Հոգևոր բժշկարան

History

Հին աշխարհի ժողովուրդների, պետությունների և քաղաքակրթությունների պատմությանը նվիրված բազմահատորյա պատմագիտական աշխատության երկրորդ հատորն է, որը շարունակում է մարդկության հնագույն պատմության համակարգված ուսումնասիրությունը՝ անդրադառնալով Արևելքի և Միջերկրական ծովի ավազանի կարևորագույն քաղաքակրթություններին։ Աշխատության ընդհանուր նպատակն է ներկայացնել տարբեր ժողովուրդների պատմական ծագումը, պետականության ձևավորման ընթացքը, քաղաքական ու ռազմական զարգացումները, կրոնական պատկերացումները, հասարակական հարաբերությունները և մշակութային նվաճումները՝ բացահայտելով նրանց փոխադարձ ազդեցությունն ու տեղը համաշխարհային քաղաքակրթության պատմության մեջ։ Ուսումնասիրության ընդգրկած պատմական աշխարհը ներառում է Եգիպտոսի, Կարթագենի, Ասորեստանի, Բաբելոնի, Մարաստանի, Պարսկաստանի, Մակեդոնիայի և Հունաստանի քաղաքակրթական միջավայրերը, որոնցից յուրաքանչյուրն իր առանձնահատուկ ներդրումն է ունեցել հին աշխարհի քաղաքական, տնտեսական և մշակութային զարգացման գործում։ Հատուկ կարևորություն ունի Միջագետքի քաղաքակրթությունների պատմությունը, որտեղ ձևավորվել են մարդկության վաղ պետական կազմավորումներից մի քանիսը, զարգացել քաղաքային կյանքը, գրավոր մշակույթը, իրավական հարաբերությունները և կազմակերպված վարչական համակարգերը։ Ասորեստանի ու Բաբելոնի պատմական փորձը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու հին արևելյան միապետությունների կառուցվածքը, արքայական իշխանության ամրապնդման մեխանիզմները, ռազմական կազմակերպումը, կրոնական պաշտամունքները և հասարակական կյանքի առանձնահատկությունները։ Եգիպտոսի քաղաքակրթությունը ներկայացնում է Նեղոսի հովտում ձևավորված պետականության ինքնատիպությունը, փարավոնական կառավարման համակարգը, կրոնական աշխարհայացքը, ճարտարապետական հուշարձանները և գիտական գիտելիքների զարգացումը։ Կարթագենի պատմությունը կարևոր է Միջերկրական ծովի առևտրական հարաբերությունների, փյունիկյան քաղաքակրթական ժառանգության, ծովային հզորության և հին աշխարհի խոշոր տերությունների միջև քաղաքական մրցակցության ուսումնասիրության համար։ Մարերի և պարսիկների պատմական ավանդույթները կապված են Իրանական բարձրավանդակի քաղաքական միավորման, հզոր կայսրությունների ձևավորման, վարչական կառավարման կատարելագործման և տարբեր ժողովուրդների ու մշակույթների միջև հարաբերությունների ընդլայնման հետ։ Հունաստանի և Մակեդոնիայի պատմությունը, իր հերթին, կարևոր նյութ է անտիկ աշխարհի քաղաքական ինստիտուտների, քաղաք-պետությունների, փիլիսոփայական մտքի, գիտության, գրականության և արվեստի զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այս ժողովուրդների պատմական փորձի համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հին քաղաքակրթությունների փոխազդեցության բազմազան ձևերը՝ պատերազմներից և նվաճումներից մինչև առևտրական կապեր, մշակութային փոխառություններ և կրոնական պատկերացումների տարածում։ Աշխատության կարևոր գաղափարական առանձնահատկությունն այն է, որ պատմությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես առանձին իրադարձությունների և իշխանավորների գործունեության հաջորդականություն, այլև որպես հասարակական ու քաղաքակրթական զարգացման փոխկապակցված գործընթաց։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են աշխարհագրական միջավայրը, տնտեսական պայմանները, պետական կառավարման ձևերը, կրոնական համակարգերը և մշակութային ավանդույթները պայմանավորել տարբեր ժողովուրդների պատմական ընթացքը։ Միաժամանակ կարևորվում է հին քաղաքակրթությունների ժառանգության ազդեցությունը հետագա դարաշրջանների քաղաքական մտածողության, գիտության, արվեստի և հասարակական կազմակերպման վրա։ Գրական և գիտական առումով աշխատությունը պատկանում է պատմական նկարագրության ու համեմատական պատմագիտության ավանդույթին, որտեղ փաստերի հաջորդական ներկայացումը զուգակցվում է ժողովուրդների, պետությունների և մշակութային երևույթների բնութագրմանը։ Հնախոսական ուղղվածությունը կարևորում է հին պատմության ուսումնասիրությունը, անցյալի վերաբերյալ գրավոր հիշատակությունների և պատմական ավանդությունների նշանակությունը, ինչպես նաև քաղաքակրթությունների նյութական ու հոգևոր ժառանգության ճանաչումը։ XIX դարում նման աշխատությունները կարևոր դեր էին կատարում պատմական գիտելիքների տարածման և համաշխարհային պատմության վերաբերյալ համակարգված պատկերացումների ձևավորման գործում։ Պատմամշակութային տեսանկյունից հրատարակությունն առանձնահատուկ արժեք ունի հայ գիտակրթական մտքի զարգացման պատմության համար։ Վենետիկի Սուրբ Ղազարի Մխիթարյան միաբանությունը մեծապես նպաստել է հայերեն գիտական, պատմագիտական, աշխարհագրական և բանասիրական գրականության զարգացմանը՝ հայ ընթերցողին հաղորդակից դարձնելով համաշխարհային գիտության և մշակույթի նվաճումներին։ Այսպիսի բազմահատորյա աշխատությունների հրատարակումը վկայում է հայ մտավորականության՝ ազգային կրթական շրջանակները համաշխարհային պատմական գիտելիքներով հարստացնելու և պատմական մտածողությունը զարգացնելու ձգտման մասին։ Գիրքը կարևոր նյութ է հայ պատմագիտական մտքի, XIX դարի գիտակրթական և թարգմանական գործունեության, հին արևելյան ու անտիկ քաղաքակրթությունների պատմության և Մխիթարյան միաբանության հրատարակչական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր է պատմաբանների, հնագետների, արևելագետների, դասական բանասիրության մասնագետների, մշակութաբանների, հայագետների, մանկավարժների և հին աշխարհի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ որպես մարդկության քաղաքակրթական անցյալի բազմակողմանի ճանաչմանն ուղղված հայերեն պատմագիտական աշխատություն։

Linguistics

Գիրքը հայերեն լեզվի ուսուցման և ընթերցանության զարգացման համար նախատեսված ընդարձակ ուսումնական ժողովածու է, որի հիմնական նպատակն է ընթերցողներին ծանոթացնել հայերեն գրավոր խոսքին, զարգացնել տեքստերի ընկալման կարողությունները և նպաստել լեզվական գիտելիքների ամրապնդմանը։ Ընթերցարանները կարևոր տեղ են զբաղեցրել դպրոցական կրթության համակարգում՝ ծառայելով որպես լեզվի ուսուցման գործնական միջոց, որի օգնությամբ սովորողները ծանոթացել են գրական և ճանաչողական բնույթի նյութերի, հարստացրել իրենց բառապաշարը և կատարելագործել ընթերցանության ու արտահայտվելու հմտությունները։ Նման ձեռնարկներում ընդգրկվող տարբեր բնույթի տեքստերը հնարավորություն են տալիս լեզուն ուսումնասիրել ոչ միայն առանձին բառերի ու քերականական ձևերի միջոցով, այլև ամբողջական խոսքի համատեքստում՝ ուշադրություն դարձնելով նախադասությունների կառուցվածքին, բառերի իմաստային կապերին, շարադրանքի տրամաբանությանը և լեզվական արտահայտչամիջոցներին։ Ընթերցանության նյութերի հետ աշխատանքը նպաստում է նաև մտքերի հաջորդական ընկալմանը, բովանդակության վերարտադրմանը, ընթերցածի շուրջ դատողություններ անելու և սեփական խոսքը ձևակերպելու կարողությունների զարգացմանը։ Հայերեն լեզվի ընթերցարանի նշանակությունը պայմանավորված է նաև մայրենի լեզվով կրթության տարածման և գրագիտության մակարդակի բարձրացման գործում ունեցած դերով։ Այն կարող էր ծառայել ուսուցիչներին՝ դասերի կազմակերպման, ընթերցանության վարժությունների և լեզվական առաջադրանքների իրականացման ընթացքում, իսկ սովորողներին՝ ինքնուրույն ընթերցանության ու գիտելիքների խորացման համար։ Հրատարակությունը կարևոր նյութ է հայոց լեզվի դասավանդման պատմության, դպրոցական ընթերցարանների կազմման սկզբունքների և տասնիններորդ դարի հայալեզու ուսումնական գրականության զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այն արտացոլում է մայրենի լեզվի ուսուցման և գրավոր մշակույթի տարածման նշանակությունը հայ կրթական միջավայրում։

Chemistry

Աշխատությունը նվիրված է թիրոզինի և գլուտամինաթթվի ածանցյալների ստերեոսելեկտիվ սինթեզի մեթոդների մշակմանն ու հետազոտմանը՝ դրանք դիտարկելով որպես պոզիտրոնային էմիսիոն տոմոգրաֆիայում կիրառվող ռադիոթրեյսերների ստացման հեռանկարային նախանյութեր։ Հետազոտության հիմքում ընկած է օպտիկապես ակտիվ ամինաթթուների նպատակային կառուցման խնդիրը, քանի որ կենսաբանական համակարգերում մոլեկուլների տարածական կառուցվածքը կարող է էական նշանակություն ունենալ դրանց ճանաչման, փոխադրման և նյութափոխանակային գործընթացներին մասնակցության համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում քիրալ կենտրոնների վերահսկվող ձևավորմանը, համապատասխան էնանտիոմերների ստացման ընտրողականությանը և այն սինթետիկ մոտեցումների ընտրությանը, որոնք հնարավորություն են տալիս բարձրացնել նպատակային միացությունների ստերեոքիմիական մաքրությունը։ Քննվում են սկզբնական նյութերի և միջանկյալ միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, պաշտպանիչ խմբերի կիրառման հնարավորությունները, ռեակցիաների հաջորդականությունը և վերջնական ածանցյալների ստացման պայմանները։ Կարևորվում է սինթեզված նյութերի կառուցվածքի և ստերեոքիմիական կազմի հաստատումը ֆիզիկաքիմիական ու սպեկտրային հետազոտության համապատասխան մեթոդներով։ Թիրոզինի և գլուտամինաթթվի ածանցյալների ընտրությունը պայմանավորված է այդ ամինաթթուների կենսաբանական նշանակությամբ և դրանց հիմքով այնպիսի մոլեկուլային համակարգեր ստեղծելու հնարավորությամբ, որոնք կարող են հետագայում համապատասխան ռադիոնուկլիդային նշում ստանալ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նախանյութերի քիմիական կառուցվածքի հարմարեցումը հետագա ռադիոքիմիական փոխակերպումների պահանջներին՝ միաժամանակ պահպանելով մոլեկուլի անհրաժեշտ ստերեոքիմիական առանձնահատկությունները։ Դիտարկվում են նաև սինթեզի արդյունավետության, ընտրողականության, նյութերի կայունության և մաքրման խնդիրները, որոնք կարևոր են ռադիոդեղագործական նշանակության միացությունների մշակման տեսանկյունից։ Ստացված նախանյութերը կարող են հիմք ծառայել ռադիոակտիվ իզոտոպներով նշված կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների ստեղծման համար, որոնք պոզիտրոնային էմիսիոն տոմոգրաֆիայի ընթացքում օգտագործվում են օրգանիզմում որոշակի կենսաքիմիական և նյութափոխանակային գործընթացների ոչ ինվազիվ պատկերավորման ու գնահատման նպատակով։ Քիմիական սինթեզի և բժշկական պատկերավորման տեխնոլոգիաների միջև նման կապը հետազոտությանը տալիս է միջառարկայական բնույթ՝ միավորելով օրգանական քիմիայի, ստերեոքիմիայի, ռադիոքիմիայի և մոլեկուլային ախտորոշման խնդիրները։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ նոր ռադիոթրեյսերների ստեղծման համար անհրաժեշտ քիրալ նախանյութերի մշակման, դրանց սինթեզի արդյունավետ ուղիների ընտրության և պոզիտրոնային էմիսիոն տոմոգրաֆիայի համար կիրառելի մոլեկուլային գործիքների հետագա հետազոտության տեսանկյունից։ Այն կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել օրգանական և դեղագործական քիմիայի, ռադիոքիմիայի, միջուկային բժշկության ու բժշկական պատկերավորման ոլորտներում աշխատող մասնագետների և հետազոտողների համար։

Economics

Գիրքը նվիրված է Վայոց ձորի մարզում խաղողագործության և գինեգործության ոլորտների զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը, առկա մարտահրավերների բացահայտմանը և դրանց լուծման հնարավոր ուղիների ներկայացմանը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են մարզի բնական, տնտեսական և արտադրական պայմանները, որոնք նպաստում են խաղողի մշակության և գինու արտադրության զարգացմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ոլորտի մրցունակության բարձրացմանը, արտադրության արդյունավետության բարելավմանը, ժամանակակից տեխնոլոգիաների ներդրմանը, տեղական սորտերի պահպանմանն ու օգտագործմանը, ինչպես նաև շուկայավարման և իրացման խնդիրներին։ Վայոց ձորը համարվում է Հայաստանի խաղողագործական կարևոր շրջաններից մեկը՝ առանձնանալով հատկապես տեղական արժեքավոր սորտերով և գինեգործական ավանդույթներով։ Ուսումնասիրության մեջ ներկայացվում են նաև այն գործոնները, որոնք սահմանափակում են ոլորտի զարգացումը՝ ներառյալ արտադրական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, ներդրումների ներգրավման, ենթակառուցվածքների կատարելագործման և կլիմայական փոփոխությունների ազդեցության հետ կապված հարցերը։ Գիրքը առաջարկում է գործնական մոտեցումներ և զարգացման ուղղություններ, որոնք կարող են նպաստել մարզում խաղողագործության կայուն զարգացմանը, գինեգործական արտադրանքի որակի բարձրացմանը և տեղական արտադրողների հնարավորությունների ընդլայնմանը։ Այն արժեքավոր աղբյուր է գյուղատնտեսության մասնագետների, տնտեսագետների, հետազոտողների, ոլորտի ներկայացուցիչների և Վայոց ձորի տնտեսական զարգացման հարցերով հետաքրքրվողների համար։ Վերջին տարիների ուսումնասիրությունները ևս ընդգծում են մարզի խաղողագործական զգալի ներուժը և դրա հետագա զարգացման հնարավորությունները։

Law

Պատմագիտական և աղբյուրագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Թամաս-Կուլի խանի՝ Նադիր շահի ռազմական արշավանքների և նրա շահ ընտրվելու իրադարձությունների ուսումնասիրությանը՝ Հակոբ Շամախեցու նկարագրության հիման վրա։ Քննության են առնվում պատմական սկզբնաղբյուրում ներկայացված քաղաքական և ռազմական իրադարձությունները, դրանց հաջորդականությունը և ժամանակաշրջանի ընդհանուր պատմական միջավայրը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հեղինակի հաղորդած տեղեկությունների բովանդակությանը, պատմական դեմքերի ու իրադարձությունների ներկայացման առանձնահատկություններին և ժամանակակից իրադարձությունների ընկալմանը։ Վերլուծվում է Նադիրի ռազմական գործունեության, իշխանության ամրապնդման և գահակալության գործընթացի արտացոլումը հայկական պատմագրական ավանդույթի շրջանակում։ Քննարկվում են նաև սկզբնաղբյուրի լեզվական ու պատմողական առանձնահատկությունները, տեղեկությունների աղբյուրագիտական արժեքը և դրանց կիրառման հնարավորությունները տվյալ ժամանակաշրջանի պատմության ուսումնասիրության համար։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու տարածաշրջանի ռազմաքաղաքական գործընթացների և դրանց վերաբերյալ հայկական սկզբնաղբյուրներում պահպանված վկայությունների մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, իրանագետների, կովկասագետների և հայկական պատմագրության ու աղբյուրագիտության մասնագետների համար։

Other Subjects

Գյուղատնտեսական գիտությունների, բուսաբուծության և բույսերի պաշտպանության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության Արմավիրի մարզում կորիզավոր պտղատու մշակաբույսերի հիմնական հիվանդությունների տարածվածության, զարգացման առանձնահատկությունների և դրանց դեմ պայքարի միջոցառումների կատարելագործման հիմնախնդիրներին։ Քննության են առնվում կորիզավոր պտղատեսակների հիվանդությունների առաջացման պատճառները, հարուցիչների կենսաբանական առանձնահատկությունները և հիվանդությունների զարգացման վրա ազդող բնակլիմայական ու ագրոտեխնիկական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ծակոտկեն բծավորության և դեղձենու ալրացողի ախտանշաններին, տարածման օրինաչափություններին և պտղատու ծառերի աճի, զարգացման ու բերքատվության վրա դրանց հնարավոր ազդեցություններին։ Վերլուծվում են Արմավիրի մարզի պտղատու այգիների ֆիտոսանիտարական վիճակը, հիվանդությունների տարածման համար նպաստավոր պայմանները և դրանց վնասակարության աստիճանը։ Քննարկվում են հիվանդությունների կանխարգելման ու վերահսկման ագրոտեխնիկական, կենսաբանական և քիմիական մեթոդները, ինչպես նաև դրանց համակցված կիրառման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել տարբեր պաշտպանական միջոցների արդյունավետությունը, մշակման ժամկետների ընտրությունը և հիվանդությունների զարգացման փուլերին համապատասխան պայքարի միջոցառումների կազմակերպումը։ Անդրադարձ է կատարվում տնկանյութի առողջության պահպանմանը, այգիների խնամքի կազմակերպմանը, վարակված բուսական մնացորդների կառավարմանը և հիվանդությունների վաղ հայտնաբերման նշանակությանը։ Կարևորվում է բույսերի պաշտպանության միջոցառումների տնտեսական արդյունավետության, բերքի որակի և շրջակա միջավայրի վրա հնարավոր ազդեցությունների գնահատումը։ Աշխատանքը կարող է նպաստել Արմավիրի մարզում կորիզավոր պտղատու մշակաբույսերի հիվանդությունների դեմ պայքարի գիտականորեն հիմնավորված համակարգերի կատարելագործմանը և պտղաբուծության արտադրողականության բարձրացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել բուսապաշտպանության, ֆիտոպաթոլոգիայի, պտղաբուծության, ագրոնոմիայի և գյուղատնտեսական արտադրության կառավարման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։