Հայոց լեզվի համառոտ քերականություն

Religion

Քրիստոնեական հոգևոր գրականությանն առնչվող աղոթական ստեղծագործություն է, որի հիմնական բովանդակային և գաղափարական առանցքը մարդու հոգևոր հաղորդակցությունն է Աստծո հետ, հավատքի ամրապնդումը, աստվածային ողորմության հայցումը և հոգու խաղաղության որոնումը։ Աղոթքը քրիստոնեական կրոնական կյանքի կարևորագույն արտահայտություններից է, որի միջոցով հավատացյալն արտահայտում է իր հավատարմությունը, երախտագիտությունը, զղջումը, հույսը և աստվածային օգնության ակնկալիքը։ Այսպիսի ստեղծագործությունների նշանակությունը պայմանավորված է ոչ միայն դրանց ծիսական կամ անհատական կիրառությամբ, այլև մարդու ներաշխարհի վրա ունեցած բարոյական ու հոգևոր ներգործությամբ։ Աղոթական խոսքի միջոցով ձևավորվում է հավատացյալի անձնական հարաբերությունը Աստծո հետ, ամրապնդվում է քրիստոնեական արժեքների գիտակցումը, իսկ հոգևոր խորհրդածությունը դառնում է ինքնաճանաչման և բարոյական կատարելագործման միջոց։ Երկի գաղափարական շրջանակը կապված է քրիստոնեական հավատքի հիմնարար սկզբունքների հետ՝ Աստծո մեծության ու ողորմության ճանաչում, մարդկային թուլությունների գիտակցում, մեղքերի թողության հայցում, հոգևոր պաշտպանություն և փրկության ակնկալիք։ Աղոթական գրականության մեջ կարևոր տեղ են զբաղեցնում նաև խոնարհության, սիրո, ներողամտության, համբերության, արդարության և մերձավորի հանդեպ կարեկցանքի գաղափարները, որոնք հավատացյալի առօրյա վարքագծի և բարոյական կողմնորոշումների հիմքն են։ Աղոթքի հոգևոր նշանակությունը հատկապես ընդգծվում է այն հանգամանքով, որ այն մարդուն հնարավորություն է տալիս կյանքի տարբեր իրավիճակներում ապավինելու աստվածային նախախնամությանը, հաղթահարելու ներքին անհանգստությունն ու դժվարությունները և պահպանելու հավատքի ու հույսի զգացումը։ Գրական առումով աղոթական երկերին բնորոշ են հանդիսավոր և հուզականորեն ներգործուն լեզուն, դիմումի ու խնդրանքի ձևերը, աստվածաշնչյան պատկերներն ու խորհրդանիշները, ինչպես նաև հոգևոր ապրումների անկեղծ և անմիջական արտահայտությունը։ Աղոթքի կառուցվածքը սովորաբար միավորում է փառաբանության, գոհության, խոստովանության և խնդրանքի տարրերը՝ ստեղծելով ամբողջական հոգևոր խոսք, որի միջոցով անհատական ապրումները կապվում են քրիստոնեական համընդհանուր արժեքների հետ։ «Հռչակավոր» բնորոշումը մատնանշում է աղոթքի առանձնահատուկ ճանաչվածությունն ու հոգևոր ավանդության մեջ ունեցած նշանակությունը՝ այն դիտարկելով որպես հավատացյալների շրջանում տարածում գտած և բարեպաշտական կյանքում կարևոր տեղ զբաղեցնող ստեղծագործություն։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում XIX դարի հայ կրոնական գրականության և տպագրական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանը հայ կրթական, գիտական և մշակութային կյանքի կարևոր կենտրոններից էր, որի գործունեությունը չէր սահմանափակվում միայն աշխարհիկ կրթությամբ, այլ ընդգրկում էր նաև հայ հոգևոր և գրավոր ժառանգության պահպանման ու տարածման խնդիրները։ Ճեմարանի տպագրական գործունեությունը նպաստել է հայերեն գրքերի հրատարակությանը և հայ համայնքի հոգևոր ու կրթական պահանջների բավարարմանը։ Այս հրատարակությունը կարևոր է հայ աղոթական գրականության, XIX դարի կրոնական հրատարակչության, հայ համայնքների հոգևոր կյանքի և Մոսկվայի հայ մշակութային միջավայրի պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն արժեքավոր է նաև աստվածաբանների, հայագետների, գրականագետների և քրիստոնեական աղոթական ավանդույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ որպես հայ հոգևոր մշակույթում աղոթքի նշանակության և հավատքի արտահայտման գրավոր ավանդույթի ուսումնասիրման նյութ։

Culture

Այս աշխատությունը նվիրված է հայ անվանի նկարիչներ Մարիամ և Երանուհի Ասլամազյանների ստեղծագործական ճանապարհի, գեղարվեստական ժառանգության և մշակութային գործունեության ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են քույր նկարիչների կյանքի կարևոր փուլերը, նրանց մասնագիտական ձևավորումը, ստեղծագործական որոնումները և կերպարվեստում ունեցած ներդրումը։ Հեղինակը վերլուծում է նրանց գեղանկարչական ոճը, թեմատիկ նախասիրությունները, գունային մտածողությունը, ազգային և համամարդկային գաղափարների արտահայտման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև տարբեր ժանրերում կատարված աշխատանքները։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում նրանց ստեղծագործությունների գեղագիտական արժեքին, հայկական արվեստի զարգացման մեջ ունեցած նշանակությանը և միջազգային ճանաչմանը։ Ներկայացված նյութերը հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել երկու արվեստագետների անհատական ոճերի, ստեղծագործական մոտեցումների և մշակութային ժառանգության մասին։ Գիրքը նախատեսված է արվեստաբանների, մշակույթի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների, նկարիչների, ուսանողների և հայ կերպարվեստով հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ որպես արժեքավոր աղբյուր 20-րդ դարի հայկական արվեստի ուսումնասիրության համար։

Religion

Այս հրատարակությունը պատկանում է խրատական և դաստիարակչական գրականության այն ավանդույթին, որի նպատակն է ընթերցողին փոխանցել բարոյական գիտելիքներ, հոգևոր արժեքներ և կյանքի տարբեր իրավիճակներում կողմնորոշվելու սկզբունքներ։ Նման բնույթի երկերը կարևոր տեղ են զբաղեցրել հայ գրավոր մշակույթում՝ ծառայելով որպես հոգևոր դաստիարակության, բարոյական ինքնակատարելագործման և հասարակական վարքագծի ձևավորման միջոց։ Դրանցում խրատը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես խորհուրդ կամ պատվիրան, այլև որպես մարդկային փորձի, կրոնական համոզմունքների և բարոյական դատողությունների փոխանցման ձև։ Խրատական գրականության հիմնական նպատակներից է ընթերցողին ուղղորդել դեպի առաքինի վարք, խոհեմություն, համբերություն, ազնվություն, չափավորություն և մերձավորների նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունք։ Քրիստոնեական միջավայրում այս արժեքները հաճախ կապվում են հավատքի գիտակցված ընկալման, հոգևոր կյանքի կազմակերպման և աստվածային պատվիրաններին համապատասխան ապրելու գաղափարի հետ։ Նման երկերը կարող են անդրադառնալ մարդու ներքին աշխարհի, բնավորության, խոսքի ու գործի համապատասխանության, ընտանեկան և հասարակական հարաբերությունների, ինչպես նաև բարու և չարի տարբերակման խնդիրներին։ Հրատարակության՝ որպես բազմահատոր աշխատության երկրորդ մասի բնույթը ենթադրում է դրա կապը ավելի ընդարձակ գրական ամբողջության հետ, որի ընդհանուր նպատակը խրատական նյութերի ներկայացումն ու համակարգումն է։ Հատորային կառուցվածքը բնորոշ է այն գրքերին, որոնք ներառում են տարբեր թեմաների շուրջ խորհրդածություններ, բարոյական խորհուրդներ կամ դաստիարակչական նշանակություն ունեցող պատմություններ։ Այդպիսի նյութերը կարող էին ծառայել ինչպես անհատական ընթերցանության, այնպես էլ կրթական ու հոգևոր միջավայրերում օգտագործման համար։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայերեն կրոնական և բարոյախրատական գրականության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ նման գրքերը կարևոր դեր են ունեցել հոգևոր գիտելիքների տարածման և ավանդական արժեքների փոխանցման գործում։ Այն կարող է օգտակար լինել հայագիտությամբ, եկեղեցական գրականությամբ, պատմական մանկավարժությամբ և հին տպագիր գրքերի մատենագիտությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Գրքի ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել նաև XIX դարի հայ ընթերցողական մշակույթի, կրոնական կրթության ձևերի և բարոյական դաստիարակության մասին պատկերացումների բացահայտմանը։ Երուսաղեմի հայ տպագրական միջավայրում լույս տեսած այս հրատարակությունը ներկայացնում է հայերեն գրավոր ժառանգության այն շերտը, որն առնչվում է հոգևոր և բարոյական գիտելիքի պահպանմանն ու տարածմանը։ Միաժամանակ, առանց բնագրի ուսումնասիրության հնարավոր չէ հաստատել գրքում ընդգրկված առանձին խրատների թեմաները, հեղինակությունը, աղբյուրները կամ կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Հետևաբար, աշխատությունը կարելի է բնութագրել որպես խրատական գրականության պատմական հրատարակություն, որի բովանդակային և գիտական նշանակության ավելի մանրամասն գնահատումը պահանջում է ամբողջական տեքստի ուսումնասիրություն։

History

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան Հայաստանի առևտրական կապերի ուսումնասիրությանը՝ ապակեգործության հնագիտական և նյութական տվյալները դիտարկելով որպես տնտեսական, մշակութային ու միջտարածաշրջանային փոխհարաբերությունների բացահայտման կարևոր աղբյուր։ Հեղինակները հետազոտում են ապակու արտադրության, մշակման և շրջանառության հետ կապված տվյալները՝ դրանց միջոցով ներկայացնելով Հայաստանի առևտրային հարաբերությունների բնույթը, աշխարհագրական ընդգրկումն ու զարգացման առանձնահատկությունները։ Ապակե իրերը կարևոր նյութական վկայություններ են, քանի որ դրանց հումքը, պատրաստման տեխնոլոգիաները, ձևերը, զարդանախշերը և տարածման վայրերը կարող են տեղեկություններ հաղորդել ինչպես տեղական արտադրական կենտրոնների, այնպես էլ արտաքին տնտեսական կապերի մասին։ Այս տեսանկյունից ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե ինչ դեր է ունեցել ապակեգործությունը միջնադարյան Հայաստանի տնտեսական կյանքում, ինչպիսի կապեր են գոյություն ունեցել տարբեր բնակավայրերի և տարածաշրջանների միջև, ինչպես նաև ինչ ազդեցություն են ունեցել առևտուրը, արհեստագործական արտադրությունը և տեխնոլոգիական փորձի փոխանակումը նյութական մշակույթի զարգացման վրա։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է հնագիտական գտածոների համադրական քննությունը՝ դրանց հիման վրա առևտրական ուղիների, ապրանքաշրջանառության և մշակութային փոխազդեցությունների մասին եզրակացություններ կատարելու հնարավորությամբ։ Ապակեգործության ուսումնասիրությունը միաժամանակ բացահայտում է միջնադարյան արհեստավորության մասնագիտացման մակարդակը, արտադրական հմտությունները և նյութական մշակույթի բազմազանությունը։ Հետազոտությունն արժեքավոր է Հայաստանի միջնադարյան տնտեսական պատմության, հնագիտության, արհեստների պատմության և միջազգային առևտրային հարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ Այն օգտակար նյութ է տրամադրում նաև պատմաբաններին, հնագետներին, արվեստաբաններին և միջնադարյան քաղաքային ու նյութական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողներին՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող են նույնիսկ առանձին արհեստների վերաբերյալ հնագիտական տվյալները նպաստել պատմական լայն գործընթացների վերակազմությանը։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է ասկարիդոզի և տրիխոցեֆալեզի էկոլոգա-համաճարակաբանական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը և հողի միջոցով փոխանցվող հելմինթոզների (գեոհելմինթոզների) դեմ պայքարի ու կանխարգելման կազմակերպման համակարգի օպտիմալացման հարցերին։ Գրքում վերլուծվում են հիվանդությունների տարածվածության աշխարհագրական և սեզոնային առանձնահատկությունները, վարակի աղբյուրները և փոխանցման ուղիները՝ ընդգծելով շրջակա միջավայրի աղտոտման, կլիմայական պայմանների և սոցիալ-կենցաղային գործոնների ազդեցությունը վարակի պահպանման և տարածման վրա։ Հեղինակը ուսումնասիրում է հողի, ջրի և սննդի աղտոտվածության դերը մակաբույծների կենսացիկլում, ինչպես նաև բնակչության հիգիենիկ վարքագծի ազդեցությունը հիվանդացության մակարդակի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կանխարգելիչ միջոցառումների համակարգին՝ սանիտարական կրթություն, զանգվածային դեվորմինգ ծրագրեր, լաբորատոր հսկողություն և շրջակա միջավայրի բարելավման միջոցառումներ։ Քննարկվում են նաև առողջապահական ծառայությունների կազմակերպման արդյունավետության բարձրացման ուղիները և ռիսկի խմբերի նպատակային մոնիթորինգի մեխանիզմները։ Աշխատությունը նախատեսված է համաճարակաբանների, մակաբուծաբանների, հանրային առողջության մասնագետների և առողջապահական համակարգի հետազոտողների համար։

Literature

Չոր սեպտեմբեր-ը գրական ստեղծագործություն է, որը հայտնի է որպես Ուիլյամ Ֆոլքների «Dry September» պատմվածքի հայերեն անվանում և ներկայացնում է սոցիալական լարվածության, նախապաշարումների և ամբոխային հոգեբանության թեմաները փոքր հարավային քաղաքում, որտեղ մի չհաստատված լուրի հիման վրա ձևավորվում է բռնության և անարդարության շղթա, աշխատությունը կենտրոնանում է մարդկային վարքի մութ կողմերի վրա՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող են վախը, ռասայական նախապաշարմունքները և հասարակական ճնշումը հանգեցնել ողբերգական հետևանքների առանց փաստերի ճշգրիտ ստուգման, պատմվածքում ընդգծվում են նաև լռության, անտարբերության և բարոյական պատասխանատվության խնդիրները, որտեղ առանձին անհատները հաճախ չեն կարողանում հակադրվել հավաքական կարծիքին, ստեղծագործությունը համարվում է սոցիալական հոգեբանության և քննադատական ռեալիզմի կարևոր օրինակ, որն ուսումնասիրում է արդարության խաթարման մեխանիզմները և մարդկային հասարակության ներսում ձևավորվող բռնի դինամիկան։