Հայկազյան լեզվի բառգիրք, երկրորդ հատոր

Право

Գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի ընտանեկան իրավունքի ձևավորման և զարգացման պատմական ընթացքի ուսումնասիրությանը 20-րդ դարի ընթացքում։ Ուսումնասիրության կենտրոնում ընտանեկան հարաբերությունները կարգավորող իրավական նորմերի փոփոխությունն է, դրանց կապը տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական, քաղաքական և տնտեսական գործընթացների հետ, ինչպես նաև ընտանիքի, ամուսնության, ծնողական իրավունքների և երեխաների պաշտպանության վերաբերյալ իրավական պատկերացումների վերափոխումը։ 20-րդ դարը Հայաստանի համար առանձնահատուկ նշանակություն ունեցող ժամանակաշրջան էր, քանի որ դարասկզբին տեղի ունեցած քաղաքական փոփոխությունները, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ստեղծումը, խորհրդայնացումը, Խորհրդային Միության իրավական համակարգի ձևավորումը և հետագայում անկախ Հայաստանի Հանրապետության ստեղծումը հանգեցրին ընտանեկան իրավունքի կարգավորման սկզբունքների էական փոփոխությունների։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս դիտարկել, թե ինչպես են տարբեր պատմական փուլերում ձևավորվել ամուսնության կնքման և լուծման, ամուսինների իրավունքների ու պարտականությունների, ծնողների և երեխաների փոխհարաբերությունների, որդեգրման, խնամակալության և ընտանիքի գույքային հարաբերությունների իրավական կարգավորումները։ Առանձին նշանակություն ունի խորհրդային ժամանակաշրջանի ուսումնասիրությունը, քանի որ այդ տարիներին ընտանեկան իրավունքը զարգանում էր խորհրդային իրավական ընդհանուր սկզբունքների շրջանակում։ Փոխվում էին ավանդական ընտանեկան հարաբերությունների իրավական ընկալումները, ամուսնությունը աստիճանաբար ստանում էր քաղաքացիական-իրավական գրանցման առավել հստակ ձև, իսկ կնոջ և տղամարդու իրավահավասարության, երեխաների պաշտպանության և ընտանիքի պետական պաշտպանության սկզբունքները ամրագրվում էին օրենսդրական մակարդակում։ Միաժամանակ ընտանեկան իրավունքի զարգացումը կապված էր հասարակության աշխարհիկացման, կանանց սոցիալական և տնտեսական դերի փոփոխության և ընտանիքի նկատմամբ պետության քաղաքականության հետ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև տարբեր ժամանակաշրջանների օրենսդրության համեմատական ուսումնասիրությունը, որը թույլ է տալիս բացահայտել իրավական կարգավորման շարունակականությունն ու փոփոխությունները։ Այդ համատեքստում կարող են ուսումնասիրվել Հայաստանի տարածքում գործող իրավական ակտերը, խորհրդային ընտանեկան օրենսդրությունը և անկախությունից հետո ձևավորվող ազգային իրավական համակարգը։ Հատկապես կարևոր է 1991 թվականից հետո տեղի ունեցած անցումը, երբ Հայաստանի Հանրապետությունը սկսեց կառուցել սեփական իրավական համակարգը և ընտանեկան հարաբերությունների կարգավորումը հարմարեցնել նոր սահմանադրական և սոցիալ-տնտեսական պայմաններին։ Այս փուլում ընտանեկան իրավունքը ավելի հստակ կապվեց մարդու իրավունքների, անձի արժանապատվության, ամուսնության ազատության, երեխայի լավագույն շահի և ընտանիքի պաշտպանության ժամանակակից սկզբունքների հետ։ Պատմական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, որ ընտանեկան իրավունքը զարգանում է ոչ թե մեկուսացված, այլ հասարակական արժեքների և սոցիալական հարաբերությունների փոփոխության հետ փոխկապակցված։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է 20-րդ դարում Հայաստանի ընտանեկան իրավունքի էվոլյուցիան՝ բացահայտելով դրա հիմնական փուլերը, իրավական սկզբունքների փոփոխությունները և օրենսդրական զարգացման ուղղությունները։ Թեման կարևոր է ինչպես իրավունքի պատմության ուսումնասիրության, այնպես էլ ժամանակակից ընտանեկան իրավունքի ձևավորման նախադրյալները հասկանալու համար, քանի որ անցյալի իրավական փորձի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել ներկայիս ընտանեկան իրավակարգավորման սկզբունքների և դրանց ձևավորման պատմական հիմքերի մասին։

Культура

Աշխատությունը ներկայացնում է խորհրդային ժամանակաշրջանի Հայաստանին վերաբերող երկրագիտական գրականության համակարգված ցանկ, որը կազմված է հոկտեմբեր, նոյեմբեր և դեկտեմբեր ամիսների համար և նախատեսված է համապատասխան թեմաներով տեղեկությունների որոնումն ու գրականության ընտրությունը հեշտացնելու համար։ Այն իր բնույթով մատենագիտական-տեղեկատվական հրատարակություն է, որի հիմնական նպատակն է ընթերցողին և հետազոտողին ներկայացնել տվյալ ժամանակահատվածում Հայաստանի պատմությանը, աշխարհագրությանը, տնտեսությանը, մշակույթին, բնությանը, բնակավայրերին, հասարակական կյանքին և այլ երկրագիտական թեմաներին վերաբերող հրատարակությունների վերաբերյալ համակարգված տեղեկություններ։ Գրականության ցանկի կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս արագ կողմնորոշվել անհրաժեշտ աղբյուրների մեջ և ընտրել ուսումնասիրության թեմային համապատասխան նյութեր։ Նման մատենագիտական աշխատանքը հատկապես կարևոր է այն ժամանակաշրջանի համար, երբ երկրագիտական նյութերը տարածված են եղել տարբեր գրքերում, պարբերականներում, ժողովածուներում և այլ հրատարակություններում, և դրանց որոնումը պահանջել է համակարգված տեղեկատու գործիքներ։ Աշխատության մեջ ներկայացված մատենագիտական նկարագրությունները կարող են ներառել գրքերի, հոդվածների, ժողովածուների և այլ հրապարակումների վերաբերյալ հիմնական տվյալները՝ հնարավորություն տալով նույնականացնել և հետագայում գտնել անհրաժեշտ աղբյուրը։ Թեմատիկ ընդգրկումը կարող է վերաբերվել Հայաստանի տարբեր մարզերին ու բնակավայրերին, բնական պայմաններին, պատմական հուշարձաններին, ժողովրդագրությանը, արդյունաբերությանը, գյուղատնտեսությանը, կրթությանը, գիտությանը, մշակույթին և հասարակական կյանքի այլ ոլորտներին։ Ամսական բաժանումը՝ հոկտեմբեր, նոյեմբեր և դեկտեմբեր, թույլ է տալիս ցանկը դիտարկել նաև որպես որոշակի ժամանակահատվածում լույս տեսած կամ գրանցված երկրագիտական գրականության պարբերական մատենագիտական հաշվառում։ Նման հրատարակության կարևոր առանձնահատկությունը տեղեկատվության համակարգված ներկայացումն է, որը նվազեցնում է թեմատիկ գրականության որոնման ժամանակային և կազմակերպչական դժվարությունները։ Այն կարող է ծառայել ինչպես մասնագիտական հետազոտությունների նախնական փուլում աղբյուրների բացահայտման, այնպես էլ ուսումնական, գրադարանային և տեղեկատվական աշխատանքներում։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, աշխարհագրագետների, ազգագրագետների, մշակույթի պատմությամբ զբաղվող մասնագետների, գրադարանավարների, մատենագետների, ուսուցիչների, ուսանողների և Հայաստանի վերաբերյալ հետազոտություններ իրականացնող այլ ընթերցողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, նյութը կարևոր տեղեկատու նշանակություն ունի՝ ապահովելով խորհրդային Հայաստանի վերաբերյալ երկրագիտական գրականության նպատակային որոնման և ընտրության հնարավորություն և նպաստելով Հայաստանի պատմության, բնության, տնտեսության, մշակույթի ու հասարակական կյանքի տարբեր կողմերի վերաբերյալ մատենագիտական աղբյուրների հասանելիությանը։

Литература

Գիրքը ներկայացնում է խոստովանական բնույթի ստեղծագործություն, որի վերնագիրը ընթերցողին ուղղորդում է դեպի անհատի ներաշխարհի, անձնական ապրումների և ժամանակաշրջանի հասարակական միջավայրի հետ նրա հարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ «Դարի մի զավակի խոստովանությունը» ձևակերպումը կարող է մատնանշել մի մարդու ինքնապատումը, որի կյանքի փորձառություններն ու մտորումները կապված են իր ժամանակի բարքերի, արժեքների և հակասությունների հետ։ Խոստովանական գրականությանը բնորոշ է անձնական փորձի միջոցով ավելի լայն հարցեր բարձրացնելը՝ անդրադառնալով խղճին, պատասխանատվությանը, սխալներին, հիասթափություններին, մարդկային հարաբերություններին և ինքնաճանաչմանը։ Նման ստեղծագործություններում անհատական պատմությունը կարող է դառնալ հասարակության բարոյական վիճակի կամ ժամանակի փոփոխվող պատկերացումների արտացոլման միջոց։ Երկրորդ հատորը շարունակում է ստեղծագործության ընդհանուր պատմողական ընթացքը, սակայն տվյալ հրատարակության կոնկրետ սյուժեն, հերոսների գործողություններն ու գաղափարական շեշտադրումները հնարավոր չէ ճշգրտորեն վերականգնել միայն մատենագիտական տվյալների հիման վրա։ Վերնագիրը և խոստովանական ձևը, այնուամենայնիվ, հնարավորություն են տալիս գիրքը դիտարկել անհատի ինքնարտահայտման և հասարակական միջավայրի փոխհարաբերության համատեքստում։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայերեն գեղարվեստական արձակի, անձնական պատմությունների միջոցով բարոյական ու հասարակական հարցեր քննարկելու եղանակների և հայ ընթերցողական մշակույթի զարգացման ուսումնասիրության համար։

Математика

Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների, հեղուկ բյուրեղների ֆիզիկայի և օպտիկական երևույթների փորձարարական հետազոտության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է լազերային ճառագայթման ազդեցությամբ հեղուկ բյուրեղներում հիդրոդինամիկական շարժումների առաջացման և դրանց առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում հեղուկ բյուրեղների կառուցվածքային և ֆիզիկական հատկությունները, դրանց անիզոտրոպ բնույթը և արտաքին լուսային դաշտերի հետ փոխազդեցության մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լազերային ճառագայթման էներգիայի կլանման, ջերմաստիճանային անհամասեռությունների առաջացման և հեղուկ բյուրեղային միջավայրում հոսքերի ձևավորման հնարավոր պայմաններին։ Վերլուծվում են օպտիկական, ջերմային և հիդրոդինամիկական գործընթացների փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը հեղուկ բյուրեղների մոլեկուլային կողմնորոշման և կառուցվածքային վիճակի վրա։ Քննարկվում են լազերային ճառագայթման ինտենսիվության, ալիքի երկարության, ճառագայթի տարածական բաշխման և նմուշի երկրաչափական պարամետրերի ազդեցությունները առաջացող շարժումների բնութագրերի վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել հեղուկ բյուրեղներում հոսքերի առաջացման շեմային պայմանները, շարժման արագության և ուղղության փոփոխությունները, ինչպես նաև հնարավոր կոնվեկտիվ և ոչ գծային երևույթները։ Անդրադարձ է կատարվում փորձարարական սարքավորումների, օպտիկական դիտարկման մեթոդների և հիդրոդինամիկական շարժումների գրանցման ու քանակական գնահատման հնարավորություններին։ Կարևորվում է փորձարարական արդյունքների համադրումը հեղուկ բյուրեղների հիդրոդինամիկայի և լույսի հետ փոխազդեցության տեսական մոդելների հետ։ Աշխատանքը կարող է նպաստել լազերային ճառագայթմամբ կառավարվող հեղուկ բյուրեղային համակարգերի ֆիզիկական օրինաչափությունների բացահայտմանը և օպտոէլեկտրոնային կիրառությունների տեսական հիմքերի զարգացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել հեղուկ բյուրեղների ֆիզիկայի, լազերային օպտիկայի, հիդրոդինամիկայի, ոչ գծային օպտիկայի և փորձարարական ֆիզիկայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Религия

Աշխատությունը նվիրված է քրիստոնեական Սուրբ Եկեղեցու հոգևոր էությանը, աստվածային շնորհներին, սրբազան նշաններին և խորհուրդներին՝ նպատակ ունենալով մատաղ սերնդին ծանոթացնել քրիստոնեական հավատքի հիմնադրույթներին, եկեղեցական կյանքի նշանակությանը և ուղղափառ դավանանքի հիմնական սկզբունքներին։ Այն ներկայացնում է կրոնական-դաստիարակչական բնույթի աշխատություն, որի առանցքում եկեղեցու հոգևոր առաքելության բացատրությունն է և քրիստոնեական վարդապետության ուսուցումը մատչելի ու խորհրդածական ձևով։ Գրքի հիմնական նպատակն է ընթերցողի մեջ ձևավորել գիտակցված վերաբերմունք եկեղեցու, նրա սրբազան խորհուրդների, պաշտամունքային արարողությունների և հոգևոր արժեքների նկատմամբ՝ միաժամանակ նպաստելով քրիստոնեական բարոյական դաստիարակությանը։ Աշխատության բովանդակային առանցքը քրիստոնեական եկեղեցու՝ որպես հավատացյալների հոգևոր միավորման, աստվածային շնորհների հաղորդման և փրկագործության ճանապարհի հաստատության ընկալումն է։ Քրիստոնեական ավանդության համաձայն՝ եկեղեցին միայն հավատացյալների հավաքականություն կամ պաշտամունքային շինություն չէ, այլ Քրիստոսի խորհրդավոր մարմինը, որի մեջ միավորվում են հոգևորականներն ու հավատացյալները՝ ընդհանուր հավատքի, աղոթքի և հաղորդության միջոցով։ Եկեղեցին կոչված է պահպանելու առաքելական վարդապետությունը, փոխանցելու աստվածային հայտնությունը, առաջնորդելու մարդուն դեպի հոգևոր կատարելություն և նպաստելու նրա բարոյական վերափոխմանը։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը կարևորում է եկեղեցու դերը անհատի և հասարակության կյանքում՝ ներկայացնելով այն որպես քրիստոնեական հավատի, հոգևոր դաստիարակության և բարոյական արժեքների պահպանման հիմնարար միջավայր։ Աշխատության կարևոր թեմաներից է աստվածային շնորհի գաղափարը։ Քրիստոնեական աստվածաբանության մեջ շնորհը դիտարկվում է որպես Աստծո անվճար պարգև, որի միջոցով մարդը ստանում է հոգևոր օգնություն, զորություն և փրկության հնարավորություն։ Շնորհի գաղափարը սերտորեն կապված է աստվածային սիրո, ողորմության, ներման և մարդու հոգևոր վերածննդի հետ։ Եկեղեցին իր խորհուրդների և պաշտամունքային կյանքի միջոցով ծառայում է որպես աստվածային շնորհի հաղորդման միջավայր՝ հավատացյալին հնարավորություն տալով մասնակցելու քրիստոնեական հոգևոր կյանքին։ Շնորհի մասին խորհրդածությունը նպաստում է այն գիտակցության ձևավորմանը, որ քրիստոնեական կյանքը հիմնված է ոչ միայն արտաքին կրոնական պարտականությունների կատարման, այլև ներքին հավատի, խոնարհության, ապաշխարության և աստվածային կամքին հետևելու վրա։ Հատուկ ուշադրության է արժանի նաև քրիստոնեական եկեղեցու նշանների և խորհրդանիշների թեման։ Եկեղեցական ավանդության մեջ սրբազան նշանները կարևոր դեր են կատարում հավատքի ճշմարտությունների տեսանելի արտահայտման գործում։ Խաչը, որպես քրիստոնեության գլխավոր խորհրդանիշ, հիշեցնում է Հիսուս Քրիստոսի զոհաբերությունը, փրկագործությունը և հաղթանակը մահվան նկատմամբ։ Սրբապատկերները, եկեղեցական առարկաները, պաշտամունքային զգեստները և ծիսական գործողությունները նույնպես ունեն հոգևոր նշանակություն և ծառայում են քրիստոնեական վարդապետության գաղափարների արտահայտմանը։ Դրանց ճանաչումն ու իմաստի ըմբռնումը հնարավորություն են տալիս հավատացյալին ավելի գիտակցաբար մասնակցելու եկեղեցական կյանքին և ընկալելու պաշտամունքի արտաքին ձևերի ներքին բովանդակությունը։ Աշխատության կենտրոնական թեմատիկ ուղղություններից է նաև քրիստոնեական յոթ խորհուրդների նշանակության բացահայտումը։ Հայ եկեղեցական ավանդության մեջ խորհուրդները դիտարկվում են որպես աստվածային շնորհի փոխանցման սրբազան միջոցներ, որոնց միջոցով հավատացյալը հաղորդակցվում է Աստծո հետ և ընդգրկվում եկեղեցու հոգևոր կյանքի մեջ։ Մկրտությունը հանդիսանում է քրիստոնեական կյանքի սկզբնավորումը՝ խորհրդանշելով մեղքի լվացումը և նոր հոգևոր ծնունդը։ Դրոշմը կապված է Սուրբ Հոգու շնորհների ընդունման հետ, իսկ Սուրբ Հաղորդությունը քրիստոնեական հավատքի կենտրոնական խորհուրդն է, որի միջոցով հավատացյալը հաղորդակցվում է Քրիստոսի մարմնին և արյանը։ Ապաշխարությունը նպաստում է մեղքերի գիտակցմանը, զղջմանը և հոգևոր վերականգնմանը։ Պսակի խորհուրդը սրբագործում է ամուսնական միությունը՝ այն ներկայացնելով որպես փոխադարձ սիրո, հավատարմության և պատասխանատվության վրա հիմնված քրիստոնեական ընտանիք։ Կարգը վերաբերում է եկեղեցական ծառայության և հոգևորականության հաստատմանը, իսկ Հիվանդաց օծումը նպատակ ունի հոգևոր մխիթարություն և աստվածային օգնություն պարգևելու հիվանդներին։ Այս խորհուրդների ճանաչումը կարևոր է քրիստոնեական դաստիարակության համար, քանի որ դրանց միջոցով բացահայտվում են մարդու կյանքի տարբեր փուլերում եկեղեցու հոգևոր առաքելությունն ու հավատացյալի պատասխանատվությունը։ Աշխատության դաստիարակչական ուղղվածությունն արտահայտվում է նաև քրիստոնեական բարոյական արժեքների ներկայացման մեջ։ Հավատը, հույսը, սերը, խոնարհությունը, գթասրտությունը, ներողամտությունը, ճշմարտախոսությունը և հնազանդությունը դիտարկվում են որպես քրիստոնյայի կյանքի հիմնարար սկզբունքներ։ Հոգևոր դաստիարակությունը նպատակ ունի ոչ միայն փոխանցելու կրոնական գիտելիքներ, այլև նպաստելու անհատի բնավորության ձևավորմանը, բարոյական գիտակցության զարգացմանը և հասարակության մեջ պատասխանատու վարքագծի հաստատմանը։ Այս առումով աշխատությունը կրոնական ուսուցումը կապում է առօրյա կյանքի հետ՝ կարևորելով քրիստոնեական պատվիրանների գործնական կիրառությունը։ Այն ընդգծում է, որ եկեղեցական պատկանելությունը պետք է արտահայտվի ոչ միայն պաշտամունքային արարողություններին մասնակցությամբ, այլև մարդու վերաբերմունքով իր ընտանիքի, մերձավորների և հասարակության նկատմամբ։ Գրական և մանկավարժական առումով հրատարակությունը պատկանում է քրիստոնեական ուսուցողական ու խորհրդածական գրականության ժանրին։ Նրան բնորոշ է աստվածաբանական հասկացությունների բացատրությունը, եկեղեցական խորհրդանիշների իմաստավորման և կրոնական գիտելիքների դաստիարակչական նպատակներով ներկայացման մոտեցումը։ Երիտասարդ ընթերցողների համար նախատեսված բնույթը ենթադրում է հավատքի հիմնական դրույթների համակարգված ուսուցում և հոգևոր հարցերի շուրջ մտածելու խրախուսում։ Խորհրդածական բնույթը կարևորում է ոչ միայն տեղեկության փոխանցումը, այլև ընթերցողի ներքին մասնակցությունը՝ նրան մղելով խորհելու հավատքի, աստվածային շնորհի, եկեղեցու և քրիստոնեական կյանքի իմաստի շուրջ։ Այսպիսի գրականությունը մեծ նշանակություն է ունեցել հայ կրթական միջավայրում, որտեղ կրոնական ուսուցումը հաճախ զուգակցվել է լեզվական, բարոյական և ընդհանուր մտավոր դաստիարակության հետ։ Պատմական և մշակութային առումով աշխատությունը կարևոր տեղ ունի տասնիններորդ դարի Կոստանդնուպոլսի հայ հոգևոր-կրթական կյանքի ուսումնասիրության շրջանակում։ Կոստանդնուպոլիսը հայ համայնքի խոշորագույն մշակութային և տպագրական կենտրոններից էր, որտեղ զարգանում էին ազգային դպրոցները, եկեղեցական հաստատությունները և հայերեն կրթական գրականությունը։ Հովհաննես Մյուհենտիսյանի տպարանի գործունեությունը նպաստել է հայերեն կրոնական, կրթական և դաստիարակչական գրականության տարածմանը։ Այդ ժամանակաշրջանում հայ հասարակական կյանքի կարևոր խնդիրներից էր մատաղ սերնդի կրթության կազմակերպումը, ազգային և եկեղեցական ինքնության պահպանումը և քրիստոնեական արժեքների փոխանցումը։ Այս պայմաններում նման աշխատությունները ծառայում էին որպես ուսումնական և դաստիարակչական նյութեր՝ նպաստելով եկեղեցական գիտելիքների համակարգմանը և հավատքի վերաբերյալ գիտակցված պատկերացումների ձևավորմանը։ Հրատարակությունը նաև արտացոլում է հայ եկեղեցական գրականության այն ուղղությունը, որը ձգտում էր աստվածաբանական բարդ հասկացությունները ներկայացնել երիտասարդ սերնդին հասկանալի և ուսուցողական եղանակով։ Այն արժեքավոր է հայ կրոնական մանկավարժության, եկեղեցագիտության, քրիստոնեական դավանաբանության, հայ եկեղեցական գրականության և Կոստանդնուպոլսի հայկական տպագրության պատմության ուսումնասիրության համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել աստվածաբաններին, հայագետներին, պատմաբաններին, կրոնական կրթության մասնագետներին, մանկավարժներին և Հայ Առաքելական Եկեղեցու հոգևոր ու դավանաբանական ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Նրա գիտական և ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է քրիստոնեական եկեղեցու շնորհների, նշանների և խորհուրդների վերաբերյալ գիտելիքների տարածման, երիտասարդ սերնդի հոգևոր դաստիարակության և ազգային եկեղեցական ավանդության պահպանման գործում ունեցած նշանակությամբ։ Այն ներկայացնում է հայ կրոնական կրթության այն կարևոր ժառանգությունը, որտեղ աստվածաբանական գիտելիքը, բարոյական դաստիարակությունը և եկեղեցական ինքնագիտակցությունը միավորվում են՝ նպաստելով քրիստոնեական աշխարհայացքի ձևավորմանն ու սերունդների միջև հոգևոր արժեքների շարունակական փոխանցմանը։

Сельское хозяйство

Աշխատությունը նվիրված է եգիպտացորենի տարբեր հասունացման ժամկետներով հիբրիդների համեմատական ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության Արմավիրի մարզի Բաղրամյանի տարածաշրջանի ագրոկլիմայական պայմաններում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել տարբեր վաղահասության խմբերին պատկանող հիբրիդների աճի, զարգացման, հասունացման և բերքատվության առանձնահատկությունները տվյալ տարածքի պայմաններում և որոշել դրանցից առավել նպատակահարմարները գործնական մշակության համար։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր նշանակություն ունի այն հանգամանքը, որ եգիպտացորենի հիբրիդների ընտրությունը պետք է համապատասխանեցվի ոչ միայն մշակաբույսի կենսաբանական առանձնահատկություններին, այլև տվյալ տարածքի ջերմային ռեժիմին, խոնավության ապահովվածությանը, հողային պայմաններին և ոռոգման հնարավորություններին։ Բաղրամյանի տարածաշրջանի պայմաններում հիբրիդների համեմատական գնահատումը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե հասունացման տարբեր ժամկետներն ինչպես են անդրադառնում բույսերի վեգետացիայի տևողության, ֆենոլոգիական փուլերի անցման, բերքի ձևավորման և վերջնական բերքատվության վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ծլման, ծաղկման, կողրերի ձևավորման, հատիկների հասունացման և այլ կարևոր փուլերի ժամկետները, ինչպես նաև բույսերի աճի ինտենսիվությունը և վեգետացիոն շրջանի ընդհանուր տևողությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հիբրիդների բերքատվությանը, բերքի կառուցվածքային տարրերին, կողրերի քանակին և չափերին, հատիկների զանգվածին, ինչպես նաև ստացված բերքի որակական հատկանիշներին։ Համեմատական գնահատումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ոչ միայն առավել բարձր բերքատվություն ունեցող, այլև տվյալ պայմաններում առավել կայուն և վաղաժամ հասունացող հիբրիդները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տարբեր հասունության ժամկետներով հիբրիդների ագրոտեխնիկական առավելությունների և սահմանափակումների բացահայտումը։ Վաղահաս հիբրիդների օգտագործումը կարող է կարևոր լինել վեգետացիոն շրջանը կրճատելու և բերքը առավել վաղ ժամկետներում ստանալու տեսանկյունից, մինչդեռ ավելի երկար վեգետացիոն շրջան ունեցող ձևերը համապատասխան պայմանների դեպքում կարող են ապահովել այլ արտադրական առավելություններ։ Հայաստանի Արարատյան դաշտավայրի պայմաններում եգիպտացորենի հիբրիդների ուսումնասիրությունը ունի նաև գործնական հիմք․ պատմականորեն տարածաշրջանում տարբեր հիբրիդների փորձարկումներ են իրականացվել, իսկ պետական ծրագրերով Արմավիրի մարզը ներառվել է հիբրիդային եգիպտացորենի սերմացուի օգտագործման և արտադրության զարգացման միջոցառումներում։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ ստացված տվյալները կարող են հիմք ծառայել Բաղրամյանի տարածաշրջանի համար առավել հարմար հիբրիդների ընտրության, մշակության ժամկետների պլանավորման, բերքատվության բարձրացման և արտադրության արդյունավետության բարելավման համար։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել ագրոնոմներին, բուսաբույծներին, գյուղատնտեսական տնտեսությունների մասնագետներին, սերմարտադրությամբ զբաղվող կազմակերպություններին, գյուղատնտեսության ոլորտի հետազոտողներին և եգիպտացորենի մշակությամբ զբաղվող տնտեսավարողներին։