Հայ-կիրգիզական գրական կապեր 1939-1987: Մատենագիտական ցանկ

Lեզվաբանություն

Современный русский язык: Учебник աշխատությունը ռուսաց լեզվի ուսուցման հիմնարար ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է ժամանակակից ռուսերենի կառուցվածքը և գործառական առանձնահատկությունները, այն ընդգրկում է լեզվի հիմնական բաժինները՝ հնչյունաբանություն, բառագիտություն, ձևաբանություն և շարահյուսություն, ինչպես նաև ուղղագրության և կետադրության կանոնների համակարգված նկարագրություն, գիրքը բացատրում է լեզվական նորմերի կիրառումը տարբեր հաղորդակցական իրավիճակներում, բառապաշարի զարգացման մեխանիզմները և ոճական տարբերությունները, միաժամանակ ներառում է գործնական վարժություններ, տեքստային վերլուծության օրինակներ և լեզվական ճիշտ օգտագործման հանձնարարություններ, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր ուսանողների, ուսուցիչների և ռուսերեն լեզու ուսումնասիրողների համար։

Այլ առարկաներ

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է սակավաջրության պայմանների ազդեցությանը կաղամբազգիների ընտանիքին պատկանող յուղատու որոշ տեսակների ագրոֆիզիոլոգիական ցուցանիշների վրա՝ Իսլամական Իրանի Հանրապետության Մաշհադի մարզի կլիմայական և հողային պայմաններում։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են ջրային սթրեսի ազդեցությամբ բույսերի աճի և զարգացման հիմնական փուլերի փոփոխությունները, ներառյալ կենսազանգվածի կուտակումը, ֆոտոսինթեզային ակտիվությունը, տերևային մակերեսի զարգացումը և բերքատվության ձևավորման առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով ուսումնասիրվող տեսակները հարմարվում են ջրի պակասին՝ ներառյալ ջրի օգտագործման արդյունավետության բարձրացումը, ստոմատների կարգավորումը և օսմոտիկ հավասարակշռության փոփոխությունները։ Արդյունքները դիտարկվում են որպես կարևոր գիտական հիմք չոր և կիսաչոր տարածաշրջաններում յուղատու կաղամբազգիների մշակության արդյունավետության բարձրացման, սելեկցիոն աշխատանքների ուղղորդման և կայուն գյուղատնտեսական համակարգերի զարգացման համար։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է խորհրդային բռնաճնշումների, աքսորի և ճամբարային կյանքի թեմաներով ստեղծված հայ արձակի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը վերլուծում է այն գրական երկերը, որոնք պատկերում են ստալինյան բռնությունների տարիներին մարդու ճակատագիրը, հոգեբանական տառապանքները, ազատության սահմանափակումը և մարդկային արժանապատվության պահպանման պայքարը։ Ուսումնասիրության կենտրոնում գտնվում է հատկապես Գուրգեն Մահարու «Ծաղկած փշալարեր» ստեղծագործությունը, որը դարձել է ճամբարային իրականությունը ներկայացնող հայ գրականության կարևորագույն գործերից մեկը։ Աշխատության մեջ բացահայտվում են հիշողության, պատմական ճշմարտության, անհատի և բռնապետական համակարգի հակադրության թեմաները, ինչպես նաև վավերագրական և գեղարվեստական տարրերի փոխհարաբերությունները։ Հեղինակը դիտարկում է ճամբարային արձակի գաղափարական, գեղագիտական և ժանրային առանձնահատկությունները, համեմատում տարբեր հեղինակների մոտեցումները և ներկայացնում այդ գրականության տեղը նորագույն հայ արձակի զարգացման մեջ։ Գիրքը կարևոր ներդրում է խորհրդային բռնաճնշումների թեմայի գրական արտացոլման ուսումնասիրության գործում՝ հնարավորություն տալով հասկանալ, թե ինչպես են պատմական ողբերգությունները վերածվել գեղարվեստական արժեքների և ազգային հիշողության պահպանման միջոցի։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան հայ պատմագրության կարևորագույն հուշարձաններից մեկի ձեռագրական ավանդույթի, պահպանված օրինակների, դրանց ծագման, ժամանակագրության, բովանդակային առանձնահատկությունների և փոխհարաբերությունների խորքային ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում XII դարի պատմիչ Սամվել Անեցու կազմած ժամանակագրական երկն է, որի սկզբնաղբյուրագիտական արժեքը պայմանավորված է ինչպես ընդգրկած պատմական ժամանակաշրջանի լայնությամբ, այնպես էլ տարբեր ժամանակների պատմական տեղեկությունների պահպանմամբ։ Երկը սկսվում է Ադամից և հեղինակային շարադրանքով հասնում մինչև 1163 թվականը՝ ներառելով հայ և համաշխարհային պատմության բազմաթիվ կարևոր իրադարձություններ։ Այն ստեղծվել է Անիի Մայր տաճարի ավագերեց Սամվել Անեցու կողմից և, ըստ ուսումնասիրությունների, գրվել է Կաթողիկոս Գրիգոր Գ Պահլավունու պատվերով։ Ուսումնասիրության առանցքային խնդիրներից է ձեռագրերի համեմատական քննության միջոցով բնագրի սկզբնական կառուցվածքի և հետագա հավելումների տարանջատումը։ Ժամանակագրությունը միջնադարում լայնորեն ընդօրինակվել է, սակայն պահպանված ձեռագրերը նույնական չեն․ դրանցում տարբեր ժամանակներում կատարվել են միջամտություններ, լրացումներ, ընդմիջարկություններ և շարունակություններ։ Այդ պատճառով յուրաքանչյուր ձեռագիր կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես տվյալ երկի պահպանված օրինակ, այլև որպես պատմական որոշակի ժամանակաշրջանի մտավոր և մշակութային միջավայրի վկայություն։ Ուսումնասիրությունների համաձայն՝ այսօր հայտնի են ժամանակագրության շուրջ յոթ տասնյակ ամբողջական կամ մասնակի ընդօրինակություններ, որոնց զգալի մասը պահպանվում է Մաշտոցի անվան Մատենադարանում և այլ հայկական ու արտասահմանյան հավաքածուներում։ Աղբյուրագիտական քննության կարևոր ուղղություն է ձեռագրերի թվագրումը և ծագման հանգամանքների պարզումը։ Ձեռագրերի հիշատակարանները, գրիչների թողած նշումները, թղթի կամ մագաղաթի առանձնահատկությունները, գրչության ձևը, ուղղագրական և լեզվական տարբերությունները հնարավորություն են տալիս վերականգնելու դրանց ստեղծման և շրջանառության պատմությունը։ Այսպիսի տվյալների համադրումը թույլ է տալիս պարզել, թե որ ձեռագրերն են ավելի մոտ նախնական բնագրին, որոնք են ներկայացնում հետագա խմբագրական շերտեր, և ինչ փուլերում են ձևավորվել լրացումները։ Հատկապես կարևոր է այն հանգամանքը, որ որոշ ընդօրինակություններում Սամվել Անեցու հեղինակային շարադրանքը շարունակվել է այլ հեղինակների կողմից՝ ժամանակագրական նյութը հասցնելով նույնիսկ XVII-XVIII դարեր։ Այդպիսով ձեռագրական ավանդույթը վերածվում է բազմաշերտ պատմական աղբյուրի, որտեղ տարբեր դարաշրջանների տեղեկություններն ու հեղինակային միջամտությունները գոյակցում են մեկ մատյանում։ Աշխատության աղբյուրագիտական նշանակությունը հատկապես դրսևորվում է այն հարցում, թե ինչպես կարելի է ձեռագրերի համեմատության միջոցով վերականգնել երկի առավել հավաստի բնագիրը։ Նախկին հրատարակություններում օգտագործվել են համեմատաբար ուշ ձեռագրեր, ինչի հետևանքով հեղինակային բնագրի և հետագա լրացումների սահմանները միշտ չէ, որ հստակ են եղել։ Հետագա ձեռագրագիտական ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տվել բացահայտելու ավելի հին ընդօրինակություններ և դրանց հիման վրա կատարել համեմատական բնագրագիտական աշխատանք։ 2011 թվականին իրականացված հրատարակության հիմքում, մասնավորապես, օգտագործվել են հնագույն ձեռագրերը, ինչը կարևոր քայլ է եղել բնագրի գիտական վերականգնման ուղղությամբ։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում այն ձեռագրերը, որոնցում պահպանվել են նախկինում չհրապարակված կամ քիչ ուսումնասիրված պատմական տեղեկություններ։ Դրանք կարող են անդրադառնալ քաղաքական իրադարձություններին, եկեղեցական կյանքին, իշխանական տոհմերին, բնակավայրերին, վանքերի հիմնադրմանը, բնական աղետներին, պատերազմներին և այլ իրադարձությունների։ Այդպիսի նյութերի բացահայտումը ընդլայնում է ոչ միայն տվյալ ժամանակագրության, այլև միջնադարյան Հայաստանի պատմության ուսումնասիրման սկզբնաղբյուրային բազան։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև ձեռագրերի փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ Տարբեր օրինակների տեքստային համեմատությունը հնարավորություն է տալիս հայտնաբերելու ընդհանուր նախօրինակները, տարբեր խմբագրական շերտերը, պատճենման ընթացքում առաջացած փոփոխությունները և առանձին գրիչների կամ շարունակողների կատարած լրացումները։ Այս գործընթացը կարևոր է ոչ միայն բնագրի վերականգնման, այլև միջնադարյան ձեռագրական մշակույթի զարգացման օրինաչափությունները հասկանալու համար։ Հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ ձեռագրերի ուսումնասիրությունը չի սահմանափակվում արտաքին նկարագրությամբ․ այն պահանջում է պատմագիտական, բանասիրական, ձեռագրագիտական և բնագրագիտական մեթոդների համադրում։ Աշխատության ընդհանուր արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն հնարավորություն է տալիս Սամվել Անեցու պատմական ժառանգությունը դիտարկել ոչ միայն որպես մեկ հեղինակի ստեղծագործություն, այլև որպես դարերի ընթացքում շարունակաբար լրացվող և վերամշակվող պատմական հիշողության յուրահատուկ կրող։ Ձեռագրերի աղբյուրագիտական քննությունը կարևոր նշանակություն ունի միջնադարյան հայ պատմագրության զարգացման ընթացքը, պատմական գիտելիքի փոխանցման եղանակները և ժամանակագրական երկերի ձեռագրական տարածումը հասկանալու համար։ Այն կարող է հետաքրքրել հայագետներին, պատմաբաններին, բանասերներին, ձեռագրագետներին, բնագրագետներին, Միջնադարի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին և հայագիտություն ուսումնասիրող ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը արժեքավոր է նրանով, որ ձեռագրական նյութի մանրակրկիտ քննության միջոցով նպաստում է պատմական բնագրի առավել ամբողջական վերականգնմանը, նոր աղբյուրների գիտական շրջանառության մեջ դրմանը և միջնադարյան Հայաստանի պատմության ու մշակույթի վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը։

Սոցիոլոգիա

Այս ռեֆերատը ներկայացնում է սոցիալական հարցումը՝ որպես սոցիոլոգիական հետազոտության հիմնական մեթոդներից մեկը, որը կիրառվում է հասարակական կարծիքի, վարքագծի և սոցիալական գործընթացների ուսումնասիրության համար։ Աշխատանքում բացատրվում է, որ սոցիալական հարցումը տվյալների հավաքման համակարգված ձև է, որի միջոցով հետազոտողները ստանում են տեղեկատվություն մարդկանց կարծիքների, վերաբերմունքի, արժեքների և փորձի վերաբերյալ։ Ներկայացվում են հարցման հիմնական տեսակները՝ հարցաթերթային, բանավոր (հարցազրույցային), հեռախոսային և առցանց հարցումներ, ինչպես նաև դրանց կիրառման առանձնահատկությունները տարբեր սոցիալական խմբերի շրջանում։ Ռեֆերատում քննարկվում են հարցման փուլերը՝ նպատակների ձևակերպում, հարցաթերթի կազմում, ընտրանքի ձևավորում, տվյալների հավաքագրում և արդյունքների վերլուծություն։ Բացատրվում է նաև ընտրանքի կարևորությունը, քանի որ ճիշտ ընտրված մասնակցային խումբը ապահովում է ստացված արդյունքների վստահելիությունն ու գիտական արժեքը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հարցման մեթոդի առավելություններին՝ արագություն, լայն ընդգրկում, համեմատաբար ցածր ծախսեր, ինչպես նաև սահմանափակումներին՝ սուբյեկտիվ պատասխաններ, ոչ լիարժեք անկեղծություն և սխալ մեկնաբանման վտանգ։ Ռեֆերատում ընդգծվում է սոցիալական հարցումների կարևորությունը քաղաքականության, մարքեթինգի, կրթության և հասարակական կառավարման ոլորտներում, որտեղ դրանք օգնում են հասկանալ հանրային կարծիքը և կատարել հիմնավորված որոշումներ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սոցիոլոգիայով և հասարակական գիտություններով հետաքրքրվող ուսանողների համար, քանի որ այն ներկայացնում է սոցիալական հարցման մեթոդի էությունը և կիրառման հիմնական սկզբունքները։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը նվիրված է 1932–1955 թվականներին հայկական ճարտարապետության զարգացման հիմնական ուղղությունների, գեղարվեստական սկզբունքների և քաղաքաշինական փոփոխությունների պատմական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում ճարտարապետական գործընթացները դիտարկվում են տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական, մշակութային և տնտեսական պայմանների համատեքստում՝ բացահայտելով պետական շինարարական քաղաքականության, մասնագիտական գաղափարների և ազգային ճարտարապետական ավանդույթների փոխազդեցությունը։ Քննության են առնվում բնակելի, հասարակական, վարչական, մշակութային և այլ նշանակության կառույցների նախագծման առանձնահատկությունները, դրանց ծավալատարածական լուծումները, հորինվածքային սկզբունքները և քաղաքային միջավայրի ձևավորման մեջ ունեցած նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ազգային ճարտարապետական ժառանգության վերաիմաստավորմանը և պատմական ձևերի ու մոտիվների կիրառմանը նոր ժամանակաշրջանի շինարարական խնդիրների լուծման ընթացքում։ Ուսումնասիրվում է նաև ճարտարապետական լեզվի փոփոխությունը՝ պարզաբանելով, թե ինչպես էին համադրվում ավանդական տարրերը, դասական ձևերը և ժամանակաշրջանին բնորոշ մոնումենտալ արտահայտչականությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում քաղաքաշինական զարգացումը, հատկապես նոր հրապարակների, փողոցների, բնակելի թաղամասերի և հասարակական կենտրոնների ձևավորման գործընթացը, որի արդյունքում աստիճանաբար փոփոխվում էին Հայաստանի քաղաքների տարածական կառուցվածքն ու ճարտարապետական կերպարը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև շինանյութերի օգտագործման առանձնահատկություններին, տեղական բնական քարի գեղարվեստական հնարավորություններին և կառուցողական լուծումների ազդեցությանը շենքերի արտաքին տեսքի վրա։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ճարտարապետների ստեղծագործական գործունեությանը, նախագծային հաստատությունների դերին և մասնագիտական դպրոցի զարգացմանը՝ դրանք դիտարկելով ընդհանուր մշակութային գործընթացների շրջանակում։ Ժամանակաշրջանի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նաև ճարտարապետական ստեղծագործության և պաշտոնական գեղագիտական պահանջների փոխհարաբերությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է XX դարի հայկական ճարտարապետության կարևոր փուլերից մեկի համակարգված քննություն՝ ցույց տալով քաղաքաշինության, ազգային ավանդույթի, ժամանակաշրջանի գեղարվեստական գաղափարների և նոր շինարարական պահանջների փոխազդեցությունը։