Կիսահաղորդչային նանոէլեկտրոնիկայի ֆիզիկական հիմունքները

Медицина

Գիտական աշխատությունը նվիրված է Ղրղզստանի լեռնային պայմաններում աշխատող հանքագործների աշխատանքի հիգիենայի և ֆիզիոլոգիայի առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով բարձրադիր վայրերում իրականացվող հանքարդյունաբերական գործունեության ազդեցությունը մարդու օրգանիզմի, աշխատունակության, ֆիզիոլոգիական հարմարվողականության և մասնագիտական առողջության վրա։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է լեռնային միջավայրի բնական և արտադրական գործոնների համատեղ ազդեցության գնահատման, աշխատանքային ծանրաբեռնվածության ֆիզիոլոգիական հետևանքների բացահայտման և հանքագործների առողջության պահպանման գիտականորեն հիմնավորված միջոցառումների մշակման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է բարձրադիր շրջաններին բնորոշ մթնոլորտային ճնշման նվազման, թթվածնի մասնակի ճնշման փոփոխության, ջերմաստիճանային տատանումների, օդի խոնավության և կլիմայական այլ առանձնահատկությունների ազդեցությունը մարդու ֆունկցիոնալ վիճակի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի հանքարդյունաբերական աշխատանքներին բնորոշ ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունը, փոշու ազդեցությունը, արտադրական աղմուկը, թրթռումները, միկրոկլիմայական պայմանները և աշխատանքի կազմակերպման առանձնահատկությունները, որոնք բարձրադիր միջավայրում կարող են լրացուցիչ պահանջներ ներկայացնել օրգանիզմի հարմարվողական համակարգերին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է շնչառական և սրտանոթային համակարգերի գործունեության ուսումնասիրությունը, քանի որ բարձրության ավելացմանը զուգընթաց թթվածնի հասանելիության նվազումը կարող է ազդել շնչառության հաճախականության, թոքային օդափոխության, սրտի աշխատանքի և հյուսվածքների թթվածնային ապահովման վրա։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է նաև օրգանիզմի հարմարվողականության գործընթացների ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով բարձրադիր պայմաններում գտնվելու տևողությունը, ֆիզիկական պատրաստվածությունը, աշխատանքային ծանրաբեռնվածության աստիճանը և անհատական ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունները։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում արյան թթվածնափոխադրական գործառույթի, նյութափոխանակության, էներգետիկ ծախսերի, ջերմակարգավորման և նյարդամկանային համակարգի գործունեության փոփոխությունները լեռնային պայմաններում։ Հանքագործների աշխատանքի ֆիզիոլոգիական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու տարբեր արտադրական գործողությունների էներգատարությունը, մկանային աշխատանքի ինտենսիվությունը, հոգնածության զարգացման օրինաչափությունները և աշխատանքային հերթափոխի ընթացքում աշխատունակության փոփոխությունները։ Կարևոր նշանակություն ունեն նաև աշխատանքի և հանգստի ռեժիմների, հերթափոխերի տևողության, ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության բաշխման և վերականգնողական գործընթացների ուսումնասիրությունները, որոնք անմիջականորեն առնչվում են արտադրական անվտանգության և մասնագիտական առողջության պահպանման հիմնախնդիրներին։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է հանքավայրերի արտադրական միջավայրի հիգիենիկ գնահատումը՝ մասնավորապես օդում հանքային փոշու առկայության, վնասակար արտադրական գործոնների, օդափոխության արդյունավետության, լուսավորության և աշխատատեղերի սանիտարահիգիենիկ պայմանների տեսանկյունից։ Հատուկ ուշադրության են արժանի շնչառական համակարգի մասնագիտական հիվանդությունների կանխարգելման, փոշու ազդեցության նվազեցման և արտադրական միջավայրի վերահսկման հարցերը։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել հանքագործների առողջական վիճակի բժշկագիտական դիտարկումները, ֆիզիոլոգիական ցուցանիշների չափումները, աշխատանքային պայմանների համեմատական գնահատումները և տարբեր բարձրություններում աշխատող անձանց հարմարվողական հնարավորությունների ուսումնասիրությունը։ Ղրղզստանի լեռնային աշխարհագրական պայմանները առանձնահատուկ նշանակություն են հաղորդում նման հետազոտություններին, քանի որ տարածաշրջանի հանքարդյունաբերական գործունեության մի մասը իրականացվում է բարձրադիր և կլիմայական առումով բարդ միջավայրերում։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է բնական բարձրադիր գործոնների և արտադրական վնասակար ազդեցությունների փոխկապակցվածության բացահայտումը, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական գնահատելու մասնագիտական ռիսկերը և մշակելու աշխատանքային պայմանների բարելավման համապատասխան մոտեցումներ։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում նաև աշխատողների մասնագիտական ընտրության, նախնական և պարբերական բժշկական զննությունների, ֆիզիոլոգիական հարմարվողականության գնահատման և առողջական վիճակի շարունակական վերահսկման հարցերը։ Աշխատանքի հիգիենայի տեսանկյունից կարևորվում են արտադրական գործընթացների մեքենայացման, ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության նվազեցման, անհատական պաշտպանական միջոցների կիրառման և աշխատատեղերի կազմակերպման բարելավման հնարավորությունները։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է բարձրադիր պայմաններում մարդու օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական արձագանքների և մասնագիտական գործոնների համատեղ ազդեցության ուսումնասիրությամբ, ինչպես նաև աշխատանքի անվտանգության և առողջության պահպանման կանխարգելիչ միջոցառումների գիտական հիմքերի զարգացման անհրաժեշտությամբ։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են ոչ միայն հանքարդյունաբերության, այլև լեռնային շրջաններում իրականացվող շինարարական, երկրաբանական, տրանսպորտային և այլ ֆիզիկապես ծանր աշխատանքների կազմակերպման համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել աշխատանքի հիգիենայի, մասնագիտական բժշկության, մարդու ֆիզիոլոգիայի, հանրային առողջապահության, արդյունաբերական անվտանգության և հանքարդյունաբերության ոլորտներում մասնագիտացող գիտաշխատողների, բժիշկների, հիգիենիստների, ինժեներների, դասախոսների, ասպիրանտների և ուսանողների համար։ Այն ունի բժշկագիտական, ֆիզիոլոգիական, հիգիենիկ և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով բարձրադիր լեռնային պայմաններում հանքագործների աշխատանքի առանձնահատկությունների, օրգանիզմի հարմարվողական մեխանիզմների, մասնագիտական ռիսկերի և առողջության պահպանման միջոցառումների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Культура

Մշակութաբանական և պատմաճանաչողական բնույթի այս հրատարակությունը ներկայացնում է հայկական պատմամշակութային ժառանգության տարբեր դրսևորումներ՝ դրանք դիտարկելով Հայաստանի պատմության, արվեստի և հոգևոր մշակույթի լայն համատեքստում։ Նյութերում ուշադրություն է դարձվում հնագիտական արժեքներին, ճարտարապետական հուշարձաններին, ձեռագրերին, կիրառական արվեստի նմուշներին և մշակութային հիշողության պահպանմանը նպաստող այլ ժառանգություններին։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում հայկական մշակույթի պատմական զարգացմանը, տարբեր ժամանակաշրջանների գեղարվեստական ավանդույթներին և դրանց շարունակականությանը։ Քննարկվում են նաև Հայաստանի և Արարատի խորհրդանշական ընկալման հետ կապված մշակութային պատկերացումները, որոնք կարևոր տեղ են զբաղեցնում ազգային պատմական հիշողության մեջ։ Պատկերային և տեղեկատվական նյութերի համադրումը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին ծանոթանալու մշակութային արժեքների բազմազանությանը և դրանց պատմական միջավայրին։ Հրատարակությունը նպաստում է հայկական մշակույթի, արվեստի և պատմական ժառանգության վերաբերյալ ամբողջական պատկերացման ձևավորմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել հայագիտության, մշակութաբանության, արվեստի պատմության և պատմամշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող մասնագետների ու ընթերցողների համար։

Математика

Մաթեմատիկական, մեխանիկական և կառավարման տեսության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ֆազային սահմանափակումներով մեխանիկական համակարգերի օպտիմալ կառավարման որոշ խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում դինամիկական համակարգերի օպտիմալ կառավարման տեսական հիմունքները, մեխանիկական շարժման մաթեմատիկական նկարագրության առանձնահատկությունները և կառավարման գործընթացում առաջացող սահմանափակումների նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆազային փոփոխականների՝ համակարգի դիրքի, արագության և վիճակը բնութագրող այլ մեծությունների նկատմամբ սահմանվող պայմաններին, ինչպես նաև դրանց ազդեցությանը թույլատրելի շարժումների և օպտիմալ հետագծերի ընտրության վրա։ Վերլուծվում են օպտիմալության չափանիշների ձևակերպման, կառավարման ֆունկցիաների որոշման և սահմանափակումների պայմաններում համակարգի նպատակային վիճակին հասնելու մաթեմատիկական խնդիրները։ Քննարկվում են օպտիմալ կառավարման անհրաժեշտ պայմանները, Պոնտրյագինի առավելագույնի սկզբունքի կիրառման հնարավորությունները, սահմանային պայմանների հաշվառումը և ֆազային սահմանափակումների ակտիվացման առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել վարիացիոն հաշվի, դիֆերենցիալ հավասարումների, օպտիմալացման մեթոդների և թվային հաշվարկների կիրառությունները մեխանիկական համակարգերի շարժման կառավարման խնդիրներում։ Անդրադարձ է կատարվում կառավարման ժամանակի, էներգետիկական ծախսերի, շարժման ճշգրտության և համակարգի կայունության հետ կապված օպտիմալացման հնարավոր չափանիշներին։ Կարևորվում է ստացված տեսական մոտեցումների նշանակությունը մեխանիկական համակարգերի շարժման պլանավորման, տեխնիկական սահմանափակումների պահպանման և կառավարման արդյունավետության բարձրացման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կիրառական մաթեմատիկայի, տեսական մեխանիկայի, օպտիմալ կառավարման, ավտոմատացման և դինամիկական համակարգերի մաթեմատիկական մոդելավորման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Математика

Այս աշխատությունը վերաբերում է ոչ-գծային երկմակարդակ (bi-level) օպտիմալացման խնդիրների անալիտիկ մոդելների մշակմանը՝ կիրառական մաթեմատիկայի և օպտիմալացման տեսության շրջանակում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ուսումնասիրել այն կառուցվածքային առանձնահատկությունները, որոնք բնորոշ են երկմակարդակ խնդիրներին, որտեղ վերին մակարդակի որոշումները կախված են ստորին մակարդակի օպտիմալ արձագանքից, և հակառակը՝ ստորին մակարդակի խնդիրն իր հերթին ենթարկվում է վերին մակարդակի սահմանափակումներին։ Ուսումնասիրվում են ոչ-գծային ֆունկցիաներով նկարագրվող նման համակարգերի լուծման գոյության և միարժեքության պայմանները, ինչպես նաև Կարուշ–Կուն–Թաքերի (KKT) պայմանների կիրառումը որպես փոխակերպման գործիք երկմակարդակ խնդիրները միամակարդակ համարժեք ձևերի բերելու համար։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում անալիտիկ մոտեցումներին՝ որոնք թույլ են տալիս ստանալ լուծումների կառուցվածքային նկարագրություն առանց ամբողջական թվային սիմուլյացիայի, ինչպես նաև սենսիտիվության վերլուծությանը և կայունության գնահատմանը պարամետրերի փոփոխության նկատմամբ։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է նման մոդելների կիրառությունները տնտեսագիտության, ինժեներական համակարգերի օպտիմալ նախագծման, էներգետիկայի և կառավարման խնդիրներում, որտեղ հաճախ հանդիպում են հիերարխիկ որոշումների կայացման իրավիճակներ։ Միաժամանակ վերլուծվում են հաշվարկային բարդության խնդիրները և հնարավոր մոտարկման մեթոդները բարձր չափայնության ոչ-գծային համակարգերի համար։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է օպտիմալացման տեսության զարգացման մեջ՝ նպաստելով ոչ-գծային երկմակարդակ խնդիրների ավելի խորը տեսական ընկալմանը և կիրառական լուծումների մշակմանը։

Религия

Այս աշխատությունը նվիրված է ֆրակո-հայկական Sabadios-aswat կերպարի և սվանական որսորդության աստվածության համեմատական ուսումնասիրությանը՝ հին կրոնական պատկերացումների, դիցաբանական ավանդույթների և տարածաշրջանային մշակութային կապերի տեսանկյունից։ Հետազոտության հիմնական խնդիրն է վերլուծել երկու կրոնական կերպարների բնույթը, գործառույթները և հնարավոր ընդհանրությունները՝ դրանց մասին պահպանված պատմական, լեզվաբանական, ազգագրական և դիցաբանական տվյալների համադրման միջոցով։ Աշխատության մեջ ուշադրություն է դարձվում Sabadios-aswat անվան և կերպարի հնարավոր ծագմանը, դրա կրոնական նշանակությանը և այն մշակութային միջավայրին, որտեղ ձևավորվել ու պահպանվել են համապատասխան պատկերացումները։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում է սվանական որսորդության աստվածության կերպարը, նրա տեղը տեղական հավատալիքների համակարգում և որսի, վայրի կենդանիների ու բնության ուժերի հետ կապված դիցաբանական պատկերացումները։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս դիտարկել ոչ միայն առանձին աստվածությունների արտաքին կամ գործառութային նմանությունները, այլև դրանց հիմքում ընկած կրոնական գաղափարները, ծիսական նշանակությունը և մշակութային միջավայրի առանձնահատկությունները։ Հատուկ նշանակություն ունի այն հարցի ուսումնասիրությունը, թե արդյոք նմանությունները կարող են վկայել տարբեր ժողովուրդների միջև պատմական մշակութային փոխազդեցությունների մասին, թե դրանք կարող էին ձևավորվել անկախ՝ որսորդական հասարակություններին բնորոշ ընդհանուր պատկերացումների հիման վրա։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև անվանաբանության և լեզվական համեմատության խնդիրներին՝ փորձելով պարզել, թե անունների և դիցաբանական հասկացությունների միջև ինչպիսի կապեր կարելի է հիմնավորված կերպով հաստատել։ Հնագիտական և ազգագրական նյութերի ներգրավումը լրացնում է գրավոր աղբյուրների ուսումնասիրությունը և հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել հին կրոնական ավանդույթների մասին։ Հետազոտության կարևորությունն այն է, որ այն դիտարկում է հայկական և սվանական մշակութային նյութը ավելի լայն տարածաշրջանային համատեքստում՝ անդրադառնալով Կովկասի և հարակից տարածքների հնագույն ժողովուրդների կրոնական պատկերացումների հնարավոր փոխկապակցվածությանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է արժեքավոր լինել հայագիտության, կովկասագիտության, հին պատմության, կրոնագիտության, դիցաբանության և պատմական լեզվաբանության տեսանկյունից։ Այն կարող է հետաքրքրել մասնագետներին, հետազոտողներին, դասախոսներին և ուսանողներին, ովքեր ուսումնասիրում են հին ժողովուրդների հավատալիքները, աստվածությունների պաշտամունքը, որսորդական ավանդույթները և տարածաշրջանային մշակութային փոխազդեցությունները։

Литература

Այս աշխատությունը վերաբերում է հայ դասական պոեզիայի զարգացման մեջ առանձնահատուկ դեր ունեցող բանաստեղծ Վահան Տերյանի կյանքի, ստեղծագործական ուղու և գրական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով նրա ներդրումը հայ սիմվոլիստական պոեզիայի ձևավորման և զարգացման գործում։ Վահան Տերյանը համարվում է XX դարի սկզբի հայ գրականության ամենաազդեցիկ դեմքերից մեկը, որի ստեղծագործություններում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում սիրո, կարոտի, բնության և ներքին հոգեբանական ապրումների խորքային արտահայտումները։ Նրա պոեզիան բնորոշվում է երաժշտական լեզվով, նուրբ զգացմունքայնությամբ և պատկերային մտածողության բարձր մակարդակով, ինչը նրան առանձնացնում է իր ժամանակակիցներից և դարձնում հայ նոր գրականության նորարարական ուղղության հիմնադիրներից մեկը։ Տերյանի ստեղծագործական գործունեությունը սերտորեն կապված է նաև ազգային և հասարակական գաղափարների հետ, որտեղ անձնական ապրումները հաճախ միահյուսվում են հայրենիքի ճակատագրի, պատմական ցավի և ազգային ինքնության հարցերի հետ։ Բացի բանաստեղծական ժառանգությունից, նա կարևոր դեր է ունեցել նաև գրական քննադատության և թարգմանական գործունեության մեջ՝ նպաստելով եվրոպական սիմվոլիզմի գաղափարների տարածմանը հայ գրական միջավայրում։ Նրա կյանքը և ստեղծագործությունը ուսումնասիրության կարևոր նյութ են ինչպես գրականագիտության, այնպես էլ մշակութային պատմության համար՝ բացահայտելով հայ պոեզիայի անցումը դասական ձևերից դեպի արդիական գեղարվեստական մտածողություն։