ՀՀ Լոռու մարզի Գուգարքի տարածաշրջանի մերձալպյան գոտու ռելիկտային դենդրոցենոզները և պահպանության ու վերարտադրության խնդիրները

Сельское хозяйство

Աշխատությունը ընդգրկում է գյուղատնտեսական ձեռնարկությունների համար պլանավորման տեսությունները և գործնական մոտեցումները՝ ներառելով ֆինանսական պլանավորում, արտադրության պլանավորում, մատակարարումների ու վաճառքների կազմակերպում, աշխատուժի պլանավորում, ինչպես նաև բիզնեսի զարգացման երկարաժամկետ ռազմավարությունների մշակման մոտեցումները։ Գրքում մանրամասնորեն քննարկվում են նաև այն գործոնները, որոնք ազդում են պլանավորման վրա՝ շուկայի պահանջները, տնտեսական պայմանները, միկրոկլիման և բնական ռեսուրսների մատչելիությունը։ Հեղինակը նաև ներկայացնում է պլանավորման տարբեր մեթոդներ՝ հիմք ընդունելով գյուղատնտեսական արտադրության առանձնահատկությունները՝ սեզոնայնությունը, ագրարային տեխնոլոգիաները և բնապահպանական պայմանները։ Վերլուծվում են պլանավորման գործիքներն ու մոդելները, որոնք կարող են կիրառվել գյուղատնտեսական ձեռնարկություններում՝ առանց ռիսկերի և անպահանջ ռեսուրսների ծախսերի։ Գրքում նաև տեղ են գտնում գործնական օրինակներ ու վերլուծություններ՝ ցույց տալով, թե ինչպես պլանավորումը իրականացնել տարբեր գյուղատնտեսական ոլորտներում՝ դաշտային աշխատանքներից մինչև մշակումներ և վերջնական արտադրանք։ Այն հատկապես օգտակար է գյուղատնտեսական ձեռնարկությունների ղեկավարների, ֆինանսական խորհրդատուների և տնտեսագիտության, գյուղատնտեսության ու կառավարման ոլորտների ուսանողների համար։

История

Աշխատությունը նվիրված է 1991-2005 թվականներին Իրանի և Ադրբեջանի միջև ձևավորված ու զարգացած միջպետական քաղաքական և տնտեսական հարաբերությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության ժամանակաշրջանը առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ այն սկսվում է Խորհրդային Միության փլուզումից և Ադրբեջանի անկախության վերականգնումից հետո նոր միջպետական հարաբերությունների հաստատմամբ և ավարտվում է երկու երկրների միջև հարաբերությունների հարաբերական կարգավորման փուլում։ Իրանը Ադրբեջանի անկախությունը ճանաչել է 1991 թվականի դեկտեմբերի 25-ին, իսկ դիվանագիտական հարաբերությունները պաշտոնապես հաստատվել են 1992 թվականի մարտի 12-ին։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից մեկը երկկողմ քաղաքական հարաբերությունների ձևավորման նախադրյալների ուսումնասիրությունն է։ Երկու պետությունների միջև գոյություն ունեին պատմական, մշակութային, կրոնական և աշխարհագրական կապեր, սակայն անկախ Ադրբեջանի ի հայտ գալը միաժամանակ ստեղծեց Իրանի համար նոր աշխարհաքաղաքական և ներքին անվտանգության խնդիրներ։ Իրանական կողմի համար զգայուն հարց էր Ադրբեջանի ազգային ինքնության և քաղաքական գաղափարների հնարավոր ազդեցությունը Իրանի հյուսիսարևմտյան շրջանների ադրբեջանախոս բնակչության վրա։ Միևնույն ժամանակ Ադրբեջանի իշխանությունները մտահոգված էին Իրանի քաղաքական ազդեցությամբ և նրա հարաբերություններով Հայաստանի հետ։ Այս հանգամանքները սկզբնական շրջանում սահմանափակեցին երկկողմ հարաբերությունների արագ խորացումը։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել Ղարաբաղյան հակամարտության ազդեցության վերլուծությունը։ Թեև Իրանը հանդես էր գալիս տարածաշրջանային կայունության և տարածքային ամբողջականության պահպանման օգտին և տարբեր փուլերում փորձել էր միջնորդական դեր ստանձնել, նրա հարաբերությունները Հայաստանի հետ և հակամարտության որոշ փուլերում Երևանի նկատմամբ ցուցաբերած աջակցությունը Բաքվում ընկալվում էին որպես լուրջ խոչընդոտ։ Իրանը 1992 և 2000 թվականներին փորձել է նպաստել հակամարտության կարգավորմանը, սակայն այդ միջնորդական նախաձեռնությունները վերջնական արդյունքի չեն հանգեցրել։ Քաղաքական հարաբերությունների վրա էապես ազդել են նաև երկու երկրների արտաքին քաղաքական կողմնորոշումների տարբերությունները։ Ադրբեջանը անկախության առաջին տարիներին ձգտում էր ընդլայնել կապերը Թուրքիայի, ԱՄՆ-ի և եվրոպական պետությունների հետ, մինչդեռ Իրանը փորձում էր պահպանել իր ազդեցությունն ու դիրքերը Հարավային Կովկասում և զգուշությամբ էր վերաբերվում տարածաշրջանում արևմտյան և թուրքական ազդեցության աճին։ Այս հակասությունները հատկապես արտահայտվեցին անվտանգության և ռազմավարական համագործակցության ոլորտներում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի Կասպից ծովի իրավական կարգավիճակի և բնական պաշարների օգտագործման խնդիրը։ Կասպից ծովի հատակի բաժանման վերաբերյալ երկու երկրների դիրքորոշումները զգալիորեն տարբերվում էին, իսկ նավթային հանքավայրերի շահագործման և էներգետիկ նախագծերի շուրջ առաջացած տարաձայնությունները պարբերաբար սրում էին հարաբերությունները։ 2001 թվականին Կասպից ծովում նավթային հետախուզական աշխատանքների հետ կապված միջադեպը ցույց տվեց, որ տնտեսական շահերի և տարածքային վեճերի համադրությունը կարող էր վերածվել լուրջ անվտանգության խնդրի։ Աշխատանքի տնտեսական բաղադրիչը կարող է ընդգրկել երկկողմ առևտրի, ներդրումների, տրանսպորտային հաղորդակցության, էներգետիկ համագործակցության և սահմանամերձ տնտեսական կապերի զարգացումը։ Անկախության առաջին տարիներին Ադրբեջանի տնտեսությունը ծանր ճգնաժամ էր ապրում, իսկ արտաքին շուկաների հասանելիությունը սահմանափակ էր, ինչի պայմաններում հարևան Իրանի հետ առևտրատնտեսական կապերի զարգացումը կարևոր նշանակություն ուներ։ Իրանական շուկան և ներդրողները հետաքրքրված էին նորանկախ Ադրբեջանի տնտեսությամբ, իսկ ցամաքային հարևանությունը նպաստում էր փոխադարձ առևտրի կազմակերպմանը։ Սակայն տնտեսական հարաբերությունների զարգացումը հավասարաչափ և շարունակական չի եղել։ Տվյալների համաձայն՝ 1995 թվականին Իրանի բաժինը Ադրբեջանի ընդհանուր արտաքին առևտրաշրջանառության մեջ կազմել է մոտ 20,2%, մինչդեռ 2000 թվականին այն նվազել է մինչև 2,2%, իսկ 2005 թվականին կազմել է մոտ 2,8%։ Այս փոփոխությունները ցույց են տալիս, որ երկու երկրների տնտեսական փոխկապակցվածությունը ժամանակի ընթացքում զգալիորեն փոփոխվել է և կախված է եղել ինչպես քաղաքական հարաբերությունների վիճակից, այնպես էլ Ադրբեջանի արտաքին տնտեսական կապերի ընդլայնումից։ Էներգետիկ համագործակցությունը հետազոտության առանձնահատուկ թեմաներից է։ Ադրբեջանի նավթային պաշարների նկատմամբ միջազգային հետաքրքրության աճը փոխեց տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական նշանակությունը։ Իրանը ցանկանում էր ներգրավվել տարածաշրջանային էներգետիկ նախագծերում և իր տարածքը օգտագործել նավթի և գազի տարանցման համար, մինչդեռ Ադրբեջանը զարգացնում էր այլընտրանքային ուղիներ՝ հատկապես Թուրքիայի և արևմտյան շուկաների ուղղությամբ։ Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղի նախագծում Իրանի չներգրավվելը խորացրեց տնտեսական և աշխարհաքաղաքական մրցակցության բաղադրիչը։ Տրանսպորտային և հաղորդակցական համագործակցությունը, ընդհակառակը, կարող էր ծառայել որպես հարաբերությունների կայունացման գործոն։ Երկու երկրների ընդհանուր սահմանը, Նախիջևանի առանձնահատուկ աշխարհագրական դիրքը և Իրանի տարածքով հաղորդակցության հնարավորությունները տնտեսական կապերի զարգացման համար կարևոր նշանակություն ունեին։ Այդ պատճառով երկկողմ հարաբերություններում տնտեսական շահերը հաճախ հանդես էին գալիս որպես քաղաքական լարվածությունը մեղմելու գործոն։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է նաև 1990-ականների վերջից հարաբերությունների աստիճանական բարելավման գործընթացի ուսումնասիրությունը։ Բարձր մակարդակի փոխայցելությունները և քաղաքական երկխոսության ակտիվացումը վկայում էին այն մասին, որ երկու կողմերն էլ փորձում էին խուսափել հարաբերությունների ամբողջական վատթարացումից։ Ադրբեջանի նախագահ Հեյդար Ալիևի այցերը Իրան և իրանական բարձրաստիճան պաշտոնյաների շփումները Բաքվի հետ նպաստեցին երկխոսության պահպանմանը։ 2001 թվականի Կասպիցյան ճգնաժամից հետո ևս կողմերը ձգտեցին վերականգնել հարաբերությունների կայունությունը։ Հեյդար Ալիևի 2002 թվականի այցը Իրան այդ գործընթացի կարևոր փուլերից էր։ Հետագա հարաբերությունների բարելավմանը նպաստեց նաև 2004 թվականին Իրանի նախագահ Մոհամմադ Խաթամիի այցը Ադրբեջան։ Այցի ընթացքում կողմերը կարողացան առաջընթաց արձանագրել մի շարք երկկողմ հարցերում, թեև Կասպից ծովի իրավական կարգավիճակի խնդիրը մնաց չլուծված։ 2004-2005 թվականները կարելի է դիտարկել հարաբերությունների հարաբերական մերձեցման կարևոր փուլ։ 2004 թվականին բացվեց Ադրբեջանի գլխավոր հյուպատոսությունը Թավրիզում, իսկ 2005 թվականի հունվարին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը պաշտոնական այց կատարեց Իրան։ Այդ ժամանակահատվածում կողմերը փորձում էին ընդլայնել տնտեսական համագործակցությունը և նվազեցնել քաղաքական տարաձայնությունների ազդեցությունը երկկողմ կապերի վրա։ Միաժամանակ հարաբերություններում պահպանվում էին հիմնարար հակասություններ։ Դրանց թվում էին Կասպից ծովի բաժանման հարցը, Ադրբեջանի կապերը ԱՄՆ-ի և ՆԱՏՕ-ի հետ, Իսրայելի հետ Բաքվի համագործակցությունը, Ղարաբաղյան հակամարտության վերաբերյալ կողմերի տարբեր դիրքորոշումները և Իրանի ներքին ադրբեջանական բնակչության խնդիրը։ Այդ գործոնների պատճառով հարաբերությունների բարելավումը լիարժեք ռազմավարական դաշինքի չվերածվեց և հիմնականում պահպանվեց զգուշավոր փոխգործակցության շրջանակում։ Հետազոտության կարևոր արդյունք կարող է լինել այն եզրահանգումը, որ 1991-2005 թվականներին իրանա-ադրբեջանական հարաբերությունները զարգացել են համագործակցության և հակասությունների զուգահեռ ազդեցության ներքո։ Տնտեսական շահերը, ընդհանուր սահմանը, մշակութային և կրոնական կապերը նպաստել են երկխոսության պահպանմանը, մինչդեռ աշխարհաքաղաքական մրցակցությունը, էներգետիկ շահերը, Ղարաբաղյան հակամարտությունը, Կասպից ծովի իրավական կարգավիճակը և արտաքին քաղաքական կողմնորոշումների տարբերությունները պարբերաբար սահմանափակել են հարաբերությունների խորացումը։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն երկու պետությունների երկկողմ հարաբերությունների պատմությունը հասկանալու, այլև 1990-ականների և 2000-ականների սկզբի Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական վերափոխումները, տարածաշրջանային անվտանգության համակարգը և տնտեսական շահերի ու արտաքին քաղաքականության փոխազդեցությունը գնահատելու համար։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության վճարահաշվարկային համակարգում ռիսկերի կառավարման հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը, առկա ռիսկերի բացահայտմանը և դրանց արդյունավետ կառավարման մեխանիզմների կատարելագործման հնարավորությունների վերլուծությանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում է վճարահաշվարկային համակարգի նշանակությունը երկրի ֆինանսական համակարգի բնականոն գործունեության, դրամական միջոցների շրջանառության և տնտեսության տարբեր մասնակիցների միջև անվտանգ ու արդյունավետ հաշվարկների իրականացման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համակարգի գործունեության ընթացքում առաջացող հիմնական ռիսկերի բնույթին, դրանց առաջացման պատճառներին և հնարավոր հետևանքներին, այդ թվում՝ վարկային, իրացվելիության, գործառնական, իրավական, տեխնոլոգիական և համակարգային ռիսկերին։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել ռիսկերի նույնականացման, գնահատման, մշտադիտարկման և նվազեցման մեխանիզմները, ինչպես նաև վճարային ենթակառուցվածքների հուսալիության, տեղեկատվական անվտանգության և գործառնությունների անընդհատության ապահովման խնդիրները։ Կարևորվում է նաև ֆինանսական կազմակերպությունների, վճարային համակարգերի մասնակիցների և կարգավորող մարմինների փոխգործակցությունը՝ համակարգային կայունության և ռիսկերի արդյունավետ վերահսկողության ապահովման նպատակով։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է Հայաստանի վճարահաշվարկային համակարգի առանձնահատկությունների գնահատումը և միջազգային փորձի համադրումը՝ ռիսկերի կառավարման ավելի արդյունավետ մոտեցումներ բացահայտելու համար։ Աշխատանքը կարող է նպաստել վճարահաշվարկային ենթակառուցվածքների կայունության բարձրացմանը, ֆինանսական ռիսկերի կանխարգելման մեխանիզմների կատարելագործմանը և համակարգի նկատմամբ վստահության ամրապնդմանը։ Այն կարող է հետաքրքրել ֆինանսական ոլորտի մասնագետներին, բանկային համակարգի աշխատակիցներին, տնտեսագետներին, ռիսկերի կառավարման մասնագետներին, հետազոտողներին, պետական կարգավորող մարմինների ներկայացուցիչներին և ֆինանսական համակարգի գործունեությամբ զբաղվող ուսանողներին։

Литература

Աշխատությունը նվիրված է XX դարի հայ արձակագրության ինքնատիպ ներկայացուցիչներից մեկի կյանքի, ստեղծագործական ուղու և գրական ժառանգության համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Գրականագիտական քննության առանցքում հեղինակի արձակի գաղափարական ու գեղարվեստական առանձնահատկություններն են, նրա ստեղծած կերպարների աշխարհը, պատմողական կառուցվածքը, լեզուն և ոճը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում այն կենսագրական և մշակութային միջավայրին, որի պայմաններում ձևավորվել է գրողի աշխարհայացքը․ Թեհրանում անցկացրած տարիները, բազմալեզու կրթական միջավայրը և հետագայում Հայաստան տեղափոխվելը նշանակալի ազդեցություն են ունեցել նրա ստեղծագործական փորձառության վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հայրենիքի, մարդու և բնության փոխհարաբերության, հիշողության, բարոյական ընտրության, մարդկային արժանապատվության, սիրո, հավատարմության և անհատի ներաշխարհի թեմաները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել իրանական միջավայրի և հարավային բնաշխարհի գեղարվեստական արտացոլմանը, որոնք նրա արձակի ճանաչելի շերտերից են և նպաստում են հայ ու իրանական մշակութային աշխարհների միջև յուրահատուկ գրական կապի ձևավորմանը։ Գրական կերպարների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հերոսների հոգեբանական կառուցվածքը, նրանց հարաբերությունները շրջապատող աշխարհի հետ և այն բարոյական խնդիրները, որոնց շուրջ զարգանում են պատմողական իրավիճակները։ Կարևորվում է նաև բնապատկերի գործառույթը, որը կարող է հանդես գալ ոչ միայն որպես գործողությունների միջավայր, այլև որպես կերպարների հոգեվիճակը, հիշողություններն ու աշխարհընկալումն արտահայտող գեղարվեստական միջոց։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել պատմվածքների և այլ արձակ ստեղծագործությունների ժանրային առանձնահատկությունների, սյուժետային կառուցվածքի, երկխոսությունների, պատկերավորման համակարգի և հեղինակային խոսքի քննությունը։ Գրողի ստեղծագործությունների համադրումը ժամանակաշրջանի հայ արձակի ընդհանուր զարգացման միտումների հետ հնարավորություն է տալիս որոշելու նրա տեղը նորագույն հայ գրականության պատմության մեջ։ Նրա գրական ժառանգության ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև սփյուռքից Խորհրդային Հայաստան ներգաղթած մտավորականի մշակութային փորձառության և տարբեր հասարակական միջավայրերի գեղարվեստական ընկալման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատությունը համադրում է կենսագրական, պատմագրական և գրականագիտական մոտեցումները՝ ներկայացնելով գրողի ստեղծագործական անհատականությունը, թեմատիկ աշխարհը և գեղարվեստական մտածողության առանձնահատկությունները XX դարի հայ արձակի զարգացման համատեքստում։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է ապակեթելային կոմպոզիտային նյութերի հոգնածային ամրության, վնասվածքների կուտակման և քայքայման օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը ծրագրային բեռնավորման պայմաններում։ Դիտարկվում են կոմպոզիտային նյութերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ապակեթելերի և կապակցող նյութի փոխազդեցությունը, ինչպես նաև փոփոխական մեխանիկական բեռնվածքների ազդեցությունը դրանց ամրության և երկարակեցության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կրկնվող և փոփոխական ամպլիտուդով բեռնավորումների հետևանքով առաջացող հոգնածային գործընթացներին, միկրովնասվածքների զարգացմանը, ճաքերի առաջացմանն ու տարածմանը և նյութի կրողունակության աստիճանական նվազմանը։ Քննարկվում են ծրագրային բեռնավորման տարբեր ռեժիմների, բեռնվածքների հաջորդականության, ցիկլերի քանակի և լարվածությունների մակարդակի ազդեցությունները կոմպոզիտային կառուցվածքների մեխանիկական վարքագծի վրա։ Անդրադարձ է կատարվում հոգնածային ամրության փորձարարական գնահատման, լարվածադեֆորմացիոն վիճակի վերլուծության, վնասվածքների կուտակման մոդելավորման և նյութերի ծառայության ժամկետի կանխատեսման մեթոդներին։ Կարևորվում են կոմպոզիտային կառուցվածքների հուսալիության բարձրացումը, քայքայման չափանիշների կատարելագործումը և ինժեներական նախագծման ընթացքում հոգնածային երևույթների հաշվառումը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել նյութագետների, մեխանիկայի մասնագետների, կոնստրուկտորների, մեքենաշինարարների, կոմպոզիտային նյութերի հետազոտողների և տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Сельское хозяйство

Այս ինֆորմացիոն ցուցիչը ներկայացնում է գյուղատնտեսության ոլորտին վերաբերող նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցանկը, որի նպատակն է ապահովել ընթերցողների, մասնագետների և հետազոտողների արագ կողմնորոշումը ժամանակակից գյուղատնտեսական գրականության մեջ։ Այն ընդգրկում է բուսաբուծությանը, անասնաբուծությանը, ագրոտեխնիկային, հողագիտությանը, ոռոգման համակարգերին, ագրոէկոլոգիային, գյուղատնտեսական մեքենայացմանը և գյուղատնտեսության տնտեսագիտությանը վերաբերող հրատարակություններ՝ արտացոլելով ոլորտի գիտատեխնիկական զարգացման արդի միտումները և կիրառական նոր մոտեցումները։ Ցուցիչը կազմվում է գրադարանային նոր ստացումների և հրատարակչական տվյալների հիման վրա՝ ապահովելով տեղեկատվության համակարգված և հուսալի ներկայացում, և ծառայում է որպես կարևոր տեղեկատվական գործիք գիտական հետազոտությունների, ուսումնական գործընթացի և արտադրական պրակտիկայի համար՝ հնարավորություն տալով արագ ծանոթանալ նոր գրականությանը, գնահատել դրա գիտական և գործնական արժեքը և կիրառել այն ոլորտի զարգացման նպատակներով։