Հայ ընտանիքն արդի մարտահրավերների համատեքստում․ Էմմա Կարապետյանի հիշատակին նվիրված միջազգային գիտաժողովի նյութեր

Культура

Աշխատությունը նվիրված է երաժշտության և հայկական սփյուռքի փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով երաժշտությունը որպես ազգային ինքնության պահպանման, մշակութային հիշողության փոխանցման և համայնքային կապերի ամրապնդման կարևոր միջոց։ Հետազոտության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում այն գործընթացներին, որոնց միջոցով հայերը տարբեր երկրներում ձևավորել, պահպանել և վերաիմաստավորել են իրենց երաժշտական ավանդույթները՝ միաժամանակ փոխազդելով տեղի մշակութային միջավայրերի հետ։ Երաժշտությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես գեղարվեստական արտահայտության ձև, այլև որպես սփյուռքահայ համայնքների ինքնության, պատմական հիշողության և մշակութային ժառանգության կրող։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ ժողովրդական, հոգևոր, դասական և ժամանակակից երաժշտական ավանդույթների զարգացմանը, ինչպես նաև դրանց տարածմանն ու վերափոխմանը տարբեր սփյուռքյան համայնքներում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում երաժշտական կատարողներին, խմբերին, կազմակերպություններին և համայնքային կառույցներին, որոնք նպաստել են հայկական երաժշտական մշակույթի պահպանմանն ու տարածմանը։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում է մշակութային փոխազդեցության գործընթացը, որի արդյունքում հայկական երաժշտական ժառանգությունը կարող էր ձեռք բերել նոր ձևեր, ոճային առանձնահատկություններ և մեկնաբանություններ՝ կախված տվյալ համայնքի պատմական ու սոցիալական պայմաններից։ Աշխատությունը արժեքավոր է նաև հայկական սփյուռքի ինքնության ձևավորման և պահպանման համատեքստում, քանի որ ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող է երաժշտությունը կապ ստեղծել հայրենիքի, համայնքի և անհատական հիշողության միջև։ Այն կարող է հետաքրքրել երաժշտագետներին, հայագետներին, ազգագրագետներին, մշակութաբաններին, սփյուռքագիտությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև հայկական երաժշտական ժառանգության և սփյուռքի մշակութային կյանքի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Педагогика

Մանկավարժական և կրթագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ժամանակակից հանրակրթական դպրոցում քննադատական մտածողության զարգացման մանկավարժական տեխնոլոգիաների կիրառմանը՝ որպես կրտսեր դպրոցականների ճանաչողական կարողությունների ձևավորման և կատարելագործման միջոց։ Քննության են առնվում քննադատական մտածողության տեսական հիմքերը, դրա հիմնական բաղադրիչները, ինչպես նաև տարրական դպրոցական տարիքի երեխաների ճանաչողական զարգացման հոգեբանամանկավարժական առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սովորողների վերլուծական, համեմատական, տրամաբանական և ստեղծագործական մտածողության զարգացմանը, տեղեկատվության ինքնուրույն ընկալմանն ու գնահատմանը, հարցադրումներ ձևակերպելու և հիմնավորված եզրակացություններ կատարելու կարողություններին։ Վերլուծվում են ուսուցման ակտիվ և փոխներգործուն մեթոդների, խնդրահարույց իրավիճակների, խմբային քննարկումների, հետազոտական առաջադրանքների և համագործակցային ուսուցման կիրառման հնարավորությունները։ Քննարկվում են նաև քննադատական մտածողության զարգացման փուլերը, ուսումնական գործունեության կազմակերպման մեթոդական պայմանները և ուսուցչի ուղղորդող դերը սովորողների ճանաչողական ակտիվության խթանման գործում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են տարրական դասարանների տարբեր առարկաների դասավանդման ընթացքում քննադատական մտածողության տեխնոլոգիաների ներդրման, ուսումնական առաջադրանքների մշակման և սովորողների առաջընթացի գնահատման մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում ինքնուրույն ուսումնառության, խնդիրների լուծման, հաղորդակցական հմտությունների և սովորողների մտավոր նախաձեռնողականության զարգացման նշանակությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տարրական կրթության մանկավարժների, ուսուցման մեթոդաբանների, կրթության կազմակերպիչների և կրտսեր դպրոցականների ճանաչողական զարգացման ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։

Информатика

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ռեսուրսների ժամանակային հավասարաչափ բաշխման խնդրի մաթեմատիկական մոդելի մշակմանը, դրա լուծման արդյունավետ ալգորիթմի ստեղծմանը և համապատասխան ծրագրային փաթեթի իրականացմանը։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են սահմանափակ ռեսուրսների բաշխման գործընթացները տարբեր ժամանակային փուլերում՝ նպատակ ունենալով ապահովել դրանց առավել հավասարակշռված և արդյունավետ օգտագործումը։ Ներկայացվում են խնդրի մաթեմատիկական ձևակերպումը, օպտիմալացման չափանիշները, կիրառվող մոդելավորման մեթոդները և հաշվարկային ալգորիթմների կառուցման սկզբունքները՝ հաշվի առնելով գործնական սահմանափակումներն ու տարբեր սցենարները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մշակված ծրագրային փաթեթի կառուցվածքին, դրա ֆունկցիոնալ հնարավորություններին, հաշվարկների ավտոմատացմանը և արդյունքների վերլուծությանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել կիրառական մաթեմատիկայի, օպերացիոն հետազոտությունների, նախագծերի կառավարման, արտադրական պլանավորման, տեղեկատվական համակարգերի և ծրագրային ապահովման մշակման ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, ուսանողների և մասնագետների համար, ովքեր զբաղվում են ռեսուրսների արդյունավետ բաշխման և օպտիմալացման խնդիրներով։

Литература

Ժողովածուն ներառում է թատերական, ազգային և սիրային բնույթի երգեր՝ ներկայացնելով հայ երգային մշակույթի տարբեր ժանրերն ու արտահայտչաձևերը։ Թատերական երգերը կապված են բեմական արվեստի հետ, որտեղ երաժշտությունն ու երգային խոսքը կարող են լրացնել ներկայացման գործողությունը, փոխանցել կերպարների ապրումները և նպաստել բեմական մթնոլորտի ստեղծմանը։ Ազգային երգերը ժողովրդի մշակութային հիշողության կարևոր մասն են՝ արտացոլելով լեզվական, գեղարվեստական և հասարակական ավանդույթները։ Սիրային երգերն արտահայտում են մարդկային զգացմունքների լայն շրջանակ՝ սեր, կարոտ, հիացմունք և անձնական ապրումներ։ Այս ժանրերի համադրությունը հնարավորություն է տալիս ժողովածուն դիտարկելու որպես XIX դարի հայ երգային ճաշակի և երաժշտական նախասիրությունների ուսումնասիրության աղբյուր։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ երգարանների պատմությամբ, քաղաքային երաժշտական մշակույթով, թատերական երգարվեստով և սիրային քնարերգությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել նաև հայ երաժշտական ժառանգության պահպանման, երգային գրականության համեմատական ուսումնասիրության և ժամանակաշրջանի մշակութային կյանքի հետազոտության ընթացքում։ Որպես պատմական երգարան՝ այն վկայում է տարբեր երգային ժանրերը մեկ ժողովածուի մեջ միավորելու և ընթերցողին հասանելի դարձնելու տպագրական ավանդույթի մասին։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է հանրակրթական դպրոցում մաթեմատիկայի ուսուցման գործընթացի միջոցով սովորողների տնտեսագիտական գիտելիքների, հմտությունների և մտածողության ձևավորմանը։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ մաթեմատիկան կարող է ծառայել ոչ միայն որպես տեսական գիտելիքների փոխանցման առարկա, այլև որպես արդյունավետ միջոց՝ աշակերտներին իրական տնտեսական հարաբերություններին, իրավիճակներին և որոշումների կայացման գործընթացներին նախապատրաստելու համար։ Այս մոտեցման շրջանակում տնտեսագիտական կրթությունը դիտարկվում է մաթեմատիկայի դասընթացի բովանդակության հետ փոխկապակցված գործընթաց, որի միջոցով սովորողները հնարավորություն են ստանում մաթեմատիկական գիտելիքները կիրառել առօրյա և տնտեսական բնույթի խնդիրների լուծման ժամանակ։ Հատուկ կարևորություն է տրվում այնպիսի հասկացությունների աստիճանական յուրացմանը, ինչպիսիք են եկամուտը, ծախսը, գինը, շահույթը, խնայողությունը, պահանջարկը, առաջարկը, տոկոսը, վարկը, բյուջեն և ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը։ Դրանց ներմուծումը մաթեմատիկական խնդիրների և իրավիճակների միջոցով նպաստում է նրան, որ աշակերտը տեսական հաշվարկները կապի իրական կյանքի հետ և հասկանա դրանց գործնական նշանակությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տնտեսագիտական բովանդակությամբ խնդիրների մշակումը և կիրառումը։ Նման առաջադրանքները կարող են հիմնվել գնումների, ընտանեկան բյուջեի, եկամուտների և ծախսերի հաշվարկի, զեղչերի, տոկոսադրույքների, խնայողությունների, արտադրության, աշխատանքի վարձատրության կամ սահմանափակ ռեսուրսների բաշխման իրավիճակների վրա։ Այսպիսի խնդիրների լուծումը միաժամանակ զարգացնում է աշակերտների մաթեմատիկական մտածողությունը և ձևավորում տնտեսական երևույթները վերլուծելու կարողություն։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում նաև տնտեսագիտական գրագիտության ձևավորմանը՝ այն հասկանալով ոչ միայն որպես առանձին տնտեսական տերմինների իմացություն, այլև որպես տնտեսական իրավիճակները հասկանալու, տարբերակներ համեմատելու, հիմնավորված ընտրություն կատարելու և որոշումների հնարավոր հետևանքները գնահատելու կարողություն։ Մաթեմատիկական խնդիրների միջոցով աշակերտը կարող է սովորել վերլուծել տվյալները, համեմատել թվային ցուցանիշները, հաշվարկել փոփոխությունները, գնահատել ծախսերի և եկամուտների հարաբերակցությունը և կատարել տրամաբանական եզրահանգումներ։ Այդ պատճառով մաթեմատիկայի դասընթացի տնտեսագիտական ուղղվածությունը նպաստում է նաև սովորողների գործնական և քննադատական մտածողության զարգացմանը։ Ուսումնասիրության մեթոդական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ տնտեսագիտական բովանդակությունը չի ներկայացվում որպես մաթեմատիկայից առանձնացված գիտելիքների ամբողջություն, այլ ինտեգրվում է արդեն ուսումնասիրվող մաթեմատիկական թեմաների մեջ։ Այդպիսի ինտեգրումը կարող է իրականացվել թվաբանական գործողությունների, հարաբերությունների և համեմատությունների, տոկոսների, հավասարումների, ֆունկցիաների, գրաֆիկների, վիճակագրական տվյալների և այլ մաթեմատիկական նյութի ուսումնասիրման ընթացքում։ Արդյունքում սովորողը ոչ միայն լուծում է մաթեմատիկական խնդիր, այլև հասկանում է, թե որտեղ և ինչ նպատակով կարող է կիրառվել տվյալ գիտելիքը։ Այս մոտեցումը հատկապես կարևոր է ժամանակակից կրթության պայմաններում, երբ դպրոցական կրթության նպատակներից է սովորողի պատրաստումը ինքնուրույն կյանքի և իրական սոցիալ-տնտեսական միջավայրում կողմնորոշվելու համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել մաթեմատիկայի ուսուցիչներին, մանկավարժներին, մեթոդիստներին, կրթության կազմակերպիչներին, բուհերի ուսանողներին և այն մասնագետներին, ովքեր ուսումնասիրում են միջառարկայական կապերի, ֆինանսական ու տնտեսագիտական գրագիտության և կիրառական մաթեմատիկական կրթության խնդիրները։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարևորում է մաթեմատիկական և տնտեսագիտական կրթության փոխլրացնող բնույթը՝ ցույց տալով, որ մաթեմատիկայի դասընթացը կարող է դառնալ աշակերտների տնտեսական մտածողության ձևավորման արդյունավետ միջավայր՝ միաժամանակ բարձրացնելով մաթեմատիկական գիտելիքների կիրառական նշանակությունն ու սովորողների հետաքրքրվածությունը ուսումնական գործընթացի նկատմամբ։ Հայաստանի կրթական և մեթոդական գրականության մեջ նույնպես առկա են նման մոտեցումներ, մասնավորապես՝ մաթեմատիկայի դասընթացում տնտեսագիտական և ֆինանսական բովանդակությամբ առաջադրանքների ինտեգրման վերաբերյալ ուսումնասիրություններ։

Психология

Աշխատությունը նվիրված է ներշնչման արդյունավետության վրա ազդող կոգնիտիվ գործոնների ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով շնչառական գործընթացի և մարդու բարձրագույն նյարդային գործունեության փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ ներշնչման արդյունավետությունը պայմանավորված չէ միայն շնչառական համակարգի մեխանիկական և ֆիզիոլոգիական հնարավորություններով, այլ կարող է կախված լինել նաև ուշադրությունից, ընկալումից, շարժումների գիտակցված վերահսկումից, հիշողությունից, առաջադրանքի բարդությունից և այլ կոգնիտիվ գործընթացներից։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել շնչառական շարժումների կառավարման կենտրոնական մեխանիզմները, շնչառության նկատմամբ գիտակցված վերահսկողության ազդեցությունը, ինչպես նաև ճանաչողական բեռնվածության և մտավոր գործունեության պայմաններում շնչառական ֆունկցիայի փոփոխությունները։ Կարևոր ուղղություն է նաև շնչառության և շարժողական համակարգի փոխազդեցությունը, քանի որ ներշնչման արդյունավետությունը կարող է կապված լինել շնչառական մկանների աշխատանքի համակարգման և կենտրոնական նյարդային համակարգի կողմից դրա կարգավորման հետ։ Աշխատանքը կարող է ներառել փորձարարական դիտարկումներ և ֆիզիոլոգիական ցուցանիշների չափումներ՝ տարբեր կոգնիտիվ առաջադրանքների կատարման ընթացքում շնչառական պարամետրերի փոփոխությունները գնահատելու նպատակով։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել շնչառության կարգավորման մեխանիզմների մասին և բացահայտել այն պայմանները, որոնց դեպքում ճանաչողական գործընթացները կարող են նպաստել կամ խոչընդոտել ներշնչման արդյունավետությանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել ֆիզիոլոգիայի, նյարդաֆիզիոլոգիայի, կոգնիտիվ գիտությունների, սպորտային բժշկության և շնչառական ֆունկցիայի հետազոտության ոլորտներում աշխատող մասնագետներին ու ուսանողներին՝ որպես շնչառական և ճանաչողական գործընթացների փոխազդեցության ուսումնասիրության աղբյուր։