրաստանի, Հունաստանի, Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Իտալիայի, ԱՄՆ-ի, Ռուսաստանի և Թուրքիայի հետ՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին այդ պետությունների ռազմավարական և տարածքային շահերը ազդում հայկական դիվանագիտական նախաձեռնությունների վրա։ Կարևորվում է նաև հայ-վրացական հարաբերություններում Լազիստանի, Բաթումի և մերձսևծովյան տարածքների շուրջ առաջացած տարաձայնությունների ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև Պոնտոսի հույների տարածքային պահանջների ազդեցությունը Տրապիզոնի հարցի վրա։ Հետազոտության կարևոր հատվածը վերաբերում է Սևրի պայմանագրի շրջանակում Հայաստանի ծովային ելքի իրավունքի ամրագրմանը և դրա հետագա ճակատագրին՝ ցույց տալով, որ դիվանագիտական ձեռքբերումները չվերածվեցին կայուն և գործնականորեն իրականացված տարածքային լուծման։ Աշխատանքը նաև բացահայտում է ծովային ելքի ծրագրերի ձախողման հիմնական պատճառները՝ կապված մեծ տերությունների հակասությունների, տարածաշրջանային պետությունների շահերի, թուրքական քաղաքականության և Հայաստանի սահմանափակ քաղաքական ու ռազմական հնարավորությունների հետ։ Ուսումնասիրությունը արժեքավոր է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության արտաքին քաղաքականության և դիվանագիտության պատմության տեսանկյունից, քանի որ հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպիսի միջազգային պայմաններում էր ձևավորվում հայկական պետության արտաքին քաղաքական օրակարգը և ինչ նշանակություն ուներ աշխարհագրական մեկուսացվածության հաղթահարումը հանրապետության գոյատևման ու զարգացման համար։

Право

Աշխատությունը նվիրված է ազգային իրավական համակարգի էության, կառուցվածքի, ձևավորման և զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը գլոբալացման պայմաններում՝ պատմատեսական և իրավական վերլուծության համադրմամբ։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են ազգային իրավական համակարգի ձևավորման պատմական նախադրյալները, դրա հիմնական տարրերը, իրավական նորմերի, ինստիտուտների, սկզբունքների և իրավակիրառ պրակտիկայի փոխկապակցվածությունը։ Քննարկվում են իրավական համակարգի զարգացման վրա ազդող ներքին և արտաքին գործոնները, ինչպես նաև գլոբալացման պայմաններում միջազգային իրավունքի, միջազգային կազմակերպությունների, անդրազգային գործընթացների և տարբեր իրավական համակարգերի փոխազդեցության աճող նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազգային իրավական ինքնության պահպանման և միջազգային իրավական չափանիշներին համապատասխանեցման միջև հավասարակշռության խնդրին։ Վերլուծվում են իրավական համակարգերի մերձեցման, իրավական նորմերի ներդաշնակեցման և փոխառության գործընթացները, դրանց դրական հնարավորությունները և այն ռիսկերը, որոնք կարող են առաջանալ ազգային իրավական առանձնահատկությունների անտեսման դեպքում։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են նաև իրավական բարեփոխումների անհրաժեշտությունը, օրենսդրության արդիականացումը, իրավական ինստիտուտների արդյունավետության բարձրացումը, մարդու իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմների կատարելագործումը և իրավական պետության սկզբունքների ամրապնդումը։ Պատմական զարգացման տեսանկյունից իրավական համակարգի փոփոխությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու դրա շարունակականության և վերափոխման օրինաչափությունները, իսկ տեսական-իրավական մոտեցումը՝ գնահատելու ժամանակակից գլոբալ գործընթացների ազդեցությունը ազգային իրավակարգի վրա։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի ազգային իրավական համակարգի զարգացման հեռանկարների, գլոբալացման պայմաններում առաջացող իրավական մարտահրավերների և դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղիների բացահայտման համար և կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, իրավունքի տեսությամբ զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Философия

Գիրքը ուսումնասիրում է, թե ինչպես սոցիոմշակութային փոփոխությունները ազդում են անհատի և հանրության վրա, առաջացնում մարդաբանական ճգնաժամեր և նոր մարտահրավերներ։ Հեղինակը ներգրավում է սոցիոլոգիական, մշակութաբանական և փիլիսոփայական մոտեցումներ՝ ուսումնասիրելու համար հասարակության հոգեբանական և արժեքային դինամիկան։ Հիմնական թեմաները․ Սոցիոմշակութային փոխակերպումների բնույթը և պատճառները Մարդաբանական ճգնաժամերի տեսական և կիրառական կողմերը Մարդու և հասարակության փոխհարաբերություններ Ժամանակակից սոցիալական արժեքների փոփոխություն Մշակութային անցյալի, ներկայի և ապագայի առնչությունները Գրքի առանձնահատկությունները․ Միավորում է սոցիոլոգիա, մշակութաբանություն և փիլիսոփայություն Վերլուծում է ժամանակակից աշխարհի մարտահրավերները և փոփոխությունները Ներկայացնում է գործնական օրինակներ և վերլուծություններ Հարմար է հասարակագիտության, փիլիսոփայության և մարդաբանության ուսանողների համար

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակի լեզվական, մշակութային և պատկերային արտահայտման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը բրիտանական ժողովրդական հեքիաթներում՝ դրանք հայկական հեքիաթային նյութի հետ զուգադրելու միջոցով։ Հետազոտության կենտրոնում ժամանակն է ոչ միայն որպես դեպքերի հաջորդականությունը կազմակերպող պատմողական գործոն, այլև որպես տվյալ մշակույթի աշխարհընկալումը, ավանդական պատկերացումները և արժեքային համակարգը արտացոլող հասկացույթ։ Ուսումնասիրվում են ժամանակի անվանումներն ու ժամանակային հարաբերություններ արտահայտող բառային և քերականական միջոցները, անցյալի, ներկայի և ապագայի փոխհարաբերությունը, ինչպես նաև ժամանակի տևողության, կրկնության, հաջորդականության և սահմանային պահերի լեզվական ներկայացումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հեքիաթային ժամանակի պայմանական բնույթին, երբ իրադարձությունների ընթացքը կարող է տարբերվել առօրյա ժամանակի սովորական տրամաբանությունից, իսկ երկարատև ժամանակահատվածները ներկայացվել որպես սեղմված պատմողական հատվածներ։ Քննվում են նաև օրվա և տարվա ժամանակների, տարիքային փուլերի, ճանապարհորդության, սպասման, վերադարձի և փոփոխության հետ կապված ժամանակային պատկերները։ Բրիտանական և հայկական նյութերի համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել երկու մշակույթներում հանդիպող ընդհանուր հեքիաթային օրինաչափությունները և ժամանակի ընկալման մշակութային առանձնահատկությունները։ Վերլուծության ընթացքում կարևոր նշանակություն ունեն կայուն բանաձևերը, պատմության սկիզբն ու ավարտը նշող արտահայտությունները, ժամանակային մակբայները, կրկնվող կառուցվածքները և այն լեզվական միավորները, որոնց միջոցով ստեղծվում է անցյալի անորոշ կամ առասպելական ժամանակի տպավորություն։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև ժամանակի ցիկլային և գծային ընկալումների հարաբերակցությանը, հերոսի կյանքի փուլերի ու փորձությունների ժամանակային կազմակերպմանը և ժամանակային խորհրդանշանների դերին հեքիաթի իմաստային կառուցվածքում։ Զուգադրական մոտեցումը թույլ է տալիս ուսումնասիրել, թե նմանատիպ պատմողական իրավիճակները ինչպես են լեզվականորեն ձևակերպվում տարբեր ազգային ավանդույթներում և ինչպիսի մշակութային իմաստներ են ձեռք բերում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ճանաչողական լեզվաբանության, լեզվամշակութաբանության, բանահյուսագիտության և զուգադրական լեզվաբանության մոտեցումները՝ ժամանակի հասկացութային և լեզվական ներկայացման ազգային ու համընդհանուր առանձնահատկությունները բացահայտելու նպատակով։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է սովորողների ֆիզիկական դաստիարակության կազմակերպման տեսական, մանկավարժական և մեթոդական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով առողջ ապրելակերպի ձևավորման կարևոր բաղադրիչներից մեկը։ Հետազոտության շրջանակում ֆիզիկական դաստիարակությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես շարժողական կարողությունների զարգացման և ֆիզիկական պատրաստվածության բարձրացման միջոց, այլև որպես կրթական գործընթաց, որի միջոցով հնարավոր է ձևավորել առողջության նկատմամբ գիտակցված վերաբերմունք, կանոնավոր ֆիզիկական ակտիվության սովորություններ և սեփական ֆիզիկական բարեկեցության պահպանման պատասխանատու մոտեցում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սովորողների տարիքային և անհատական առանձնահատկությունների հաշվառմանը, ֆիզիկական ակտիվության նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորմանը և ուսումնական գործընթացում համապատասխան մանկավարժական պայմանների ստեղծմանը։ Քննվում են ֆիզիկական դաստիարակության դասերի բովանդակության, կազմակերպման ձևերի և կիրառվող մեթոդների կատարելագործման հնարավորությունները՝ հաշվի առնելով սովորողների տարբեր ֆիզիկական հնարավորություններն ու պատրաստվածության մակարդակները։ Կարևորվում է շարժողական ակտիվության, օրվա ռեժիմի, հանգստի, անձնական հիգիենայի և առողջության պահպանման վերաբերյալ գիտելիքների փոխկապակցված ձևավորումը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է սովորողների մոտ ֆիզիկական վարժություններով ինքնուրույն և պարբերաբար զբաղվելու ներքին մոտիվացիայի զարգացումը, քանի որ առողջ ապրելակերպի կայուն սովորությունները չեն սահմանափակվում միայն ուսումնական հաստատությունում կազմակերպվող պարապմունքներով։ Դիտարկվում են նաև ժամանակակից կենսակերպի պայմաններում շարժողական ակտիվության նվազման հետ կապված մանկավարժական մարտահրավերները և դրանց հաղթահարման հնարավորությունները կրթական աշխատանքի միջոցով։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ուսուցչի դերին՝ որպես սովորողների ֆիզիկական զարգացման կազմակերպողի, առողջության վերաբերյալ գիտելիքների փոխանցողի և դրական վարքային սովորությունների ձևավորմանն աջակցող մասնագետի։ Կարևորվում է նաև ընտանիքի և կրթական հաստատության համագործակցությունը, քանի որ սովորողի առօրյա վարքագիծը և ֆիզիկական ակտիվության նկատմամբ վերաբերմունքը ձևավորվում են ինչպես դպրոցական, այնպես էլ ընտանեկան միջավայրում։ Քննվում են ֆիզիկական դաստիարակության արդյունավետության գնահատման մոտեցումները՝ ուշադրություն դարձնելով ոչ միայն ֆիզիկական պատրաստվածության արդյունքներին, այլև սովորողների գիտելիքներին, վերաբերմունքին, մասնակցության կայունությանը և առողջ ապրելակերպի վերաբերյալ ձևավորված սովորություններին։ Նման համալիր մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ֆիզիկական դաստիարակությունը դիտարկել որպես սովորողի ընդհանուր զարգացման, ինքնակարգավորման, սոցիալական ակտիվության և առողջության պահպանման մշակույթի ձևավորման կարևոր միջոց։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել մանկավարժության, ֆիզիկական դաստիարակության տեսության և մեթոդիկայի, առողջապահական կրթության և կրթության կազմակերպման ոլորտներում աշխատող մասնագետների, մանկավարժների ու հետազոտողների համար։