Մեծ Հայքի Այրարատ աշխարհը ըստ «Աշխարհացույց»-ի

Биология

Աշխատությունը նվիրված է կրկնվող վնասվածքների պայմաններում օրգանիզմի վերականգնողական գործընթացների փոփոխությունների և տարբեր սթրեսային գործոնների ազդեցությամբ հոմեոստազը բնութագրող ցուցանիշների դինամիկայի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում վերականգնումը դիտարկվում է որպես փոխկապակցված բջջային, հյուսվածքային, կենսաքիմիական և ֆիզիոլոգիական գործընթացների ամբողջություն, որոնց միջոցով օրգանիզմը փորձում է վերականգնել վնասված հյուսվածքների կառուցվածքն ու գործառույթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե կրկնակի վնասումը ինչպես կարող է փոխել արդեն սկսված վերականգնման բնական ընթացքը, ազդել հյուսվածքների արձագանքի վրա և փոփոխել օրգանիզմի հարմարվողական հնարավորությունները։ Քննվում են վնասվածքից հետո տարբեր ժամանակահատվածներում տեղի ունեցող փոփոխությունները՝ հնարավորություն տալով գնահատել վերականգնողական գործընթացների արագությունը, հաջորդականությունը և դրանց հնարավոր շեղումները կրկնվող ազդեցությունների պայմաններում։ Կարևորվում է նաև սթրեսային գործոնների դերը, քանի որ օրգանիզմի ընդհանուր սթրեսային արձագանքը կարող է փոխկապակցված լինել նյութափոխանակային, հորմոնային, իմունային և այլ կարգավորիչ համակարգերի գործունեության հետ։ Հետազոտության ընթացքում կարող են գնահատվել արյան և այլ կենսաբանական նյութերի համապատասխան կենսաքիմիական ու ֆիզիոլոգիական ցուցանիշները՝ պարզելու համար ներքին միջավայրի կայունության փոփոխությունների բնույթը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում այն ցուցանիշներին, որոնք կարող են արտացոլել նյութափոխանակության, բորբոքային արձագանքի, օքսիդավերականգնման գործընթացների և օրգանիզմի ընդհանուր հարմարվողական վիճակի փոփոխությունները։ Համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու առաջնային և կրկնվող վնասվածքներից հետո դիտվող տարբերությունները, ինչպես նաև որոշելու սթրեսային ազդեցության հնարավոր նշանակությունը վերականգնման տարբեր փուլերում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է վերականգնողական գործընթացների և հոմեոստատիկ փոփոխությունների միջև փոխկապակցվածության բացահայտումը՝ հասկանալու համար, թե օրգանիզմի համակարգային արձագանքը որքանով է կապված տեղային հյուսվածքային վերականգնման ընթացքի հետ։ Կարևորվում է ժամանակային դինամիկայի ուսումնասիրությունը, քանի որ առանձին ցուցանիշների փոփոխությունները կարող են տարբեր փուլերում ունենալ տարբեր բնույթ և նշանակություն։ Նման հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել կրկնվող վնասումների դեպքում օրգանիզմի հարմարվողական և վերականգնողական հնարավորությունների մասին, ինչպես նաև գնահատել երկարատև կամ կրկնվող սթրեսի ազդեցությունը ֆիզիոլոգիական հավասարակշռության վրա։ Աշխատանքը կարող է ունենալ հիմնարար նշանակություն վերականգնողական կենսաբանության և ախտաֆիզիոլոգիայի համար՝ նպաստելով վնասվածքների նկատմամբ օրգանիզմի համալիր արձագանքի մեխանիզմների ուսումնասիրմանը։ Այն կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել ֆիզիոլոգիայի, ախտաֆիզիոլոգիայի, վերականգնողական կենսաբանության և փորձարարական բժշկության ոլորտներում աշխատող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է տնտեսական բարեփոխումների նպատակների, ուղղությունների և դրանց իրականացման գործընթացում պետության դերակատարության ուսումնասիրությանը՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետության տնտեսական համակարգի օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում տնտեսության կառուցվածքային վերափոխումների անհրաժեշտությունը, պետական կարգավորման և շուկայական մեխանիզմների հարաբերակցությունը, ինչպես նաև սոցիալ-տնտեսական զարգացման նպատակներին հասնելու համար կիրառվող քաղաքականության ընդհանուր սկզբունքներն են։ Քննության են առնվում տնտեսական բարեփոխումների այնպիսի նպատակներ, ինչպիսիք են արտադրության արդյունավետության բարձրացումը, տնտեսական աճի խթանումը, զբաղվածության ընդլայնումը, ներդրումային ակտիվության բարելավումը, մրցակցային միջավայրի զարգացումը և բնակչության սոցիալական պաշտպանության ապահովումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պետության՝ որպես տնտեսական քաղաքականություն մշակող, հանրային ռեսուրսներ կառավարող և տնտեսական հարաբերությունների ինստիտուցիոնալ պայմաններ ձևավորող սուբյեկտի գործառույթներին։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել պետական և մասնավոր հատվածների հարաբերակցության, սեփականության կառուցվածքի փոփոխությունների, պետական ձեռնարկությունների վերափոխման, ֆինանսական համակարգի զարգացման և տնտեսության տարբեր ոլորտներում կարգավորման մեխանիզմների ուսումնասիրություն։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հարկաբյուջետային, դրամավարկային, ներդրումային և սոցիալական քաղաքականությունների փոխկապակցվածությունը տնտեսական բարեփոխումների ընդհանուր ռազմավարության հետ։ Իրանի տնտեսության օրինակով կարող են դիտարկվել նաև բնական ռեսուրսներից ստացվող եկամուտների նշանակությունը, տնտեսության բազմազանեցման անհրաժեշտությունը, մասնավոր ձեռնարկատիրության զարգացման պայմանները և արտաքին տնտեսական հարաբերությունների ազդեցությունը ներքին տնտեսական գործընթացների վրա։ Բարեփոխումների արդյունավետությունը դիտարկվում է ոչ միայն մակրոտնտեսական ցուցանիշների փոփոխության, այլև եկամուտների բաշխման, զբաղվածության, սոցիալական կայունության և բնակչության բարեկեցության տեսանկյունից։ Առանձին ուշադրություն կարող է հատկացվել պետական միջամտության սահմանների և շուկայական ինքնակարգավորման հնարավորությունների վերաբերյալ տեսական մոտեցումների համեմատությանը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է տնտեսական քաղաքականության, պետական կարգավորման, զարգացման տնտեսագիտության և ինստիտուցիոնալ տնտեսագիտության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել տնտեսական բարեփոխումների նպատակների ձևավորման տրամաբանությունը և պետության գործառույթների նշանակությունը կառուցվածքային ու սոցիալ-տնտեսական վերափոխումների իրականացման ընթացքում։

Культура

Աշխատությունը մատենագիտական տեղեկատու բնույթի հրատարակություն է, որը նվիրված է մշակույթի և արվեստի տարբեր ոլորտներին վերաբերող նոր գրականության համակարգված ներկայացմանը։ Այն նպատակ ունի ընթերցողին, հետազոտողին և մասնագետին հնարավորություն տալու արագ կողմնորոշվել տվյալ ժամանակահատվածում հրատարակված գրքերի, հոդվածների, ժողովածուների և այլ գիտական ու մշակութային նյութերի մեջ։ Մատենագիտական ցանկում ընդգրկված աղբյուրները կարող են վերաբերել կերպարվեստին, երաժշտությանը, թատրոնին, կինոյին, ճարտարապետությանը, մշակույթի պատմությանը, արվեստագիտությանը և հարակից բնագավառներին՝ ձևավորելով մշակութային ժառանգության և ժամանակակից արվեստի վերաբերյալ գրականության բազմաբնույթ պատկեր։ Աշխատության հիմնական արժեքը նյութի համակարգված դասակարգման և որոնումը հեշտացնող մատենագիտական տվյալների ներկայացման մեջ է։ Նման ցանկը հնարավորություն է տալիս հետևելու մշակույթի և արվեստի ուսումնասիրության նոր ուղղություններին, բացահայտելու տվյալ ժամանակաշրջանում հրատարակված կարևոր աշխատությունները և կազմելու հետագա հետազոտությունների համար անհրաժեշտ գրականության շրջանակը։ Այն կարող է օգտագործվել ինչպես ակադեմիական ուսումնասիրությունների և գիտական աշխատանքների նախապատրաստման, այնպես էլ դասավանդման, գրադարանային աշխատանքի և ինքնակրթության նպատակներով։ Հրատարակությունը հատկապես օգտակար է արվեստաբանների, մշակութաբանների, գրականագետների, երաժշտագետների, թատերագետների, հետազոտողների, ուսանողների, դասախոսների և գրադարանների մասնագետների համար։ Միաժամանակ այն արժեքավոր տեղեկատու աղբյուր է մշակութային կյանքով և արվեստի տարբեր դրսևորումներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար, քանի որ մեկտեղում և համակարգում է թեմատիկորեն լայն շրջանակ ընդգրկող գրականության մասին անհրաժեշտ մատենագիտական տեղեկությունները։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է Լևոն Շանթի մանկավարժական հայացքների ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով նրա պատկերացումները կրթության, դաստիարակության, ուսուցման նպատակների և անհատի ձևավորման գործընթացի վերաբերյալ։ Հետազոտությունը Շանթի գործունեությունը դիտարկում է ոչ միայն որպես գրողի և մտավորականի, այլև որպես կրթական գործչի, որի գաղափարները ձևավորվել են հայ հասարակության կրթական ու ազգային խնդիրների բարդ պատմական պայմաններում։ Նրա մանկավարժական մոտեցումների հիմքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում անհատի բազմակողմանի զարգացման գաղափարը, որի շրջանակում կրթությունը պետք է նպաստի ոչ միայն գիտելիքների փոխանցմանը, այլև մարդու մտավոր, բարոյական, կամային և սոցիալական հատկանիշների ձևավորմանը։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել երեխայի և երիտասարդի դաստիարակության վերաբերյալ Շանթի պատկերացումները, ուսուցչի դերը կրթական գործընթացում, դպրոցական միջավայրի նշանակությունը և ուսուցման մեթոդների նկատմամբ նրա մոտեցումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցչի անձին, քանի որ մանկավարժի գիտելիքները, բարոյական կերպարը, վերաբերմունքը աշակերտի նկատմամբ և սեփական օրինակը կարող են էական ազդեցություն ունենալ դաստիարակության արդյունավետության վրա։ Շանթի հայացքներում կրթությունը կարող է դիտարկվել որպես անհատի ինքնուրույն մտածողության և պատասխանատվության զարգացման միջոց, այլ ոչ թե միայն պատրաստի գիտելիքների մեխանիկական յուրացման գործընթաց։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ազգային կրթության խնդրին։ Հայ ժողովրդի պատմական և մշակութային առանձնահատկությունների պայմաններում կրթության կարևոր նպատակներից մեկը ազգային ինքնագիտակցության, լեզվի և մշակութային ժառանգության պահպանման ու փոխանցման խթանումն էր։ Այս տեսանկյունից մանկավարժական գործընթացը կապվում է անհատի և հասարակության զարգացման ավելի լայն խնդիրների հետ։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը կարող է դիտարկել Շանթի մոտեցումները համամարդկային արժեքների, բարոյական դաստիարակության և ազատ անհատականության ձևավորման տեսանկյունից։ Նրա գաղափարներում կրթության նպատակը կարող է ներկայացվել որպես գիտակից, ինքնուրույն և հասարակության նկատմամբ պատասխանատու անհատի ձևավորում։ Կարևոր թեմա է նաև երեխայի անհատական առանձնահատկությունների հաշվառումը։ Ուսուցման արդյունավետությունը պայմանավորվում է սովորողի տարիքային, հոգեբանական և մտավոր հնարավորությունների ըմբռնմամբ, ինչի շնորհիվ մանկավարժական ազդեցությունը կարող է դառնալ առավել նպատակային և արդյունավետ։ Հետազոտությունը կարող է ներառել Շանթի մանկավարժական գործունեության և տեսական պատկերացումների համադրական վերլուծություն՝ դրանք կապելով իր ժամանակաշրջանի հայ և եվրոպական կրթական մտքի զարգացումների հետ։ Այդպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս գնահատել նրա մանկավարժական գաղափարների ինքնատիպությունը և դրանց պատմական նշանակությունը։ Աշխատության արդյունքները կարող են արժեքավոր լինել հայ մանկավարժական մտքի պատմության ուսումնասիրության համար և ցույց տալ, թե ինչպես են կրթության, դաստիարակության և ազգային զարգացման խնդիրները փոխկապակցվել XX դարի հայ մտավորականության շրջանում։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել մանկավարժներին, կրթության պատմաբաններին, գրականագետներին, փիլիսոփաներին, հայագետներին և Լևոն Շանթի ստեղծագործական ու հասարակական ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է Շանթի մանկավարժական հայացքները որպես հայ կրթական մտքի կարևոր բաղադրիչ՝ ընդգծելով անհատի ամբողջական զարգացման, գիտակցված ուսուցման, բարոյական դաստիարակության, ուսուցչի պատասխանատվության և ազգային կրթության նշանակությունը։

Математика

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է մետաղական նանոմասնիկների համալիրներում առաջացող պլազմոնային երևույթների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով նանոմաշտաբում լույսի և նյութի փոխազդեցության առանձնահատկությունների վրա։ Հետազոտության հիմքում ընկած է մետաղական նանոմասնիկների մակերևութային պլազմոնային ռեզոնանսի երևույթը, որի դեպքում էլեկտրամագնիսական ճառագայթման ազդեցությամբ մասնիկի ազատ էլեկտրոնների կոլեկտիվ տատանումները կարող են առաջացնել յուրահատուկ օպտիկական հատկություններ։ Աշխատությունը ուսումնասիրում է ոչ թե մեկուսացված նանոմասնիկների, այլ դրանց փոխկապակցված համալիրների վարքագիծը, որտեղ մասնիկների միջև էլեկտրամագնիսական փոխազդեցությունները կարող են էապես փոխել համակարգի սպեկտրային և օպտիկական բնութագրերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նանոմասնիկների չափի, ձևի, փոխադարձ հեռավորության, տարածական դասավորվածության և նյութական կազմի ազդեցությանը պլազմոնային ռեզոնանսների ձևավորման վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել օպտիկական կլանման, ցրման և էլեկտրամագնիսական դաշտի ուժեղացման երևույթները, ինչպես նաև նանոմասնիկների միջև առաջացող ուժեղ տեղային դաշտերը։ Նման երևույթների ուսումնասիրությունը կարևոր է, քանի որ նանոմասնիկների համալիրներում պլազմոնային փոխազդեցությունները կարող են առաջացնել նոր օպտիկական հատկություններ, որոնք բացակայում են առանձին մասնիկների դեպքում։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տեսական մոդելավորում և համակարգչային հաշվարկներ՝ տարբեր երկրաչափական և նյութական պարամետրերի պայմաններում պլազմոնային համակարգերի վարքագիծը կանխատեսելու համար, ինչպես նաև փորձարարական սպեկտրոսկոպիական մեթոդներ՝ տեսական արդյունքները ստուգելու նպատակով։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նանոմասնիկների համալիրների կառուցվածքի և դրանց օպտիկական արձագանքի միջև կապի բացահայտմանը։ Ստացված արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ մակերևութային ուժեղացված սպեկտրոսկոպիայի, քիմիական և կենսաբանական սենսորների, նանոֆոտոնիկայի, օպտոէլեկտրոնիկայի և այլ առաջադեմ տեխնոլոգիաների զարգացման համար։ Պլազմոնային երևույթների վերահսկման հնարավորությունը կարող է թույլ տալ ստեղծել ավելի զգայուն և ընտրողական նանոմաշտաբային օպտիկական սարքեր ու սենսորային համակարգեր։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ֆիզիկոսներին, նյութագետներին, նանոտեխնոլոգիայի և նանոպլազմոնիկայի մասնագետներին, քիմիկոսներին, օպտիկայի ոլորտի հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է մետաղական նանոմասնիկների համալիրներում պլազմոնային փոխազդեցությունների և դրանցից բխող օպտիկական երևույթների ուսումնասիրություն՝ շեշտադրելով նանոկառուցվածքի, մասնիկների փոխազդեցության և էլեկտրամագնիսական հատկությունների միջև փոխկապակցվածությունը։

Сельское хозяйство

Այս աշխատությունը ներկայացնում է գյուղատնտեսության ոլորտում նոր լույս տեսած գրքերի տեղեկատու-մատենագիտական ցանկը՝ նպատակ ունենալով համակարգված կերպով ներկայացնել արդի գիտական և կիրառական հրապարակումները։ Նյութը ընդգրկում է բուսաբուծությանը, անասնաբուծությանը, հողագիտությանը, ագրոտեխնոլոգիաներին, բույսերի պաշտպանության միջոցներին, ոռոգման համակարգերին և գյուղատնտեսական տնտեսագիտությանը նվիրված նոր գրքեր, որոնք արտացոլում են ոլորտի ժամանակակից զարգացման միտումները և նորարարական մոտեցումները։ Ցանկում ներառված հրատարակությունները դասակարգված են ըստ թեմատիկ ուղղությունների՝ հնարավորություն տալով արագ կողմնորոշվել գիտական և մասնագիտական տեղեկատվության բազմազանության մեջ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կայուն գյուղատնտեսության, կլիմայական փոփոխությունների պայմաններում արտադրողականության բարձրացման, օրգանական գյուղատնտեսության և ագրոտեխնոլոգիական նոր լուծումների վերաբերյալ աշխատանքներին։ Աշխատությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական աղբյուր հետազոտողների, ուսանողների և ոլորտի մասնագետների համար՝ նպաստելով գյուղատնտեսական գիտության նոր գրականության հասանելիությանը և կիրառական նշանակության բարձրացմանը։