ՀՀ բիոկլիմայական պոտենցիալը և դրա ռացիոնալ օգտագործման ուղիները գյուղատնտեսության բնագավառում

Политология

Աշխատությունը նվիրված է քաղաքական համակարգում գործադիր իշխանության տեղի, դերի և գործառույթների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության և Վրաստանի համեմատական վերլուծության հիման վրա։ Այն 2012 թվականին հրատարակված թեկնածուական ատենախոսություն է, որի հեղինակը Ց. Ա. Հակոբյանն է, իսկ աշխատանքը ներկայացվել է ՀՀ ՊՆ Դ. Կանայանի անվան ազգային ռազմավարական հետազոտությունների ինստիտուտում։ Ատենախոսությունը կազմված է 24 էջից և վերաբերում է քաղաքական գիտությունների ոլորտին։ Հետազոտության հիմնական նպատակը երկու հետխորհրդային պետությունների քաղաքական համակարգերում գործադիր իշխանության ձևավորման, կազմակերպման, լիազորությունների և քաղաքական դերակատարության առանձնահատկությունների բացահայտումն ու համադրումն է։ Աշխատության շրջանակում գործադիր իշխանությունը դիտարկվում է իշխանությունների տարանջատման համակարգում՝ օրենսդիր և դատական իշխանությունների հետ փոխհարաբերությունների, ինչպես նաև զսպումների և հակակշիռների մեխանիզմների համատեքստում։ Կարևոր ուղղություն է կառավարման ձևերի և դրանց փոփոխության ուսումնասիրությունը, քանի որ Հայաստանի և Վրաստանի քաղաքական զարգացումները հետխորհրդային շրջանում անցել են տարբեր փուլերով՝ նախագահական, կիսանախագահական և խորհրդարանական կառավարման տարրերի տարբեր համակցություններով։ Հետազոտության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նախագահի, վարչապետի և կառավարության միջև լիազորությունների բաշխման առանձնահատկությունները, կառավարության ձևավորման ընթացակարգերը, նրա քաղաքական պատասխանատվությունը խորհրդարանի առջև և գործադիր իշխանության հարաբերությունները քաղաքական կուսակցությունների ու խորհրդարանական մեծամասնության հետ։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե նույն պատմական և տարածաշրջանային միջավայրում գտնվող երկու պետություններն ինչպես են լուծել իշխանության կենտրոնացման, քաղաքական պատասխանատվության, պետական կառավարման արդյունավետության և ժողովրդավարական վերահսկողության խնդիրները։ Հայաստանի դեպքում ուշադրություն է դարձվում գործադիր իշխանության ինստիտուցիոնալ զարգացմանը, նախագահի և կառավարության հարաբերություններին, ինչպես նաև քաղաքական համակարգի փոխակերպման ընթացքում առաջացած հակասություններին։ Վրաստանի փորձի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել հետխորհրդային քաղաքական վերափոխումների մեկ այլ մոդել, որտեղ սահմանադրական փոփոխությունները և քաղաքական ճգնաժամերը էապես ազդել են նախագահի, վարչապետի և խորհրդարանի միջև լիազորությունների հարաբերակցության վրա։ Համեմատական քաղաքական ուսումնասիրություններում հենց գործադիր իշխանության իրական ծավալի և սահմանադրորեն ամրագրված լիազորությունների հարաբերակցությունն է կարևոր ցուցիչներից մեկը, քանի որ նույն կառավարման ձևը տարբեր երկրներում կարող է հանգեցնել իշխանության տարբեր բաշխման։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև քաղաքական կուսակցությունների և գործադիր իշխանության փոխհարաբերություններին։ Խորհրդարանական համակարգում կառավարության կայունությունը մեծապես կախված է խորհրդարանական մեծամասնությունից, իսկ վարչապետի քաղաքական դիրքը պայմանավորված է կուսակցական համակարգի կառուցվածքով և խորհրդարանի աջակցությամբ։ Այդ պատճառով գործադիր իշխանության արդյունավետության գնահատումը պահանջում է հաշվի առնել ոչ միայն սահմանադրական նորմերը, այլև կուսակցական մրցակցության, քաղաքական մշակույթի և ինստիտուտների գործնական գործունեության առանձնահատկությունները։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև գործադիր իշխանության նկատմամբ խորհրդարանական վերահսկողության ուսումնասիրությունը։ Կառավարության հաշվետվողականությունը, անվստահության մեխանիզմը, խորհրդարանական հարցումները և այլ վերահսկողական գործիքներ դիտարկվում են որպես իշխանության կենտրոնացման սահմանափակման և քաղաքական պատասխանատվության ապահովման միջոցներ։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում է այն խնդիրը, թե գործադիր իշխանության չափազանց մեծ կենտրոնացումը որքանով կարող է թուլացնել իշխանությունների միջև հավասարակշռությունը և սահմանափակել քաղաքական բազմակարծությունը։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն գործադիր իշխանությունը ներկայացնում է ոչ թե մեկուսացված պետական կառույց, այլ քաղաքական համակարգի առանցքային բաղադրիչ, որի գործունեությունը պայմանավորված է սահմանադրական կարգավորմամբ, կուսակցական համակարգով, քաղաքական մշակույթով և հասարակական-քաղաքական զարգացումներով։ Աշխատության արդյունքները կարող են օգտակար լինել Հայաստանի և Վրաստանի պետական կառավարման համակարգերի, սահմանադրական զարգացման, քաղաքական ինստիտուտների և հետխորհրդային քաղաքական տրանսֆորմացիաների ուսումնասիրության համար։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպիսի կառուցվածքային և գործառութային առանձնահատկություններ ունի գործադիր իշխանությունը Հայաստանի և Վրաստանի քաղաքական համակարգերում, ինչպես են բաշխվում իշխանական լիազորությունները տարբեր ինստիտուտների միջև և ինչ ազդեցություն են ունենում կառավարման ձևը, կուսակցական համակարգը և սահմանադրական մեխանիզմները քաղաքական համակարգի կայունության ու արդյունավետության վրա։

Литература

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Խաչատուր Աբովյանի կյանքի և ստեղծագործության երևանյան շրջանին՝ 1843-1848 թվականներին, ընդգծելով նրա գործունեության առանձնահատկությունները Երևանի միջավայրում և այդ ժամանակահատվածի ազդեցությունը նրա աշխարհայացքի ու գրական աշխատանքի վրա։ Դիտարկվում է Աբովյանի վերադարձը հայրենի միջավայր և նրա գործունեությունը որպես մանկավարժ, հասարակական գործիչ և լուսավորական գաղափարների տարածող՝ այն պայմաններում, երբ հայկական կրթական և մշակութային կյանքը գտնվում էր ձևավորման ու վերափոխման փուլում։ Աշխատանքում վերլուծվում է նրա մանկավարժական գործունեությունը, կրթական ծրագրերի մշակման և ուսուցման նոր մեթոդների կիրառման փորձերը, որոնք նպատակ ունեին բարձրացնել ուսման որակը և խթանել ազգային ինքնագիտակցության զարգացումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև նրա ստեղծագործական աշխատանքին, մասնավորապես այն գաղափարներին և թեմաներին, որոնք արտացոլվում էին նրա գրական ժառանգության մեջ՝ հայրենասիրություն, ժողովրդական կյանք, կրթության կարևորություն և ազգային վերածնունդ։ Քննարկվում են նաև այն դժվարությունները, որոնց նա բախվում էր վարչական և հասարակական սահմանափակումների պայմաններում, ինչպես նաև նրա հարաբերությունները ժամանակի մտավորական շրջանակների հետ։ Ընդգծվում է, որ 1843-1848 թվականների երևանյան շրջանը կարևոր փուլ էր Աբովյանի կյանքի և գործունեության մեջ՝ ձևավորելով նրա վերջին տարիների գաղափարական և ստեղծագործական ուղղվածությունը և նշանակալի ներդրում ունենալով հայկական լուսավորական շարժման զարգացման մեջ։

Химия

Աշխատությունը նվիրված է մոլիբդեն-պղինձ նանոկոմպոզիտային նյութերի ստացման գործընթացի և թթվածնավոր միացություններից այրման ռեժիմում մետաղների համատեղ վերականգնման մեխանիզմի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն ֆիզիկաքիմիական օրինաչափությունները, որոնք պայմանավորում են մոլիբդենի և պղնձի միաժամանակյա վերականգնումը և նանոկառուցվածքային կոմպոզիտային նյութի ձևավորումը։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են ելային թթվածնավոր միացությունների հատկությունները, այրման գործընթացի առանձնահատկությունները, վերականգնման պայմանները և ստացվող նյութերի կառուցվածքային ու ֆիզիկաքիմիական բնութագրերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այրման ռեժիմի պարամետրերին, ռեակցիայի ընթացքին, ջերմային ազդեցությանը և նյութերի բաղադրության ու կառուցվածքի ձևավորման միջև փոխկապակցվածությանը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են կիրառվել նյութերի ֆազային, կառուցվածքային, մորֆոլոգիական և քիմիական կազմի ուսումնասիրության մեթոդներ՝ պարզելու համար նանոկոմպոզիտի ձևավորման փուլերը և մետաղների վերականգնման հաջորդականությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում մոլիբդենի և պղնձի փոխազդեցության, դրանց համատեղ վերականգնման հնարավոր մեխանիզմների և վերջնական նյութում մետաղական բաղադրիչների բաշխման առանձնահատկությունների բացահայտմանը։ Նանոկառուցվածքային նյութերի ստացման գործընթացի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս կապ հաստատելու սինթեզի պայմանների և նյութի վերջնական հատկությունների միջև, ինչը կարևոր է նպատակային հատկություններով կոմպոզիտների մշակման համար։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ստացված նյութերի մասնիկների չափին, միկրոկառուցվածքին, ֆազային կազմին և այլ տեխնոլոգիական նշանակություն ունեցող բնութագրերին։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել այրման սինթեզի միջոցով նանոկոմպոզիտային նյութերի ստացման գործընթացների կատարելագործմանը և մետաղների համատեղ վերականգնման վերաբերյալ տեսական պատկերացումների խորացմանը։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ փոշեմետալուրգիայի, էլեկտրատեխնիկական նյութերի, կատալիզի, բարձր տեխնոլոգիական կոմպոզիտների և այլ նյութագիտական ուղղությունների համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել նյութագետներին, քիմիկոսներին, նանոտեխնոլոգիայի մասնագետներին, ֆիզիկաքիմիկոսներին, փոշեմետալուրգիայի հետազոտողներին և համապատասխան ոլորտների գիտաշխատողներին ու ուսանողներին։

Политология

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է քաղաքական երկխոսության հիմնախնդրի ուսումնասիրությանը արդի հասարակական-քաղաքական փոխակերպումների պայմաններում՝ դիտարկելով երկխոսությունը որպես քաղաքական գործընթացների, հասարակության տարբեր խմբերի փոխգործակցության և հակասությունների կարգավորման կարևոր մեխանիզմ։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել քաղաքական երկխոսության էությունը, դրա ձևավորման և զարգացման պայմանները, ինչպես նաև այն գործոնները, որոնք ժամանակակից հասարակությունների արագ փոփոխությունների պայմաններում նպաստում կամ խոչընդոտում են արդյունավետ քաղաքական հաղորդակցությանը։ Աշխատության շրջանակում քաղաքական երկխոսությունը կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես իշխանության և ընդդիմության կամ տարբեր քաղաքական ուժերի միջև հաղորդակցության ձև, այլև որպես հասարակության, պետական ինստիտուտների, քաղաքացիական հասարակության, փորձագիտական շրջանակների և տարբեր սոցիալական խմբերի միջև փոխըմբռնման հասնելու գործընթաց։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ժամանակակից հասարակական-քաղաքական վերափոխումների ազդեցությանը քաղաքական հաղորդակցության բնույթի վրա։ Տեխնոլոգիական զարգացումը, տեղեկատվական միջավայրի արագ փոփոխությունը, սոցիալական ցանցերի տարածումը, հասարակական մասնակցության նոր ձևերը և քաղաքական գործընթացների թվայնացումը փոխում են ինչպես քաղաքական դերակատարների հաղորդակցության եղանակները, այնպես էլ հանրային կարծիքի ձևավորման մեխանիզմները։ Այս պայմաններում երկխոսությունը կարող է նպաստել հասարակական վստահության ամրապնդմանը, տարբեր շահերի համադրմանը և քաղաքական հակասությունների խաղաղ կարգավորմանը, սակայն միաժամանակ կարող է բախվել բևեռացման, ապատեղեկատվության, փոխադարձ անվստահության և քաղաքական մանիպուլյացիաների խնդիրներին։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է քաղաքական երկխոսության և ժողովրդավարական կառավարման փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը։ Արդյունավետ երկխոսությունը ենթադրում է ոչ միայն տարբեր տեսակետների արտահայտման հնարավորություն, այլև դրանց լսելու, քննարկելու և քաղաքական որոշումների կայացման գործընթացում հաշվի առնելու պատրաստակամություն։ Այդ տեսանկյունից ուսումնասիրվում են քաղաքական մասնակցության, ներկայացուցչականության, հանրային քննարկումների, փոխզիջումների և կոնսենսուսի ձևավորման խնդիրները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև քաղաքական երկխոսության տարբեր մակարդակները՝ պետական ինստիտուտների ներսում իրականացվող քննարկումներից մինչև հասարակական և միջազգային հարթակներում տեղի ունեցող բանակցություններ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ճգնաժամային իրավիճակներում երկխոսության դերը, երբ հասարակական լարվածության, քաղաքական հակասությունների կամ ինստիտուցիոնալ անվստահության պայմաններում հաղորդակցության արդյունավետ մեխանիզմների առկայությունը կարող է էապես ազդել կայունության պահպանման և հակամարտությունների խորացման կանխարգելման վրա։ Աշխատության տեսական նշանակությունն այն է, որ քաղաքական երկխոսության երևույթը դիտարկվում է ժամանակակից հասարակական փոփոխությունների ավելի լայն համատեքստում՝ կապելով այն իշխանության, քաղաքական մշակույթի, հանրային մասնակցության, հաղորդակցության և ժողովրդավարական կառավարման հիմնախնդիրների հետ։ Գործնական առումով ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել քաղաքական գործընթացների մասնակիցների, պետական կառավարման մարմինների, հասարակական կազմակերպությունների, վերլուծաբանների և քաղաքական հաղորդակցության ոլորտում աշխատող մասնագետների համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը քաղաքական երկխոսությունը ներկայացնում է որպես ժամանակակից հասարակության մեջ փոխըմբռնման, քաղաքական մասնակցության, հակասությունների կարգավորման և կայուն հասարակական հարաբերությունների ձևավորման կարևոր գործիք՝ ուսումնասիրելով դրա հնարավորություններն ու սահմանափակումները արագ փոփոխվող հասարակական-քաղաքական միջավայրում։

География

Այս գիրքը ներկայացնում է տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և տեղեկատվական համակարգերի կիրառությունը երկրաբանական և հանքահետախուզական աշխատանքներում՝ ընդգծելով ժամանակակից թվային գործիքների դերը երկրաբանական տվյալների հավաքագրման, մշակման և վերլուծության գործընթացներում։ Գրքում քննարկվում են աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի (GIS), հեռահար զոնդավորման, թվային քարտեզագրման և մոդելավորման տեխնոլոգիաների կիրառությունները օգտակար հանածոների որոնման և գնահատման մեջ։ Հեղինակը բացատրում է, թե ինչպես են տվյալների բազաները, 3D մոդելավորումը և ծրագրային վերլուծական գործիքները նպաստում երկրաբանական կառուցվածքների ավելի ճշգրիտ ուսումնասիրմանը և ռեսուրսների արդյունավետ կառավարմանը։ Նյութում նաև ներկայացվում են դաշտային աշխատանքների թվայնացման մեթոդները և տեղեկատվական համակարգերի ինտեգրումը երկրաբանահետախուզական գործընթացներում։ Գիրքը համադրում է տեսական հիմքերը և կիրառական օրինակները՝ ընթերցողին տալով ամբողջական պատկերացում ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառման մասին երկրաբանության ոլորտում։ Այն օգտակար է երկրաբանների, ինժեներների և տեղեկատվական տեխնոլոգիաներով հետաքրքրված մասնագետների համար։

Биология

Գիրքը ներկայացնում է Հայաստանի ֆլորայի և ֆաունայի հիմնական առանձնահատկությունները՝ ընդգծելով էնդեմիկ, հազվագյուտ և վտանգված տեսակների տարածվածությունը, էկոլոգիական դերակատարությունը և պահպանության կարիքները։ Հեղինակը մանրամասն անդրադառնում է Հայաստանի տարբեր էկոհամակարգերին՝ լեռնային, անտառային, կիսաանապատային և ջրային միջավայրերին՝ բացատրելով դրանց կենսաբազմազանության կառուցվածքը և փոխկապակցվածությունը։ Աշխատությունում ներկայացվում են նաև բնության հատուկ պահպանվող տարածքների համակարգը՝ ազգային պարկեր, արգելոցներ և արգելավայրեր, դրանց ստեղծման նպատակները, կառավարման սկզբունքները և պահպանության իրավական հիմքերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կենսաբազմազանության պահպանության ժամանակակից մոտեցումներին՝ ներառյալ էկոհամակարգային կառավարումը, էկոլոգիական մոնիթորինգը և կայուն զարգացման ռազմավարությունները։ Գիրքը նախատեսված է կենսաբանության, էկոլոգիայի, աշխարհագրության և բնապահպանության ոլորտների ուսանողների և մասնագետների համար՝ ծառայելով որպես կարևոր գիտական և ուսումնական աղբյուր Հայաստանի բնության ուսումնասիրության և պահպանության գործում։