ՀՀ համայնքների ֆինանսական ինքնուրույնության ապահովման ուղիները

Математика

Հավանականություն և կիրառական վիճակագրություն-ը բարձրագույն մաթեմատիկայի ուսումնական ձեռնարկ է, որը միավորում է հավանականությունների տեսության հիմունքները և կիրառական վիճակագրության հիմնական մեթոդները՝ նպատակ ունենալով ուսանողներին տրամադրել ինչպես տեսական գիտելիք, այնպես էլ գործնական վերլուծական հմտություններ, աշխատությունում ներկայացվում են պատահական իրադարձությունների և պատահական մեծությունների հիմնական հասկացությունները, բաշխումների տեսակները, մաթեմատիկական սպասումը և դիսպերսիան, ինչպես նաև վիճակագրական տվյալների հավաքագրման, խմբավորման և վերլուծության մեթոդները, ներառյալ միջինների, ցրվածության չափերի և հավանական գնահատականների հաշվարկը, առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վիճակագրական հիպոթեզների ստուգման, վստահության միջակայքերի կառուցման և ռեգրեսիոն վերլուծության հիմունքներին, միաժամանակ ընդգծվում է մաթեմատիկական մոդելավորման դերը իրական խնդիրների լուծման մեջ՝ տնտեսագիտությունից և ինժեներությունից մինչև սոցիալական գիտություններ, աշխատությունը նպատակ ունի ձևավորել տվյալների գիտական մշակման և վերլուծության կարողություններ՝ կապելով տեսությունը կիրառական խնդիրների հետ։

Лингвистика

Խոսքը և հաղորդակցումը մարդու հիմնական սոցիալական գործառույթներից են, որոնց միջոցով մարդիկ արտահայտում են իրենց մտքերը, զգացմունքները, ցանկությունները և տեղեկատվությունը՝ փոխանակվելով միմյանց հետ տարբեր ձևերով։ Խոսքը լեզվի գործնական կիրառությունն է, որն իրականացվում է բանավոր կամ գրավոր ձևով և հիմնված է լեզվական կանոնների ու կառուցվածքների վրա, մինչդեռ հաղորդակցումը ավելի լայն հասկացություն է և ներառում է ոչ միայն խոսքային, այլ նաև ոչ խոսքային միջոցներ՝ ինչպիսիք են ժեստերը, դիմախաղը, ինտոնացիան, մարմնի լեզուն և խորհրդանշական նշանները։ Հաղորդակցման գործընթացը բաղկացած է հաղորդողից, հաղորդագրությունից, հաղորդման միջոցից և ստացողից, և այն կարող է լինել երկկողմանի կամ բազմակողմանի՝ կախված իրավիճակից։ Այս գործընթացը կարևոր դեր ունի հասարակական կյանքի բոլոր ոլորտներում՝ կրթության, աշխատանքի, մշակույթի և միջանձնային հարաբերությունների մեջ, քանի որ արդյունավետ հաղորդակցումը նպաստում է փոխըմբռնմանը, համագործակցությանը և սոցիալական կապերի ամրապնդմանը։

Лингвистика

Այս լեզվաբանական ուսումնասիրությունը նվիրված է զեղչման երևույթի գործաբանական արժեքի բացահայտմանը գեղարվեստական խոսքում՝ ուշադրություն դարձնելով այն դեպքերին, երբ խոսքի որևէ բաղադրիչի բացակայությունը ոչ թե խոչընդոտում, այլ լրացնում, խորացնում կամ փոփոխում է հաղորդվող իմաստը։ Զեղչումը լեզվական այն երևույթներից է, որի դեպքում նախադասության կամ խոսքային կառույցի որևէ անդամ կարող է չարտահայտվել ձևականորեն, սակայն նրա իմաստը վերականգնվում է համատեքստից, իրավիճակից կամ նախորդող խոսքից։ Գեղարվեստական տեքստում այս միջոցը ձեռք է բերում առանձնահատուկ նշանակություն, քանի որ հեղինակը հաճախ միտումնավոր չի արտահայտում որոշակի բառեր կամ կառույցներ՝ ընթերցողին թողնելով իմաստային լրացման, ենթադրության և մեկնաբանության հնարավորություն։ Ուսումնասիրության կենտրոնական հարցերից մեկը զեղչման և համատեքստի փոխհարաբերությունն է։ Զեղչված անդամի ընկալումը հնարավոր է դառնում այն տեղեկության շնորհիվ, որն արդեն առկա է տեքստում կամ ենթադրվում է հաղորդակցական իրավիճակից։ Այդ պատճառով զեղչումը չի կարելի դիտարկել միայն որպես քերականական բացթողում․ այն հաճախ հանդիսանում է իմաստակառուցման գիտակցված միջոց։ Ընթերցողը վերականգնում է բացակայող բաղադրիչը, սակայն այդ վերականգնումը կարող է ունենալ ոչ միայն մեկ հնարավոր տարբերակ, ինչն էլ մեծացնում է գեղարվեստական տեքստի իմաստային բազմաշերտությունը։ Գործաբանական տեսանկյունից հատկապես կարևոր է զեղչման միջոցով խոսողի վերաբերմունքի, հույզի, գնահատականի և հաղորդակցական նպատակի արտահայտումը։ Նույն միտքը լիարժեք ձևակերպելու փոխարեն որևէ անդամի բացակայությունը կարող է խոսքը դարձնել ավելի կտրուկ, հուզական, լարված, խորհրդավոր կամ ենթատեքստային։ Օրինակ՝ երկխոսության մեջ զեղչված կառույցը կարող է փոխանցել հերոսի վրդովմունքը, տատանումը, անորոշությունը կամ խոսքը շարունակելու ցանկության բացակայությունը։ Այսպիսով, լեզվական նվազագույն ձևը կարող է հաղորդել առավել լայն իմաստային և զգացմունքային բովանդակություն։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում զեղչման կապը խոսքի տնտեսման սկզբունքի հետ։ Խոսքային հաղորդակցության ընթացքում մասնակիցները սովորաբար չեն կրկնում այն տեղեկությունը, որն արդեն հայտնի է կամ հեշտությամբ վերականգնելի է համատեքստից։ Գեղարվեստական խոսքում այդ բնական հաղորդակցական մեխանիզմը կարող է վերածվել ոճական հնարքի։ Հեղինակը միտումնավոր բաց է թողնում որոշ բաղադրիչներ՝ խտացնելով խոսքը, արագացնելով գործողության ընթացքը կամ ընդգծելով առավել կարևոր իմաստային հատվածները։ Այդ պատճառով զեղչումը կարող է միաժամանակ ծառայել և՛ լեզվական տնտեսման, և՛ գեղարվեստական արտահայտչականության նպատակներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի զեղչման դերը երկխոսական խոսքում։ Երկխոսության մասնակիցները սովորաբար ունեն ընդհանուր իրավիճակային գիտելիք, ինչի շնորհիվ խոսքը կարող է լինել կարճ, մասնատված և ոչ ամբողջական։ Գեղարվեստական երկխոսություններում նման կառուցվածքները հաճախ օգնում են ստեղծել բնական խոսքի տպավորություն և բացահայտել կերպարների անհատական խոսելաձևը։ Կիսատ նախադասությունները, բաց թողնված անդամները, կտրուկ պատասխանները կամ չավարտված մտքերը կարող են փոխանցել հերոսների հոգեբանական վիճակը՝ առանց այն ուղղակիորեն անվանելու։ Զեղչումը կարևոր դեր ունի նաև ենթատեքստի ձևավորման գործում։ Երբ հեղինակը որոշակի տեղեկություն չի արտահայտում ուղղակիորեն, ընթերցողը ստիպված է այն եզրակացնել խոսքային իրավիճակից, կերպարների վարքագծից կամ տեքստի նախորդ հատվածներից։ Այս մեխանիզմը գեղարվեստական ստեղծագործությունը դարձնում է ինտերակտիվ՝ ընթերցողին ներգրավելով իմաստի ձևավորման գործընթացում։ Հետևաբար զեղչված բաղադրիչը կարող է ունենալ ոչ միայն քերականական, այլև գեղագիտական և մեկնաբանական նշանակություն։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել զեղչման տարբեր տեսակներ՝ կախված այն բանից, թե նախադասության կամ խոսքային կառույցի որ բաղադրիչն է բաց թողնված։ Հնարավոր է ուսումնասիրել ենթակայի, ստորոգյալի, լրացման, պարագայի կամ այլ բաղադրիչների զեղչման դեպքերը, ինչպես նաև այնպիսի կառույցներ, որոնցում բացակայող անդամը վերականգնվում է ոչ թե նույն նախադասությունից, այլ ավելի լայն համատեքստից։ Այս տարբերակների համադրումը թույլ է տալիս բացահայտել զեղչման ձևական և գործառական բազմազանությունը։ Կարևոր է նաև զեղչման և կիսատ նախադասությունների փոխհարաբերությունը։ Կառուցվածքային առումով որոշ դեպքերում դժվար է հստակ սահմանազատել քերականորեն թերի կառույցը և գիտակցված զեղչմամբ ձևավորված նախադասությունը։ Գեղարվեստական խոսքի վերլուծությունը պահանջում է հաշվի առնել ոչ միայն նախադասության ձևական կառուցվածքը, այլև այն հաղորդակցական պայմանները, որոնցում տվյալ ձևը կիրառվում է։ Այս մոտեցումը թույլ է տալիս տարբերակել պատահական կամ քերականական թերացումը և հեղինակի կողմից նպատակային ընտրված արտահայտչական միջոցը։ Գործաբանական արժեքի ուսումնասիրության կարևոր կողմերից է նաև կերպարաստեղծման խնդիրը։ Հեղինակը կարող է զեղչման տարբեր ձևեր օգտագործել տարբեր կերպարների խոսքում՝ նրանց կրթական մակարդակը, սոցիալական միջավայրը, հոգեբանական վիճակը, հաղորդակցական վարքը կամ անհատական լեզվական ոճը ներկայացնելու համար։ Այդպիսով զեղչումը կարող է դառնալ կերպարի լեզվական բնութագրման միջոց։ Նույն երևույթը տարբեր կերպ կարող է գործել հեղինակային խոսքում և հերոսների երկխոսություններում։ Գեղարվեստական խոսքում զեղչումը կարող է նաև նպաստել ռիթմի և տեմպի ձևավորմանը։ Կարճ, ոչ ամբողջական և զեղչված կառույցների հաջորդականությունը կարող է արագացնել պատմողական ընթացքը, ստեղծել լարվածություն կամ ընդհատվածության զգացողություն։ Ընդհակառակը, բացակայող բաղադրիչի շուրջ ձևավորված դադարը կարող է դանդաղեցնել խոսքի ընթացքը և ընդգծել որոշակի հուզական պահ։ Այսպիսով, զեղչման գործառույթը դուրս է գալիս զուտ քերականական շրջանակից և ընդգրկում է նաև տեքստի կառուցվածքային ու գեղագիտական կազմակերպումը։ Թեմայի ուսումնասիրությունը կարևոր է ժամանակակից հայերենի գործաբանական և ոճաբանական առանձնահատկությունների բացահայտման համար։ Զեղչման օրինակների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են լեզվական ձևի նվազեցումը և համատեքստային լրացումը փոխկապակցվում, ինչպես է ընթերցողը վերականգնում չարտահայտված իմաստը և ինչպիսի լրացուցիչ հաղորդակցական նշանակություն է առաջանում դրա արդյունքում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը զեղչումը դիտարկում է որպես գեղարվեստական խոսքի բազմաֆունկցիոնալ միջոց, որը կարող է ապահովել լեզվական տնտեսում, հուզականություն, արտահայտչականություն, ենթատեքստ, խոսքի բնականություն, կերպարների անհատականացում և տեքստի իմաստային խտացում։ Դրա ուսումնասիրությունը կարևոր է հայոց լեզվի գործաբանության, ոճագիտության և գեղարվեստական խոսքի լեզվաբանության համար և կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, բանասերներին, գրականագետներին, ոճաբաններին, հայոց լեզվի ուսուցիչներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Медицина

Այս աշխատանքը նվիրված է յուբիվաքս քսուքի համակցված ազդեցությամբ կիրառման փորձարարական հիմքում ընկած մոտեցումներին՝ մաշկի II-III-ա աստիճանի ջերմային և մաշկի ու բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի աստիճանի քիմիական այրվածքների տեղային բուժման ընթացքում։ Նյութում ներկայացվում են քսուքի կենսաֆիզիկաքիմիական հատկությունները, ակտիվ բաղադրիչների մաշկի մեջ ներթափանցման առանձնահատկությունները և դրանց հակաբակտերիալ, վերականգնողական և հակաբորբոքային ազդեցությունները։ Աշխատությունը ներառում է փորձարարական հետազոտություններ կենդանական մոդելներում, որոնցում գնահատվում են վերքի բուժման արագությունը, բջջային վերականգնողական գործընթացների ինտենսիվությունը, ցավային զգայունության փոփոխությունները և վերքի մակերեսի միկրոբիոլոգիական մաքրությունը։ Քննարկվում է նաև յուբիվաքսի կիրառման անվտանգությունը, տեղային կողմնակի երևույթների բացակայությունը և տարբեր ծանրության աստիճանների այրվածքների բուժման արդյունավետության համեմատական գնահատումը։ Աշխատությունը կարևոր է բժշկական պրակտիկայի, վերականգնողական բժշկության և դերմատոլոգիայի ոլորտների մասնագետների համար՝ նպատակ ունենալով ապահովել արդյունավետ տեղային բուժում և արագացնել վերքերի բուժման գործընթացը։

Информатика

Այս աշխատությունը նվիրված է գրաֆների տեսության մեջ ուսումնասիրվող ինտերվալային կերպով իրականացվող բազմությունների հետ կապված խնդիրների հետազոտությանը՝ կենտրոնանալով գրաֆների որոշակի դասերում այդ բազմությունների գոյության, կառուցվածքի և հատկությունների բացահայտման վրա։ Աշխատանքում քննարկվում են գրաֆների տեսության հիմնական հասկացությունները և այն տեսական դրույթները, որոնք անհրաժեշտ են տվյալ դասի խնդիրների ձևակերպման և ուսումնասիրման համար։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այնպիսի բազմությունների բնութագրմանը, որոնց տարրերի միջև կապերը կամ դասավորությունը կարող են ներկայացվել ինտերվալների միջոցով, ինչպես նաև դրանց և գրաֆի կառուցվածքային հատկությունների փոխադարձ կապին։ Ուսումնասիրության ընթացքում դիտարկվում են տարբեր տեսակի գրաֆներ և դրանց առանձնահատկությունները՝ նպատակ ունենալով պարզել, թե ինչ պայմաններում են տվյալ բազմությունները գոյություն ունենում, ինչպես կարելի է դրանք կառուցել կամ բնութագրել և ինչպիսի ալգորիթմական մոտեցումներ կարող են կիրառվել դրանց հայտնաբերման համար։ Աշխատանքը ներառում է ինչպես տեսական արդյունքների, այնպես էլ համապատասխան ապացուցումների և կառուցողական մեթոդների ուսումնասիրություն՝ հնարավորություն տալով ավելի խորությամբ հասկանալ գրաֆների ներքին կառուցվածքի և դրանց ենթաբազմությունների միջև առկա կապերը։ Առանձին կարևորություն է տրվում գրաֆների տարբեր դասերի համեմատությանը, քանի որ որոշ կառուցվածքային հատկություններ կարող են էապես պարզեցնել խնդրի լուծումը, մինչդեռ այլ դասերում առաջանում են լրացուցիչ սահմանափակումներ և բարդություններ։ Ներկայացված մոտեցումները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ նաև դիսկրետ մաթեմատիկայի, ալգորիթմների տեսության, ցանցերի մոդելավորման և հարակից մաթեմատիկական ուղղությունների շրջանակում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել գրաֆների տեսությամբ, կոմբինատորիկայով և դիսկրետ մաթեմատիկայով զբաղվող ուսանողներին, հետազոտողներին և մասնագետներին՝ որպես տեսական ուսումնասիրություն, որը նպաստում է գրաֆային կառուցվածքների և դրանցում առանձնահատուկ բազմությունների փոխկապակցվածության ավելի խոր ընկալմանը։

Литература

Աշխատությունը նվիրված է Լև Տոլստոյի «Վоскресение» վեպի հայերեն թարգմանություններին և դրանց քննադատական գնահատմանը՝ ուսումնասիրելով, թե ինչպես է ռուս դասական գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից մեկը փոխանցվել հայ ընթերցողին։ Հետազոտության կենտրոնում թարգմանությունների լեզվական, ոճական, գեղարվեստական և գաղափարական առանձնահատկություններն են, ինչպես նաև բնագրի և հայերեն տարբերակների միջև առկա համապատասխանություններն ու տարբերությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել վեպի հիմնական թեմաների, կերպարների, հեղինակի խոսքի, երկխոսությունների, նկարագրությունների, հուզական և փիլիսոփայական շերտերի փոխանցման եղանակները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Տոլստոյի գեղարվեստական լեզվին, որի պարզ թվացող կառուցվածքի ներքո առկա են սոցիալական, բարոյական և հոգեբանական բարդ իմաստներ, և որի լիարժեք փոխանցումը թարգմանչից պահանջում է ոչ միայն լեզվական, այլև մշակութային ու գրական զգայունություն։ Աշխատության մեջ թարգմանությունները կարող են դիտարկվել համեմատական սկզբունքով՝ բացահայտելու բառապաշարի, շարահյուսության, դարձվածքների, ոճական երանգների և իրապաշտական նկարագրությունների փոխանցման առանձնահատկությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև թարգմանական ընտրությունների քննադատական գնահատմանը՝ պարզելու համար, թե առանձին դեպքերում որքանով է պահպանվել բնագրի իմաստային ճշգրտությունը, հեղինակի անհատական ոճը և ստեղծագործության գեղարվեստական ազդեցությունը։ Վեպի հայերեն ընկալման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել նաև հայ-ռուսական գրական կապերի զարգացումը և ռուս գրականության հայերեն թարգմանությունների դերը հայկական գրական-մշակութային միջավայրում։ Հետազոտության կարևոր կողմերից է այն հարցի բացահայտումը, թե ինչպես կարող են տարբեր ժամանակաշրջաններում կատարված թարգմանությունները արտացոլել տվյալ ժամանակի լեզվական նորմերը, գրական ճաշակը և թարգմանական սկզբունքները։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել գրականագետներին, թարգմանագետներին, ռուսագետներին, հայագետներին, համեմատական գրականության մասնագետներին, խմբագիրներին, թարգմանիչներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես ռուսական դասական գրականության հայերեն թարգմանության պատմության և հայ-ռուսական գրական փոխազդեցությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից։