Նար-Դոս Զազունյան

Информатика

Աշխատությունը նվիրված է վիճակագրական հիպոթեզների հուսալի հայտնաբերման և տարբերակման երկփուլ մեթոդների ուսումնասիրությանը այնպիսի մոդելների համար, որոնք նկարագրվում են հավանականային բաշխումների մի քանի ընտանիքներով։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է որոշումների ընդունման խնդիր, երբ դիտարկվող տվյալների հիմքում ընկած հավանականային մոդելը նախապես ամբողջությամբ հայտնի չէ, և անհրաժեշտ է սահմանված այլընտրանքներից որոշել տվյալներին առավել համապատասխանող հիպոթեզը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում երկփուլ ընթացակարգերի կառուցմանը, որոնց դեպքում առաջին փուլում կատարվում է նախնական վիճակագրական գնահատում կամ հնարավոր հիպոթեզների շրջանակի սահմանափակում, իսկ երկրորդ փուլում՝ լրացուցիչ տեղեկատվության հիման վրա առավել ճշգրիտ տարբերակում և վերջնական որոշման ընդունում։ Նման կառուցվածքը կարող է հնարավորություն տալ արդյունավետորեն բաշխելու դիտարկումների կամ հաշվարկային ռեսուրսների օգտագործումը և նվազեցնելու սխալ որոշումների հավանականությունը։ Քննվում են այն դեպքերը, երբ յուրաքանչյուր հիպոթեզ կարող է կապված լինել ոչ թե մեկ որոշակի բաշխման, այլ պարամետրերով կամ այլ բնութագրերով տարբերվող բաշխումների ամբողջ ընտանիքի հետ։ Այդ պայմաններում կարևոր խնդիր է դառնում որոշման կանոնների ձևավորումը՝ հաշվի առնելով մոդելի անորոշությունը և տարբեր ընտանիքների միջև հնարավոր վիճակագրական նմանությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է առաջին և երկրորդ տեսակի սխալների, ճիշտ հայտնաբերման հավանականության և որոշման հուսալիության գնահատումը։ Ուսումնասիրվում են նաև ընտրանքի ծավալի, դիտարկումների քանակի և փուլերի միջև տեղեկատվության բաշխման ազդեցությունները վերջնական արդյունքի վրա։ Կարևորվում է այնպիսի չափանիշների մշակումը, որոնց միջոցով հնարավոր է համեմատել տարբեր երկփուլ ռազմավարությունների արդյունավետությունը և ընտրել տվյալ խնդրի համար նպատակահարմար որոշման ընթացակարգ։ Առանձին ուշադրություն կարող է հատկացվել պարամետրային անորոշությանը, սահմանային դեպքերին և այն իրավիճակներին, երբ տարբեր հիպոթեզներին համապատասխանող բաշխումները միմյանցից դժվար են տարբերակվում։ Մաթեմատիկական վերլուծության հետ մեկտեղ հնարավոր է կիրառել համակարգչային մոդելավորում՝ տարբեր հավանականային պայմաններում առաջարկվող մեթոդների վարքագիծը գնահատելու և տեսական արդյունքները ստուգելու համար։ Բազմաթիվ բաշխումների ընտանիքների միաժամանակյա դիտարկումը խնդիրը դարձնում է առավել ընդհանրական և հնարավորություն է տալիս մշակված մոտեցումները կիրառել տարբեր բնույթի պատահական տվյալների նկատմամբ։ Նման մեթոդները կարող են նշանակություն ունենալ վիճակագրական ճանաչման, ազդանշանների հայտնաբերման, տեխնիկական ախտորոշման, տվյալների դասակարգման և անորոշության պայմաններում որոշումների ընդունման խնդիրներում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել մաթեմատիկական վիճակագրության, հավանականությունների տեսության, վիճակագրական որոշումների տեսության և կիրառական մաթեմատիկայի ոլորտներում աշխատող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում հիփոթեքային վարկերի շուկայի զարգացման հիմնախնդիրների և կատարելագործման ուղիների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ գնահատելով դրա դերը բնակարանային ֆինանսավորման համակարգի, ֆինանսական շուկայի զարգացման և տնտեսական աճի խթանման գործում։ Վերլուծվում են հիփոթեքային վարկավորման գործող մեխանիզմները, շուկայի կառուցվածքը, վարկավորման պայմանները, տոկոսադրույքների ձևավորման գործոնները և ֆինանսական հաստատությունների դերակատարությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բնակչության համար հիփոթեքային վարկերի հասանելիությանը, վարկային ռիսկերի կառավարմանը, պետական աջակցության ծրագրերի արդյունավետությանը և բնակարանային շուկայի զարգացման փոխազդեցությանը ֆինանսական համակարգի հետ։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է միջազգային փորձի կիրառելիությունը ՀՀ պայմաններում, երկրորդային հիփոթեքային շուկայի զարգացման հնարավորությունները և իրավակարգավորման կատարելագործման ուղղությունները։ Աշխատությունը ներկայացնում է վերլուծական եզրակացություններ և գործնական առաջարկություններ, որոնք կարող են նպաստել հիփոթեքային շուկայի կայուն զարգացմանը, ֆինանսական համակարգի ամրապնդմանը և բնակարանային ֆինանսավորման արդյունավետության բարձրացմանը։

Сельское хозяйство

Աշխատությունը նվիրված է վիրուսազերծ կարտոֆիլի սորտաթարմացման օպտիմալ ժամկետների ուսումնասիրությանը Արարատյան հարթավայրի նախալեռնային գոտու պայմաններում։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են կարտոֆիլի սերմնանյութի առողջական վիճակի պահպանման, վիրուսային վարակների տարածման և սորտային հատկությունների երկարաժամկետ պահպանման հետ կապված խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վիրուսազերծ տնկանյութի կիրառման արդյունավետությանը, սորտաթարմացման ժամանակահատվածի ընտրությանը և տեղական հողակլիմայական պայմանների ազդեցությանը կարտոֆիլի աճի, զարգացման ու բերքատվության վրա։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են տարբեր ժամկետներում սորտաթարմացման իրականացման արդյունքները, բույսերի վեգետատիվ զարգացման առանձնահատկությունները, հիվանդությունների նկատմամբ կայունությունը, պալարների որակական ցուցանիշներն ու բերքատվության փոփոխությունները։ Կարևորվում է այնպիսի ժամկետի որոշումը, որը հնարավորություն կտա նվազեցնել վիրուսային վարակների կուտակման և սերմնանյութի կենսաբանական որակի անկման ռիսկը՝ միաժամանակ պահպանելով սորտի արտադրական հատկանիշները։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ կարտոֆիլի առողջ սերմնանյութի արտադրության և վերարտադրության, սորտային պաշարների արդյունավետ օգտագործման, բերքատվության բարձրացման և տարածաշրջանի պայմաններին համապատասխան սերմարտադրական համակարգերի կատարելագործման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել գյուղատնտեսներին, բուսաբույծներին, բույսերի պաշտպանության և բուսական վիրուսաբանության մասնագետներին, սերմնարտադրությամբ զբաղվող տնտեսություններին, հետազոտողներին և գյուղատնտեսական բուհերի ուսանողներին։

Другие предметы

Այս գիրքը նախատեսված է խմբերի տեսության հիմունքների և կիրառական խնդիրների համակարգված ուսումնասիրության համար՝ ներկայացնելով թե՛ տեսական նյութը, թե՛ մեծ քանակությամբ վարժություններ՝ թեմայի խորացված յուրացման նպատակով։ Գրքում անդրադարձ է կատարվում խմբերի հիմնական հատկություններին, ենթախմբերին, ցիկլիկ և վերջավոր խմբերին, գեներատորներին և հարաբերություններին, ինչպես նաև հոմոմորֆիզմների ու իզոմորֆիզմների գաղափարներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Լագրանժի թեորեմին, նորմալ ենթախմբերին և ֆակտոր խմբերին, որոնք կարևոր դեր ունեն ալգեբրայի կառուցվածքային ուսումնասիրության մեջ։ Խնդիրների բաժինը ներառում է տարբեր բարդության վարժություններ՝ սկսած հիմնական հաշվարկներից մինչև ավելի խորքային ապացուցողական առաջադրանքներ, որոնք նպաստում են տրամաբանական մտածողության և ալգեբրական ինտուիցիայի զարգացմանը։ Գիրքը օգտակար է մաթեմատիկայի ուսանողների, դասախոսների և ալգեբրայի հետազոտությամբ հետաքրքրվողների համար՝ ապահովելով ամուր հիմք խմբերի տեսության ուսումնասիրության և կիրառման համար։

Право

Գիտական աշխատանքը նվիրված է մարդու կյանքի իրավունքի քրեաիրավական պաշտպանության ուսումնասիրությանը՝ սահմանադրական իրավունքի և քրեական օրենսդրության փոխկապակցվածության համատեքստում։ Կյանքի իրավունքը մարդու հիմնարար և անօտարելի իրավունքներից է, որի պաշտպանությունը պետության իրավական համակարգի կարևորագույն խնդիրներից է։ Աշխատության կենտրոնում այն հարցն է, թե ինչպիսի սահմանադրաիրավական երաշխիքներով է ամրագրվում մարդու կյանքի իրավունքը, և ինչպես են այդ երաշխիքները կոնկրետացվում քրեական իրավունքի նորմերով։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել կյանքի իրավունքի հասկացությունը, դրա իրավական բնույթը, պաշտպանության սահմանները և պետության պարտավորությունները՝ մարդու կյանքը ապօրինի ոտնձգություններից պաշտպանելու ուղղությամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ կյանքի իրավունքի պաշտպանությունը չի սահմանափակվում միայն կյանքին ուղղված հանցագործությունների համար պատիժ սահմանելով։ Պետությունը պետք է նաև ստեղծի այնպիսի իրավական և ինստիտուցիոնալ մեխանիզմներ, որոնք կանխարգելում, բացահայտում և արդյունավետորեն քննում են մարդու կյանքին սպառնացող ոտնձգությունները։ Քրեական իրավունքի տեսանկյունից առանցքային նշանակություն ունեն կյանքի դեմ ուղղված հանցագործությունների իրավական բնութագրերը, դրանց օբյեկտը, օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմերը, հանցագործության սուբյեկտը, ինչպես նաև պատասխանատվությունը ծանրացնող կամ մեղմացնող հանգամանքները։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել սպանության տարբեր դրսևորումները, անզգուշությամբ մահ պատճառելը և կյանքի դեմ ուղղված այլ արարքներ՝ դրանց իրավական որակավորման առանձնահատկությունների բացահայտմամբ։ Կարևոր է նաև կյանքի իրավունքի և այլ հիմնարար իրավունքների հարաբերակցության հարցը, քանի որ որոշ քրեաիրավական իրավիճակներում անհրաժեշտ է սահմանազատել կյանքի պաշտպանության իրավական պահանջները ինքնապաշտպանության, ծայրահեղ անհրաժեշտության և այլ իրավաչափ գործողությունների հետ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև միջազգային իրավական չափանիշներին և մարդու իրավունքների պաշտպանության միջազգային մեխանիզմներին, որոնց շրջանակում կյանքի իրավունքը դիտարկվում է որպես ժողովրդավարական և իրավական պետության հիմնարար արժեք։ Այդ համատեքստում կարևոր են կյանքի կամայական զրկման անթույլատրելիությունը, արդյունավետ քննության պահանջը և պետության դրական պարտավորությունները։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է գործող քրեական օրենսդրության արդյունավետության գնահատումը և այն խնդիրների բացահայտումը, որոնք կարող են առաջանալ կյանքի դեմ ուղղված հանցագործությունների իրավական որակավորման կամ դրանց քննության ընթացքում։ Կարող են ներկայացվել նաև օրենսդրության կատարելագործման և քրեաիրավական պաշտպանության արդյունավետության բարձրացման առաջարկություններ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը մարդու կյանքի իրավունքը դիտարկում է որպես սահմանադրական արժեք, որի իրական պաշտպանությունն ապահովվում է սահմանադրական երաշխիքների, քրեական իրավունքի նորմերի և իրավակիրառական արդյունավետ մեխանիզմների համակցությամբ։ Թեման ունի ինչպես տեսական, այնպես էլ գործնական նշանակություն, քանի որ կյանքի իրավունքի արդյունավետ քրեաիրավական պաշտպանությունը պետության իրավական համակարգի կայացածության և մարդու իրավունքների նկատմամբ հարգանքի կարևոր ցուցանիշներից է։

Химия

Աշխատությունը նվիրված է ֆունկցիոնալացված տրիֆենիլֆոսֆոնիումային աղերի և դրանց համապատասխան դիֆենիլֆոսֆորիլային միացությունների ստացման մեթոդների մշակմանը, սինթեզի օրինաչափությունների բացահայտմանը և ստացված նյութերի կառուցվածքային ու ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է ֆոսֆոր պարունակող օրգանական միացությունների նպատակային կառուցման վրա՝ ելանյութերի ընտրության, ռեակցիայի պայմանների և մոլեկուլում տարբեր ֆունկցիոնալ խմբերի առկայության ազդեցության գնահատմամբ։ Տրիֆենիլֆոսֆոնիումային աղերը դիտարկվում են որպես օրգանական սինթեզի կարևոր միջանկյալ նյութեր, որոնց կառուցվածքային առանձնահատկությունները հնարավորություն են տալիս իրականացնել տարբեր տեսակի քիմիական փոխակերպումներ և ստանալ նոր ածանցյալներ։ Քննության են առնվում դրանց առաջացման մեխանիզմները, համապատասխան ֆոսֆոր պարունակող ռեագենտների և օրգանական սուբստրատների փոխազդեցությունները, ինչպես նաև փոխարինիչների բնույթի ազդեցությունը ռեակցիաների ընթացքի և վերջնական արգասիքների ելքի վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ֆունկցիոնալ խմբերի ներմուծմանը, քանի որ դրանց տեսակը և դիրքը կարող են էապես փոխել ստացվող միացությունների ռեակցունակությունը, կայունությունը և հետագա քիմիական փոխակերպումների հնարավորությունները։ Ուսումնասիրվում են այն պայմանները, որոնցում հնարավոր է բարձր ընտրողականությամբ ստանալ նպատակային ֆոսֆոնիումային աղեր՝ նվազեցնելով կողմնակի ռեակցիաների և անցանկալի արգասիքների առաջացումը։ Այդ նպատակով դիտարկվում են լուծիչի բնույթի, ջերմաստիճանի, ռեագենտների հարաբերակցության, ռեակցիայի տևողության և այլ տեխնոլոգիական գործոնների ազդեցությունները։ Կարևորվում է նաև ստացված նյութերի առանձնացման և մաքրման արդյունավետ մեթոդների ընտրությունը, քանի որ միացությունների մաքրությունը որոշիչ նշանակություն ունի դրանց կառուցվածքի հաստատման և հետագա փոխակերպումների ուսումնասիրության համար։ Առանձին ուղղություն է համապատասխան դիֆենիլֆոսֆորիլային ածանցյալների ստացումը։ Քննության են առնվում ֆոսֆոնիումային համակարգերի և ֆոսֆորիլային միացությունների միջև կառուցվածքային ու քիմիական փոխկապակցվածությունները, ինչպես նաև այն ռեակցիաները, որոնց միջոցով հնարավոր է անցում կատարել մի տեսակի ֆոսֆորօրգանական կառուցվածքից մյուսին։ Ուսումնասիրվում է ֆոսֆորի ատոմի շրջապատի փոփոխության ազդեցությունը մոլեկուլի ընդհանուր էլեկտրոնային կառուցվածքի, կայունության և ռեակցունակության վրա։ Դիֆենիլֆոսֆորիլային խմբի առկայությունը կարող է պայմանավորել միացությունների հատուկ քիմիական հատկություններ և հնարավորություն տալ դրանք օգտագործել հետագա բազմափուլ օրգանական սինթեզներում։ Հատուկ նշանակություն է տրվում սինթեզված նյութերի կառուցվածքի հաստատմանը։ Այդ նպատակով կիրառվող սպեկտրային և ֆիզիկաքիմիական հետազոտությունները հնարավորություն են տալիս պարզել մոլեկուլներում ֆունկցիոնալ խմբերի առկայությունը, ֆոսֆորի ատոմի քիմիական միջավայրը և ստացված միացությունների համապատասխանությունը նախատեսված կառուցվածքներին։ Միջուկային մագնիսական ռեզոնանսի սպեկտրադիտումը հատկապես կարևոր է ֆոսֆորօրգանական միացությունների հետազոտության համար, քանի որ տարբեր միջուկների սպեկտրային տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս մանրամասն գնահատել մոլեկուլի կառուցվածքը։ Ինֆրակարմիր սպեկտրադիտման և այլ վերլուծական մեթոդների միջոցով հնարավոր է բացահայտել բնորոշ ֆունկցիոնալ խմբերը և հետևել ելանյութերի՝ վերջնական արգասիքների փոխակերպմանը։ Անհրաժեշտության դեպքում կառուցվածքային տվյալները կարող են լրացվել տարրային վերլուծությամբ, զանգվածային սպեկտրաչափությամբ և այլ ֆիզիկաքիմիական մեթոդներով։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում կառուցվածք-ռեակցունակություն կապի բացահայտմանը։ Տարբեր էլեկտրոնատու կամ էլեկտրոնակցեպտոր փոխարինիչների առկայությունը կարող է ազդել ֆոսֆոր պարունակող կենտրոնի և մոլեկուլի մյուս ռեակցիոն հատվածների հատկությունների վրա։ Համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս որոշել, թե կառուցվածքային փոփոխությունները ինչպես են անդրադառնում ռեակցիայի արագության, ընտրողականության, ստացվող արգասիքների կայունության և հետագա ֆունկցիոնալացման հնարավորությունների վրա։ Նման օրինաչափությունների բացահայտումը կարևոր է նոր միացությունների նպատակային սինթեզի համար, քանի որ թույլ է տալիս նախապես գնահատել որոշակի կառուցվածքով նյութերի ստացման առավել արդյունավետ ուղիները։ Քննության են առնվում նաև ֆոսֆոնիումային աղերի կիրառման հնարավորությունները ածխածին-ածխածին կապերի ձևավորման ռեակցիաներում։ Ֆոսֆորօրգանական ռեագենտները լայնորեն օգտագործվում են օրգանական քիմիայում՝ կառուցվածքային բարդության տարբեր աստիճան ունեցող մոլեկուլների ստացման համար, և ֆունկցիոնալացված ածանցյալների ստեղծումը կարող է ընդլայնել նման փոխակերպումների շրջանակը։ Ֆունկցիոնալ խմբերի պահպանման և հետագա ընտրողական փոխակերպման հնարավորությունը հատկապես կարևոր է բազմափուլ սինթեզներում, որտեղ յուրաքանչյուր փուլ պետք է իրականացվի առանց մոլեկուլի մյուս ռեակցունակ հատվածների անցանկալի փոփոխության։ Դիտարկվում է նաև նոր ֆոսֆորօրգանական միացությունների սինթետիկ ներուժը՝ որպես ավելի բարդ օրգանական կառուցվածքների ստացման ելանյութեր կամ միջանկյալ նյութեր։ Դրանց կիրառումը կարող է հնարավորություն տալ ձևավորել նոր կապեր, փոխակերպել ֆունկցիոնալ խմբերը և կառուցել տարբեր ածխածնային կմախքներ։ Առանձին կարևորություն ունի սինթեզի մեթոդների վերարտադրելիությունը և նպատակային նյութերի բարձր ելքի ապահովումը։ Փորձարարական պայմանների համակարգված փոփոխությունը և ստացված արդյունքների համեմատությունը հնարավորություն են տալիս ընտրել առավել արդյունավետ պայմանները և մշակել տարբեր կառուցվածք ունեցող ածանցյալների ստացման ընդհանուր մոտեցումներ։ Այսպիսի ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն առանձին նոր նյութերի սինթեզի, այլև ֆոսֆորօրգանական միացությունների ռեակցունակության ընդհանուր օրինաչափությունների պարզաբանման տեսանկյունից։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նոր ֆունկցիոնալացված ֆոսֆոր պարունակող միացությունների ստացմամբ, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունների բացահայտմամբ և սինթետիկ փոխակերպումների հնարավորությունների ընդլայնմամբ։ Ստացված արդյունքները կարող են հիմք ծառայել ֆոսֆորօրգանական քիմիայի հետագա ուսումնասիրությունների և նպատակային հատկություններով նոր օրգանական նյութերի ստեղծման համար։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը կապված է նման միացությունների՝ նուրբ օրգանական սինթեզում, նյութագիտության, կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի որոնման և այլ քիմիական տեխնոլոգիաների շրջանակներում որպես միջանկյալ կամ ֆունկցիոնալ նյութեր օգտագործելու հնարավորությունների հետ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել օրգանական և ֆոսֆորօրգանական քիմիայի, սինթետիկ քիմիայի, դեղագործական քիմիայի և նյութագիտության ոլորտների հետազոտողների, քիմիկոսների, դասախոսների և ուսանողների համար։