Հայոց սուրբ հայրերի՝ Սահակ Պարթևի, Մեսրոպ Մաշտոցի, Գյուտ Արահեզացու, Հովհաննես Մանդակունու և Ներսես Շնորհալու կազմած ու խմբագրած ժամագիրք

Информатика

Աշխատությունը նվիրված է տրամաբանական ծրագրավորման համակարգերի ինտերպրետատորների տեսական և գործնական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն ծրագրային մեխանիզմներն են, որոնք տրամաբանական ծրագրերը վերածում են կատարման ենթակա գործընթացների՝ մեկնաբանելով փաստերը, կանոնները և հարցումները և դրանց հիման վրա իրականացնելով տրամաբանական եզրահանգումներ։ Տրամաբանական ծրագրավորման հիմքում ընկած է ծրագրի նկարագրումը ոչ թե գործողությունների խիստ հաջորդականության, այլ փաստերի, հարաբերությունների և կանոնների միջոցով։ Այդ պատճառով նման համակարգերի ինտերպրետատորը կատարում է էապես այլ դեր, քան ավանդական հրամանային ծրագրավորման լեզուների ինտերպրետատորները․ այն պետք է կարողանա որոնել համապատասխան փաստեր և կանոններ, կառուցել ենթանպատակներ, ստուգել դրանց համատեղելիությունը և գտնել տրված հարցմանը բավարարող լուծումներ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է տրամաբանական ծրագրերի կատարման ընդհանուր մեխանիզմի ուսումնասիրությունը։ Երբ համակարգին տրվում է որևէ հարցում, ինտերպրետատորը փորձում է այն համադրել ծրագրում առկա փաստերի կամ կանոնների եզրակացությունների հետ։ Համապատասխանության դեպքում ձևավորվում են նոր ենթանպատակներ, և գործընթացը շարունակվում է այնքան ժամանակ, մինչև հնարավոր լինի ստանալ ամբողջական լուծում կամ պարզել, որ տվյալ ճյուղով լուծում գոյություն չունի։ Այս գործընթացում առանձնահատուկ նշանակություն ունի ունիվերսալիզացիան կամ միավորումը, որի միջոցով որոշվում է, թե արդյոք երկու տրամաբանական արտահայտություններ կարող են համապատասխանեցվել փոփոխականների համապատասխան արժեքների ընտրությամբ։ Միավորման ալգորիթմը տրամաբանական ծրագրավորման ինտերպրետատորի հիմնարար բաղադրիչներից է, քանի որ դրա միջոցով է իրականացվում փաստերի, կանոնների և հարցումների կառուցվածքային համապատասխանեցումը։ Հետազոտության մյուս կարևոր խնդիրը որոնման ռազմավարությունն է։ Տրամաբանական ծրագրում նույն հարցումը կարող է ունենալ մեկից ավելի լուծումներ, ուստի ինտերպրետատորը պետք է ունենա այնպիսի մեխանիզմ, որը հնարավորություն կտա համակարգված կերպով ուսումնասիրել հնարավոր լուծումների տարածքը։ Այս համատեքստում կարևոր են հետադարձ որոնումը, լուծումների այլընտրանքային ճյուղերի ուսումնասիրությունը և ձախողված ճյուղերից վերադարձը։ Որոնման ռազմավարության ընտրությունը կարող է էապես ազդել ծրագրի կատարման արագության և հիշողության օգտագործման վրա։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ռեկուրսիվ կանոնների և ցիկլային կախվածությունների մշակմանը, որոնք տրամաբանական ծրագրերում հաճախ օգտագործվող կառուցվածքներ են։ Նման դեպքերում ինտերպրետատորի ճիշտ նախագծումը կարևոր է անվերջ որոնումներից խուսափելու և հաշվարկային գործընթացի վերահսկելիությունը պահպանելու համար։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել նաև ինտերպրետատորի ճարտարապետությանը՝ ծրագրի ներքին ներկայացմանը, փոփոխականների կառավարմանը, կանչերի կատարման հերթականությանը, հաշվարկների պահպանմանը և ստացված լուծումների վերադարձին։ Աշխատության տեսական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ տրամաբանական ծրագրավորման ինտերպրետատորը կարելի է դիտարկել որպես ծրագրավորման լեզվի իմաստաբանությունը գործնականում իրականացնող համակարգ։ Այս տեսանկյունից հետազոտությունը կապում է տրամաբանության, ալգորիթմների և ծրագրավորման լեզուների տեսության գաղափարները։ Տրամաբանական ծրագրավորման մոտեցումը հատկապես կարևոր է այն ոլորտներում, որտեղ անհրաժեշտ է աշխատել գիտելիքի ներկայացման, կանոնների վրա հիմնված եզրահանգման և բարդ հարաբերությունների ավտոմատ վերլուծության հետ։ Այդ պատճառով նման համակարգերը պատմականորեն մեծ դեր են ունեցել արհեստական բանականության, փորձագիտական համակարգերի, բնական լեզվի մշակման և գիտելիքի ներկայացման խնդիրներում։ Աշխատության կիրառական նշանակությունը կայանում է նաև արդյունավետ ինտերպրետատորների ստեղծման հնարավորության մեջ։ Տրամաբանական ծրագրավորման համակարգի աշխատանքի արագությունը կախված է ոչ միայն օգտագործվող տրամաբանական կանոններից, այլև դրանց որոնման, միավորման և կատարման կազմակերպման եղանակներից։ Հետևաբար ինտերպրետատորի օպտիմալացումը կարող է ներառել որոնման տարածքի կրճատում, տվյալների արդյունավետ պահպանում, կանչերի մշակման բարելավում և կրկնվող հաշվարկների նվազեցում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է տրամաբանական ծրագրավորման համակարգերի աշխատանքի ներքին մեխանիզմները՝ սկսած տրամաբանական արտահայտությունների մեկնաբանումից և միավորումից մինչև որոնման, հետադարձի և լուծումների ձևավորման գործընթացները։ Այն կարող է օգտակար լինել ծրագրավորման լեզուների տեսությամբ, տրամաբանական ծրագրավորմամբ, արհեստական բանականությամբ և հաշվողական տրամաբանությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Литература

Ստեղծագործության կենտրոնական կերպարը ֆիզիկական սահմանափակումներ ունեցող մարդն է, որի կյանքի և ապրումների միջոցով բացահայտվում են մարդկային արժանապատվության, հասարակական վերաբերմունքի, կարեկցանքի և փոխօգնության հարցերը։ Հերոսի կերպարը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու այն դժվարություններին, որոնց կարող են բախվել հաշմանդամություն ունեցող մարդիկ առօրյա կյանքում, ինչպես նաև այն նախապաշարմունքներին ու խոչընդոտներին, որոնք սահմանափակում են նրանց հասարակական մասնակցությունը։ Պատումի թեմատիկ առանցքում կարող են լինել մարդու ներքին ուժը, համբերությունը, ինքնահարգանքը և շրջապատի կողմից հասկացված ու ընդունված լինելու պահանջը։ Ստեղծագործությունը ուշադրություն է հրավիրում նաև այն հանգամանքի վրա, որ մարդու արժեքը չի որոշվում նրա ֆիզիկական կարողություններով, այլ արտահայտվում է նրա բնավորությամբ, մտքերով, զգացմունքներով և մարդկային հարաբերություններում ունեցած դերով։ Նման երկերը կարևոր նշանակություն ունեն հասարակական ու բարոյական դաստիարակության տեսանկյունից, քանի որ խթանում են կարեկցանքը, հանդուրժողականությունը և ուրիշների դժվարությունները հասկանալու կարողությունը։ Այն նաև հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու 19-րդ դարի հայ գեղարվեստական գրականության մեջ սոցիալական խնդիրների և մարդկային ճակատագրերի արտացոլման ձևերը։

Медицина

Գիրքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում աղիքային կարևոր վարակիչ հիվանդությունների նկատմամբ մոնիթորինգի համակարգի օպտիմալացման խնդիրներին՝ դիտարկելով այն որպես համաճարակաբանական հսկողության ամբողջական համակարգի կարևոր բաղադրիչ։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են աղիքային ինֆեկցիաների տարածման առանձնահատկությունները, դրանց համաճարակաբանական բնութագրերը և բնակչության առողջության վրա ունեցած ազդեցությունը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է համաճարակաբանական հսկողության կազմակերպման ժամանակակից մոտեցումները, տվյալների հավաքագրման և մշակման մեթոդները, ինչպես նաև վաղ հայտնաբերման և կանխարգելման համակարգերի արդյունավետությունը։ Գրքում քննարկվում են նաև լաբորատոր ախտորոշման կատարելագործման, տեղեկատվական համակարգերի ներդրման և ռիսկերի գնահատման մոդելների կիրառման հնարավորությունները՝ Հայաստանի պայմաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հանրային առողջապահության կառավարման, կանխարգելիչ միջոցառումների պլանավորման և միջազգային փորձի տեղայնացման հարցերին։ Աշխատությունը համադրում է տեսական համաճարակաբանությունը և կիրառական առողջապահական մենեջմենթը՝ առաջարկելով արդյունավետ լուծումներ մոնիթորինգի համակարգի բարելավման համար։ Գիրքը նախատեսված է համաճարակաբանների, բժիշկների, հանրային առողջապահության մասնագետների, գիտահետազոտողների, ուսանողների և առողջապահական համակարգի աշխատողների համար։

Химия

Այս աշխատանքը նվիրված է սորբենտների քիմիական և լազերային մշակման մեթոդների ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով ստեղծել արդյունավետ տեխնոլոգիաներ հազվագյուտ տարրերի բաժանման և խտացման համար։ Նյութում ներկայացվում են այն ֆիզիկաքիմիական գործընթացները, որոնց միջոցով լազերային ճառագայթումը և մակերեսային քիմիական փոփոխությունները փոխում են սորբենտների կառուցվածքը, մեծացնում նրանց ընտրողականությունը և կլանման կարողությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում անալիտիկ քիմիայի մեթոդներին, որոնք թույլ են տալիս գնահատել տարրերի կոնցենտրացիաները բարդ խառնուրդներում, ինչպես նաև ուսումնասիրել սորբցիայի կինետիկան և հավասարակշռային պրոցեսները։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է այդ տեխնոլոգիաների կիրառական նշանակությունը հանքարդյունաբերության, նյութագիտության և բարձր մաքրության մետաղների ստացման ոլորտներում՝ առաջարկելով նոր մոտեցումներ ռեսուրսների ավելի արդյունավետ օգտագործման համար։

Другие предметы

Գրադարանագիտական և մասնագիտական-մեթոդական բնույթի այս հոդվածների ժողովածուն նվիրված է Հայկական ՍՍՌ գրադարանների գործունեության փորձի ընդհանրացմանը, գրադարանային աշխատանքի կազմակերպման առանձնահատկություններին և ոլորտի գործնական խնդիրների լուսաբանմանը։ Ժողովածուում կարող են ներկայացված լինել հանրապետության հանրային, գիտական, ուսումնական և մասնագիտական գրադարանների գործունեության տարբեր ուղղությունները՝ խորհրդային ժամանակաշրջանի մշակութային և կրթական քաղաքականության համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրադարանային ֆոնդերի համալրման, գրականության հաշվառման և պահպանման, գրացուցակների կազմման, մատենագիտական սպասարկման և ընթերցողների տեղեկատվական պահանջների բավարարման հարցերին։ Հոդվածներում կարող են քննարկվել ընթերցանության կազմակերպման, գրքի տարածման, մշակութային-լուսավորչական միջոցառումների իրականացման և բնակչության տարբեր խմբերի գրադարանային սպասարկման գործնական փորձը։ Դիտարկվում են գրադարանավարների մասնագիտական պատրաստվածության բարձրացման, աշխատանքի մեթոդների կատարելագործման, գրադարանների միջև համագործակցության և առաջավոր փորձի փոխանակման հնարավորությունները։ Ժողովածուն կարող է անդրադառնալ նաև գյուղական ու քաղաքային գրադարանների գործունեության առանձնահատկություններին, գրադարանային ցանցի զարգացմանը և գրադարանների դերին հասարակության կրթական ու մշակութային կյանքում։ Հրապարակված նյութերը կարող են արժեքավոր աղբյուր հանդիսանալ խորհրդային Հայաստանի գրադարանային համակարգի կազմակերպական կառուցվածքի, մասնագիտական մոտեցումների և պատմական զարգացման ուսումնասիրության համար։ Աշխատանքը նախատեսված է գրադարանավարների, մատենագետների, գրադարանագիտության մասնագետների, մշակույթի պատմաբանների և Հայաստանի գրադարանային գործի պատմությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների համար։

Математика

Այս աշխատությունը նվիրված է թվաբանությանը՝ մաթեմատիկայի այն հիմնարար բնագավառին, որն ուսումնասիրում է թվերը, դրանց հատկությունները և թվային գործողությունների կատարման սկզբունքները։ Ընդարձակ բնույթը և երկրորդ հատորի ձևաչափը մատնանշում են թվաբանական գիտելիքների համակարգված ներկայացմանն ուղղված ուսումնական աշխատություն, որը կարող էր ծառայել ինչպես դասավանդման, այնպես էլ ինքնուրույն ուսումնասիրության նպատակներին։ Թվաբանության դասագրքերը կարևոր տեղ են զբաղեցրել հայերեն կրթական գրականության զարգացման մեջ՝ նպաստելով հաշվարկային հմտությունների ձևավորմանը, տրամաբանական մտածողության զարգացմանը և մաթեմատիկական գիտելիքների տարածմանը։ Դրանք կիրառություն են ունեցել դպրոցական ուսուցման, անհատական կրթության և առօրյա գործնական խնդիրների լուծման ընթացքում։ Թվաբանական գիտելիքները անհրաժեշտ էին առևտրի, արհեստների, հաշվապահության, չափումների, դրամական հաշվարկների և տնտեսական հարաբերությունների տարբեր ոլորտներում, ուստի նման աշխատությունները նշանակալի կրթական արժեք ունեին։ Երկրորդ հատորի առկայությունը կարող է վկայել նյութի բազմահատոր կամ հաջորդական կառուցվածքի մասին՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով շարունակելու և խորացնելու թվաբանական գիտելիքները։ Աշխատությունը կարևոր է հայերեն մաթեմատիկական տերմինաբանության, թվաբանական ուսուցման մեթոդների և 19-րդ դարի հայալեզու կրթական գրականության պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել մաթեմատիկայի պատմությամբ, հայ մանկավարժական մտքի զարգացմամբ, հին դասագրքերով և հայերեն գիտական գրականության ձևավորմամբ զբաղվող հետազոտողներին։