Հայ ազգային-ազատագրական պայքարի արտացոլումը Ավետիք Իսահակյանի ստեղծագործության մեջ

Политология

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ազգային շահի գաղափարի տեսական, քաղաքական և գործնական նշանակության ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև ժամանակակից պայմաններում դրա վերաիմաստավորման և արդիականացման հիմնախնդիրներին։ Քննարկվում են ազգային շահի ձևավորման պատմական նախադրյալները, դրա բովանդակության փոփոխությունները և փոխկապակցվածությունը պետական ինքնիշխանության, ազգային անվտանգության, հասարակական համերաշխության ու կայուն զարգացման հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազգային և պետական շահերի հարաբերակցությանը, դրանց սահմանման չափանիշներին, քաղաքական որոշումների կայացման գործընթացում ունեցած դերին և ռազմավարական առաջնահերթությունների ձևավորման մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրվում են Հայաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքի, տարածաշրջանային անվտանգության միջավայրի, արտաքին քաղաքական հարաբերությունների և միջազգային գործընթացների ազդեցությունները ազգային շահերի ընկալման ու պաշտպանության վրա։ Անդրադարձ է կատարվում պետական կառավարման արդյունավետությանը, ժողովրդավարական ինստիտուտների զարգացմանը, տնտեսական անկախության ամրապնդմանը և հասարակության տարբեր խմբերի շահերի համադրման անհրաժեշտությանը։ Կարևորվում են ազգային ինքնության, պատմական հիշողության, մշակութային ժառանգության և հանրային արժեքների նշանակությունը ազգային առաջնահերթությունների ձևավորման գործընթացում։ Դիտարկվում են նաև գլոբալացման, տեղեկատվական անվտանգության, ժողովրդագրական փոփոխությունների և տեխնոլոգիական զարգացման պայմաններում առաջացող նոր մարտահրավերները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ ազգային շահերի պաշտպանության ռազմավարական մոտեցումների կատարելագործմանը, երկարաժամկետ պետական քաղաքականության մշակմանը և ներքին ու արտաքին քաղաքական նպատակների փոխհամաձայնեցմանը։ Հետազոտության թեման կարևոր է Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության, պետականության ամրապնդման և միջազգային հարաբերություններում արդյունավետ դիրքավորման տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել քաղաքագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, պետական կառավարման ոլորտի հետազոտողների, վերլուծաբանների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Философия

Աշխատությունը նվիրված է ազատության և անհրաժեշտության փոխհարաբերության փիլիսոփայական խնդրի մեկնաբանությանը մարքսիստական-լենինյան գաղափարախոսության և դիալեկտիկական մատերիալիզմի տեսական սկզբունքների շրջանակում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն հարցի վրա, թե ինչպես են օբյեկտիվ օրինաչափությունները, հասարակական պայմանները և մարդու գիտակցված գործունեությունը փոխկապակցվում պատմական զարգացման ընթացքում։ Ազատությունը դիտարկվում է ոչ թե որպես արտաքին պայմաններից լիովին անկախ կամ կամայական գործողություն, այլ որպես իրականության օրինաչափությունների ճանաչման և այդ գիտելիքի հիման վրա նպատակաուղղված գործունեություն իրականացնելու հնարավորություն։ Անհրաժեշտությունը ներկայացվում է որպես բնության, հասարակության և մտածողության մեջ գործող օբյեկտիվ կապերի ու օրինաչափությունների արտահայտություն, որոնք գոյություն ունեն անհատական ցանկություններից անկախ։ Քննարկվում է այն գաղափարը, որ մարդու ազատության հնարավորությունները ընդլայնվում են իրական աշխարհի օրինաչափությունների ճանաչման և դրանք գործնական գործունեության մեջ հաշվի առնելու միջոցով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ազատության և անհրաժեշտության դիալեկտիկական կապին, պատճառականության, պատահականության, գիտակցության, ընտրության և պատասխանատվության խնդիրներին։ Փիլիսոփայական վերլուծությունը տարածվում է նաև հասարակական հարաբերությունների և պատմական գործընթացների վրա՝ դիտարկելով անհատի գործունեության, սոցիալական պայմանների և հասարակության զարգացման օրինաչափությունների փոխազդեցությունը։ Կարևորվում է պրակտիկայի դերը որպես մարդու գիտելիքների և նպատակների իրականացման ոլորտ, որտեղ տեսական ճանաչողությունը կապվում է հասարակական գործունեության հետ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև նախորդ փիլիսոփայական ուղղություններում ազատության և անհրաժեշտության վերաբերյալ ձևավորված պատկերացումներին՝ դրանք համադրելով մարքսիստական փիլիսոփայության հիմնական դրույթների հետ։ Նյութը հնարավորություն է տալիս հասկանալ, թե խորհրդային փիլիսոփայական գրականության մեջ ինչպես էր մեկնաբանվում անհատի ազատության խնդիրը սոցիալական և պատմական պայմանավորվածության համատեքստում։ Միաժամանակ աշխատությունը կարող է դիտարկվել որպես տվյալ ժամանակաշրջանի գաղափարական և փիլիսոփայական մտքի ուսումնասիրության աղբյուր, ուստի դրա դրույթները կարևոր է դիտարկել ստեղծման պատմական և քաղաքական միջավայրի շրջանակում։ Այն կարող է օգտակար լինել փիլիսոփայության պատմությամբ, քաղաքական գաղափարախոսությունների պատմությամբ, դիալեկտիկական մատերիալիզմով և խորհրդային մտավոր ժառանգությամբ զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Экономика

Տնտեսագիտական բնույթի գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության արդյունաբերական ձեռնարկությունների ներդրումային ռեսուրսների ձևավորման, արդյունավետ բաշխման և կառավարման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով ձեռնարկությունների ֆինանսական գործունեության, կապիտալի ներգրավման, ներդրումային քաղաքականության մշակման, արտադրական ներուժի զարգացման և տնտեսական մրցունակության բարձրացման կարևորագույն ուղղությունները։ Հետազոտության հիմնական նպատակային շրջանակը կապված է արդյունաբերական կազմակերպությունների ներդրումային հնարավորությունների գնահատման, ֆինանսավորման ներքին և արտաքին աղբյուրների բացահայտման, ներդրումային որոշումների ընդունման մեխանիզմների կատարելագործման և սահմանափակ ֆինանսական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման տնտեսական նախադրյալների ուսումնասիրության հետ։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է ներդրումային ռեսուրսների տնտեսական էությունը, դրանց դասակարգման սկզբունքները, ձևավորման աղբյուրները և ձեռնարկությունների ֆինանսատնտեսական գործունեության մեջ ունեցած նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի սեփական կապիտալի, չբաշխված շահույթի, ամորտիզացիոն հատկացումների, բանկային վարկերի, փոխառու միջոցների, բաժնետիրական ֆինանսավորման, օտարերկրյա ներդրումների և պետական աջակցության ծրագրերի դերը արդյունաբերական ձեռնարկությունների ներդրումային գործունեության կազմակերպման գործում։ Ներդրումային ռեսուրսների ձևավորման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ձեռնարկությունների ֆինանսական կայունության, վճարունակության, շահութաբերության և երկարաժամկետ զարգացման հնարավորությունների միջև գոյություն ունեցող փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է Հայաստանի արդյունաբերության կառուցվածքային առանձնահատկությունների և ներդրումային միջավայրի վերլուծությունը՝ հաշվի առնելով տնտեսության զարգացման պատմական նախադրյալները, արտադրական հզորությունների տեխնիկական վիճակը, կապիտալի հասանելիությունը, ֆինանսական շուկայի զարգացման մակարդակը և ձեռնարկությունների մրցակցային դիրքերը։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում արդյունաբերական կազմակերպությունների հիմնական միջոցների վերարտադրության, տեխնոլոգիական վերազինման, արտադրական գործընթացների արդիականացման և նորարարական գործունեության ֆինանսավորման հիմնախնդիրները։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է ներդրումային պահանջարկի և առկա ֆինանսական հնարավորությունների համապատասխանության գնահատումը, քանի որ ձեռնարկությունների զարգացման ծրագրերի իրականացումը հաճախ պայմանավորված է անհրաժեշտ կապիտալի ժամանակին ներգրավման և նպատակային օգտագործման հնարավորությամբ։ Ներդրումային ռեսուրսների կառավարման տեսանկյունից կարևոր նշանակություն ունեն ֆինանսական պլանավորումը, կապիտալի կառուցվածքի օպտիմալացումը, ներդրումային նախագծերի ընտրությունը, դրամական հոսքերի կանխատեսումը և ֆինանսական ռիսկերի գնահատումը։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև ներդրումային նախագծերի տնտեսական արդյունավետության գնահատման մեթոդներին, մասնավորապես՝ զուտ ներկա արժեքի, եկամտաբերության ներքին նորմայի, ներդրումների վերադարձելիության ժամկետի և շահութաբերության այլ ցուցանիշների կիրառման հնարավորություններին։ Այս մեթոդների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու տարբեր ներդրումային այլընտրանքների ֆինանսական նպատակահարմարությունը և ընտրելու ձեռնարկության ռազմավարական նպատակներին համապատասխանող զարգացման ուղղությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի ներդրումային գործունեության հետ կապված անորոշությունները, շուկայական պահանջարկի փոփոխությունները, տոկոսադրույքների տատանումները, արժութային ռիսկերը, գնաճային գործընթացները և արտաքին տնտեսական գործոնների ազդեցությունը արդյունաբերական ձեռնարկությունների ֆինանսական որոշումների վրա։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է ներդրումային ռեսուրսների ներգրավման և կառավարման կազմակերպական մեխանիզմների կատարելագործումը՝ ներառելով ֆինանսական վերահսկողության, կորպորատիվ կառավարման, ռազմավարական պլանավորման և ներդրումային ծրագրերի իրականացման արդյունավետության բարձրացման հարցերը։ Հայաստանի արդյունաբերական ձեռնարկությունների առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև փոքր և միջին արդյունաբերական կազմակերպությունների ֆինանսավորման սահմանափակումների, խոշոր արտադրական համալիրների կապիտալատարության և տարբեր ճյուղերում ներդրումային պահանջների տարբերությունների գնահատման տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել արդյունաբերության առանձին ճյուղերի ներդրումային գրավչության վրա ազդող գործոնները, արտադրանքի մրցունակության բարձրացման հնարավորությունները, արտահանման ներուժի զարգացումը և միջազգային տնտեսական համագործակցության միջոցով ֆինանսական ռեսուրսների ներգրավման հեռանկարները։ Առանձին նշանակություն ունեն պետության ներդրումային քաղաքականության, հարկային և ֆինանսավարկային կարգավորման, գործարար միջավայրի բարելավման և արդյունաբերական զարգացման աջակցության գործիքների ուսումնասիրությունները։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է նաև ներդրումային գործունեության խթանման ինստիտուցիոնալ պայմանները, սեփականության իրավունքի պաշտպանության, ֆինանսական տեղեկատվության թափանցիկության և ներդրողների վստահության նշանակությունը կապիտալի ներգրավման գործընթացներում։ Գիտական հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են կիրառվել տնտեսական և ֆինանսական վերլուծության, համեմատական գնահատման, վիճակագրական ուսումնասիրության, տնտեսամաթեմատիկական մոդելավորման և ներդրումային նախագծերի արդյունավետության հաշվարկման մեթոդներ։ Նման մոտեցումները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու ներդրումային ռեսուրսների ձևավորման և օգտագործման հիմնական օրինաչափությունները, գնահատելու ֆինանսավորման տարբեր աղբյուրների առավելություններն ու սահմանափակումները և մշակելու ձեռնարկությունների ներդրումային կառավարման կատարելագործման առաջարկություններ։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է արդյունաբերական ձեռնարկությունների ներդրումային գործունեության արդյունավետության բարձրացման, ֆինանսական ռեսուրսների կառավարման համակարգերի զարգացման և Հայաստանի տնտեսության արտադրական ներուժի ամրապնդման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությամբ։ Հետազոտության կիրառական արժեքը կապված է ձեռնարկությունների երկարաժամկետ զարգացման ռազմավարությունների մշակման, ներդրումային նախագծերի ֆինանսավորման հիմնավորման, կապիտալի օգտագործման արդյունավետության գնահատման և արդյունաբերական կազմակերպությունների ֆինանսական կայունության բարձրացման հնարավորությունների հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետներին, ֆինանսական վերլուծաբաններին, ներդրումային կառավարման մասնագետներին, արդյունաբերական ձեռնարկությունների ղեկավարներին, պետական տնտեսական քաղաքականության մշակմամբ զբաղվող մասնագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Աշխատությունն ունի տնտեսագիտական, ֆինանսական, կառավարչական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով Հայաստանի Հանրապետության արդյունաբերական ձեռնարկությունների ներդրումային ռեսուրսների ձևավորման մեխանիզմների, կապիտալի կառավարման առանձնահատկությունների, ներդրումային ռիսկերի և արտադրական զարգացման ֆինանսական նախադրյալների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Литература

Հրատարակության վերնագիրը հիշեցնում է ժողովրդական խրատական ասույթ, որի հիմնական գաղափարը համբերության, զսպվածության և ժամանակի ընթացքում դժվարությունների հաղթահարման կարևորությունն է։ Գիշերվան վերաբերող պատկերավոր արտահայտությունը կարող է խորհրդանշել սպասումի, փորձության կամ անորոշության ժամանակահատված, իսկ համբերությունը ներկայացվում է որպես բարենպաստ արդյունքի հասնելու և ճիշտ որոշումներ կայացնելու անհրաժեշտ պայման։ Այսպիսի խրատական նյութերը հայ ժողովրդական և բարոյախոսական գրականության մեջ կարևոր տեղ են զբաղեցրել՝ փոխանցելով կյանքի փորձից բխող խորհուրդներ և վարքագծի սկզբունքներ։ Դրանց միջոցով ընթերցողին են ներկայացվում ինքնատիրապետման, խոհեմության, դժվարություններին դիմակայելու և հապճեպ գործողություններից խուսափելու գաղափարները։ Կարճ ու պատկերավոր խոսքի միջոցով արտահայտված միտքը նպաստում է ասույթի հեշտ ընկալմանն ու հիշողության մեջ պահպանմանը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայերեն տպագիր խրատական գրականության, ժողովրդական մտածողության և բարոյական արժեքների փոխանցման պատմության ուսումնասիրության համար։

Психология

Աշխատությունը նվիրված է հեռուստատեսային հաղորդումների ազդեցության ուսումնասիրությանը հասարակական գիտակցության, սոցիալական պատկերացումների, արժեքային համակարգերի և բարոյաքաղաքական դիրքորոշումների ձևավորման գործընթացում։ Վերլուծվում են զանգվածային հաղորդակցության այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով հեռուստատեսային բովանդակությունը կարող է ներգործել մարդկանց ընկալումների, գնահատականների, վարքագծային կողմնորոշումների և հասարակական երևույթների վերաբերյալ պատկերացումների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղեկատվության ներկայացման ձևերին, թեմաների ընտրությանը, հաղորդումների կառուցվածքին, կրկնվող ուղերձներին և հուզական ազդեցության միջոցներին, որոնք կարող են նպաստել որոշակի կարծրատիպերի կամ իրականությանը ոչ լիարժեք համապատասխանող պատկերացումների տարածմանը։ Քննարկվում են հեռուստատեսության տեղեկատվական, կրթական և հասարակական գործառույթները, ինչպես նաև մեդիաազդեցության հնարավոր հետևանքները տարբեր սոցիալական խմբերի համար։ Ուսումնասիրվում է անհատական և խմբային ընկալումների փոխկապակցվածությունը մեդիա միջավայրի հետ, հասարակական կարծիքի ձևավորման գործընթացը և հեռուստատեսային տեղեկատվության նկատմամբ քննադատական վերաբերմունքի նշանակությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև տեղեկատվության ընտրության, մեկնաբանման և ներկայացման եղանակների ազդեցությանը սոցիալական ու բարոյական գնահատականների ձևավորման վրա։ Կարևորվում են մեդիագրագիտությունը, տեղեկատվության բազմակողմանի գնահատումը և տարբեր աղբյուրների համադրումը՝ որպես մեդիաազդեցության գիտակցված ընկալմանը նպաստող գործոններ։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել սոցիոլոգների, մեդիա և հաղորդակցության ոլորտի հետազոտողների, լրագրողների, հոգեբանների, դասախոսների և հասարակական հաղորդակցության գործընթացներն ուսումնասիրող ուսանողների համար։

Право

Գիտական աշխատանքը նվիրված է մարդու կյանքի իրավունքի քրեաիրավական պաշտպանության ուսումնասիրությանը՝ սահմանադրական իրավունքի և քրեական օրենսդրության փոխկապակցվածության համատեքստում։ Կյանքի իրավունքը մարդու հիմնարար և անօտարելի իրավունքներից է, որի պաշտպանությունը պետության իրավական համակարգի կարևորագույն խնդիրներից է։ Աշխատության կենտրոնում այն հարցն է, թե ինչպիսի սահմանադրաիրավական երաշխիքներով է ամրագրվում մարդու կյանքի իրավունքը, և ինչպես են այդ երաշխիքները կոնկրետացվում քրեական իրավունքի նորմերով։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել կյանքի իրավունքի հասկացությունը, դրա իրավական բնույթը, պաշտպանության սահմանները և պետության պարտավորությունները՝ մարդու կյանքը ապօրինի ոտնձգություններից պաշտպանելու ուղղությամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ կյանքի իրավունքի պաշտպանությունը չի սահմանափակվում միայն կյանքին ուղղված հանցագործությունների համար պատիժ սահմանելով։ Պետությունը պետք է նաև ստեղծի այնպիսի իրավական և ինստիտուցիոնալ մեխանիզմներ, որոնք կանխարգելում, բացահայտում և արդյունավետորեն քննում են մարդու կյանքին սպառնացող ոտնձգությունները։ Քրեական իրավունքի տեսանկյունից առանցքային նշանակություն ունեն կյանքի դեմ ուղղված հանցագործությունների իրավական բնութագրերը, դրանց օբյեկտը, օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմերը, հանցագործության սուբյեկտը, ինչպես նաև պատասխանատվությունը ծանրացնող կամ մեղմացնող հանգամանքները։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել սպանության տարբեր դրսևորումները, անզգուշությամբ մահ պատճառելը և կյանքի դեմ ուղղված այլ արարքներ՝ դրանց իրավական որակավորման առանձնահատկությունների բացահայտմամբ։ Կարևոր է նաև կյանքի իրավունքի և այլ հիմնարար իրավունքների հարաբերակցության հարցը, քանի որ որոշ քրեաիրավական իրավիճակներում անհրաժեշտ է սահմանազատել կյանքի պաշտպանության իրավական պահանջները ինքնապաշտպանության, ծայրահեղ անհրաժեշտության և այլ իրավաչափ գործողությունների հետ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև միջազգային իրավական չափանիշներին և մարդու իրավունքների պաշտպանության միջազգային մեխանիզմներին, որոնց շրջանակում կյանքի իրավունքը դիտարկվում է որպես ժողովրդավարական և իրավական պետության հիմնարար արժեք։ Այդ համատեքստում կարևոր են կյանքի կամայական զրկման անթույլատրելիությունը, արդյունավետ քննության պահանջը և պետության դրական պարտավորությունները։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է գործող քրեական օրենսդրության արդյունավետության գնահատումը և այն խնդիրների բացահայտումը, որոնք կարող են առաջանալ կյանքի դեմ ուղղված հանցագործությունների իրավական որակավորման կամ դրանց քննության ընթացքում։ Կարող են ներկայացվել նաև օրենսդրության կատարելագործման և քրեաիրավական պաշտպանության արդյունավետության բարձրացման առաջարկություններ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը մարդու կյանքի իրավունքը դիտարկում է որպես սահմանադրական արժեք, որի իրական պաշտպանությունն ապահովվում է սահմանադրական երաշխիքների, քրեական իրավունքի նորմերի և իրավակիրառական արդյունավետ մեխանիզմների համակցությամբ։ Թեման ունի ինչպես տեսական, այնպես էլ գործնական նշանակություն, քանի որ կյանքի իրավունքի արդյունավետ քրեաիրավական պաշտպանությունը պետության իրավական համակարգի կայացածության և մարդու իրավունքների նկատմամբ հարգանքի կարևոր ցուցանիշներից է։