Գրաբարի բառարանագրությունը

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից հայերենում երկխոսության լեզվական կառուցվածքի, հաղորդակցական առանձնահատկությունների և գործառական դրսևորումների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Երկխոսությունը դիտարկվում է որպես խոսքային հաղորդակցության հիմնական ձևերից մեկը, որի ընթացքում երկու կամ ավելի հաղորդակիցների խոսքային գործողությունները փոխկապակցվում են և կազմում իմաստային ու կառուցվածքային ամբողջություն։ Հետազոտության կենտրոնում երկխոսական միավորների ձևավորման սկզբունքներն են, խոսակիցների հերթագայումը, հարցի և պատասխանի փոխհարաբերությունը, նախորդ և հաջորդ խոսքային միավորների իմաստային կապը, ինչպես նաև հաղորդակցական իրավիճակի ազդեցությունը արտահայտությունների կառուցվածքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հարցական նախադասություններին և հարցուպատասխանական կառույցներին, որոնք կարևոր դեր ունեն երկխոսական խոսքի կազմակերպման մեջ։ Ուսումնասիրվում են նաև թերի և զեղչված նախադասությունները, բառ-նախադասությունները, կրկնությունները, դիմելաձևերը, ձայնարկությունները, եղանակավորող բառերը և խոսակցական լեզվին բնորոշ այլ միջոցներ, որոնց շնորհիվ երկխոսությունը ձեռք է բերում բնականություն, շարժունություն և արտահայտչականություն։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հնչերանգի ուսումնասիրությունը, քանի որ նույն բառային կազմ ունեցող արտահայտությունը տարբեր հնչերանգային պայմաններում կարող է ունենալ տարբեր հաղորդակցական նշանակություն։ Քննության են առնվում առօրյա-խոսակցական, գեղարվեստական, հրապարակախոսական և այլ գործառական միջավայրերում հանդիպող երկխոսական կառույցները՝ բացահայտելով դրանց լեզվաոճական տարբերությունները։ Գեղարվեստական խոսքի շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել սովորական հարցուպատասխանային կառուցվածքների հետ մեկտեղ ներքին, միակողմանի, անպատասխան և ոչ խոսքային արձագանքով ուղեկցվող երկխոսությունների առանձնահատկությունները։ Առանձին նշանակություն ունի ուղղակի խոսքի և հեղինակային խոսքի փոխհարաբերության քննությունը, քանի որ գեղարվեստական երկխոսությունը կարող է ծառայել կերպարների անհատականացմանը, նրանց մտածողության ու վերաբերմունքի բացահայտմանը և պատումի զարգացմանը։ Երկխոսական խոսքի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս նաև ուսումնասիրելու լեզվական միջոցների ընտրության կախվածությունը խոսակիցների հարաբերություններից, հաղորդակցության նպատակից և կոնկրետ իրադրությունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է շարահյուսական, ոճաբանական, գործաբանական և հաղորդակցական լեզվաբանության մոտեցումները՝ ներկայացնելով երկխոսությունը որպես ժամանակակից հայերենի խոսքային համակարգի բազմաշերտ և դինամիկ երևույթ։

Political Science

Այս աշխատությունը նվիրված է Անգլիայի քաղաքական և հասարակական կյանքի ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով երկրի պետական կառավարման առանձնահատկությունները, քաղաքական ինստիտուտների գործունեությունը, հասարակական հարաբերությունները և հասարակության զարգացման հիմնական ուղղությունները։ Գրքի թեմատիկ առանցքում Անգլիայի քաղաքական համակարգի և հասարակական կառուցվածքի փոխկապակցվածությունն է, որի միջոցով բացահայտվում են պետական իշխանության կազմակերպման, քաղաքական ուժերի հարաբերակցության, հասարակական խմբերի շահերի և քաղաքացիական կյանքի ձևավորման առանձնահատկությունները։ Անգլիայի քաղաքական պատմությունը կարևոր նշանակություն ունի ժամանակակից սահմանադրական կառավարման համակարգերի զարգացման տեսանկյունից, քանի որ այդ երկրում երկարատև պատմական գործընթացների արդյունքում ձևավորվել են խորհրդարանական կառավարման, ներկայացուցչական իշխանության և քաղաքական պատասխանատվության այնպիսի ավանդույթներ, որոնք մեծ ազդեցություն են ունեցել եվրոպական ու համաշխարհային քաղաքական մտքի վրա։ Աշխատության ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է խորհրդարանական համակարգը, որի շրջանակում կարևորվում են օրենսդիր մարմնի դերը, քաղաքական կուսակցությունների գործունեությունը, կառավարության ձևավորման սկզբունքները և պետական իշխանության տարբեր ճյուղերի փոխհարաբերությունները։ Քաղաքական կյանքի դիտարկումը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու պահպանողականության և ազատականության գաղափարական ուղղություններին, կուսակցական պայքարին, քաղաքական բարեփոխումներին և հասարակական շահերի ներկայացման մեխանիզմներին։ Հասարակական կյանքի ուսումնասիրությունը ներառում է նաև սոցիալական հարաբերությունների, հասարակական տարբեր խավերի դիրքի, տնտեսական զարգացման ազդեցության, կրթության, աշխատանքի և քաղաքացիական իրավունքների հետ կապված հարցեր։ Հատուկ նշանակություն ունի արդյունաբերական զարգացման և քաղաքային կյանքի ընդլայնման ազդեցությունը հասարակության կառուցվածքի վրա, քանի որ 19-րդ դարի ընթացքում Անգլիան դարձավ արդյունաբերական և տնտեսական հզոր կենտրոն, որտեղ խորքային փոփոխություններ տեղի ունեցան հասարակական հարաբերություններում, աշխատանքի կազմակերպման, սոցիալական շարժունության և բնակչության կենսապայմանների ոլորտներում։ Արդյունաբերական հասարակության ձևավորումը առաջ բերեց նոր սոցիալական խնդիրներ, աշխատանքային իրավունքների պաշտպանության անհրաժեշտություն և հասարակական բարեփոխումների պահանջ, որոնք իրենց ազդեցությունն ունեցան նաև քաղաքական գործընթացների վրա։ Այս համատեքստում կարևոր են բանվորական շարժման, արհմիությունների, սոցիալական օրենսդրության, ընտրական իրավունքի ընդլայնման և հասարակական կազմակերպությունների զարգացման հարցերը։ Աշխատության քաղաքական և հասարակագիտական ուղղվածությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու նաև պետության ու անհատի հարաբերությունները, քաղաքացիական ազատությունների, հասարակական պատասխանատվության և իրավական կարգավորման նշանակությունը։ Անգլիայի փորձը ներկայացվում է որպես պետական կառավարման և հասարակական զարգացման պատմական օրինակ, որի ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել տարբեր երկրների քաղաքական ու հասարակական համակարգերի համեմատական ընկալմանը։ Գրական և գիտաճանաչողական առումով աշխատությունը պատկանում է հասարակագիտական ու քաղաքական ակնարկի ժանրին, որտեղ պետական հաստատությունների և հասարակական երևույթների նկարագրությունը միավորվում է պատմական դիտարկումների ու քաղաքական գաղափարների ներկայացման հետ։ Նման աշխատությունները կարևոր դեր են ունեցել քաղաքական գիտելիքների տարածման, հասարակական գործընթացների նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորման և ընթերցողի քաղաքացիական աշխարհայացքի ընդլայնման գործում։ Պատմամշակութային տեսանկյունից հրատարակությունը նշանակալի է 20-րդ դարասկզբի հայ հասարակական մտքի զարգացման համատեքստում։ Այդ ժամանակաշրջանում հայ մտավորականության շրջանում մեծ հետաքրքրություն կար եվրոպական պետությունների քաղաքական համակարգերի, հասարակական շարժումների, սահմանադրական կարգերի և սոցիալական բարեփոխումների նկատմամբ։ Անգլիայի քաղաքական ու հասարակական կյանքի ուսումնասիրությունը հնարավորություն էր տալիս հայ ընթերցողին ծանոթանալու արևմտաեվրոպական պետական կառավարման փորձին և հասարակական զարգացման մոդելներին, որոնք քննարկվում էին նաև հայ հասարակական ու քաղաքական մտքի շրջանակներում։ Թիֆլիսը, որպես Կովկասի հայ մշակութային և մտավոր կյանքի կարևոր կենտրոն, նշանակալի դեր ուներ նման գիտաճանաչողական գրականության տարածման գործում։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հայ հասարակագիտական և քաղաքական գրականության պատմության, եվրոպական քաղաքական մտքի տարածման, ինչպես նաև 20-րդ դարասկզբի հայ ընթերցողական հետաքրքրությունների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել Անգլիայի պետական կառավարման պատմությամբ, խորհրդարանական ժողովրդավարության ձևավորմամբ, հասարակական շարժումներով և քաղաքական ինստիտուտների զարգացման օրինաչափություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ նպաստելով քաղաքական և հասարակական երևույթների պատմական ու համեմատական ընկալմանը։

History

Աշխատությունն ընդգրկում է Սարգիս Հանիյանի վկայությունը՝ ներկայացնելով Օսմանյան բանակում ծառայած հայ զինվորի անձնական փորձառությունն ու հիշողությունները։ Այն արժեքավոր նյութ է Օսմանյան կայսրության վերջին շրջանի պատմության, հայերի սոցիալական և քաղաքական դրության, ինչպես նաև ռազմական համակարգում հայ զինվորների ներկայության ուսումնասիրության համար։ Անհատական վկայության միջոցով ընթերցողը հնարավորություն է ստանում ծանոթանալու պատմական իրադարձություններին ոչ միայն ընդհանուր պատմաքաղաքական նկարագրությունների, այլև դրանց անմիջական մասնակիցներից մեկի տեսանկյունից։ Նման վկայությունները կարևոր են հատկապես Հայոց ցեղասպանության և դրան նախորդած ու հաջորդած ժամանակաշրջանի պատմական իրողությունները, հայ բնակչության նկատմամբ իրականացված քաղաքականությունը և անհատների ճակատագրերը հետազոտելու տեսանկյունից։ Դրանք լրացնում են պաշտոնական փաստաթղթերն ու պատմագիտական ուսումնասիրությունները՝ պահպանելով անձնական հիշողության, ապրումների և ժամանակի ընկալման առանձնահատկությունները։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել Հայոց պատմությամբ, Օսմանյան կայսրության պատմությամբ, ցեղասպանագիտությամբ, ռազմական պատմությամբ և վավերագրական հուշագրություններով զբաղվող հետազոտողներին ու ընթերցողներին։

Religion

Հայ առաքելական եկեղեցու ծիսական և աստվածաշնչյան գրականության կարևորագույն գրքերից է, որը նախատեսված է եկեղեցական արարողությունների ընթացքում սուրբգրային ընթերցումների կատարման համար։ Այն հայ եկեղեցական մատենագրության այն հիմնարար ժողովածուներից է, որոնց միջոցով պահպանվել, համակարգվել և սերունդներին է փոխանցվել քրիստոնեական պաշտամունքի, աստվածաշնչյան մեկնության և եկեղեցական տարվա տոնական հիշատակությունների հարուստ ավանդույթը։ Գրքի հիմնական բովանդակությունը կազմում են Հին և Նոր Կտակարաններից ընտրված ընթերցվածքներ, որոնք դասավորված են եկեղեցական օրացույցի, տոների, պահոց օրերի, սրբերի հիշատակությունների և ծիսական առանձնահատուկ առիթների համապատասխան։ Դրանց ընտրությունն ու հաջորդականությունը պայմանավորված են եկեղեցական տարվա կառուցվածքով և յուրաքանչյուր տոնի կամ հիշատակության աստվածաբանական խորհրդով։ Սուրբգրային հատվածները ներկայացված են այնպիսի ծիսական համակարգով, որը հնարավորություն է տալիս հավատացյալ համայնքին տարվա տարբեր ժամանակահատվածներում հաղորդակցվելու աստվածաշնչյան պատգամներին և դրանց միջոցով վերապրելու քրիստոնեական հավատի կարևորագույն իրադարձությունները։ Ժողովածուում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն Քրիստոսի ծննդյան, Աստվածահայտնության, Մեծ պահքի, Ավագ շաբաթվա, Հարության, Համբարձման, Հոգեգալստյան և եկեղեցական այլ տոների հետ կապված ընթերցումները։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում նաև մարգարեական, ավետարանական և առաքելական հատվածները, որոնց միջոցով բացահայտվում են փրկագործության պատմությունը, քրիստոնեական վարդապետության հիմնական դրույթները, Աստծո և մարդու հարաբերությունները, հավատքի, ապաշխարության, սիրո, ողորմության ու հոգևոր կատարելագործման գաղափարները։ Ծիսական տեսանկյունից գիրքը կարևոր դեր ունի հայ եկեղեցու պաշտամունքային կյանքի կազմակերպման գործում, քանի որ ապահովում է սուրբգրային ընթերցումների կանոնավորությունն ու համապատասխանությունը եկեղեցական օրացույցին։ Այն նաև արտացոլում է հայ եկեղեցու ինքնուրույն ծիսական ավանդույթը, որի ձևավորման ընթացքում աստվածաշնչյան նյութը ենթարկվել է ընտրության, համակարգման և որոշակի կարգավորման՝ համապատասխանեցվելով հայ եկեղեցական տարվա առանձնահատկություններին։ Գրական և լեզվական առումով ժողովածուն արժեքավոր է հայերեն Աստվածաշնչի տեքստային ավանդույթի, գրաբարյան լեզվի, սուրբգրային թարգմանության և եկեղեցական ընթերցման ոճի ուսումնասիրության համար։ Դրանում պահպանված լեզվական ձևերը, բառապաշարը, շարահյուսական կառուցվածքներն ու աստվածաշնչյան արտահայտությունները կարևոր նյութ են հայ գրական լեզվի պատմության, թարգմանական գրականության և հայ միջնադարյան մատենագրության հետազոտության համար։ Պատմամշակութային առումով այս գիրքն ունի բացառիկ նշանակություն, քանի որ հայ ժողովրդի հոգևոր և մշակութային կյանքում եկեղեցական ընթերցումները դարեր շարունակ եղել են ոչ միայն կրոնական պաշտամունքի, այլև կրթության, գրագիտության, լեզվական ավանդույթի պահպանման և ազգային ինքնության ամրապնդման կարևոր միջոց։ Այն նպաստել է աստվածաշնչյան գիտելիքների տարածմանը, քրիստոնեական արժեքների փոխանցմանը և եկեղեցական համայնքների հոգևոր միասնության պահպանմանը։ Էջմիածնում իրականացված հրատարակությունը հատկապես կարևոր է հայ գրատպության և Մայր Աթոռի մատենագիտական գործունեության պատմության տեսանկյունից։ Այն վկայում է Էջմիածնի՝ որպես հայ հոգևոր կյանքի և գրավոր մշակույթի կենտրոնի դերի մասին, որտեղ մեծ նշանակություն է տրվել եկեղեցական գրքերի հրատարակմանը, ծիսական ավանդության պահպանմանը և հոգևոր ժառանգության մատչելիության ապահովմանը։ Գիրքը կարևոր սկզբնաղբյուր է հայ եկեղեցու ծիսագիտության, աստվածաշնչագիտության, հայագիտության, գրաբարի, ձեռագրագիտության և գրատպության պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր է նաև հոգևորականների, աստվածաբանների, պատմաբանների, լեզվաբանների և հայ միջնադարյան մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ որպես հայ եկեղեցական ավանդության և աստվածաշնչյան ժառանգության պահպանման ու շարունակականության կարևոր վկայություն։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է բարձր տեխնոլոգիական հատկություններով ցածր լեգիրված պղնձե համաձուլվածքների մշակման գիտատեխնիկական հիմքերի ուսումնասիրությանը և դրանց կիրառական հնարավորությունների վերլուծությանը։ Գրքում ներկայացվում են պղնձի հիմքով համաձուլվածքների կառուցվածքագոյացման հիմնական օրինաչափությունները, լեգավորող տարրերի ազդեցությունը միկրոկառուցվածքի ձևավորման, մեխանիկական ամրության, էլեկտրահաղորդականության և ջերմակայունության վրա։ Հեղինակը ուսումնասիրում է ցածր լեգավորման համակարգերում փուլային փոխակերպումները, դեֆորմացիոն և ջերմային մշակման ազդեցությունը նյութերի հատկությունների բարելավման վրա, ինչպես նաև արտադրական տեխնոլոգիաների օպտիմալացման ուղիները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նոր սերնդի պղնձե համաձուլվածքների կիրառությանը էլեկտրատեխնիկայում, էլեկտրոնիկայում, էներգետիկայում և բարձր ջերմային բեռնվածության պայմաններում աշխատող կառուցվածքներում։ Քննարկվում են նաև փորձարարական հետազոտությունների արդյունքները, միկրոսկոպիկ և սպեկտրալ անալիզի տվյալները, որոնք թույլ են տալիս գնահատել առաջարկվող նյութերի արդյունավետությունը։ Աշխատությունը նախատեսված է մետալուրգների, նյութագետների, ինժեներների և բարձր տեխնոլոգիական արտադրության ոլորտի մասնագետների համար։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի, իսպաներենի և անգլերենի բայի անդեմ ձևերի զուգադրական-տիպաբանական ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել երեք լեզուներում դրանց կառուցվածքային, իմաստային և գործառական ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Հետազոտության առանցքում այն բայական ձևերն են, որոնք չունեն դիմային խոնարհման ամբողջական հատկանիշներ, սակայն պահպանում են բային բնորոշ մի շարք իմաստային ու շարահյուսական հատկություններ և տարբեր համատեքստերում կարող են հանդես գալ գոյականական, ածականական կամ մակբայական գործառույթներով։ Քննվում են անորոշ դերբայական, մասնակցային և այլ ոչ դիմավոր կառույցների ձևաբանական առանձնահատկությունները, դրանց կազմության միջոցները, քերականական կարգերի արտահայտման հնարավորությունները և նախադասության կառուցվածքում ունեցած դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հանգամանքին, որ երեք լեզուները պատկանում են տարբեր լեզվական համակարգերի, ուստի արտաքին կառուցվածքով նման ձևերը միշտ չէ, որ ունեն ամբողջությամբ համարժեք գործառույթներ։ Զուգադրական վերլուծության միջոցով բացահայտվում է, թե մի լեզվի որոշակի անդեմ բայական ձևին մյուս լեզուներում ինչպիսի քերականական կառուցվածքներ կարող են համապատասխանել։ Ուսումնասիրվում են դրանց ժամանակային, կերպային և սեռային նշանակությունների արտահայտման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև բայական և անվանական հատկությունների փոխհարաբերությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում անդեմ ձևերի շարահյուսական կապակցելիությանը՝ լրացումներ ընդունելու, ստորադաս կառույցներ ձևավորելու և բարդ նախադասությունների իմաստային հարաբերությունների արտահայտմանը մասնակցելու տեսանկյունից։ Իսպաներենի և անգլերենի համապատասխան ձևերի համեմատությունը հայերենի համակարգի հետ հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ոչ միայն ձևական համապատասխանությունները, այլև այն դեպքերը, երբ նույն հաղորդակցական իմաստը երեք լեզուներում արտահայտվում է տարբեր քերականական միջոցներով։ Հետազոտության տիպաբանական ուղղվածությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել լեզվական ընդհանուր օրինաչափությունները և յուրաքանչյուր լեզվին բնորոշ կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Քննվում են նաև թարգմանության ընթացքում առաջացող համապատասխանության խնդիրները, քանի որ անդեմ բայական կառույցների բառացի փոխանցումը միշտ չէ, որ ապահովում է բնական և քերականորեն համարժեք արտահայտություն թիրախային լեզվում։ Նման ուսումնասիրությունը կիրառական նշանակություն ունի նաև օտար լեզուների դասավանդման համար՝ նպաստելով սովորողների կողմից տարբեր լեզուների բայական համակարգերի գիտակցված համեմատությանը և բնորոշ սխալների կանխարգելմանը։ Աշխատությունն ընդհանուր առմամբ համադրում է ձևաբանության, շարահյուսության, իմաստաբանության և լեզվական տիպաբանության մոտեցումները՝ ներկայացնելով երեք լեզուների բայական համակարգերի փոխհարաբերությունների բազմակողմանի նկարագիրը։