ՀԽՍՀ պետական գրադարանի 1990թ.-ի պլանը

Химия

Աշխատությունը նվիրված է որոշ էլեկտրոակտիվ պոլիմերների սինթեզին և հատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով դրանց կառուցվածք-հատկություն կապերը և կիրառական ներուժը ժամանակակից նյութագիտության մեջ։ Հեղինակը վերլուծում է պոլիմերացման հիմնական մեթոդները՝ քիմիական և էլեկտրաքիմիական սինթեզ, ինչպես նաև մոնոմերների ընտրության ազդեցությունը ստացված պոլիմերների էլեկտրահաղորդականության և կայունության վրա։ Գրքում դիտարկվում են պոլիանիլինի, պոլիպիրոլի և այլ կոնյուգացված համակարգերի հիման վրա ստացված նյութերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները և օքսիդացման-վերականգնման հատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում էլեկտրահաղորդականության մեխանիզմներին՝ դոպինգի ազդեցությանը, լիցքի տեղափոխման գործընթացներին և պոլիմերային շղթաների կոնֆորմացիոն փոփոխություններին։ Հեղինակը ներկայացնում է նաև փորձարարական հետազոտություններ՝ օգտագործելով սպեկտրոսկոպիկ, էլեկտրաքիմիական և թերմոանալիտիկ մեթոդներ՝ նյութերի բնութագրման համար։ Աշխատությունը քննարկում է էլեկտրոակտիվ պոլիմերների կիրառությունները սենսորներում, էներգիայի կուտակման սարքերում և խելացի նյութերում՝ ընդգծելով դրանց տեխնոլոգիական նշանակությունը։ Այն օգտակար է քիմիկների, նյութագետների և էլեկտրոնային նյութերի հետազոտմամբ զբաղվող մասնագետների համար։

Педагогика

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է 19-րդ դարի 30–80-ական թվականներին Արևելյան Հայաստանում ուսուցչի պատրաստման հիմնախնդրի ուսումնասիրությանը՝ այդ ժամանակաշրջանի կրթական, հասարակական և մշակութային զարգացումների համատեքստում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել ուսուցչական կադրերի ձևավորման անհրաժեշտությունը, դրանց պատրաստման առկա ձևերը, կրթական հաստատությունների դերը և այն գործոնները, որոնք ազդել են ուսուցչի մասնագիտական կերպարի ու պատրաստության համակարգի զարգացման վրա։ Ուսումնասիրվող ժամանակաշրջանը կարևոր փուլ էր Արևելյան Հայաստանի կրթական կյանքի համար, քանի որ փոխվում էին հասարակական պայմանները, ընդլայնվում էր դպրոցական կրթության նկատմամբ հետաքրքրությունը, իսկ կրթված մասնագետների պահանջարկը աստիճանաբար մեծանում էր։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել դպրոցների ցանցի ձևավորումն ու զարգացումը, ուսուցչական աշխատանքի կազմակերպումը և կրթական հաստատությունների համար պատրաստված մասնագետների անհրաժեշտությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցչի մասնագիտական գիտելիքներին, մանկավարժական կարողություններին, ընդհանուր կրթական մակարդակին և այն պահանջներին, որոնք տվյալ ժամանակաշրջանում ներկայացվում էին ուսուցչի նկատմամբ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ուսուցչական կադրերի պատրաստման տարբեր ուղիների ուսումնասիրությունը։ Դրանց թվում կարող էին լինել ուսումնական հաստատություններում ստացած մասնագիտական պատրաստությունը, հոգևոր և աշխարհիկ կրթական կառույցների գործունեությունը, ինքնակրթությունը, փորձառու ուսուցիչների ազդեցությունը և արտերկրում կամ այլ կրթական կենտրոններում ստացած կրթությունը։ Այս գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էր աստիճանաբար ձևավորվում ուսուցչի մասնագիտությունը որպես առանձին մասնագիտական գործունեության ոլորտ։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև մանկավարժական գաղափարների տարածման և կրթության բովանդակության փոփոխության հարցերը։ 19-րդ դարի ընթացքում հայկական կրթական միջավայրում տարածվում էին նոր մանկավարժական մոտեցումներ, որոնք շեշտադրում էին սովորողի գիտելիքների համակարգված զարգացումը, ուսուցման մեթոդների կատարելագործումը, աշխարհիկ կրթության ընդլայնումը և մայրենի լեզվով ուսուցման կարևորությունը։ Այդ գործընթացները անմիջականորեն ազդում էին նաև ուսուցչի պատրաստության նկատմամբ ներկայացվող պահանջների վրա։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել ժամանակի հայկական դպրոցների և ուսուցչական սեմինարիաների գործունեության վերլուծությունը, ինչպես նաև այն կրթական գործիչների ներդրումը, որոնք նպաստեցին ուսուցչական մասնագիտության զարգացմանը։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել կրթական ծրագրերին, դասավանդվող առարկաներին, ուսուցման մեթոդներին և ապագա ուսուցիչների ընդհանուր ու մասնագիտական պատրաստության հարաբերակցությանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև այն խնդիրներին, որոնք խոչընդոտում էին ուսուցչական կադրերի բավարար պատրաստմանը՝ կրթական հաստատությունների սահմանափակ թվին, նյութական միջոցների պակասին, որակյալ մասնագետների սակավությանը, կրթական անհավասարություններին և դպրոցական համակարգի կազմակերպչական դժվարություններին։ Միաժամանակ ուսումնասիրության մեջ կարող է ընդգծվել հասարակության մտավոր և մշակութային զարգացման գործում ուսուցչի ունեցած առանձնահատուկ դերը։ Ուսուցիչը ոչ միայն գիտելիքներ փոխանցող մասնագետ էր, այլև հասարակական և մշակութային արժեքների տարածող, ազգային կրթության կարևոր գործիչ և նոր սերնդի ձևավորման պատասխանատու։ Աշխատության աղբյուրագիտական արժեքը կարող է պայմանավորված լինել ժամանակաշրջանի դպրոցական փաստաթղթերի, մանկավարժական գրականության, կրթական ծրագրերի, մամուլի նյութերի, հիշողությունների և կրթական գործիչների աշխատությունների օգտագործմամբ։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել կրթության պատմությամբ, հայ մանկավարժության պատմությամբ, 19-րդ դարի հայկական հասարակական ու մշակութային կյանքով զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև մանկավարժներին և կրթության ոլորտի մասնագետներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է Արևելյան Հայաստանում ուսուցչական մասնագիտության և մասնագիտական պատրաստության ձևավորման գործընթացը՝ ցույց տալով կրթական համակարգի զարգացման, մանկավարժական գաղափարների տարածման և հասարակական պահանջների փոփոխության ազդեցությունը ուսուցչի պատրաստման հիմնախնդրի վրա։

Литература

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Օմար Խայամի պոեզիայի ընկալմանն ու վերաիմաստավորմանը XX դարի գրականության և գեղագիտության համատեքստում՝ բացահայտելով նրա ստեղծագործության ազդեցությունը տարբեր գրական միջավայրերի, մտածողության ձևերի և գեղարվեստական որոնումների վրա։ Ուսումնասիրության առանցքում Խայամի քառյակների փիլիսոփայական բովանդակությունն է, դրանցում արտահայտված կյանքի, մահվան, ժամանակի, սիրո, ճակատագրի, մարդու ազատության և գոյության իմաստի վերաբերյալ հարցադրումները, որոնք XX դարում ստացել են նոր մեկնաբանություններ։ Խայամի պոեզիան առանձնանում է աշխարհիկ կյանքի և մարդկային անհատի նկատմամբ առանձնահատուկ ուշադրությամբ։ Նրա քառյակներում հաճախ զգացվում է կյանքի անցողիկության գիտակցումը, ինչի պատճառով ներկա պահը, մարդկային ուրախությունը, սերը և գեղեցիկի ընկալումը ձեռք են բերում բացառիկ արժեք։ Սակայն այդ կենսասիրությունը միահյուսվում է խոր փիլիսոփայական կասկածի հետ․ մարդը փորձում է հասկանալ տիեզերքի օրենքները, իր գոյության սահմանները և այն հարցերը, որոնց վերջնական պատասխանները հաճախ անհասանելի են։ Հենց այս երկակիությունը՝ կյանքի վայելքի և գոյության անորոշության համադրությունը, Խայամի պոեզիան դարձնում է հատկապես հետաքրքիր XX դարի գեղագիտական մտածողության համար։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում այն հարցին, թե ինչպես է Խայամի ստեղծագործությունը տարբեր ժամանակներում ենթարկվել նոր ընթերցումների և ինչու է նրա պոեզիան շարունակել պահպանել իր արդիականությունը։ XX դարը, որը բնորոշվում էր համաշխարհային պատերազմներով, սոցիալական ու մշակութային ցնցումներով, արժեքային համակարգերի փոփոխությամբ և մարդու ներքին աշխարհի նկատմամբ մեծ հետաքրքրությամբ, նոր հնչեղություն է հաղորդել նրա փիլիսոփայական հարցադրումներին։ Մարդու գոյության անորոշությունը, կյանքի սահմանափակության զգացումը և անհատի՝ աշխարհում իր տեղը գտնելու ձգտումը համահունչ էին դարի բազմաթիվ գրական և փիլիսոփայական որոնումներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Խայամի պոեզիայի գեղագիտական արժեքին։ Քառյակի կարճ և խտացված ձևը հնարավորություն է տալիս սահմանափակ ծավալում արտահայտել ընդարձակ մտքեր ու զգացմունքներ։ Յուրաքանչյուր բանաստեղծական միավոր կարող է միաժամանակ պարունակել փիլիսոփայական դիտարկում, հուզական ապրում, կյանքի նկատմամբ վերաբերմունք և գեղագիտական պատկեր։ Այս խտացվածությունը Խայամի պոեզիային հաղորդում է հակիրճության և իմաստային բազմաշերտության յուրահատուկ համադրություն։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչներից է նաև թարգմանությունների և տարբեր մշակույթներում Խայամի ընկալման խնդիրը։ Նրա պոեզիան տարբեր լեզուներով տարածվելով՝ հաճախ ստացել է նոր երանգներ, իսկ թարգմանիչներն ու գրականագետները տարբեր կերպ են մեկնաբանել նրա աշխարհայացքը։ Որոշ ընթերցումների մեջ նա ներկայանում է որպես կենսասիրության և վայելքի բանաստեղծ, մյուսներում՝ որպես խորապես փիլիսոփայական և սկեպտիկ մտածող, իսկ մեկ այլ մոտեցմամբ՝ որպես մարդուն և նրա ազատությանը մեծ արժեք տվող հեղինակ։ Այս բազմազան մեկնաբանությունները ցույց են տալիս, որ նրա ստեղծագործությունը չի սահմանափակվում մեկ գաղափարական կամ գեղագիտական մեկնաբանությամբ։ XX դարի գրական-գեղագիտական համատեքստում Խայամի պոեզիայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս նաև անդրադառնալ արևելյան և արևմտյան գրական ավանդույթների փոխազդեցությանը։ Նրա ստեղծագործության տարածումը նպաստել է արևելյան պոեզիայի նկատմամբ հետաքրքրության խորացմանը և ցույց տվել, որ տարբեր մշակույթների միջև կարող են գոյություն ունենալ ընդհանրական մարդկային հարցադրումներ։ Սիրո, մահվան, ժամանակի, երջանկության և գոյության իմաստի խնդիրները մշակութային սահմաններից դուրս են և յուրաքանչյուր ժամանակաշրջանում կարող են ստանալ նոր մեկնաբանություն։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև նրանով, որ Խայամի պոեզիան ներկայացնում է ոչ միայն որպես միջնադարյան արևելյան գրականության արժեքավոր երևույթ, այլև որպես հետագա դարերի համար շարունակաբար վերաիմաստավորվող գեղարվեստական և փիլիսոփայական ժառանգություն։ Նրա քառյակների պարզ թվացող ձևի ներքո թաքնված են բարդ գաղափարական շերտեր, որոնք ընթերցողին մղում են խորհելու մարդու գոյության, ժամանակի անկասելի ընթացքի և կյանքի արժեքի մասին։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել արևելյան գրականությամբ, համաշխարհային պոեզիայով, XX դարի գրական գործընթացներով և գրական գեղագիտության խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողներին՝ հնարավորություն տալով հասկանալու, թե ինչպես է միջնադարյան պարսկական պոեզիայի մեծագույն ներկայացուցիչներից մեկի ստեղծագործությունը վերաիմաստավորվել և նոր նշանակություն ստացել ժամանակակից գրական-գեղագիտական մտածողության շրջանակում։

Культура

Հրատարակությունը ընթացիկ մատենագիտական բնույթի մասնագիտական տեղեկատու է, որը համակարգված ձևով ներկայացնում է Հայկական ԽՍՀ մշակույթի և արվեստի տարբեր բնագավառներին վերաբերող նոր հրատարակություններն ու հրապարակումները։ Այն ընդգրկում է գրքեր, գրքույկներ, գիտական աշխատություններ, ժողովածուներ, պարբերական մամուլում տպագրված հոդվածներ, մեթոդական նյութեր, ցուցահանդեսային կատալոգներ և այլ տպագիր աղբյուրներ։ Նյութերը խմբավորված են ըստ մշակույթի և արվեստի առանձին ուղղությունների՝ ներառելով կերպարվեստը, երաժշտությունը, թատրոնը, կինոն, ճարտարապետությունը, ժողովրդական ստեղծագործությունը, մշակութային ժառանգության պահպանությունը և մշակութային հաստատությունների գործունեությունը։ Մատենագիտական գրառումները տրամադրում են համապատասխան հրատարակությունների որոնման և նույնականացման համար անհրաժեշտ տվյալներ՝ հնարավորություն տալով մասնագետներին արագ կողմնորոշվել տվյալ ժամանակաշրջանի մասնագիտական գրականության մեջ։ Պարբերաբար հրատարակվող նման տեղեկատուները կարևոր նշանակություն ունեն նաև մշակութային կյանքի փաստագրման տեսանկյունից, քանի որ դրանց միջոցով հնարավոր է հետևել տարբեր ժամանակաշրջաններում հրատարակված գրականության ծավալին, թեմատիկ ուղղություններին և արվեստագիտական ուսումնասիրությունների զարգացման ընթացքին։ Այն կարող է ծառայել գրադարանների տեղեկատու-մատենագիտական աշխատանքի, թեմատիկ գրականության ընտրության, գիտական ուսումնասիրությունների և մշակութային ժառանգության վերաբերյալ աղբյուրների որոնման համար։ Հրատարակությունը նախատեսված է գրադարանավարների, մատենագետների, արվեստաբանների, մշակութաբանների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ուսանողների և Հայկական ԽՍՀ մշակութային ու գեղարվեստական կյանքն ուսումնասիրող ընթերցողների համար։

География

Գրքում քննարկվում են հողերի, քարերի, ջրերի և մթնոլորտային տարրերի քիմիական կազմը, դրանց փոխազդեցությունը և ազդեցությունը լանդշաֆտի էկոհամակարգերի վրա։ Ներկայացվում են նաև բնության տարաբնույթ գործընթացները՝ ածխաթթվային ու օրգանական տարրերի շրջանառությունը, հողի գեոքիմիական առանձնահատկությունները և տարբեր լանդշաֆտային ձևերի՝ լեռներ, հովիտներ, հարթավայրեր, քիմիական կառուցվածքը։ Գիրքը նախատեսված է երկրաբանական գիտությունների մասնագետների, լանդշաֆտային և էկոլոգիական ուսումնասիրություններով հետաքրքրված ուսանողների և գիտնականների համար՝ տրամադրելով համապարփակ գիտական շրջանակ՝ լանդշաֆտների գեոքիմիական գործընթացները հասկանալու և հետազոտելու համար։

История

Աշխատությունը նվիրված է 1921–1945 թվականներին Իրանում բնակվող հայության հասարակական, քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կյանքի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով ինչպես Իրանի ներքին զարգացումների, այնպես էլ տարածաշրջանային ու միջազգային իրադարձությունների համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում հայկական բնակավայրերի և համայնքային կառույցների վիճակը, բնակչության տեղաբաշխումը, սոցիալական կազմը, տնտեսական գործունեությունը և համայնքի ներսում գործող կազմակերպությունների դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կրթական ու մշակութային կյանքին, հայկական դպրոցների, եկեղեցական հաստատությունների, բարեգործական և հասարակական կազմակերպությունների գործունեությանը, ինչպես նաև մամուլի, գրականության և ազգային մշակույթի պահպանման գործընթացներին։ Վերլուծվում են Իրանի պետական քաղաքականության փոփոխությունների ազդեցությունները հայ բնակչության իրավական ու հասարակական դրության վրա, հատկապես Ռեզա շահ Փահլավիի իշխանության տարիներին իրականացված կենտրոնացման և արդիականացման քաղաքականության պայմաններում։ Քննության են առնվում նաև համայնքի հարաբերությունները իրանական հասարակության և պետական կառույցների հետ, հայերի մասնակցությունը երկրի տնտեսական ու հասարակական կյանքին և ազգային ինքնության պահպանման մեխանիզմները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում Խորհրդային Հայաստանի հետ իրանահայության կապերին, ներգաղթի գաղափարին, հայրենիքի հետ մշակութային ու հասարակական հարաբերություններին և այդ գործընթացների նկատմամբ տարբեր քաղաքական ու հասարակական շրջանակների վերաբերմունքին։ Անդրադարձ է կատարվում հայկական քաղաքական կազմակերպությունների և համայնքային հաստատությունների գործունեությանը, նրանց միջև գոյություն ունեցող գաղափարական տարբերություններին և համայնքի հասարակական կյանքի կազմակերպման առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում է նաև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ազդեցությունը իրանահայության վրա՝ հաշվի առնելով Իրանի ռազմավարական դիրքը, արտաքին ուժերի ներկայությունը և պատերազմի հետևանքով առաջացած քաղաքական ու տնտեսական փոփոխությունները։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել երկու համաշխարհային պատերազմների միջև և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին իրանահայության պատմական զարգացման, ազգային ինքնության պահպանման, կրթամշակութային գործունեության և հասարակական կազմակերպվածության մասին։