Լուսաբեր․ չորրորդ տարի

Медицина

Աշխատությունը մասնագիտական բառացանկ է, որը ներկայացնում է հիվանդությունների անվանումներն ու դեղերի հատկություններին վերաբերող եզրույթները՝ ֆրանսերենից հայերեն թարգմանությամբ։ Այն նպատակ ունի հայերեն ընթերցողին ծանոթացնելու բժշկական և դեղագիտական բնագավառներում կիրառվող բառապաշարին՝ նպաստելով օտարալեզու մասնագիտական տերմինների իմաստի ընկալմանը և դրանց հայերեն համարժեքների գործածությանը։ Հիվանդությունների անվանումների և դեղերի հատկությունների ընդգրկումը բառացանկը դարձնում է օգտակար լեզվական ու մասնագիտական տեղեկատու՝ հատկապես բժշկական գրականության ընթերցման, թարգմանության և մասնագիտական հաղորդակցության համար։ Նման բառարանային հրատարակությունները կարևոր դեր են ունեցել հայերեն բժշկական տերմինաբանության ձևավորման և զարգացման, գիտական հասկացությունների հայերեն ներկայացման ու մասնագիտական բառապաշարի հարստացման գործում։ Դրանք նաև արտացոլում են ֆրանսերենի՝ որպես գիտական և բժշկական գրականության կարևոր լեզվի ազդեցությունը հայ կրթական ու մասնագիտական միջավայրում։ Հրատարակությունը արժեքավոր նյութ է հայ բժշկական բառարանագրության, դեղագիտական տերմինաբանության և 19-րդ դարի վերջի հայերեն մասնագիտական գրականության ուսումնասիրության համար։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է արտաքին էլեկտրաստատիկ դաշտերի կենսաբանական ազդեցությունների և դրանց առաջացման հիմքում ընկած մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կենդանի համակարգերի վրա հաստատուն էլեկտրական դաշտերի ազդեցության առանձնահատկություններն են՝ սկսած բջջային և մոլեկուլային մակարդակներից մինչև ամբողջական օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական արձագանքները։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում է, թե ինչպես կարող են արտաքին էլեկտրաստատիկ դաշտերը փոխազդել կենսաբանական թաղանթների, բջջային մակերեսների, իոնային համակարգերի և այլ կենսաբանական կառույցների հետ՝ առաջացնելով ֆիզիկական և կենսաքիմիական փոփոխություններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դաշտի ուժգնության, ազդեցության տևողության, կենսաբանական օբյեկտի առանձնահատկությունների և շրջակա միջավայրի պայմանների դերին, քանի որ այդ գործոնները կարող են էականորեն փոխել արձագանքի բնույթն ու արտահայտվածությունը։ Ուսումնասիրվում են արտաքին էլեկտրաստատիկ ազդեցությունների հնարավոր հետևանքները բջիջների ֆունկցիոնալ վիճակի, թաղանթային գործընթացների, նյութափոխանակության և ֆիզիոլոգիական ցուցանիշների վրա։ Միաժամանակ փորձ է արվում տարբերակել անմիջական ֆիզիկական ազդեցությունները երկրորդային կենսաբանական գործընթացներից և բացահայտել այն շղթաները, որոնց միջոցով արտաքին դաշտի ազդեցությունը կարող է վերածվել բջջային կամ օրգանիզմային արձագանքի։ Աշխատանքի կարևոր բաղադրիչ է նաև տարբեր փորձարարական տվյալների համադրությունը, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատել արձանագրված կենսաբանական ազդեցությունների օրինաչափությունները, վերարտադրելիությունը և դրանց հնարավոր մեխանիզմների հիմնավորվածությունը։ Նյութը հետաքրքրություն է ներկայացնում կենսաֆիզիկայի տեսանկյունից, քանի որ այն կապում է էլեկտրամագնիսական երևույթների ֆիզիկական բնույթը կենդանի համակարգերի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ հատկությունների հետ։ Ուսումնասիրությունը կարող է նշանակություն ունենալ նաև կենսաբանական և բժշկական հետազոտությունների համար՝ նպաստելով արտաքին ֆիզիկական գործոնների ազդեցության վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը և դրանց հնարավոր կիրառությունների ու սահմանափակումների ավելի լավ ըմբռնմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել կենսաֆիզիկոսների, ֆիզիկոսների, կենսաբանների, ֆիզիոլոգների, կենսաբժշկական հետազոտողների, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների և դասախոսների համար։

Литература

Աշխատությունը նվիրված է Նիկոլ Աղբալյանի գրականագիտական հայացքների համակարգված ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով նրա տեսական մոտեցումները գրականության, գեղագիտության և ազգային մշակույթի վերաբերյալ։ Վերլուծվում են նրա քննադատական սկզբունքները, գրական ստեղծագործության գնահատման չափանիշները, ինչպես նաև նրա պատկերացումները լեզվի, ոճի, ազգային ինքնության և գրական ավանդույթի փոխհարաբերությունների մասին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Աղբալյանի դերին որպես հայ գրական մտքի ձևավորող քննադատներից մեկի, որի աշխատությունները նպաստել են գրական արժեքների վերաիմաստավորմանը և նոր տեսական մոտեցումների ձևավորմանը։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է նրա գիտական ժառանգության ազդեցությունը հայ գրականագիտության զարգացման վրա՝ ընդգծելով նրա տեսական մտքի կապը ժամանակի մշակութային և հասարակական գործընթացների հետ։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է քրոնիկական սրտային անբավարարության պայմաններում սրտի խոռոչների կառուցվածքային և գործառական ցուցանիշների ժամանակային փոփոխությունների ուսումնասիրությանը՝ հիվանդության ընթացքի, հնարավոր կլինիկական ելքերի և երկարատև դեղորայքային բուժման ազդեցության գնահատման համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում սրտի վերակառուցման գործընթացներն են, որոնց ընթացքում կարող են փոփոխվել փորոքների և նախասրտերի չափերը, ծավալները, պատերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, կծկողական գործառույթը և սրտի ընդհանուր հեմոդինամիկ արդյունավետությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այդ ցուցանիշների ոչ միայն մեկանգամյա գնահատմանը, այլև դրանց դինամիկ դիտարկմանը, քանի որ ժամանակի ընթացքում արձանագրվող փոփոխությունները կարող են լրացուցիչ տեղեկություն հաղորդել հիվանդության զարգացման ուղղության և բուժման նկատմամբ օրգանիզմի արձագանքի մասին։ Քննվում է սրտի սիստոլիկ և դիաստոլիկ գործառույթների, խոռոչների ծավալային ցուցանիշների, արտամղման բնութագրերի և այլ կառուցվածքային պարամետրերի փոխկապակցվածությունը կլինիկական վիճակի հետ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գործիքային հետազոտությունների, հատկապես սրտի պատկերային գնահատման միջոցով ստացվող տվյալների նշանակությունը՝ սրտամկանի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ փոփոխությունները ժամանակի ընթացքում համեմատելու համար։ Երկարատև դեղորայքային բուժումը դիտարկվում է որպես հիվանդության ընթացքի վրա ազդող կարևոր գործոն, որի արդյունավետության գնահատման համար անհրաժեշտ է համադրել կլինիկական ախտանիշների, գործառական վիճակի և սրտի կառուցվածքային փոփոխությունների վերաբերյալ տվյալները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև այն հարցին, թե տարբեր ցուցանիշների համակցված գնահատումն ինչպես կարող է նպաստել հիվանդների ռիսկային խմբերի տարբերակմանը և հետագա բժշկական հսկողության անհատականացմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարևորվում է կլինիկական ելքերի և սրտի կառուցվածքային-գործառական փոփոխությունների միջև հնարավոր կապերի վիճակագրական վերլուծությունը՝ կանխատեսման համար առավել տեղեկատվական բնութագրերը որոշելու նպատակով։ Միաժամանակ հաշվի է առնվում, որ քրոնիկական սրտային անբավարարությունը բազմագործոն վիճակ է, և առանձին ցուցանիշը սովորաբար չի կարող ամբողջությամբ բնութագրել դրա ընթացքը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սրտաբանության, ֆունկցիոնալ ախտորոշման և կլինիկական կանխատեսման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ավելի ամբողջական գնահատել հիվանդության դինամիկան և երկարատև բուժման պայմաններում կլինիկական անբարենպաստ ելքերի ռիսկը։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է պերիմենոպաուզային տարիքի կանանց մոտ հիստերէկտոմիայից հետո ձևավորվող կլինիկական և ֆունկցիոնալ փոփոխությունների համալիր ուսումնասիրությանը և դրանց կարգավորման բժշկական մոտեցումների գնահատմանը։ Հետազոտության կենտրոնում վիրահատությունից հետո ի հայտ եկող ախտանշանների բնույթը, դրանց արտահայտվածության անհատական տարբերությունները և կնոջ ընդհանուր ինքնազգացողության ու կյանքի որակի վրա հնարավոր ազդեցությունն են։ Հիստերէկտոմիայից հետո դիտվող փոփոխությունները կարող են կապված լինել ինչպես վիրահատական միջամտության, այնպես էլ պերիմենոպաուզային շրջանում բնականորեն ընթացող հորմոնային վերակառուցումների հետ, ինչի պատճառով դրանց պատճառների և փոխկապակցվածությունների գնահատումը պահանջում է համալիր մոտեցում։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ նույնիսկ ձվարանների պահպանման դեպքում հիստերէկտոմիան որոշ կանանց մոտ կարող է կապված լինել ձվարանների ֆունկցիայի ավելի վաղ փոփոխությունների հետ, մինչդեռ ձվարանների հեռացման դեպքում հորմոնային փոփոխությունները կարող են լինել ավելի կտրուկ։ Քննության են առնվում վեգետատիվ, հոգեհուզական, նյութափոխանակային և միզասեռական համակարգի հետ կապված դրսևորումները, ինչպես նաև քնի, ֆիզիկական ինքնազգացողության և առօրյա գործունեության հնարավոր փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հիվանդների կլինիկական վիճակի, տարիքային առանձնահատկությունների, վիրահատության ծավալի, ձվարանների գործառական վիճակի և ուղեկցող գործոնների համատեղ գնահատմանը։ Աշխատանքը կարող է ընդգրկել տարբեր բուժական և վերականգնողական մոտեցումների արդյունքների համեմատական ուսումնասիրություն՝ դրանց արդյունավետությունն ու անվտանգությունը գնահատելով անհատական կլինիկական առանձնահատկությունների համատեքստում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ախտանշանների արտահայտվածության և կյանքի որակի դինամիկ գնահատումը, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ընտրված բժշկական մոտեցումների ազդեցությունը ժամանակի ընթացքում։ Կարգավորման միջոցները դիտարկվում են անհատականացված բժշկական հսկողության շրջանակում, քանի որ դրանց ընտրությունը կախված է հիվանդի առողջական վիճակից, վիրահատության առանձնահատկություններից և հնարավոր հակացուցումներից։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է գինեկոլոգիայի, գինեկոլոգիական էնդոկրինոլոգիայի և վերականգնողական բժշկության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով խորացնել պատկերացումները պերիմենոպաուզային շրջանում հիստերէկտոմիայից հետո առաջացող փոփոխությունների մասին և գիտականորեն գնահատել դրանց կառավարման հնարավորությունները։

История

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է 1991-2010 թվականներին Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև ձևավորված ու զարգացած քաղաքական համագործակցության ուսումնասիրությանը՝ դրա հիմնական փուլերի, շարժառիթների, ուղղությունների և տարածաշրջանային նշանակության համակողմանի վերլուծությամբ։ Հետազոտությունը դիտարկում է երկու պետությունների հարաբերությունները Խորհրդային Միության փլուզումից և Ադրբեջանի անկախության վերականգնումից հետո ձևավորված նոր աշխարհաքաղաքական պայմանների շրջանակում։ Այդ ժամանակաշրջանում Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունները աստիճանաբար ընդլայնվել են՝ ընդգրկելով քաղաքական, դիվանագիտական, տնտեսական, ռազմավարական և տարածաշրջանային համագործակցության տարբեր ոլորտներ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է երկու երկրների արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունների ուսումնասիրությունը և այն գործոնների բացահայտումը, որոնք նպաստել են դրանց միջև սերտ կապերի ձևավորմանը։ Քննության են առնվում պատմամշակութային, լեզվական և էթնոմշակութային ընդհանրությունները, ինչպես նաև փոխադարձ քաղաքական և տնտեսական շահերը, որոնք նշանակալի դեր են ունեցել երկկողմ հարաբերությունների զարգացման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում 1990-ական թվականների սկզբի քաղաքական գործընթացներին, երբ անկախ Ադրբեջանի համար կարևոր էր միջազգային կապերի և արտաքին քաղաքական հենարանների ձևավորումը, իսկ Թուրքիան ձգտում էր ընդլայնել իր ազդեցությունը Հարավային Կովկասում և ամրապնդել հարաբերությունները նորանկախ թյուրքալեզու պետությունների հետ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության ազդեցությանը երկկողմ հարաբերությունների վրա, քանի որ այդ խնդիրը կարևոր տեղ է զբաղեցրել Թուրքիայի և Ադրբեջանի արտաքին քաղաքական օրակարգերում և էականորեն ազդել է տարածաշրջանային փոխհարաբերությունների վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են քննարկվել սահմանների և հաղորդակցության, էներգետիկ համագործակցության, տրանսպորտային միջանցքների և տարածաշրջանային նախագծերի հարցերը, որոնք 1990-ականների վերջին և 2000-ականներին աստիճանաբար դարձան երկու երկրների ռազմավարական համագործակցության կարևոր բաղադրիչներ։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև միջազգային և տարածաշրջանային կազմակերպությունների շրջանակում Թուրքիայի ու Ադրբեջանի դիրքորոշումների փոխհամաձայնեցման, փոխադարձ քաղաքական աջակցության և արտաքին քաղաքական նախաձեռնությունների ուսումնասիրությունը։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են երկկողմ հարաբերությունները վերածվել ավելի լայն ռազմավարական գործընկերության և ինչպես են այդ հարաբերությունները ներգործել Հարավային Կովկասի ուժերի դասավորության վրա։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են համագործակցության սահմանափակումներն ու հակասությունները՝ հաշվի առնելով տարածաշրջանի այլ պետությունների շահերը, միջազգային դերակատարների ազդեցությունը և Թուրքիայի ու Ադրբեջանի արտաքին քաղաքականությունների փոփոխվող առաջնահերթությունները։ 1991-2010 թվականների ժամանակահատվածի ընտրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու հարաբերությունների ձևավորման սկզբնական փուլից մինչև ավելի ինստիտուցիոնալացված և բազմաոլորտ համագործակցության անցման գործընթացին։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, քաղաքագետներին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, տարածաշրջանային ուսումնասիրությունների հետազոտողներին, դիվանագետներին և Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական զարգացումներով հետաքրքրվող ուսանողներին ու ընթերցողներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես Թուրքիայի և Ադրբեջանի հարաբերությունների պատմական զարգացման տրամաբանությունը, դրանց քաղաքական ու ռազմավարական հիմքերը և տարածաշրջանային գործընթացների վրա ունեցած ազդեցությունը հասկանալու տեսանկյունից։