Некоторые проблемы статистической физики неупорядоченных систем физической теории информации

Биология

Աշխատությունը նվիրված է սովորական ցորենի՝ Triticum aestivum L. տեսակի աճի, նյութափոխանակության և բերքատվության վրա ջրային անբավարարության ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում բույսերի՝ երաշտային պայմաններին արձագանքելու ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական մեխանիզմներն են, ինչպես նաև այդ փոփոխությունների կապը վերջնական բերքի ձևավորման հետ։ Ջրի պակասը դիտարկվում է որպես կարևոր աբիոտիկ սթրեսային գործոն, որը կարող է ազդել բույսի աճի, ֆոտոսինթետիկ գործունեության, ջրային հավասարակշռության, բջջային նյութափոխանակության և զարգացման տարբեր փուլերի վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել բնականոն ջրամատակարարման և երաշտային պայմաններում աճեցված բույսերի ֆիզիոլոգիական ցուցանիշները՝ գնահատելով տերևների ջրային վիճակի, ֆոտոսինթետիկ ապարատի գործունեության, գազափոխանակության և աճի առանձնահատկությունների փոփոխությունները։ Կենսաքիմիական մակարդակում ուշադրություն կարող է հատկացվել բույսերի պաշտպանական արձագանքներին, հակաօքսիդանտային համակարգի գործունեությանը, օսմոտիկ հավասարակշռության պահպանմանը մասնակցող նյութերի կուտակմանը և սթրեսի հետևանքով առաջացող նյութափոխանակային փոփոխություններին։ Կարևոր ուղղություն է նաև տարբեր ցուցանիշների միջև փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը՝ պարզելու, թե դրանցից որոնք կարող են առավել հստակ արտացոլել ցորենի երաշտադիմացկունությունը։ Առանձին նշանակություն ունի ջրային սթրեսի ազդեցության գնահատումը բերքի կառուցվածքային բաղադրիչների վրա, քանի որ բույսի ֆիզիոլոգիական վիճակի փոփոխությունները կարող են անդրադառնալ հասկերի ձևավորման, հատիկների զարգացման, դրանց զանգվածի և ընդհանուր բերքատվության վրա։ Երաշտի ազդեցությունը կարող է տարբեր լինել նաև կախված բույսի զարգացման փուլից, ինչի պատճառով աճի տարբեր ժամանակահատվածներում արձագանքների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու սթրեսի նկատմամբ զգայունության մասին։ Տարբեր սորտերի կամ գենոտիպերի համադրական ուսումնասիրության դեպքում հնարավոր է առանձնացնել այն հատկանիշները, որոնք կապված են ջրի սահմանափակ հասանելիության պայմաններում ավելի կայուն ֆիզիոլոգիական վիճակի և բերքատվության պահպանման հետ։ Նման հետազոտությունները կարևոր նշանակություն ունեն բուսաբուծության և գյուղատնտեսական կենսաբանության համար՝ նպաստելով երաշտադիմացկուն ցորենի ձևերի գնահատման և կլիմայական սթրեսների նկատմամբ մշակաբույսերի հարմարվողականության վերաբերյալ գիտական պատկերացումների ընդլայնմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է բույսերի ֆիզիոլոգիայի, կենսաքիմիայի, ագրոէկոլոգիայի և բուսաբուծության մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով ջրային սթրեսից մինչև բերքի ձևավորում ընթացող փոխկապակցված փոփոխությունները։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է տեղական ծագման հրաբխային հանքային նյութերի օգտագործմամբ բետոնապոլիմերային կոմպոզիտների ստացման, դրանց կառուցվածքի ձևավորման և ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների ուսումնասիրության խնդիրներին։ Հետազոտության կենտրոնում բնական հրաբխային հումքի՝ որպես շինարարական կոմպոզիտային նյութերի բաղադրիչ օգտագործելու հնարավորությունների գնահատումն է՝ հաշվի առնելով դրա հանքաբանական կազմը, կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ծակոտկենությունը և կապակցող համակարգերի հետ փոխազդեցությունը։ Քննվում են հանքային և պոլիմերային բաղադրիչների համատեղման ընդհանուր սկզբունքները, որոնց միջոցով հնարավոր է նպատակային կերպով փոփոխել նյութի կառուցվածքն ու շահագործական հատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պոլիմերային բաղադրիչների ազդեցությանը կոմպոզիտի ամրության, ջրակայունության, մաշակայունության, խոնավության ներթափանցման նկատմամբ դիմադրության և երկարատև շահագործման ընթացքում կառուցվածքային կայունության վրա։ Ուսումնասիրվում է սկզբնական հումքի հատկությունների և պատրաստի նյութի բնութագրերի միջև կապը՝ պարզելու համար, թե հրաբխային նյութերի առանձնահատկություններն ինչպես կարող են ազդել կոմպոզիտային համակարգի ընդհանուր վարքի վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նյութի միկրոկառուցվածքի ձևավորման, հանքային մասնիկների և կապակցող միջավայրի փոխազդեցության, ինչպես նաև ծակոտկեն կառուցվածքի փոփոխությունների գնահատումը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել տարբեր բաղադրակազմերով ստացված նմուշների ֆիզիկական և մեխանիկական ցուցանիշները՝ առավել արդյունավետ կոմպոզիցիաների ընտրության տեսական և փորձարարական հիմքերը ձևավորելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում նաև տեղական հումքի կիրառման տնտեսական և բնապահպանական նշանակությանը, քանի որ տարածաշրջանում հասանելի բնական ռեսուրսների նպատակային օգտագործումը կարող է նպաստել ներմուծվող նյութերից կախվածության նվազեցմանը և շինանյութերի արտադրության ռեսուրսային արդյունավետության բարձրացմանը։ Դիտարկվում են նման կոմպոզիտների հնարավոր կիրառությունները տարբեր շինարարական տարրերում և կառուցվածքներում՝ դրանց ֆունկցիոնալ հատկությունների և շահագործման պայմանների համապատասխանության տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է շինարարական նյութագիտության, կոմպոզիտային նյութերի տեխնոլոգիայի, պոլիմերային նյութագիտության և բնական հանքային հումքի ուսումնասիրման մոտեցումները՝ տեղական ռեսուրսների հիման վրա արդյունավետ և բարելավված հատկություններով շինարարական նյութերի ստեղծման գիտական հիմքերը զարգացնելու նպատակով։

Технология

Աշխատանքը նվիրված է թեթև երկաթբետոնե կոնստրուկցիաների լարվածային վիճակի ուսումնասիրման մեթոդների և միջոցների մշակմանը՝ ինչպես ստացիոնար, այնպես էլ պատահական բնույթի ազդեցությունների պայմաններում, ինչպես նաև դրանց շահագործման ռիսկի գնահատմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակը կոնստրուկցիաների իրական աշխատանքային վիճակի առավել ճշգրիտ որոշումն է, արտաքին ազդեցությունների նկատմամբ դրանց արձագանքի ուսումնասիրությունը և այնպիսի հաշվարկային ու փորձարարական մոտեցումների ձևավորումը, որոնք հնարավորություն կտան գնահատել կառուցվածքների ամրությունը, կայունությունը, շահագործման հուսալիությունն ու անվտանգության մակարդակը։ Ուսումնասիրության կարևորությունը պայմանավորված է նրանով, որ շինարարական կոնստրուկցիաների վրա ազդող բեռնվածությունները միշտ չէ, որ ունեն հաստատուն և կանխատեսելի բնույթ։ Որոշ ազդեցություններ կարող են լինել ժամանակի ընթացքում կայուն կամ գրեթե հաստատուն, մինչդեռ մյուսները՝ պատահական, փոփոխական և վիճակագրական բնույթ ունեցող։ Այդ պատճառով միայն ստատիկ հաշվարկների կիրառումը միշտ չէ, որ բավարար է կառուցվածքի իրական շահագործման պայմանները լիարժեք գնահատելու համար։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում է թեթև երկաթբետոնի և դրա հիմքով պատրաստված կոնստրուկցիաների լարվածադեֆորմացիոն վիճակը։ Դիտարկվում են արտաքին բեռնվածքների ազդեցությամբ առաջացող ներքին ուժերը, լարումները և դեֆորմացիաները, ինչպես նաև նյութի և կառուցվածքային տարրերի ոչ գծային վարքագծի հնարավոր դրսևորումները։ Կարևոր նշանակություն ունի երկաթբետոնե տարրի համատեղ աշխատանքի ուսումնասիրությունը, երբ բետոնն ու ամրանն արձագանքում են արտաքին ազդեցությանը փոխկապակցված կերպով։ Հետազոտությունը կարող է ներառել լարվածային վիճակի որոշման մաթեմատիկական մոդելներ և հաշվարկային մեթոդներ, որոնց միջոցով հնարավոր է գնահատել կոնստրուկցիայի աշխատանքը տարբեր բեռնավորման սցենարների դեպքում։ Միաժամանակ կարող են մշակվել փորձարարական միջոցներ և չափման համակարգեր, որոնք թույլ են տալիս իրական կամ մոդելային նմուշների վրա գրանցել դեֆորմացիաները, տեղաշարժերը, լարումները և այլ պարամետրեր։ Փորձարարական ու տեսական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս ստուգել հաշվարկային մոդելների համապատասխանությունը իրական վարքագծին և անհրաժեշտության դեպքում կատարել դրանց ճշգրտում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատահական ազդեցությունների ուսումնասիրմանը։ Շինարարական օբյեկտների շահագործման ընթացքում հնարավոր են քամու, տրանսպորտային, տեխնոլոգիական, սեյսմիկ և այլ փոփոխական ազդեցություններ, որոնց բնութագրերը կարող են ներկայացվել պատահական մեծությունների կամ պատահական գործընթացների միջոցով։ Նման պայմաններում կառուցվածքի լարվածային վիճակի գնահատումը պահանջում է ոչ միայն մեկ հաշվարկային արժեքի որոշում, այլև հնարավոր վիճակների և դրանց հավանականությունների ուսումնասիրություն։ Աշխատանքը կարող է կիրառել հավանականային և վիճակագրական մեթոդներ՝ պատահական բեռնվածքների պարամետրերի նկարագրման, դրանց ազդեցության գնահատման և կառուցվածքի արձագանքի հավանականային բնութագրերի որոշման համար։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչն է շահագործման ռիսկի գնահատումը։ Ռիսկը կարող է դիտարկվել որպես անբարենպաստ իրադարձության առաջացման հավանականության և դրա հնարավոր հետևանքների համակցված գնահատական։ Կոնստրուկցիայի դեպքում դա կարող է ներառել կրողունակության կորստի, չափազանց մեծ դեֆորմացիաների, ճաքերի զարգացման, տեղային վնասման կամ այլ անցանկալի վիճակների առաջացման հավանականությունը։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավանդական «անվտանգ/անվտանգ չէ» գնահատականից անցնել ավելի ամբողջական հավանականային վերլուծության։ Աշխատանքում կարող են մշակվել ռիսկի գնահատման չափանիշներ և ալգորիթմներ, որոնք հաշվի են առնում նյութի հատկությունների, երկրաչափական չափերի, բեռնվածքների և շահագործման պայմանների անորոշությունները։ Այդպիսի մոտեցումը հատկապես կարևոր է այն դեպքերում, երբ ելակետային պարամետրերը չեն կարող ճշգրիտ որոշվել կամ ժամանակի ընթացքում փոփոխվում են։ Հետազոտությունը կարող է ներառել նաև չափիչ և ախտորոշիչ միջոցների մշակման խնդիրներ։ Կառուցվածքի տեխնիկական վիճակի մասին ժամանակին տեղեկատվություն ստանալու համար անհրաժեշտ է վերահսկել այնպիսի ցուցանիշներ, որոնք կարող են վկայել վնասման կամ կրողունակության փոփոխության մասին։ Չափումների ավտոմատացումը և տվյալների թվային մշակումը կարող են հնարավորություն տալ հետևելու կառուցվածքի վիճակի փոփոխությանը շահագործման ամբողջ ընթացքում։ Այս մոտեցումը կապվում է կառուցվածքային առողջության մոնիթորինգի և կանխարգելիչ տեխնիկական սպասարկման ժամանակակից սկզբունքների հետ։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են նպաստել թեթև երկաթբետոնե կոնստրուկցիաների նախագծման, հաշվարկի և տեխնիկական վիճակի գնահատման մեթոդների կատարելագործմանը։ Ռիսկի վրա հիմնված մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի հիմնավորված որոշումներ ընդունել կոնստրուկցիայի շահագործման շարունակման, վերանորոգման, ուժեղացման կամ փոխարինման անհրաժեշտության վերաբերյալ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը միավորում է շինարարական մեխանիկայի, երկաթբետոնե կոնստրուկցիաների հաշվարկի, փորձարարական ախտորոշման, հավանականային վերլուծության և հուսալիության տեսության մոտեցումները։ Դրա նպատակն է ապահովել կառուցվածքների լարվածային վիճակի ավելի ամբողջական գնահատում՝ հաշվի առնելով ինչպես կանխատեսելի, այնպես էլ պատահական ազդեցությունները, և այդ հիմքով որոշել դրանց անվտանգ ու ռացիոնալ շահագործման հնարավորությունները։ Թեման ունի կարևոր գիտագործնական նշանակություն, քանի որ կառուցվածքների ռիսկի քանակական գնահատումը կարող է բարձրացնել շինարարական օբյեկտների անվտանգության մակարդակը, նվազեցնել անսպասելի խափանումների հավանականությունը և նպաստել տեխնիկական ռեսուրսների ավելի արդյունավետ կառավարմանը։

Химия

Այս աշխատությունը նվիրված է կատիոնային պոլիէլեկտրոլիտի կառուցվածքային բնութագրերի փոփոխությունների ուսումնասիրությանը pH-ի լայն տիրույթում, ինչպես նաև դրա կիրառմանը իրական դիսպերս համակարգերի ֆլոկուլյացիայի և ջրազրկման գործընթացներում։ Հետազոտության հիմքում պոլիէլեկտրոլիտների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների և միջավայրի թթվայնության միջև փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունն է, քանի որ pH-ի փոփոխությունը կարող է էականորեն ազդել պոլիմերային շղթաների լիցքի, կոնֆորմացիայի, լուծելիության և փոխազդեցության բնույթի վրա։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են կատիոնային պոլիէլեկտրոլիտի կառուցվածքային վիճակի փոփոխությունները տարբեր pH պայմաններում և դրանց ազդեցությունը նյութի ֆունկցիոնալ հատկությունների վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պոլիմերային շղթաների և դիսպերս մասնիկների միջև էլեկտրաստատիկ ու ֆիզիկաքիմիական փոխազդեցություններին, որոնց շնորհիվ մանր մասնիկները կարող են միավորվել ավելի խոշոր ագրեգատների՝ ձևավորելով ֆլոկուլներ։ Ֆլոկուլյացիայի գործընթացի ուսումնասիրությունը կարևոր է այն պատճառով, որ այն հնարավորություն է տալիս նվազեցնել կայուն դիսպերս համակարգերի մասնիկների ցրվածությունը և հեշտացնել դրանց հետագա առանձնացումը հեղուկ միջավայրից։ Աշխատության մեջ կարող են վերլուծվել պոլիէլեկտրոլիտի կառուցվածքային պարամետրերի, կոնցենտրացիայի, pH-ի, դիսպերս մասնիկների հատկությունների և ֆլոկուլյացիայի արդյունավետության միջև փոխկապակցությունները։ Առանձին նշանակություն ունի իրական դիսպերս համակարգերի ուսումնասիրությունը, քանի որ գործնական միջավայրերում դրանք սովորաբար պարունակում են տարբեր չափերի, քիմիական կազմի և մակերևութային հատկությունների մասնիկների բարդ խառնուրդներ։ Այդ պայմաններում լաբորատոր մոդելային համակարգերի համար ստացված օրինաչափությունների կիրառումը կարող է պահանջել լրացուցիչ գնահատում և օպտիմալացում։ Ջրազրկման գործընթացների ուսումնասիրությունը ուղղված է ձևավորված ֆլոկուլներից հեղուկի առավել արդյունավետ հեռացման հնարավորությունների գնահատմանը, ինչը կարևոր է նստվածքների մշակման, արդյունաբերական և ջրային համակարգերի մաքրման գործընթացներում։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հնարավորություն տալ որոշելու այնպիսի օպտիմալ պայմաններ, որոնց դեպքում պոլիէլեկտրոլիտը առավել արդյունավետ է նպաստում մասնիկների ագրեգացմանը և հետագա ջրազրկմանը։ Աշխատությունը համադրում է պոլիմերային և կոլոիդային քիմիայի տեսական մոտեցումները փորձարարական ուսումնասիրությունների հետ՝ բացահայտելով նյութի կառուցվածքային փոփոխությունների և տեխնոլոգիական արդյունավետության միջև կապերը։ Այն կարող է ունենալ կիրառական նշանակություն ջրի և արդյունաբերական հեղուկների մաքրման, նստվածքների մշակման, դիսպերս համակարգերի առանձնացման և տարբեր տեխնոլոգիական գործընթացների օպտիմալացման ոլորտներում։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել քիմիկոսներին, կոլոիդային քիմիայի և պոլիմերների մասնագետներին, ջրի մաքրման տեխնոլոգների, նյութագետներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Другие предметы

Հայաստանի և հայ ժողովրդի պատմության, աշխարհագրության, հասարակական-քաղաքական կյանքի, հայ լեզվաբանության, գրականագիտության, արվեստի, Հայաստանի բնության, բնական ռեսուրսների, ժողովրդական տնտեսության, Հայաստանում ճշգրիտ գիտությունների զարգացման պատմության վերաբերյալ նոր գրքերի ցանկ Հրատ.՝ Ալ. Մյասնիկյանի անվան պետական գրադարանի ինֆորմացիայի և մատենագիտության բաժին, Երևան, 1979 [src=123456789/12042] [dspace.nla.am]

Литература

Աշխատությունը ուսումնասիրում է X–XIV դարերում արաբական գեղարվեստական արձակի նմուշների հայերեն միջնադարյան թարգմանությունները՝ բացահայտելով դրանց ձևավորման պատմամշակութային հիմքերը, թարգմանական մեթոդները և գրական ազդեցությունների համակարգը։ Վերլուծվում է, թե ինչպես են արաբական պատմողական և գեղարվեստական տեքստերը ներթափանցել հայ միջնադարյան գրական միջավայր՝ փոխակերպվելով լեզվական, ոճական և գաղափարական մակարդակներում՝ պահպանելով իրենց սկզբնական սյուժետային կառուցվածքը, բայց ստանալով նոր մշակութային իմաստավորում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում թարգմանչական ավանդույթի զարգացմանը, հայերեն գրական լեզվի հարստացման գործընթացին և տարբեր մշակութային համակարգերի փոխազդեցությանը, որի արդյունքում ձևավորվում է յուրօրինակ միջնադարյան գրական սինթեզ։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է թարգմանիչների դերը որպես միջնորդներ արևելյան և հայկական գրական ավանդույթների միջև՝ ընդգծելով նրանց ներդրումը հայ գրական մտածողության ընդլայնման և միջազգային գրական կապերի զարգացման գործում։