Հաշվետվություն 2013 թվականին կատարած աշխատանքների

Экология

ՀՀ ջրային ռեսուրսները ներկայացնում են երկրի մակերևութային և հողի տակ գտնվող ջրերի ամբողջությունն՝ գետերի, լճերի, հիդրոէջերի, ջրամբարների և հորերի տեսքով, որոնք օգտագործվում են խմելու ջուր, ոռոգում, արդյունաբերություն, հիդրոէներգիա և էկոլոգիական նպատակներով։ Հայաստանի ջրային ռեսուրսները խիստ դինամիկ են՝ կախված տեղումների քանակից, տեղանքից և կլիմայական պայմաններից, ուստի դրանց արդյունավետ կառավարումը և պահպանությունը կարևոր է երկրի տնտեսական զարգացման, գյուղատնտեսության և բնակչության կենսապահովման համար։ Ջրային ռեսուրսների կառավարման գործընթացը ներառում է ջրօգտագործման պլանավորում, ոռոգման և ջրամատակարարման համակարգերի զարգացում, ջրային ենթակառուցվածքների պահպանություն, ջրային աղտոտման կանխարգելում և միջազգային ջրային համակարգերի հետ համագործակցություն։ Հայաստանում ջրային ռեսուրսների կայուն կառավարումը նպաստում է բնական աղետների ռիսկերի նվազեցմանը, ջրի պաշարների արդյունավետ օգտագործմանը և սոցիալ-տնտեսական կայուն զարգացման ապահովմանը։ Այսպիսով, ՀՀ ջրային ռեսուրսները հանդիսանում են ռազմավարական կարևորություն ունեցող բնական գործոն՝ երկրի էկոլոգիական, տնտեսական և սոցիալական կայունության համար։

Сельское хозяйство

Աշխատությունը ներկայացնում է գյուղատնտեսության բնագավառում նոր գյուտերի հեղինակային վկայագրությունների և պատենտների վերաբերյալ համակարգված տեղեկատվական-մատենագիտական նյութ, որի նպատակն է մասնագետներին և հետազոտողներին տեղեկացնել գյուղատնտեսական արտադրության տարբեր ոլորտներում ստեղծված և արտոնագրված տեխնիկական ու տեխնոլոգիական նորարարությունների մասին։ Այն ընդգրկում է գյուղատնտեսության հետ կապված գյուտերի վերաբերյալ տվյալներ և կարող է ծառայել որպես գիտատեխնիկական տեղեկատվության որոնման ու օգտագործման կարևոր աղբյուր։ Հավաքածուում ներկայացված նյութերը վերաբերում են գյուղատնտեսական արտադրության կատարելագործմանը, տեխնիկական միջոցների զարգացմանը, արտադրական գործընթացների մեքենայացմանն ու արդյունավետացմանը, մշակաբույսերի մշակության և բերքահավաքի գործընթացների բարելավմանը, ինչպես նաև գյուղատնտեսության այլ ուղղություններում կիրառվող նորարարական լուծումներին։ Հեղինակային վկայագրությունների և պատենտների համակարգված ներկայացումը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանում գյուղատնտեսական տեխնիկայի և տեխնոլոգիաների զարգացման ուղղությունների մասին, բացահայտել նորարարական գործունեության հիմնական ոլորտները և հետևել տարբեր տեխնիկական լուծումների զարգացման ընթացքին։ Նման տեղեկատվությունը կարևոր նշանակություն ունի հատկապես այն մասնագետների համար, ովքեր զբաղվում են գյուղատնտեսության մեքենայացմամբ, արտադրական գործընթացների կատարելագործմամբ, տեխնիկական սարքավորումների մշակմամբ և գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության բարձրացմամբ։ Նյութի արժեքավոր կողմերից է նաև գյուտերի մասին տեղեկատվության մատենագիտական բնույթը, որը հնարավորություն է տալիս անհրաժեշտ նորարարությունը որոնել և նույնականացնել համապատասխան հեղինակային վկայագրի կամ պատենտի տվյալներով։ Այս առումով աշխատանքը ոչ միայն տեղեկատու, այլև որոնողական նշանակություն ունեցող աղբյուր է, որը կարող է հեշտացնել մասնագիտական գրականության և արտոնագրային փաստաթղթերի հետ աշխատանքը։ Գյուղատնտեսական գյուտերի վերաբերյալ տվյալների ամբողջացումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել տեխնիկական առաջընթացի տարբեր ուղղությունները և գնահատել, թե ինչպիսի խնդիրների լուծմանն են ուղղված եղել տվյալ ժամանակաշրջանի նորարարությունները։ Հատուկ նշանակություն ունի նաև գյուտերի դասակարգման հնարավորությունը՝ ըստ գյուղատնտեսության ճյուղերի, տեխնիկական նշանակության և կիրառման ոլորտների, ինչը մեծացնում է տեղեկատվության գործնական օգտագործման հնարավորությունները։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել գյուղատնտեսության, ագրոտեխնիկայի, գյուղատնտեսական մեքենաների և մեխանիզացիայի մասնագետներին, գիտատեխնիկական տեղեկատվության աշխատակիցներին, գյուտարարության և արտոնագրային գործի մասնագետներին, ինչպես նաև գյուղատնտեսական գիտությունների հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։ Հատկապես կարևոր է դրա նշանակությունը պատմական և գիտատեխնիկական ուսումնասիրությունների համար, քանի որ նման մատենագիտական ցանկերը հնարավորություն են տալիս վերականգնել խորհրդային ժամանակաշրջանում գյուղատնտեսության ոլորտում իրականացված գյուտարարական գործունեության պատկերը և հետևել տեխնիկական նորարարությունների տարածմանը։ Հայաստանի ազգային գրադարանի մատենագիտական տվյալները ցույց են տալիս, որ այս հրատարակությունը լույս է տեսել տարբեր տարիների համարներով, այդ թվում՝ 1970–1979 թվականներին, իսկ 1975 թվականի թողարկումը ներկայացված է որպես գյուղատնտեսության վերաբերյալ նոր հեղինակային վկայագրությունների և գյուտերի պատենտների տեղեկատվական ցուցիչ։ Ըստ գրադարանային նկարագրության՝ նյութը ռուսերեն է և ունի մատենագիտական ցանկի բնույթ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը գյուղատնտեսության բնագավառում գյուտարարական և արտոնագրային տեղեկատվության համակարգված աղբյուր է, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել գյուղատնտեսական տեխնիկայի և տեխնոլոգիաների նորարարական զարգացումները, որոնել համապատասխան գյուտերի վերաբերյալ տեղեկություններ և գնահատել տվյալ ժամանակաշրջանի գյուղատնտեսական արտադրության տեխնիկական կատարելագործման հիմնական ուղղությունները։

История

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Աղվանքի պատմաաշխարհագրական զարգացման քննությանը մ.թ.ա. I դարից մինչև մ.թ. VI դարը՝ ընդգծելով տարածաշրջանի քաղաքական կառուցվածքը, բնակեցման ձևերը, տնտեսական հարաբերությունները և մշակութային փոխազդեցությունները հարակից քաղաքակրթությունների հետ։ Աշխատությունում վերլուծվում է Աղվանք-ի տարածքային ձևավորման գործընթացը, դրա սահմանների փոփոխությունները տարբեր պատմական փուլերում, ինչպես նաև պետականության զարգացման առանձնահատկությունները՝ կապված հելլենիստական, պարթևական և հետագայում սասանյան ազդեցությունների հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տարածաշրջանի էթնիկ կազմին, լեզվական բազմազանությանը և կրոնական պատկերացումների փոփոխությանը՝ հատկապես քրիստոնեության տարածման վաղ փուլերում։ Քննարկվում են նաև տնտեսական կյանքի հիմնական ուղղությունները՝ գյուղատնտեսություն, անասնապահություն և առևտրային ուղիների վերահսկում, որոնք կարևոր դեր են ունեցել Աղվանքի ռազմավարական նշանակության ձևավորման մեջ։ Աշխատությունում ընդգծվում է, որ Աղվանքի պատմաաշխարհագրական ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ Կովկասի հին աշխարհի քաղաքական և մշակութային փոխկապակցվածությունը։

Математика

Վահրամ Դումանյանի «Մաթեմատիկական ֆիզիկայի հավասարումներ» նյութը բարձրագույն մաթեմատիկայի և տեսական ֆիզիկայի կարևոր ուսումնական ձեռնարկ է, որը նվիրված է մասնակի դիֆերենցիալ հավասարումների ուսումնասիրությանը և դրանց կիրառություններին ֆիզիկական գործընթացների մոդելավորման մեջ։ Նյութում ներկայացվում են մաթեմատիկական ֆիզիկայի հիմնական հավասարումները՝ էլիպտիկ, պարաբոլիկ և հիպերբոլիկ տիպերի, որոնք համապատասխանաբար նկարագրում են հավասարակշռության վիճակներ, տարածվող գործընթացներ և ալիքային երևույթներ։ Ձեռնարկում մանրամասն բացատրվում են նաև սկզբնական և եզրային խնդիրների ձևակերպման սկզբունքները, որոնք կարևոր են ֆիզիկական իմաստ ունեցող լուծումներ ստանալու համար։ Բացի տեսական հիմունքներից, ներկայացվում են դասական լուծման մեթոդներ, ինչպիսիք են փոփոխականների բաժանումը, Ֆուրիեի շարքերի կիրառումը և սեփական արժեքների գաղափարի օգտագործումը։ Նյութը ցույց է տալիս, թե ինչպես են այս մաթեմատիկական կառուցվածքները կիրառվում իրական աշխարհի խնդիրներում՝ ջերմահաղորդման, ալիքների տարածման, էլեկտրամագնիսական դաշտերի և այլ ինժեներական ու ֆիզիկական համակարգերի ուսումնասիրության համար՝ կապ ստեղծելով մաթեմատիկայի և ֆիզիկայի միջև։

Биология

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է հայ ազգության տղամարդկանց մոտ անպտղության առաջացման հիմնական գենետիկական գործոնների վերլուծությանը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են արական անպտղության մոլեկուլագենետիկական հիմքերը, ներառյալ քրոմոսոմային անոմալիաները, գենային մուտացիաները և սերմնաբջիջների ձևավորման ու ֆունկցիայի վրա ազդող ժառանգական գործոնները։ Աշխատությունում ներկայացվում են անպտղության տարբեր ձևերի դասակարգումը և դրանց գենետիկական կապերի հնարավոր մեխանիզմները՝ հիմնվելով ժամանակակից բժշկական գենետիկայի և մոլեկուլային կենսաբանության տվյալների վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Y քրոմոսոմի միկրոդելեցիաներին, սերմնարտադրության խանգարումների գենետիկ մարկերներին և հորմոնալ կարգավորման հետ կապված գենետիկական առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են նաև էպիգենետիկ գործոնների հնարավոր ազդեցությունները վերարտադրողական ֆունկցիայի վրա։ Աշխատությունը ընդգծում է վաղ ախտորոշման, գենետիկական սքրինինգի և անհատականացված բուժական մոտեցումների կարևորությունը տղամարդկանց անպտղության կանխարգելման և բուժման գործընթացում։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել բժշկական գենետիկների, անդրոլոգների, ուրոլոգների, կենսաբժշկական հետազոտողների և վերարտադրողական բժշկության ոլորտի մասնագետների համար։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է Հովհաննես Թումանյանի քառյակների և դրանց ռուսերեն թարգմանությունների համեմատական ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով բնագրի և թարգմանական տարբերակների միջև առկա լեզվական, ոճական և գաղափարական առանձնահատկությունները։ Հեղինակը վերլուծում է Թումանյանի քառյակների գեղարվեստական կառուցվածքը, պատկերային համակարգը, փիլիսոփայական խորությունը և լեզվաոճական արտահայտչամիջոցները՝ դրանք համադրելով ռուսերեն տարբերակներում կիրառված թարգմանական լուծումների հետ։ Ուսումնասիրության ընթացքում դիտարկվում են իմաստային ճշգրտության, բանաստեղծական հնչեղության, ռիթմի, հանգավորման և ազգային մշակութային ենթաշերտերի փոխանցման խնդիրները՝ գնահատելով, թե որքանով են թարգմանությունները պահպանել բնագրի գեղարվեստական արժեքն ու հեղինակային մտահղացումը։ Գրքում առանձնացվում են հաջողված և վիճահարույց թարգմանական մոտեցումները, ինչպես նաև ներկայացվում են այն գործոնները, որոնք պայմանավորում են տարբեր թարգմանիչների ընտրած լեզվական և ոճական ռազմավարությունները։ Աշխատությունը կարևոր ներդրում է Թումանյանագիտության, թարգմանագիտության և հայ-ռուսական գրական կապերի ուսումնասիրության ոլորտում՝ հետաքրքրություն ներկայացնելով ինչպես գիտնականների ու ուսանողների, այնպես էլ բանաստեղծական թարգմանության խնդիրներով զբաղվող ընթերցողների համար։