Марксизм-ленинизм о свободе и необходимости

Գրականություն

Եղիշե Չարենցը իր ժամանակի գրաքննադատության նշանակետում-ը գրականագիտական ուսումնասիրություն է, որը վերլուծում է Եղիշե Չարենցի ստեղծագործական գործունեության ընկալումը իր ժամանակի գրաքննադատության և գրական քննարկումների շրջանակում՝ բացահայտելով այն հակասական գնահատականները, որոնք ուղեկցել են նրա պոեզիային և գաղափարական դիրքորոշումներին, աշխատությունում ներկայացվում են տարբեր գրաքննադատական մոտեցումներ, որոնք ձևավորվել են Չարենցի ստեղծագործությունների շուրջ՝ ընդգրկելով ինչպես դրական գնահատականներ, այնպես էլ քննադատական և գաղափարական հակադրություններ, միաժամանակ դիտարկվում է ժամանակի հասարակական-քաղաքական միջավայրի ազդեցությունը գրական գնահատականների ձևավորման վրա, հատուկ ուշադրություն է դարձվում գրաքննադատության և ստեղծագործական ազատության հարաբերությանը, ինչպես նաև այն փաստին, թե ինչպես են գաղափարական սահմանափակումներն ազդել Չարենցի ստեղծագործական ընկալման վրա, աշխատությունը նպատակ ունի ցույց տալու Չարենցի գրական կերպարի պատմական ընկալման էվոլյուցիան և նրա տեղը հայ գրական քննադատության համակարգում։

Մաթեմատիկա

Տեսական ֆիզիկայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է պլազմային միջավայրում միկրոդաշտերի ձևավորման օրինաչափությունների և պլազմային կառուցվածքների դինամիկական վարքի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում լիցքավորված մասնիկների փոխազդեցությունների հետևանքով առաջացող տեղային էլեկտրական դաշտերը, դրանց վիճակագրական բնութագրերը և ազդեցությունը պլազմայի ֆիզիկական հատկությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մասնիկների տարածական բաշխման, կոլեկտիվ երևույթների, խտության տատանումների և էլեկտրամագնիսական փոխազդեցությունների դերին միկրոդաշտերի ձևավորման գործընթացում։ Վերլուծվում են պլազմային կառուցվածքների առաջացման, կայունության և ժամանակային փոփոխությունների տեսական մեխանիզմները, ինչպես նաև տարբեր արտաքին ու ներքին գործոնների ազդեցությունը դրանց դինամիկայի վրա։ Քննարկվում են համապատասխան ֆիզիկական գործընթացների մաթեմատիկական նկարագրման, վիճակագրական մեթոդների և տեսական մոդելավորման կիրառման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս խորացնելու պատկերացումները պլազմայում տեղի ունեցող միկրոսկոպիկ և կոլեկտիվ գործընթացների փոխկապակցվածության ու բարդ կառուցվածքների ձևավորման ֆիզիկական հիմքերի վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել պլազմայի ֆիզիկայի, տեսական ֆիզիկայի և վիճակագրական ֆիզիկայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Շիրակի պատմական տարածքի անտիկ դամբարանադաշտերի հնագիտական ուսումնասիրությանը՝ դրանց կառուցվածքային, ժամանակագրական, մշակութային և թաղման ծեսերի առանձնահատկությունների բացահայտման նպատակով։ Հետազոտության հիմքում հնագիտական պեղումների, հայտնաբերված նյութական մշակույթի նմուշների և դամբարանային համալիրների համադրական ուսումնասիրությունն է, որի միջոցով վերականգնվում են Շիրակի տարածաշրջանի անտիկ հասարակությունների կյանքի և մշակույթի տարբեր կողմերը։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են դամբարանների կառուցվածքը, ձևերը, տեղադրությունը, թաղման եղանակները և դրանց հետ կապված ծիսական առանձնահատկությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում դամբարաններից հայտնաբերված խեցեղենի, մետաղական առարկաների, զարդերի, զենքերի, կենցաղային իրերի և այլ հնագիտական նյութերի ուսումնասիրությանը։ Այդ նյութերը կարևոր աղբյուր են բնակչության տնտեսական գործունեության, արհեստների, առևտրական և մշակութային կապերի, ինչպես նաև սոցիալական կառուցվածքի մասին պատկերացումներ ձևավորելու համար։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է դամբարանների ժամանակագրական դասակարգումը և դրանց համադրումը տարածաշրջանի ու հարակից տարածքների հնագիտական հուշարձանների հետ։ Այդ մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու մշակութային ազդեցությունները, տեղական և ներմուծված ավանդույթների հարաբերակցությունը և Շիրակի բնակչության կապերը Հայաստանի այլ շրջանների ու հարևան տարածաշրջանների հետ։ Դամբարանային համալիրների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալ նաև անտիկ հասարակության հոգևոր աշխարհին՝ մահվան և հետմահու կյանքի վերաբերյալ պատկերացումներին, ծիսական վարքագծին և սոցիալական կարգավիճակի դրսևորումներին։ Թաղման գույքի կազմը և դամբարանների կառուցվածքային տարբերությունները կարող են տեղեկություններ հաղորդել հասարակության սոցիալական շերտավորման, անհատների կարգավիճակի և համայնքային հարաբերությունների մասին։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի Շիրակի հնագույն պատմության և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության համար, քանի որ դամբարանադաշտերը հնարավորություն են տալիս նյութական աղբյուրների միջոցով վերականգնել տարածաշրջանի պատմական զարգացման որոշակի փուլերի պատկերը։ Այն կարող է հետաքրքրել հնագետներին, պատմաբաններին, ազգագրագետներին, մշակութաբաններին, թանգարանային մասնագետներին, գիտաշխատողներին, դասախոսներին և հնագիտությամբ ու Հայաստանի անտիկ պատմությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին։ Ուսումնասիրությունը միաժամանակ նպաստում է Շիրակի հնագիտական ժառանգության գիտական արժևորմանը, պահպանության անհրաժեշտության գիտակցմանը և տարածաշրջանի պատմամշակութային գործընթացների առավել ամբողջական ընկալմանը։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի և Ֆրանսիայի միջև հարաբերությունների ձևավորմանն ու զարգացմանը 1991–2001 թվականներին՝ Հայաստանի անկախության վերականգնումից հետո ձևավորված նոր միջազգային և քաղաքական պայմանների համատեքստում։ Ուսումնասիրության ժամանակագրական շրջանակն ընդգրկում է Հայաստանի Հանրապետության անկախացման առաջին տասնամյակը, երբ երկիրը ձգտում էր հաստատել երկկողմ դիվանագիտական կապեր, ամրապնդել իր միջազգային դիրքերը և ձևավորել արտաքին քաղաքականության հիմնական ուղղությունները։ Այս գործընթացում Ֆրանսիան առանձնահատուկ դեր է ունեցել՝ հաշվի առնելով երկու երկրների միջև պատմական, մշակութային և հասարակական կապերը, ինչպես նաև Ֆրանսիայում ձևավորված հայկական համայնքի նշանակությունը։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատումը, պետական և քաղաքական մակարդակներում իրականացված փոխայցելությունները, պաշտոնական շփումների զարգացումը և երկկողմ հարաբերությունների իրավաքաղաքական հիմքի ձևավորումը։ Առանձին կարևորություն ունի տնտեսական համագործակցության ուսումնասիրությունը, ներառյալ առևտրային կապերը, ներդրումները, ֆինանսատնտեսական փոխգործակցությունը և Հայաստանի շուկայում ֆրանսիական կառույցների ներգրավվածությունը։ Մշակութային և կրթական կապերը ևս առանցքային ուղղություն են, քանի որ Ֆրանսիայի հետ հարաբերություններում նշանակալի տեղ են զբաղեցրել ֆրանսերեն լեզվի տարածումը, կրթական ծրագրերը, գիտական ու մշակութային փոխանակումները և հայկական մշակույթի ներկայացումը Ֆրանսիայում։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև Ֆրանսիայի դիրքորոշմանը Հայաստանի անվտանգության, տարածաշրջանային հակամարտությունների և Հարավային Կովկասի քաղաքական զարգացումների նկատմամբ։ Այս համատեքստում կարևորվում է նաև Ֆրանսիայի գործունեությունը եվրոպական և միջազգային կառույցներում, որտեղ այն կարող էր նպաստել Հայաստանի շահերի ներկայացմանը և երկկողմ հարաբերությունների միջազգային բաղադրիչի ընդլայնմանը։ 1990-ականների ընթացքում Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական դժվարությունները, տարածաշրջանային անկայունությունը և արտաքին քաղաքական բարդությունները լրացուցիչ նշանակություն են հաղորդում Ֆրանսիայի հետ համագործակցության զարգացման ուսումնասիրությանը։ Աշխատության վերջին ժամանակային սահմանը՝ 2001 թվականը, կարևոր է նաև այն պատճառով, որ այդ շրջանում հայ-ֆրանսիական հարաբերությունները մտնում էին նոր փուլ, իսկ Ֆրանսիայում Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը ստանում էր առանձնահատուկ քաղաքական նշանակություն։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, միջազգային հարաբերությունների և դիվանագիտության մասնագետներին, քաղաքագետներին, տարածաշրջանային քաղաքականությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև հայ-ֆրանսիական կապերի պատմությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացնելու, թե ինչպես են անկախ Հայաստանի առաջին տասնամյակում ձևավորվել և զարգացել Ֆրանսիայի հետ քաղաքական, տնտեսական, մշակութային և հասարակական կապերը, և ինչ դեր են դրանք ունեցել Հայաստանի արտաքին քաղաքականության ու միջազգային հարաբերությունների համակարգում։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է տարբեր տարիքային խմբերի փորձարարական կենդանիների սրտի ներպատային նյարդային համակարգում և միկրոշրջանառության համակարգում սթրեսային ազդեցության պայմաններում առաջացող կառուցվածքային ու գործառական փոփոխությունների համեմատական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում օրգանիզմի տարիքային առանձնահատկությունների և սթրեսային գործոնի նկատմամբ սրտանոթային ու նյարդային կարգավորման համակարգերի արձագանքի փոխկապակցվածությունն է։ Քննվում են սրտի տեղային նյարդային ապարատի կառուցվածքային կազմակերպման առանձնահատկությունները, նյարդային տարրերի վիճակի հնարավոր փոփոխությունները և դրանց կապը հյուսվածքային արյան շրջանառության հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հեմոմիկրոշրջանառության օղակներին՝ դիտարկելով միկրոանոթային ցանցի վիճակը և հյուսվածքների արյունամատակարարման ընդհանուր փոփոխությունները սթրեսային ազդեցության պայմաններում։ Երիտասարդ և ծեր կենդանիների տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու տարիքային գործոնի նշանակությունը հարմարվողական արձագանքների ձևավորման և սրտի կարգավորիչ համակարգերի փոփոխությունների բնույթի մեջ։ Հետազոտության շրջանակում սթրեսը դիտարկվում է որպես օրգանիզմի կարգավորիչ մեխանիզմների վրա ազդող գործոն, որի նկատմամբ արձագանքը կարող է տարբեր լինել՝ կախված տարիքից և օրգանների ֆունկցիոնալ պահուստներից։ Կարևորվում է ներսրտային նյարդային կառուցվածքների և միկրոշրջանառության փոփոխությունների համակցված գնահատումը, քանի որ սրտի նյարդային կարգավորումն ու տեղային արյունամատակարարումը կազմում են փոխկապակցված ֆունկցիոնալ համակարգեր։ Ձևաբանական և ֆիզիոլոգիական տվյալների համեմատական վերլուծությունը կարող է նպաստել սթրեսային պայմաններում սրտի հարմարվողական մեխանիզմների և տարիքային փոփոխությունների վերաբերյալ պատկերացումների խորացմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է տարիքային ֆիզիոլոգիայի, նյարդահյուսվածաբանության, սրտաբանության և միկրոշրջանառության ուսումնասիրության մոտեցումները՝ բացահայտելու սթրեսային ազդեցության նկատմամբ երիտասարդ և ծեր օրգանիզմների սրտային կարգավորիչ համակարգերի արձագանքի առանձնահատկությունները։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է ռուս հասարակական մտքի և գրականության կարևոր ներկայացուցիչ Նիկոլայ Գավրիլովիչ Չեռնիշևսկու անձի ու ստեղծագործության ընկալմանը հայկական մշակութային և գրական միջավայրում։ Գրքում վերլուծվում է այն, թե ինչպես են Չեռնիշևսկու գաղափարները, գեղագիտական հայացքները և հասարակական-քաղաքական հայեցակարգերը ընդունվել, մեկնաբանվել և վերաիմաստավորվել հայ մտավորականության կողմից տարբեր պատմական փուլերում։ Հեղինակը ուսումնասիրում է հայ-ռուսական գրական կապերը, գաղափարական ազդեցությունների փոխանցման ուղիները և Չեռնիշևսկու ստեղծագործության ազդեցությունը հայ քննադատական մտքի զարգացման վրա։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են տարբեր հայ հեղինակների աշխատություններ, թարգմանություններ և քննադատական մեկնաբանություններ, որոնք արտացոլում են նրա գաղափարների ընկալման բազմազանությունը։ Քննարկվում են նաև սոցիալ-փիլիսոփայական մոտեցումները, գրական ռեալիզմի ձևավորման գործընթացները և հասարակական մտածողության փոխազդեցությունները երկու մշակույթների միջև։ Գիրքը կարևորում է Չեռնիշևսկու ժառանգության տեղը հայ գրականագիտության և գաղափարական պատմության համատեքստում՝ ցույց տալով, թե ինչպես է նրա ստեղծագործությունը դարձել միջմշակութային երկխոսության մաս։ Աշխատությունը նախատեսված է գրականագետների, պատմաբանների, մշակութաբանների, ուսանողների և համեմատական գրականության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։