Հայ բանասիրութեան հեռանկարներ: Ուսումնասիրութեան եւ ուսուցման արդի խնդիրներ

Культура

Մատենագիտական և տեղեկատվական բնույթի այս հրատարակությունը ներկայացնում է Հայկական ՍՍՀ-ում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ լույս տեսած նոր գրականության համակարգված ցանկը։ Այն ընդգրկում է մշակույթի, մշակութային-լուսավորական գործունեության, թանգարանագիտության, պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության, արվեստի տարբեր ճյուղերի, գրադարանագիտության և մատենագիտության վերաբերյալ հրատարակություններ։ Ցանկում ներկայացվում են հանրապետությունում հայերեն և ռուսերեն լեզուներով հրատարակված նյութերը, ինչպես նաև հանրապետությունից դուրս լույս տեսած՝ հայկական մշակույթին ու արվեստին վերաբերող համապատասխան գրականությունը։ Մատենագիտական նկարագրությունները համակարգվում են ըստ թեմատիկ բաժինների, իսկ բաժինների ներսում նյութերը դասավորվում են որոշակի մատենագիտական սկզբունքներով։ Հրատարակությունը նախատեսված է մշակույթի և արվեստի բնագավառների մասնագետներին, գիտաշխատողներին, դասախոսներին, ուսանողներին և գրադարանային աշխատողներին նոր մասնագիտական գրականության վերաբերյալ տեղեկություններ տրամադրելու համար։ Այն նաև հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային և արվեստագիտական հրատարակչական գործունեության հիմնական ուղղությունները։ Աշխատանքը կարող է ծառայել որպես տեղեկատվական աղբյուր մատենագիտական որոնումների, գրադարանային հավաքածուների համալրման և մշակույթի ու արվեստի պատմության ուսումնասիրության համար։

Культура

Հրատարակությունը ընթացիկ մատենագիտական բնույթի մասնագիտական տեղեկատու է, որի հիմնական նպատակն է համակարգված ձևով ներկայացնել Հայկական ԽՍՀ մշակույթի և արվեստի տարբեր բնագավառներին վերաբերող նոր հրատարակությունների ու հրապարակումների վերաբերյալ տեղեկատվությունը։ Այն նախատեսված է գրադարանների, գիտական և մշակութային հաստատությունների աշխատակիցների, արվեստաբանների, մշակութաբանների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և համապատասխան թեմաներով գրականություն որոնող ընթերցողների համար։ Մատենագիտական նյութը կարող է ընդգրկել գրքեր, գրքույկներ, ժողովածուներ, պարբերական մամուլում հրապարակված հոդվածներ և այլ տպագիր նյութեր՝ դասակարգված ըստ մշակույթի և արվեստի առանձին ոլորտների։ Թեմատիկ բաժիններում կարող են ներկայացվել կերպարվեստին, երաժշտությանը, թատրոնին, կինոյին, ճարտարապետությանը, ժողովրդական ստեղծագործությանը, մշակութային հաստատությունների գործունեությանը, հուշարձանների պահպանությանը և մշակութային կյանքի այլ ուղղություններին վերաբերող աղբյուրներ։ Մատենագիտական գրառումները հնարավորություն են տալիս նույնականացնելու համապատասխան հրատարակությունները և ստանալու դրանց որոնման համար անհրաժեշտ հիմնական տվյալները՝ հեղինակ, անվանում, հրատարակության աղբյուր, թվական և այլ նկարագրական տեղեկություններ։ Նյութերի պարբերական հավաքագրումն ու համակարգումը տեղեկատուին տալիս են նաև փաստագրական նշանակություն, քանի որ տարբեր թողարկումների հաջորդականությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու տվյալ ժամանակաշրջանում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ հրատարակչական ակտիվությանը, հետազոտական հետաքրքրությունների փոփոխություններին և առանձին թեմաների զարգացման ընթացքին։ Այն կարևոր գործիք է թեմատիկ մատենագիտական որոնման համար՝ օգնելով արագ կողմնորոշվել տվյալ ժամանակահատվածի նոր գրականության մեջ և ընտրել անհրաժեշտ աղբյուրները հետագա ուսումնասիրության համար։ Միաժամանակ նման հրատարակությունները նպաստում են գրադարանային հավաքածուների համալրմանը, տեղեկատու-մատենագիտական սպասարկմանը և մասնագիտական տեղեկատվության տարածմանը։ Պատմական տեսանկյունից տեղեկատուն արժեքավոր է նաև խորհրդային Հայաստանի մշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար, քանի որ մատենագիտական տվյալների միջոցով արտացոլում է ժամանակաշրջանի հրատարակչական և գիտական գործունեության թեմատիկ պատկերը։ Տարբեր տարիների համար կազմված թողարկումների համադրումը կարող է հիմք հանդիսանալ մշակույթի առանձին ոլորտների վերաբերյալ գրականության քանակական և բովանդակային զարգացման ուսումնասիրության համար։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը համատեղում է տեղեկատվական, որոնողական, հաշվառման և փաստագրական գործառույթները՝ ապահովելով մշակույթի ու արվեստի վերաբերյալ ընթացիկ գրականության համակարգված ներկայացումն ու մասնագիտական օգտագործումը։

Медицина

Այս աշխատությունը ուսումնասիրում է տարբեր ընդհանուր անեսթեզիայի մեթոդների ազդեցությունը մարդու բարձրագույն հոգեբանական գործառույթների վրա՝ ներառյալ հիշողությունը, ուշադրությունը, կոնցենտրացիան և դատողությունը։ Գործում են կլինիկական փորձերի արդյունքներ, որոնց միջոցով գնահատվում է, թե ինչպես տարբեր անեսթեզիաների տեսակները կարող են ժամանակավորապես փոփոխել նյարդային համակարգի գործունեությունը, ինչպիսի ազդեցություն ունեն վերականգնման ընթացքում և առօրյա հոգեբանական գործունեության վրա, ինչպես նաև հնարավոր կողմնակի հետևանքները՝ հիշողության խախտումից մինչև խումբային հոգեբանական փոփոխություններ։ Աշխատությունում ընդգծվում է, որ անեսթեզիայի ընտրությունը, դոզան և ընթացակարգի տևողությունը կարևոր գործոններ են հոգեբանական ֆունկցիաների պահպանման և ռեաբիլիտացիայի արդյունավետության ապահովման համար։ Նյութը կարևոր է անեսթեզիոլոգների, նյարդաբանական և հոգեբանական պրոֆեսիոնալների համար, քանի որ տալիս է գիտական պատկերացում տարբեր անեսթեզիայի մեթոդների ազդեցության մասին բարձրակարգ մտավոր և ճանաչողական գործընթացների վրա։

Медицина

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է «Կապ Jang» դեղամիջոցի կլինիկա-ֆարմակոլոգիական կիրառման հիմնավորմանը՝ քթի և հարակից հավելյալ խոռոչների (պարանազալ սինուսների) հիվանդություններով տառապող պացիենտների մոտ, նպատակ ունենալով գնահատել դրա արդյունավետությունը, անվտանգության պրոֆիլը և բուժական ներուժը օտորինոլարինգոլոգիական պրակտիկայում։ Աշխատանքում դիտարկվում են վերին շնչուղիների բորբոքային հիվանդությունների հիմնական ձևերը՝ սուր և քրոնիկ ռինիտ, սինուսիտներ և ռինոսինուսիտներ, դրանց պաթոգենետիկ մեխանիզմները՝ ներառյալ լորձաթաղանթի այտուցը, սեկրեցիայի խանգարումը, միկրոցիրկուլյացիայի փոփոխությունները և միկրոբային ֆլորայի դերը։ Վերլուծվում է «Կապ Jang» պատրաստուկի ենթադրյալ ազդեցության մեխանիզմը՝ հակաբորբոքային, հակաայտուցային և սեկրետոլիտիկ հատկությունների հնարավոր համադրության համատեքստում, ինչպես նաև դրա ազդեցությունը քթի անցանելիության, շնչառական ֆունկցիայի և հիվանդների ընդհանուր կլինիկական վիճակի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կլինիկական դիտարկումների արդյունքներին, բուժման արդյունավետության գնահատման չափանիշներին՝ սիմպտոմների նվազեցում, շնչառության բարելավում, բարդությունների կանխարգելում, ինչպես նաև կողմնակի ազդեցությունների և դեղի տանելիության գնահատմանը։ Աշխատանքում ընդգծվում է նաև համակցված թերապիայի կարևորությունը՝ հակաբակտերիալ, հակահիստամինային և տեղային բուժման միջոցների հետ միասին կիրառման պայմաններում։ Նշվում է, որ նման ֆարմակոլոգիական հիմնավորումները կարևոր են օտորինոլարինգոլոգիական բուժման օպտիմալացման, ապացուցողական բժշկության զարգացման և հիվանդների կյանքի որակի բարելավման համար։

Лингвистика

1880 թվականին Կոստանդնուպոլսում՝ Հովսեփ Գավաֆյանի տպարանում հրատարակված այս՝ 65 էջից բաղկացած աշխատությունն ըստ վերնագրի քերականական համառոտ ձեռնարկ է, որը նախատեսված է լեզվական կանոնների հակիրճ և մատչելի ներկայացման համար։ Քերականության ուսուցումը XIX դարի կրթական համակարգում կարևոր տեղ էր զբաղեցնում, քանի որ այն նպաստում էր գրագիտության զարգացմանը, գրավոր խոսքի ճիշտ կառուցմանը և լեզվի կառուցվածքի գիտակցված ընկալմանը։ Նման ձեռնարկներում սովորաբար ներկայացվում էին լեզվի հիմնական օրինաչափությունները՝ բառերի տեսակները, դրանց ձևափոխությունները, բառերի միջև քերականական կապերը և նախադասության կառուցման սկզբունքները։ Այնուամենայնիվ, տվյալ գրքի վերնագիրը չի նշում, թե որ լեզվի քերականությունն է ներկայացված, ուստի հնարավոր չէ հաստատապես պնդել, որ այն վերաբերում է հայերենին կամ որևէ այլ լեզվի՝ առանց բովանդակության կամ բնագրի ուսումնասիրության։ «Նոր քերականություն» ձևակերպումը կարող է մատնանշել քերականական նյութի նորացված շարադրանք կամ տվյալ ժամանակի ուսուցման պահանջներին համապատասխան կազմված ձեռնարկ, սակայն դրա կոնկրետ նշանակությունը պարզելու համար անհրաժեշտ են լրացուցիչ տեղեկություններ։ XIX դարի վերջին Կոստանդնուպոլիսը հայալեզու տպագրության և կրթական կյանքի կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ հրատարակվում էին դպրոցական դասագրքեր, լեզվական ձեռնարկներ և գիտակրթական այլ նյութեր։ Այս հրատարակությունը կարող է արժեքավոր աղբյուր լինել ժամանակաշրջանի լեզվական կրթության, քերականության դասավանդման և տպագրական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Գրքի ճշգրիտ բովանդակությունը, լեզվական ուղղվածությունը, հեղինակությունը և նախատեսված ընթերցողների շրջանակը որոշելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել դրա ներածությունը, բովանդակության ցանկը կամ ամբողջական բնագիրը։

Философия

Աշխատությունը նվիրված է արդի ժամանակաշրջանում հայ մշակույթի պահպանման, վերարտադրման և զարգացման գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ Երևանում գործող Վերնիսաժների մշակութային միջավայրի օրինակով։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ մշակութային ժառանգության պահպանությունը տեղի է ունենում ոչ միայն թանգարաններում, արխիվներում և մասնագիտական հաստատություններում, այլև առօրյա հասարակական միջավայրում, որտեղ ավանդական արվեստի, արհեստների և ազգային ինքնության տարբեր դրսևորումներ շարունակում են գոյություն ունենալ և փոխանցվել նոր սերունդներին։ Աշխատանքում Վերնիսաժները դիտարկվում են որպես յուրահատուկ մշակութային տարածքներ, որտեղ միավորվում են ժողովրդական արվեստը, կիրառական ստեղծագործությունը, հուշանվերային մշակույթը, ձեռագործությունը, ավանդական արհեստները և ժամանակակից գեղարվեստական մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործընթացներին, որոնց միջոցով ավանդական մշակութային ձևերը հարմարվում են ժամանակակից հասարակության պահանջներին՝ պահպանելով իրենց ազգային առանձնահատկությունները և միաժամանակ ձեռք բերելով նոր բովանդակություն ու կիրառության ձևեր։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ Վերնիսաժների այցելուների, վաճառողների, վարպետների և ստեղծագործողների փոխհարաբերություններին, ինչպես նաև այն սոցիալական և տնտեսական պայմաններին, որոնք ազդում են մշակութային արժեքների պահպանման ու տարածման վրա։ Քննարկվում է նաև ձեռագործ իրերի, զարդերի, փայտի և մետաղի գեղարվեստական մշակման, գորգագործության, խեցեգործության, ազգային խորհրդանիշների և այլ մշակութային տարրերի դերը հայկական ինքնության ներկայացման և պահպանման գործում։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում ավանդույթի և նորարարության փոխհարաբերությունը, քանի որ ժամանակակից վարպետներն ու արվեստագետները հաճախ վերաիմաստավորում են ավանդական ձևերը՝ դրանք համապատասխանեցնելով նոր գեղագիտական նախասիրություններին և շուկայի պահանջներին։ Վերնիսաժների մշակութաբանական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նաև մշակույթի առևտրայնացման, զբոսաշրջության ազդեցության, ազգային խորհրդանիշների հանրայնացման և մշակութային արտադրանքի արժեքավորման առանձնահատկությունները։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող են նման հանրային մշակութային տարածքները նպաստել ազգային ժառանգության տեսանելիության բարձրացմանը, արհեստների շարունակականությանը և մշակութային գիտելիքների փոխանցմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել մշակութաբանների, ազգագրագետների, արվեստաբանների, պատմաբանների, մշակութային ժառանգության մասնագետների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր ուսումնասիրում են ժամանակակից Հայաստանում ավանդական մշակույթի պահպանման ու վերափոխման գործընթացները։