Հայ-կիրգիզական գրական կապեր 1939-1987: Մատենագիտական ցանկ

История

Այս տեղեկատու բնույթի հրատարակությունը նվիրված է 2014 թվականին լրացող և այդ տարվա ընթացքում նշվող հիշարժան տարեթվերի, կարևոր պատմական իրադարձությունների, նշանավոր անձանց ծննդյան ու մահվան տարելիցների և հասարակական, մշակութային ու գիտական նշանակություն ունեցող տարեդարձերի ներկայացմանը։ Նյութը կառուցված է ժամանակագրական սկզբունքով և կարող է ծառայել որպես հարմար տեղեկատու՝ տարբեր ոլորտների կարևոր ամսաթվերի արագ որոնման և հիշատակման համար։ Հավաքածուում ընդգրկված տարեթվերը հնարավորություն են տալիս անդրադառնալու հայ և համաշխարհային պատմության տարբեր ժամանակաշրջանների իրադարձություններին՝ ընդգծելով դրանց պատմական նշանակությունն ու հետագա զարգացման վրա ունեցած ազդեցությունը։ Առանձնահատուկ տեղ կարող է հատկացվել Հայաստանի պատմության, հայ մշակույթի, գրականության, արվեստի, գիտության, կրթության և հասարակական կյանքի հետ կապված հոբելյաններին։ Միաժամանակ ներկայացվում են համաշխարհային նշանակություն ունեցող քաղաքական, ռազմական, գիտական և մշակութային իրադարձությունների տարելիցներ, ինչպես նաև տարբեր երկրների ու ժողովուրդների պատմության մեջ կարևոր դեր ունեցած անձանց հոբելյանական ամսաթվերը։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել պատմության և մշակույթի վերաբերյալ դասերի, միջոցառումների, ցուցահանդեսների, գրադարանային և կրթական աշխատանքների կազմակերպման ժամանակ։ Այն հնարավորություն է տալիս ոչ միայն հիշել որոշակի ամսաթվեր, այլև դրանց միջոցով բացահայտել պատմական գործընթացների փոխկապակցվածությունը և տարբեր դարաշրջանների կարևոր իրադարձությունների շարունակական ազդեցությունը։ Տեղեկատուի գործնական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն մեկտեղում է տարբեր բնագավառների հիշարժան ամսաթվեր և կարող է օգտագործվել որպես օժանդակ նյութ ուսուցիչների, գրադարանավարների, մշակութային հաստատությունների աշխատակիցների, ուսանողների և հետազոտողների կողմից։ Հրատարակությունը հատկապես հարմար է տարեդարձերի և հոբելյանների հետ կապված միջոցառումների նախապատրաստման, թեմատիկ դասախոսությունների ու զեկուցումների կազմման, ինչպես նաև պատմական և մշակութային հիշողության պահպանման նպատակով։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում վաղ մանկության շրջանում երեխաների առողջական վիճակի որոշ կարևոր ցուցանիշների ուսումնասիրությանը, դրանց փոփոխությունների գնահատմանը և բարելավման հնարավոր ուղիների բացահայտմանը 1990–2005 թվականների ընթացքում։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են վաղ մանկական տարիքի երեխաների առողջության վրա ազդող հիմնական գործոնները, առողջական վիճակի բնութագրող ցուցանիշների դինամիկան, դրանց տարածվածության առանձնահատկությունները և ժամանակային փոփոխությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն պայմաններին, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ երեխաների ֆիզիկական զարգացման, հիվանդացության, աճի և ընդհանուր առողջական վիճակի վրա, ինչպես նաև ընտանիքի սոցիալ-տնտեսական պայմանների, սնուցման, բժշկական օգնության հասանելիության և կանխարգելիչ միջոցառումների նշանակությանը։ Աշխատության մեջ տվյալների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել ուսումնասիրվող ժամանակահատվածում մանկական առողջապահության ոլորտում առկա խնդիրները, բացահայտել առողջական ցուցանիշների բարելավմանը կամ վատթարացմանը նպաստող գործոնները և առանձնացնել առավել խոցելի ուղղությունները։ Առանձին կարևորություն է տրվում առողջապահական ծառայությունների կազմակերպմանը, վաղ հայտնաբերման և կանխարգելման մեխանիզմներին, ծնողների առողջապահական իրազեկվածությանը և երեխաների առողջության պահպանմանն ուղղված համալիր միջոցառումներին։ Ուսումնասիրությունը կարող է արժեքավոր լինել մանկաբույժների, հանրային առողջապահության մասնագետների, առողջապահության կազմակերպիչների, բժշկական հետազոտողների, ուսանողների և մանկական առողջության հիմնահարցերով հետաքրքրվող այլ մասնագետների համար՝ որպես Հայաստանում վաղ մանկության առողջական վիճակի պատմական գնահատման և դրա բարելավման ռազմավարությունների ուսումնասիրման աղբյուր։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բժշկական ապահովագրության համակարգի ձևավորման և ներդրման տնտեսական, կազմակերպական, ֆինանսական ու սոցիալական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում առողջապահական ծառայությունների ֆինանսավորման այնպիսի մեխանիզմների ձևավորումն է, որոնք կարող են նպաստել բնակչության համար բժշկական օգնության հասանելիության բարձրացմանը, առողջապահական ծախսերի ավելի կանխատեսելի բաշխմանը և համակարգի ֆինանսական կայունության ապահովմանը։ Քննության են առնվում բժշկական ապահովագրության հիմնական սկզբունքները, ապահովագրական հարաբերությունների մասնակիցների գործառույթները, ֆինանսական միջոցների ձևավորման ու բաշխման մեխանիզմները, ինչպես նաև ապահովագրական ծածկույթի և առողջապահական ծառայությունների կազմակերպման փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բնակչության տարբեր սոցիալական խմբերի ընդգրկման, ապահովագրական վճարների ձևավորման, բժշկական ծառայությունների փաթեթների սահմանման և բուժհաստատությունների ֆինանսավորման հետ կապված խնդիրներին։ Հետազոտությունը կարող է ուսումնասիրել պետական և մասնավոր հատվածների հնարավոր դերաբաշխումը, ապահովագրական կազմակերպությունների և բուժհաստատությունների փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև բժշկական ծառայությունների որակի վերահսկման և ֆինանսական միջոցների արդյունավետ օգտագործման մեխանիզմները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում առողջապահական ծախսերի կառուցվածքի և բնակչության անմիջական վճարումների ազդեցության գնահատումը՝ բժշկական ապահովագրության ներդրման սոցիալ-տնտեսական անհրաժեշտությունը հասկանալու նպատակով։ Ուսումնասիրությունը կարող է ընդգրկել նաև միջազգային փորձի համեմատական վերլուծություն՝ տարբեր ապահովագրական մոդելների կազմակերպական ու ֆինանսական առանձնահատկությունները Հայաստանի պայմանների համատեքստում դիտարկելու համար։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում համակարգի ներդրման հետ կապված վարչարարական կարողություններին, տեղեկատվական ենթակառուցվածքներին, ֆինանսական վերահսկողությանը և շահառուների իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմներին։ Բժշկական ապահովագրության արդյունավետ համակարգի ձևավորումը դիտարկվում է առողջապահական քաղաքականության ավելի լայն շրջանակում՝ հաշվի առնելով սոցիալական արդարության, ֆինանսական պաշտպանության և ծառայությունների հասանելիության սկզբունքները։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է առողջապահության տնտեսագիտության, ապահովագրության և հանրային կառավարման մոտեցումները՝ բժշկական ապահովագրության համակարգի ձևավորման ու զարգացման հիմնախնդիրները համալիր կերպով գնահատելու նպատակով։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է նախադպրոցական տարիքի երեխաների հարթաթաթության պայմաններում բուժական ֆիզիկական կուլտուրայի կիրառման մանկավարժական և վերականգնողական սկզբունքների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում երեխայի հենաշարժական համակարգի տարիքային առանձնահատկությունները, ոտնաթաթի կամարների ձևավորումը, շարժողական զարգացման օրինաչափությունները և ֆիզիկական վարժությունների դերն են՝ որպես համալիր վերականգնողական աշխատանքի բաղադրիչ։ Քննվում են հարթաթաթության հիմնական դրսևորումները, ոտնաթաթի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ փոփոխությունների ազդեցությունը քայլքի, մարմնի հավասարակշռության, շարժումների համակարգման և ստորին վերջույթների ծանրաբեռնվածության բաշխման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում նախադպրոցական տարիքում ֆիզիկական ակտիվության կազմակերպման առանձնահատկություններին՝ հաշվի առնելով երեխաների շարժողական կարողությունները, զարգացման մակարդակը և վարժությունների նկատմամբ հետաքրքրությունը պահպանելու անհրաժեշտությունը։ Ուսումնասիրվում են բուժական ֆիզիկական կուլտուրայի ծրագրերի կառուցման ընդհանուր սկզբունքները, դրանց հաջորդականությունը և երեխայի ֆունկցիոնալ վիճակին համապատասխանեցնելու մոտեցումները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ոտնաթաթի և ստորին վերջույթների մկանային համակարգի ֆունկցիոնալ վիճակի, շարժումների կոորդինացիայի, հավասարակշռության և ճիշտ շարժողական սովորությունների զարգացման գնահատումը։ Դիտարկվում է խաղային տարրերի կիրառման նշանակությունը, քանի որ նախադպրոցական տարիքում շարժողական առաջադրանքների հետաքրքիր և հասանելի կազմակերպումը նպաստում է երեխայի ակտիվ մասնակցությանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել ֆիզիկական զարգացման և ոտնաթաթի ֆունկցիոնալ վիճակի ցուցանիշները վերականգնողական աշխատանքի տարբեր փուլերում՝ կիրառվող մեթոդիկայի արդյունավետությունը գնահատելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ծնողների, մանկավարժների և համապատասխան առողջապահական մասնագետների համագործակցության կարևորությանը, քանի որ երեխայի շարժողական ռեժիմի հետևողական կազմակերպումը պահանջում է անհատական մոտեցում և մասնագիտական գնահատում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է բուժական ֆիզիկական կուլտուրայի, մանկական վերականգնողական բժշկության, ֆիզիկական դաստիարակության և հենաշարժական համակարգի զարգացման վերաբերյալ մոտեցումները՝ նախադպրոցականների շարժողական առողջության պահպանման և ֆունկցիոնալ հնարավորությունների բարելավման նպատակով։

Философия

Տրամաբանության վարժությունների և գործնական առաջադրանքների շտեմարան աշխատությունը ուսումնական-մեթոդական ձեռնարկ է, որը նախատեսված է տրամաբանական մտածողության զարգացումն ապահովելու համար և ներառում է բազմաբնույթ վարժություններ ու գործնական առաջադրանքներ՝ ուղղված վերլուծական կարողությունների, պատճառահետևանքային կապերի բացահայտման, դատողությունների կառուցման և խնդիրների լուծման հմտությունների ձևավորմանը, այն ընդգրկում է ինչպես դասական տրամաբանության խնդիրներ, այնպես էլ ժամանակակից կիրառական օրինակներ, որոնք օգնում են զարգացնել քննադատական մտածողություն և արագ կողմնորոշվելու ունակություն տարբեր իրավիճակներում, առաջադրանքները կառուցված են աստիճանաբար աճող բարդությամբ՝ հնարավորություն տալով սովորողին քայլ առ քայլ ամրապնդել գիտելիքները և կիրառել դրանք թե՛ ակադեմիական, թե՛ առօրյա մտածողության մեջ, միաժամանակ գիրքը կարող է օգտագործվել ինչպես ինքնուսուցման, այնպես էլ դասընթացների շրջանակում՝ որպես լրացուցիչ մարզման նյութ։

Экология

Մթնոլորտի աղտոտման խնդիրները համարվում են ժամանակակից աշխարհի ամենալուրջ բնապահպանական խնդիրներից, որոնք առաջանում են մարդու տնտեսական գործունեության հետևանքով և ազդում են ինչպես բնության, այնպես էլ մարդու առողջության վրա։ Աղտոտման հիմնական աղբյուրներն են արդյունաբերական ձեռնարկությունները, ավտոմոբիլային տրանսպորտը, ջերմաէլեկտրակայանները, վառելիքի այրումը, ինչպես նաև գյուղատնտեսական և կենցաղային թափոնների ոչ ճիշտ կառավարումը։ Այս գործընթացների արդյունքում մթնոլորտ են արտանետվում վնասակար գազեր և մասնիկներ՝ ածխաթթու գազ, ածխածնի մոնօքսիդ, ազոտի և ծծմբի օքսիդներ, փոշային նյութեր և այլ քիմիական միացություններ, որոնք փոխում են օդի բնական կազմը և նվազեցնում դրա որակը։ Մթնոլորտի աղտոտումը նպաստում է գլոբալ տաքացմանը, կլիմայի փոփոխությանը, օզոնային շերտի քայքայմանը և թթվային անձրևների առաջացմանը, որոնք վնասում են հողը, ջրային ռեսուրսները և բուսական աշխարհը։ Մարդու առողջության վրա այն ազդում է շատ բացասաբար՝ առաջացնելով շնչառական համակարգի հիվանդություններ, ասթմա, ալերգիաներ, սրտանոթային խնդիրներ և այլ քրոնիկ հիվանդություններ։ Բացի առողջապահական հետևանքներից, այն նաև տնտեսական վնասներ է պատճառում՝ նվազեցնելով աշխատանքի արտադրողականությունը և ավելացնելով առողջապահական ծախսերը։ Այս խնդիրների լուծման համար անհրաժեշտ է զարգացնել մաքուր էներգիայի աղբյուրներ, նվազեցնել վնասակար արտանետումները, խստացնել բնապահպանական օրենքները, իրականացնել կանաչապատում և բարձրացնել հասարակության էկոլոգիական գիտակցությունը։