ՀՀ տնտեսության գործարար պարբերաշրջանների մոդելավորման հիմնահարցերը

Педагогика

Հրատարակությունը հանձնարարական մատենագիտական բնույթի նյութ է, որը նախատեսված է ծնողներին, մանկավարժներին և ընտանեկան դաստիարակության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողներին համապատասխան գրականության ընտրության և ուսումնասիրման գործում աջակցելու համար։ Այն կենտրոնանում է երեխայի կրթության ու դաստիարակության գործընթացում ընտանիքի և հանրակրթական հաստատության համագործակցության նշանակության վրա՝ ներկայացնելով այդ թեմաներին առնչվող գրականության համակարգված ընտրանի։ Ընդգրկված նյութերը կարող են վերաբերել ծնողների մանկավարժական գիտելիքների զարգացմանը, երեխաների տարիքային և հոգեբանական առանձնահատկությունների ճանաչմանը, ուսման նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորմանը, պատասխանատվության և ինքնուրույնության զարգացմանը, ինչպես նաև ընտանեկան միջավայրում բարենպաստ փոխհարաբերությունների ստեղծմանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ծնողների և ուսուցիչների միջև համագործակցության ձևերին, երեխայի առաջադիմության և վարքի հետ կապված հարցերի համատեղ քննարկմանը, կրթական դժվարությունների ժամանակ երեխային աջակցելու և ընտանիքի ու դպրոցի պահանջների հնարավորինս համաձայնեցված կազմակերպման խնդիրներին։ Հանձնարարական ցանկը կարող է ներառել մանկավարժական, հոգեբանական, մեթոդական և հանրամատչելի աշխատություններ, հոդվածներ, ժողովածուներ ու այլ հրատարակություններ՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով թեմայի վերաբերյալ ընտրել իր պահանջներին համապատասխան աղբյուրներ։ Նման մատենագիտական ձեռնարկներում գրականության ընտրությունը սովորաբար ծառայում է ոչ միայն տեղեկատվական, այլև կրթական նպատակների՝ նպաստելով ծնողների մանկավարժական մշակույթի զարգացմանը և երեխաների դաստիարակության նկատմամբ ավելի գիտակցված մոտեցման ձևավորմանը։ Առանձին թեմատիկ բաժիններ կարող են վերաբերվել երեխայի առօրյայի կազմակերպմանը, ընթերցանությանը, ազատ ժամանակին, ուսումնական աշխատանքի պայմաններին, հաղորդակցությանը, բարոյական դաստիարակությանը և դպրոցական համայնքի հետ ընտանիքի կապերին։ Հրատարակության կառուցվածքային և մատենագիտական բնույթը հնարավորություն է տալիս այն օգտագործել նաև գրադարանային տեղեկատվական աշխատանքի շրջանակում՝ համապատասխան թեմայով գրականություն առաջարկելիս կամ թեմատիկ ցուցադրություններ ու ընթերցանության ծրագրեր կազմելիս։ Ընդհանուր առմամբ այն ծառայում է որպես ուղղորդող տեղեկատվական միջոց՝ համախմբելով երեխայի կրթության, ընտանեկան դաստիարակության և ծնող-դպրոց համագործակցության վերաբերյալ օգտակար գրականությունը։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է մանկական բազմապրոֆիլ ստացիոնար բուժհաստատություններում վարակների համաճարակաբանական հսկողության կազմակերպման առանձնահատկությունների, արդյունավետության և հիմնական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են ներհիվանդանոցային վարակների առաջացման և տարածման հիմնական գործոնները, դրանց փոխանցման հնարավոր ուղիները, ռիսկային խմբերը և կանխարգելման կազմակերպական ու բժշկական միջոցառումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մանկական հիվանդների խոցելիությանը, քանի որ նրանց տարիքային, ֆիզիոլոգիական և իմունաբանական առանձնահատկությունները կարող են պայմանավորել վարակների տարածման նկատմամբ բարձր զգայունություն և պահանջել վերահսկողության առավել նպատակային մոտեցումներ։ Քննության են առնվում տարբեր բաժանմունքներում հիվանդների տեղաբաշխման, մեկուսացման, հիգիենիկ և հակահամաճարակային ռեժիմների պահպանման, բժշկական անձնակազմի աշխատանքի կազմակերպման, ախտահանման ու մանրէազերծման գործընթացների վերահսկման սկզբունքները։ Կարևորվում են վարակման դեպքերի ժամանակին հայտնաբերումը, գրանցումը, տվյալների համակարգված հավաքագրումն ու վերլուծությունը, որոնց միջոցով հնարավոր է գնահատել համաճարակաբանական իրավիճակը և վաղ փուլում հայտնաբերել վարակի տարածման վտանգը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև լաբորատոր հետազոտությունների նշանակությանը, հակամանրէային դեղերի նկատմամբ հարուցիչների կայունության վերահսկմանը և հակաբիոտիկների նպատակային օգտագործման կարևորությանը։ Ուսումնասիրվում են բուժանձնակազմի շարունակական մասնագիտական պատրաստվածության, ձեռքերի հիգիենայի, անհատական պաշտպանիչ միջոցների ճիշտ կիրառման և հաստատված կանխարգելիչ ընթացակարգերի պահպանման հետ կապված հարցերը։ Վերլուծվում են համաճարակաբանական հսկողության իրականացման ընթացքում հանդիպող կազմակերպական և գործնական դժվարությունները, ինչպես նաև տարբեր մասնագիտությունների բուժաշխատողների համագործակցության նշանակությունը վարակի կանխարգելման և վերահսկման գործում։ Աշխատանքը կարևորում է համակարգված համաճարակաբանական հսկողության դերը բուժօգնության անվտանգության բարձրացման, ներհիվանդանոցային վարակների հաճախականության նվազեցման, հնարավոր բռնկումների կանխարգելման և մանկական հիվանդների առողջության պաշտպանության տեսանկյունից։

Другие предметы

Այս նյութը հանդիսանում է գրադարանային օժանդակ ձեռնարկ՝ նվիրված «Լենինի անունով 50 տարի» թեմային, որի նպատակն է աջակցել գրադարանավարին թեմատիկ ցուցադրությունների, հիշատակի օրերի կազմակերպման և տեղեկատվական-մատենագիտական ծառայությունների իրականացման գործընթացում։ Աշխատությունում ներկայացվում է տվյալ անվանակոչման պատմական և գաղափարական համատեքստը՝ կապված Vladimir Lenin-ի անվան հետ խորհրդային շրջանում տարածված հիշատակի քաղաքականության և հասարակական-մշակութային խորհրդանշականության հետ։ Նյութը ընդգրկում է համապատասխան գրականության ընտրության սկզբունքները, թեմատիկ քարտարանի կազմման մոտեցումները, ինչպես նաև ցուցահանդեսների և ընթերցողական միջոցառումների կազմակերպման մեթոդական ուղեցույցներ՝ ուղղված ընթերցողների հետաքրքրության բարձրացմանը և պատմական-քաղաքական թեմաների մատչելի ներկայացմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մատենագիտական աղբյուրների համակարգմանը, փաստագրական նյութերի ընտրությանը և դրանց ճիշտ դասակարգմանը, ինչը կարևոր է գրադարանային աշխատանքի արդյունավետության համար։ Միաժամանակ ներկայացվում են առաջարկություններ՝ ինչպես ներկայացնել տվյալ թեման գաղափարական միակողմանիությունից զերծ և տեղեկատվական հավասարակշռված ձևով՝ ապահովելով գիտական-կրթական մոտեցում։

Финансы

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում համայնքների բյուջեների ֆինանսական բազայի ամրապնդման հնարավորությունների և հիմնական ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են համայնքային ֆինանսների ձևավորման աղբյուրները, սեփական եկամուտների կառուցվածքը, պետական բյուջեից տրամադրվող ֆինանսական միջոցները, ֆինանսական համահարթեցման մեխանիզմները և համայնքների ֆինանսական ինքնուրույնության մակարդակը։ ՀՀ-ում ֆինանսական համահարթեցման համակարգի նպատակներից է տարբեր ֆինանսական կարողություններ ունեցող համայնքների միջև տարբերությունների մեղմացումը և համայնքների ֆինանսական կարողությունների ամրապնդումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համայնքների սեփական եկամուտների ավելացման հնարավորություններին, այդ թվում՝ տեղական հարկերի և տուրքերի հավաքագրման արդյունավետության բարձրացմանը, համայնքային գույքի արդյունավետ կառավարմանը, տեղական տնտեսական գործունեության խթանմանը և լրացուցիչ ֆինանսական աղբյուրների ներգրավմանը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել նաև պետական ֆինանսական աջակցության տարբեր ձևերը՝ ֆինանսական համահարթեցման դոտացիաները, սուբվենցիաները և համայնքներին ուղղվող այլ հատկացումները։ Պաշտոնական միջնաժամկետ տվյալների համաձայն՝ ֆինանսական համահարթեցման դոտացիաների նախատեսվող ծավալը 2024 թվականի շուրջ 85.3 մլրդ դրամից 2026 թվականին նախատեսվում էր հասցնել շուրջ 110.1 մլրդ դրամի։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է համայնքների ֆինանսական կայունության և ինքնուրույնության բարձրացման այնպիսի մեխանիզմների ուսումնասիրությունը, որոնք կնվազեցնեն միայն պետական փոխանցումներից կախվածությունը և կխթանեն համայնքների սեփական եկամտային ներուժի օգտագործումը։ Կարող են դիտարկվել նաև համայնքային ներդրումային ծրագրերի իրականացումը, պետական և համայնքային համաֆինանսավորումը, վարկային միջոցների ներգրավումը, երկարաժամկետ կապիտալ պլանավորումը և ֆինանսական կառավարման կարողությունների զարգացումը։ Պետական քաղաքականության փաստաթղթերում ևս ընդգծվում են համայնքների ֆինանսական վիճակի վերլուծության, վարկունակության գնահատման, վարկավորման և լրացուցիչ եկամուտների ապահովման կարողությունների զարգացման անհրաժեշտությունը։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են օգտագործվել ՀՀ համայնքների ֆինանսական ինքնուրույնության բարձրացման, բյուջետային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման, տեղական զարգացման ծրագրերի ֆինանսավորման և համայնքների միջև սոցիալ-տնտեսական տարբերությունների մեղմացմանն ուղղված քաղաքականության կատարելագործման համար։

Биология

Գիտական աշխատությունը նվիրված է նոր սինթեզված պորֆիրինային միացությունների գենոտոքսիկ և մոդիֆիկացնող հատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ԴՆԹ-կոմետ մեթոդի կիրառմամբ, ընդգրկելով մոլեկուլային կենսաբանության, գենետիկայի, կենսաքիմիայի, թունաբանության և կենսաբժշկական հետազոտությունների կարևոր հիմնախնդիրները։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է պորֆիրինների ազդեցությամբ բջիջների գենետիկական նյութում հնարավոր փոփոխությունների, ԴՆԹ-ի վնասման և վերականգնման գործընթացների, ինչպես նաև տարբեր ֆիզիկական և քիմիական գործոնների նկատմամբ բջջային արձագանքի առանձնահատկությունների բացահայտման հետ։ Պորֆիրինները օրգանական մակրոցիկլային միացությունների խումբ են, որոնք առանձնանում են իրենց յուրահատուկ մոլեկուլային կառուցվածքով, էլեկտրոնային հատկություններով և կենսաբանական համակարգերի հետ փոխազդելու բազմազան հնարավորություններով։ Դրանց որոշ ներկայացուցիչներ կարևոր դեր են կատարում բնական կենսաբանական գործընթացներում, իսկ սինթետիկ պորֆիրիններն ու դրանց ածանցյալները հետաքրքրություն են ներկայացնում դեղագործության, ֆոտոդինամիկ թերապիայի, կենսաբժշկական ախտորոշման և նոր կենսաակտիվ նյութերի մշակման տեսանկյունից։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է պորֆիրինային միացությունների քիմիական կառուցվածքի և կենսաբանական ակտիվության փոխկապակցվածությունը, դրանց հնարավոր ազդեցությունը բջջային կենսագործունեության վրա և գենետիկական անվտանգության գնահատման մեթոդաբանական հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի գենոտոքսիկության ուսումնասիրությունը, որը հնարավորություն է տալիս գնահատելու տարբեր նյութերի ազդեցությամբ ԴՆԹ-ի կառուցվածքում առաջացող վնասումները և դրանց հնարավոր հետևանքները բջջային համակարգերի համար։ Հետազոտության առանցքային մեթոդներից է ԴՆԹ-կոմետ թեստը, որը հայտնի է նաև որպես առանձին բջիջների գելային էլեկտրոֆորեզի մեթոդ և լայնորեն կիրառվում է գենետիկական նյութի վնասվածքների հայտնաբերման ու քանակական գնահատման նպատակով։ Մեթոդի հիմքում ընկած է այն սկզբունքը, որ հատուկ մշակված բջիջների ԴՆԹ-ն էլեկտրական դաշտի ազդեցությամբ կարող է առաջացնել գիսաստղ հիշեցնող պատկեր, որի բնութագրերը կապված են գենետիկական նյութի վնասվածության աստիճանի հետ։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ԴՆԹ-ի շղթաների խզումները և որոշակի փորձարարական պայմաններում հայտնաբերվող այլ վնասվածքներ՝ գնահատելով բջիջների արձագանքը հետազոտվող միացությունների ազդեցությանը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նոր պորֆիրինների գենոտոքսիկ ազդեցության հնարավոր կախվածության ուսումնասիրությունը դրանց կոնցենտրացիայից, ազդեցության տևողությունից, մոլեկուլային կառուցվածքից և փորձարարական միջավայրի առանձնահատկություններից։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում պորֆիրինների մոդիֆիկացնող հատկությունները, որոնք կարող են դրսևորվել այլ գործոններով պայմանավորված գենետիկական վնասումների ուժեղացման կամ նվազեցման ձևով։ Այս համատեքստում կարևորվում է պորֆիրինային միացությունների հնարավոր պաշտպանական և վնասող ազդեցությունների համեմատական գնահատումը, ինչպես նաև դրանց կենսաբանական ակտիվության մեխանիզմների բացահայտումը։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է օքսիդատիվ սթրեսի, ազատ ռադիկալների առաջացման, ակտիվ թթվածնային միացությունների մասնակցությամբ ընթացող գործընթացների և ԴՆԹ-ի վնասման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Որոշ պորֆիրիններ, հատկապես լուսային գրգռման պայմաններում, կարող են մասնակցել ֆոտոքիմիական ռեակցիաների, որոնց արդյունքում առաջացող ակտիվ մասնիկները փոխազդում են բջջային բաղադրիչների հետ։ Միաժամանակ պորֆիրինային տարբեր կառուցվածքներ կարող են ունենալ կենսաբանական ազդեցության տարբեր ուղղվածություն, ուստի դրանց հատկությունների գնահատումը պահանջում է առանձին փորձարարական ուսումնասիրություններ։ Աշխատության շրջանակում կարևոր նշանակություն ունի բջջային կենսունակության, գենետիկական վնասվածքների և նյութերի կոնցենտրացիաների միջև փոխհարաբերության գնահատումը, քանի որ գենոտոքսիկության արդյունքների ճիշտ մեկնաբանման համար անհրաժեշտ է հաշվի առնել նաև ընդհանուր բջջաթունավոր ազդեցությունը։ Հետազոտության մեթոդաբանական առանձնահատկությունները կարող են ընդգրկել փորձարարական և վերահսկիչ խմբերի համեմատությունը, ԴՆԹ-ի վնասվածության ցուցանիշների քանակական գնահատումը, վիճակագրական վերլուծությունը և տարբեր պորֆիրինային միացությունների կենսաբանական ակտիվության համադրումը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև ԴՆԹ-ի վերականգնման մեխանիզմների ուսումնասիրությունը, քանի որ բջիջների գենետիկական կայունությունը կախված է ոչ միայն վնասող գործոնների ազդեցությունից, այլև առաջացած փոփոխությունները հայտնաբերելու և վերացնելու կենսաբանական համակարգերի կարողությունից։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նոր քիմիական միացությունների կենսաբանական անվտանգության գնահատման, դրանց կառուցվածք-ակտիվություն փոխհարաբերությունների բացահայտման և գենոտոքսիկության ուսումնասիրման ժամանակակից մեթոդների կիրառման անհրաժեշտությամբ։ Պորֆիրինների հնարավոր մոդիֆիկացնող ազդեցությունների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել կենսաբանական ակտիվությամբ օժտված նոր նյութերի հետագա հետազոտություններին և դրանց կիրառման հնարավորությունների գիտական գնահատմանը։ Հատուկ նշանակություն ունի նման հետազոտությունների դերը դեղաբանական նյութերի նախնական անվտանգության ուսումնասիրության, հակաուռուցքային հետազոտությունների և ֆոտոդինամիկ ազդեցությամբ միացությունների կենսաբանական բնութագրման գործընթացներում։ Միաժամանակ ԴՆԹ-կոմետ մեթոդով ստացված տվյալները գենետիկական անվտանգության գնահատման բաղադրիչներից մեկն են և ամբողջական եզրակացության համար կարող են պահանջվել լրացուցիչ փորձարարական մեթոդներ։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գենետիկներին, մոլեկուլային կենսաբաններին, կենսաքիմիկոսներին, թունաբաններին, դեղագետներին, կենսաբժշկական հետազոտողներին, օրգանական քիմիայի մասնագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Այն ունի տեսական, փորձարարական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով նոր պորֆիրինային միացությունների գենոտոքսիկ և մոդիֆիկացնող հատկությունների, ԴՆԹ-ի վնասման մեխանիզմների և կենսաբանական համակարգերի վրա քիմիական նյութերի ազդեցության առավել խորքային ըմբռնմանը։

Лингвистика

Գիրքը նվիրված է թվայնացված գրականության զարգացումից մինչև լեզվական շտեմարանների (կորպուսների) ձևավորման և կիրառման անցման գործընթացին՝ ընդգծելով դրանց նշանակությունը ժամանակակից լեզվաբանական, կրթական և տեխնոլոգիական հետազոտություններում։ Աշխատությունում ներկայացվում է, թե ինչպես են ավանդական տպագիր և թվայնացված գրական աղբյուրները վերածվում կառուցվածքային տվյալների բազաների, որոնք հիմք են հանդիսանում Corpus Linguistics և Digital Humanities ոլորտների զարգացման համար։ Քննարկվում են լեզվական շտեմարանների ստեղծման սկզբունքները, տվյալների հավաքագրման, նշագրման և վերլուծության մեթոդները, ինչպես նաև դրանց կիրառությունը մեքենայական թարգմանության, բնական լեզվի մշակման, կրթական տեխնոլոգիաների և լեզվի ուսուցման համակարգերում։ Հեղինակը վերլուծում է թվայնացման գործընթացի առավելությունները՝ հասանելիության ընդլայնում, տվյալների արագ որոնում և մեծածավալ լեզվական վերլուծության հնարավորություն, ինչպես նաև մարտահրավերները՝ հեղինակային իրավունքների խնդիրներ, տվյալների որակի անհամաչափություն, ստանդարտացման բացակայություն և տեխնոլոգիական սահմանափակումներ։ Գիրքը անդրադառնում է նաև ապագայի հեռանկարներին՝ արհեստական բանականության և մեծ տվյալների ինտեգրմանը լեզվական հետազոտություններում, բազմալեզու կորպուսների զարգացմանը և կրթական ու գիտական միջավայրերում դրանց ազդեցության խորացմանը։ Աշխատությունը նախատեսված է լեզվաբանների, ինֆորմատիկայի մասնագետների, հետազոտողների, ուսանողների և թվային հումանիտար գիտություններով հետաքրքրված ընթերցողների համար՝ նպատակ ունենալով ցույց տալ լեզվական տվյալների թվայնացման և վերլուծության աճող դերը ժամանակակից գիտության մեջ։