Գործք առաքելոց

Sociology

Գիրքը ներկայացնում է հայ սոցիոլոգիական մտքի ձևավորման և զարգացման առանձնահատկությունները XIX դարավերջից մինչև XX դարասկիզբ ընկած ժամանակաշրջանում։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են այն հասարակական, քաղաքական և մշակութային պայմանները, որոնք նպաստել են սոցիոլոգիական գաղափարների առաջացմանը հայ իրականության մեջ։ Աշխատությունը բացահայտում է հայ մտավորականության դերը հասարակական երևույթների վերլուծության, ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման և սոցիալական խնդիրների ուսումնասիրման գործընթացներում։ Ներկայացվում են ժամանակաշրջանի հիմնական գաղափարական ուղղությունները, հասարակագիտական մոտեցումները և այն գործոնները, որոնք ազդել են հայ սոցիոլոգիական մտքի ինքնատիպության ձևավորման վրա։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի հայ հասարակագիտական ժառանգության ուսումնասիրության համար՝ ցույց տալով, թե ինչպես են պատմական փոփոխությունները, ազգային խնդիրները և մշակութային զարգացումները ներգործել սոցիոլոգիական մտածողության կայացման վրա։ Այն օգտակար աղբյուր է սոցիոլոգների, պատմաբանների, հայագետների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են հայ հասարակական մտքի զարգացման ընթացքով։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է տատանվող դանակով հողամշակման ֆրեզի կառուցվածքային սխեմայի մշակմանը և դրա հիմնական տեխնիկական ու աշխատանքային պարամետրերի գիտական հիմնավորմանը։ Քննության են առնվում հողի մեխանիկական մշակման գործընթացի առանձնահատկությունները, ֆրեզային աշխատանքային օրգանների փոխազդեցությունը հողային միջավայրի հետ և մշակման արդյունավետության վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դանակի տատանողական շարժման բնութագրերին, շարժման հետագծին, աշխատանքային արագությանը, մշակման խորությանը և կառուցվածքային չափերին։ Վերլուծվում է նշված պարամետրերի ազդեցությունը հողի փխրեցման ու մանրացման աստիճանի, աշխատանքային դիմադրության, էներգածախսի և մեքենայի արտադրողականության վրա։ Քննարկվում են աշխատանքային օրգանի կառուցվածքի ընտրության, շարժաբերման մեխանիզմի կազմակերպման և առանձին հանգույցների փոխադարձ տեղադրման հնարավոր տարբերակները։ Կարևորվում է հողի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների և աշխատանքային պայմանների հաշվառումը՝ մեքենայի օպտիմալ ռեժիմների որոշման ժամանակ։ Տեսական հաշվարկների և փորձարարական հետազոտությունների միջոցով կարող են գնահատվել աշխատանքային օրգանի շարժման օրինաչափությունները, առաջացող ուժերը և էներգետիկական ցուցանիշները, ինչպես նաև հիմնավորվել կառուցվածքային ու տեխնոլոգիական պարամետրերի նպատակահարմար արժեքները։ Անդրադարձ է կատարվում մշակված սարքի աշխատանքի հուսալիությանը, հողամշակման որակին և գյուղատնտեսական ագրեգատների հետ դրա կիրառման հնարավորություններին։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել հողամշակման մեքենաների կառուցվածքների կատարելագործմանը, տեխնոլոգիական գործողությունների էներգատարության նվազեցմանը, հողի մշակման որակի բարձրացմանը և գյուղատնտեսական աշխատանքների մեքենայացման արդյունավետության բարելավմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գյուղատնտեսական մեքենաշինության, ագրոճարտարագիտության և հողամշակման տեխնոլոգիաների ոլորտների մասնագետների, նախագծողների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

History

Համաշխարհային պատմության և հին քաղաքակրթությունների ուսումնասիրությանն ուղղված այս բազմահատոր պատմագիտական աշխատության առաջին հատորը ներկայացնում է մարդկության հնագույն անցյալի, պետական կազմավորումների առաջացման, հասարակական հարաբերությունների ձևավորման և արևելյան ու միջերկրածովյան քաղաքակրթությունների զարգացման պատմական հիմքերը։ Աշխատության հիմնական նպատակն է ընթերցողին ծանոթացնել հին աշխարհի նշանավոր ժողովուրդների ծագման, պատմական զարգացման, քաղաքական կազմակերպման, կրոնական պատկերացումների, մշակութային նվաճումների և միմյանց հետ ունեցած փոխհարաբերությունների հետ՝ ձևավորելով հին պատմության ամբողջական ու համակարգված ընկալում։ Թեմատիկ ընդգրկման մեջ առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում Եգիպտոսը, Կարթագենը, Ասորեստանը, Բաբելոնը, Մարաստանը, Պարսկաստանը, Մակեդոնիան և Հունաստանը՝ որպես համաշխարհային քաղաքակրթության զարգացման վրա նշանակալի ազդեցություն ունեցած պատմական կենտրոններ։ Առաջին հատորի կարևոր պատմագիտական նշանակությունը հին աշխարհի պատմության սկզբնավորման և զարգացման գործընթացների ներկայացումն է՝ ուշադրություն դարձնելով այն բնական, աշխարհագրական, հասարակական և քաղաքական պայմաններին, որոնց ազդեցությամբ ձևավորվել են վաղ պետականությունները և քաղաքակրթական կենտրոնները։ Հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում Եգիպտոսի պատմությունը, որտեղ Նեղոսի հովտի բնական պայմանները նպաստել են կենտրոնացված պետականության, զարգացած երկրագործության, հասարակական բարդ կառուցվածքի և ինքնատիպ կրոնամշակութային համակարգի ձևավորմանը։ Եգիպտական քաղաքակրթության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու փարավոնական իշխանության, տաճարային մշակույթի, գրային համակարգերի, ճարտարապետության, գիտելիքի կուտակման և հնագույն հասարակության կազմակերպման առանձնահատկությունների մասին։ Միջագետքի քաղաքակրթությունների պատմությունը ներկայացվում է Ասորեստանի և Բաբելոնի օրինակով՝ ընդգծելով նրանց քաղաքական հզորացման, պետական կառավարման, ռազմական կազմակերպվածության, իրավական մտածողության, գրավոր մշակույթի և կրոնական ավանդույթների զարգացումը։ Այս տարածաշրջանի պատմությունը կարևոր նշանակություն ունի մարդկության վաղ քաղաքային կյանքի, վարչական համակարգերի, գիտության և մշակույթի սկզբնավորման ու տարածման գործընթացները հասկանալու համար։ Մարաստանի և Պարսկաստանի պատմական անցյալը լրացնում է հին արևելյան քաղաքակրթությունների ընդհանուր պատկերը՝ ներկայացնելով Իրանական բարձրավանդակի ժողովուրդների պետական կազմավորումները, քաղաքական վերելքը և կայսերական կառավարման համակարգերի ձևավորումը։ Պարսկական պետականության պատմությունը հատկապես կարևոր է հին աշխարհի քաղաքական աշխարհագրության, բազմազգ տերությունների կառավարման, միջազգային հարաբերությունների և Արևելքի ու Արևմուտքի միջև մշակութային կապերի զարգացման ուսումնասիրության համար։ Կարթագենի պատմության ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու Միջերկրական ծովի առևտրական ու ծովային քաղաքակրթությանը, փյունիկյան գաղութային ավանդույթներին, տնտեսական ազդեցության տարածմանը և տարածաշրջանային քաղաքական մրցակցությանը։ Հունաստանի և Մակեդոնիայի պատմությունը, իր հերթին, ներկայացնում է անտիկ քաղաքակրթության կարևորագույն ձեռքբերումները՝ քաղաքական մտքի, փիլիսոփայության, գրականության, արվեստի, գիտության և հասարակական կազմակերպման ոլորտներում։ Հունական քաղաք-պետությունների զարգացումը, ժողովրդավարական կառավարման պատմական փորձը, մշակութային ինքնատիպությունը և Մակեդոնիայի հզորացումը կարևոր նշանակություն ունեն եվրոպական ու համաշխարհային քաղաքակրթության հետագա ընթացքը հասկանալու համար։ Աշխատության գաղափարական առանցքներից է տարբեր ժողովուրդների պատմական փորձի համեմատական ուսումնասիրությունը և քաղաքակրթությունների փոխազդեցության բացահայտումը։ Այն հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են աշխարհագրական միջավայրը, տնտեսական հարաբերությունները, պատերազմները, նվաճումները, առևտուրը, կրոնական պատկերացումները և մշակութային շփումները նպաստել պետությունների հզորացմանը կամ անկմանը։ Հին ժողովուրդների պատմությունը ներկայացվում է որպես համաշխարհային պատմության միասնական գործընթացի բաղկացուցիչ մաս, որտեղ յուրաքանչյուր քաղաքակրթություն իր ներդրումն ունի մարդկության նյութական և հոգևոր ժառանգության ձևավորման գործում։ Գրական և մեթոդաբանական առումով աշխատությունը բնորոշվում է պատմական նյութի համակարգված շարադրանքով, ժամանակագրական հաջորդականության կարևորությամբ, պատմական իրադարձությունների բացատրական ներկայացմամբ և տարբեր ժողովուրդների ու պետությունների համեմատական դիտարկմամբ։ Այն արտացոլում է 19-րդ դարի պատմագիտական և լուսավորական մտածողության այն ձգտումը, որով համաշխարհային պատմությունը դիտարկվում էր որպես մարդկության ընդհանուր փորձի, հասարակական առաջընթացի և քաղաքակրթական զարգացման ճանաչման կարևորագույն միջոց։ Պատմական գիտելիքների հայերեն ներկայացումը հատուկ նշանակություն ուներ հայ կրթական ու մտավոր միջավայրի համար, քանի որ նպաստում էր համաշխարհային պատմության հասանելիությանը, ազգային կրթական մտահորիզոնի ընդլայնմանը և պատմական մտածողության զարգացմանը։ Սուրբ Ղազարի Մխիթարյան միաբանության գործունեության շրջանակում այս աշխատությունը կարևոր տեղ ունի հայերեն պատմագիտական գրականության զարգացման և եվրոպական պատմագիտական գիտելիքների տարածման տեսանկյունից։ Այն ներկայացնում է նաև Մխիթարյանների կրթական ու գիտական գործունեության այն ուղղությունը, որի նպատակն էր հայ ընթերցողին հաղորդակից դարձնել համաշխարհային քաղաքակրթության կարևորագույն ձեռքբերումներին և պատմական ժառանգությանը։ Գիրքը արժեքավոր է հին աշխարհի պատմությամբ, եգիպտագիտությամբ, ասորագիտությամբ, բաբելագիտությամբ, իրանագիտությամբ, անտիկ պատմությամբ և պատմագրության պատմությամբ հետաքրքրվողների համար։ Այն ունի նշանակալի ճանաչողական ու կրթական արժեք՝ նպաստելով հին քաղաքակրթությունների պատմական փոխկապակցվածության ընկալմանը, տարբեր ժողովուրդների մշակութային ժառանգության գնահատմանը և համաշխարհային պատմության լայն ու ամբողջական պատկերի ձևավորմանը։

Literature

Աշխատությունը ներկայացնում է 1939–1987 թվականներին հայ և կիրգիզական գրականությունների միջև ձևավորված ու զարգացած գրական կապերի մատենագիտական պատկերը՝ նպատակ ունենալով համակարգել, դասակարգել և հետազոտողների համար հասանելի դարձնել երկու գրական մշակույթների փոխադարձ առնչություններին վերաբերող հրատարակությունները։ Մատենագիտական ցանկը կարող է ընդգրկել հայ և կիրգիզ գրողների ստեղծագործությունների թարգմանություններ, գրականագիտական ու քննադատական հոդվածներ, գրախոսություններ, գրական դիմանկարներ, ժողովածուներ, մամուլի հրապարակումներ և այլ նյութեր, որոնք արտացոլում են երկու ժողովուրդների գրական փոխազդեցությունը։ Ժամանակագրական ընդգրկումը թույլ է տալիս հետևել խորհրդային ժամանակաշրջանում հայ-կիրգիզական մշակութային հարաբերությունների զարգացման տարբեր փուլերին և բացահայտել այն գրական գործիչներին, ստեղծագործություններին ու հրատարակություններին, որոնք առավել նշանակալի դեր են ունեցել փոխադարձ ճանաչման գործընթացում։ Առանձին նշանակություն կարող է ունենալ թարգմանական գործունեության փաստագրումը, քանի որ գրական կապերի խորացման կարևորագույն միջոցներից մեկը տարբեր լեզուներով ստեղծագործությունների տարածումն ու ընթերցողին ներկայացնելն էր։ Այդ համատեքստում մատենագիտական նյութերը հնարավորություն են տալիս պարզելու, թե որ հայ հեղինակներն են ներկայացվել կիրգիզերեն, որ կիրգիզ հեղինակների գործերն են թարգմանվել հայերեն, ինչ պարբերականներում կամ ժողովածուներում են դրանք հրատարակվել և ինչպիսի արձագանք են ստացել գրական քննադատության մեջ։ Հետազոտական արժեք ունի նաև գրական մամուլի և պարբերական հրատարակությունների ընդգրկումը, քանի որ հենց մամուլում էին հաճախ արտացոլվում գրական փոխանակումները, հեղինակների մասին հրապարակումները, թարգմանությունների քննարկումները և մշակութային միջոցառումները։ Մատենագիտական ցանկի համակարգված բնույթը կարևոր է այն պատճառով, որ այն ոչ միայն տեղեկատու աղբյուր է, այլև կարող է հիմք ծառայել հայ-կիրգիզական գրական հարաբերությունների հետագա պատմագիտական և գրականագիտական ուսումնասիրությունների համար։ Նման աղբյուրի միջոցով հնարավոր է բացահայտել գրական կապերի հիմնական ուղղությունները, դրանց ինտենսիվության փոփոխությունը և տարբեր ժամանակաշրջաններում փոխադարձ հետաքրքրության առավել ակտիվ դրսևորումները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել նաև համեմատական գրականագիտության տեսանկյունից, քանի որ հայ և կիրգիզ գրականությունների փոխազդեցության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել տարբեր ազգային գրական ավանդույթների շփման, փոխադարձ ազդեցության և միջմշակութային հաղորդակցության ձևերը։ Հատկապես արժեքավոր կարող են լինել այն մատենագիտական գրառումները, որոնք փաստագրում են առանձին հեղինակների ստեղծագործությունների թարգմանական պատմությունը և դրանց շուրջ ձևավորված քննադատական արձագանքը։ Աշխատանքի գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն հետազոտողին հնարավորություն է տալիս արագ կողմնորոշվել համապատասխան գրականության մեջ, գտնել առաջնային և երկրորդային աղբյուրներ և ուսումնասիրել հայ-կիրգիզական մշակութային հարաբերությունների կոնկրետ դրվագներ։ Այն կարող է կիրառվել գրականագիտական հետազոտությունների, գրադարանային և մատենագիտական աշխատանքների, թարգմանագիտության, համեմատական գրականագիտության և մշակութային կապերի պատմության ուսումնասիրության ընթացքում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել գրականագետներին, մատենագետներին, գրադարանագետներին, հայագետներին, թյուրքագետներին, թարգմանության պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, մշակութաբաններին, հետազոտողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և հայ-կիրգիզական գրական ու մշակութային կապերով հետաքրքրվող ուսանողներին։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է հեմոստազի համակարգի հարմարվողական և ապահարմարվողական փոփոխությունների ուսումնասիրությանը ժամանակին և վաղաժամ ծննդաբերությունների ընթացքում։ Քննության են առնվում հղիության և ծննդաբերության ժամանակ արյան մակարդման ու հակամակարդման մեխանիզմներում տեղի ունեցող ֆիզիոլոգիական փոփոխությունները, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն օրգանիզմի բնական հարմարվողականության և արյունահոսության կանխարգելման համար։ Վերլուծվում են հեմոստազի տարբեր բաղադրիչների վիճակը, դրանց փոխազդեցությունը և փոփոխությունների առանձնահատկությունները՝ կախված հղիության տևողությունից ու ծննդաբերության ընթացքից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ժամանակին և վաղաժամ ծննդաբերությունների ժամանակ դիտվող ցուցանիշների համեմատությանը՝ հեմոստատիկ հավասարակշռության հնարավոր խանգարումները և դրանց կլինիկական նշանակությունը բացահայտելու նպատակով։ Դիտարկվում են մակարդման, հակամակարդման և ֆիբրինոլիտիկ համակարգերի փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև դրանց մասնակցությունը հղիության ու ծննդաբերության պայմաններին օրգանիզմի հարմարվելու գործընթացում։ Քննարկվում են ապահարմարվողական փոփոխությունների հնարավոր մեխանիզմները և դրանց կապը մանկաբարձական բարդությունների առաջացման վտանգի հետ։ Կարևորվում է լաբորատոր ցուցանիշների համալիր գնահատումը՝ հեմոստազի խանգարումների ժամանակին հայտնաբերման, ռիսկի գնահատման և կլինիկական հսկողության արդյունավետ կազմակերպման տեսանկյունից։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հեմոստազի համակարգի ուսումնասիրության ախտորոշիչ և կանխատեսական նշանակությանը վաղաժամ ծննդաբերության պայմաններում։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել հղիների և ծննդկանների վիճակի գնահատման գիտական մոտեցումների կատարելագործմանը և հեմոստատիկ խանգարումների կանխարգելման ու վերահսկման սկզբունքների զարգացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել մանկաբարձության, գինեկոլոգիայի, արյունաբանության, կլինիկական լաբորատոր ախտորոշման և հարակից բժշկական ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

History

Աշխատությունը նվիրված է Սև ծովի տարածաշրջանի և Եվրոպայի, Մերձավոր Արևելքի ու Ասիայի վաղ քաղաքակրթությունների միջև ձևավորված պատմական, տնտեսական և մշակութային կապերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում Սև ծովն է՝ որպես կարևոր աշխարհագրական տարածք և հաղորդակցության հանգույց, որի միջոցով տարբեր ժողովուրդներ ու քաղաքակրթություններ հազարամյակների ընթացքում շփվել են միմյանց հետ։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են Սևծովյան ավազանի բնական և աշխարհագրական պայմանները, հնագույն բնակավայրերը և տարածաշրջանի զարգացման վրա ծովային ու ցամաքային հաղորդակցության ուղիների ազդեցությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում վաղ քաղաքակրթությունների ձևավորմանը և դրանց փոխազդեցությանը՝ սկսած նախապատմական հասարակություններից մինչև հին աշխարհի առավել զարգացած պետական կազմավորումները։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել առևտրի, մետաղագործության, գյուղատնտեսության, ծովագնացության և արհեստների զարգացման գործընթացները, ինչպես նաև դրանց տարածումը տարբեր տարածաշրջաններում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հնագիտական գտածոներին, բնակավայրերի նյութական մշակույթին, կերամիկային, զենքերին, զարդերին և այլ առարկաներին, որոնց միջոցով հնարավոր է վերականգնել հին ժողովուրդների փոխադարձ կապերը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև Սև ծովի ափերին և հարակից տարածքներում ձևավորված հունական գաղութներին, տեղական բնակչության հետ նրանց հարաբերություններին և մշակութային փոխանակմանը։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են Սևծովյան տարածաշրջանի կապերը Մերձավոր Արևելքի և Ասիայի հնագույն կենտրոնների հետ՝ բացահայտելով ապրանքների, տեխնոլոգիաների, գաղափարների և մշակութային տարրերի տարածման հնարավոր ուղիները։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում միգրացիաների և ժողովուրդների տեղաշարժերի ուսումնասիրությունը, քանի որ Սևծովյան տարածաշրջանը տարբեր ժամանակաշրջաններում եղել է բնակչության տեղաշարժերի և մշակութային փոխազդեցությունների կարևոր գոտի։ Աշխատության մեջ կարող են քննարկվել նաև վաղ քաղաքակրթությունների միջև քաղաքական և տնտեսական հարաբերությունները, պատերազմները, դաշինքները և առևտրային կապերը։ Սև ծովը ներկայացվում է ոչ թե որպես մեկուսացնող բնական սահման, այլ որպես տարբեր աշխարհների միջև կապ հաստատող տարածք, որի շուրջ ձևավորվել են բազմազան մշակութային միջավայրեր։ Հետազոտության կարևոր նշանակությունն այն է, որ այն հնարավորություն է տալիս վաղ Եվրոպայի, Մերձավոր Արևելքի և Ասիայի պատմությունը դիտարկել փոխկապակցված գործընթացների շրջանակում՝ խուսափելով քաղաքակրթությունների մեկուսացված զարգացման մասին պատկերացումներից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հնագետներին, պատմաբաններին, հնագույն քաղաքակրթությունների մասնագետներին, աշխարհագրագետներին, արևելագետներին և Սևծովյան տարածաշրջանի հնագույն պատմությամբ հետաքրքրվող հետազոտողներին ու ընթերցողներին։