Նոր գրականություն հայ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ: Գրականության ընթացիկ տեղեկատու (1991, Փետրվար, թիվ 2)

Математика

Այս աշխատությունը նվիրված է քվանտային վակուումում առաջացող այն երևույթների տեսական ուսումնասիրությանը, որոնց ձևավորման կամ փոփոխության վրա էական ազդեցություն ունեն տարածության սահմանները, սահմանային պայմանները կամ նյութական միջավայրերի միջերեսները։ Քվանտային դաշտի տեսության շրջանակում վակուումը դիտարկվում է ոչ թե որպես բացարձակ դատարկություն, այլ որպես քվանտային դաշտերի վիճակ, որն ունի զրոյական տատանումներ և կարող է դրսևորվել չափելի ֆիզիկական հետևանքներով։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես են սահմանային պայմանների փոփոխությունը և համակարգի երկրաչափական սահմանափակումները ազդում քվանտային դաշտերի թույլատրելի վիճակների, էներգիայի սպեկտրի և վակուումային տատանումների վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են քննարկվել սահմաններով պայմանավորված վակուումային ուժերը, քվանտային դաշտերի միջսահմանային փոխազդեցությունները, վակուումային էներգիայի փոփոխությունները և այլ հարակից երևույթներ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի այն գաղափարը, որ սահմանները կարող են փոփոխել քվանտային դաշտի հնարավոր տատանումների կառուցվածքը՝ հանգեցնելով վակուումային վիճակի ֆիզիկական հատկությունների փոփոխության։ Այսպիսի երևույթների ուսումնասիրությունը կարևոր է ինչպես հիմնարար տեսական ֆիզիկայի, այնպես էլ քվանտային դաշտի տեսության կիրառական խնդիրների համար։ Աշխատանքը կարող է ներառել մաթեմատիկական մեթոդների և տեսական մոդելների կիրառություն՝ վակուումային ազդեցությունների քանակական նկարագրման և տարբեր սահմանային պայմանների դեպքում ստացվող արդյունքների համեմատության նպատակով։ Թեման հետաքրքրություն է ներկայացնում հատկապես քվանտային մեխանիկայով, քվանտային դաշտի տեսությամբ, վակուումային տատանումներով և սահմանային պայմանների ազդեցությամբ պայմանավորված ֆիզիկական երևույթներով զբաղվող հետազոտողների և ուսանողների համար։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է ալիֆատիկ երկկարբոնաթթուների խոլինային էսթերների խոլինէսթերազային հիդրոլիզի կինետիկական օրինաչափությունների և ռեակցիայի մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են խոլինէսթերազ ֆերմենտների կատալիտիկ գործունեության առանձնահատկությունները, ֆերմենտի և սուբստրատի փոխազդեցության բնույթը, ինչպես նաև էսթերային կապերի ֆերմենտային ճեղքման գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հիդրոլիզի ռեակցիաների արագության, կինետիկական պարամետրերի, սուբստրատների մոլեկուլային կառուցվածքի և դրանց քիմիական հատկությունների միջև առկա փոխկապակցվածությանը։ Քննարկվում են ալիֆատիկ ածխաջրածնային շղթայի երկարության, ֆունկցիոնալ խմբերի դասավորության և մոլեկուլների տարածական կառուցվածքի ազդեցությունը ֆերմենտային հիդրոլիզի արդյունավետության վրա։ Անդրադարձ է կատարվում ֆերմենտային կատալիզի մեխանիզմների պարզաբանմանը, միջանկյալ միացությունների հնարավոր առաջացմանը, ակտիվ կենտրոնի հետ սուբստրատների փոխազդեցությանը և ռեակցիայի ընթացքի վրա տարբեր ֆիզիկաքիմիական գործոնների ազդեցությանը։ Դիտարկվում են նաև փորձարարական տվյալների կինետիկական վերլուծության, ռեակցիաների մաթեմատիկական նկարագրման և ստացված արդյունքների տեսական մեկնաբանման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել խոլինէսթերազների ֆերմենտային ակտիվության և օրգանական էսթերների կենսաքիմիական փոխակերպումների վերաբերյալ գիտելիքների խորացմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել կենսաքիմիկոսների, օրգանական քիմիայի մասնագետների, ֆերմենտաբանների, դեղագետների և կենսաբանական ակտիվ միացությունների հետազոտությամբ զբաղվող գիտնականների ու ուսանողների համար։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է մի շարք դեղաբույսերից ստացված պատրաստուկների հակաօքսիդանտային հատկությունների ուսումնասիրմանը՝ ուշադրության կենտրոնում պահելով դրանց կենսաբանորեն ակտիվ բաղադրիչների կազմը, ազատ ռադիկալների և օքսիդացման գործընթացների հետ փոխազդեցության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև տարբեր բուսական պատրաստուկների ակտիվության համեմատական գնահատումը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն մոտեցումը, որ բուսական հումքը պարունակում է տարբեր դասերի բնական միացություններ, որոնց ֆիզիկաքիմիական հատկությունները կարող են պայմանավորել հակաօքսիդանտային ազդեցության տարբեր մեխանիզմներ։ Այդպիսի բաղադրիչների շարքում կարող են դիտարկվել ֆենոլային միացությունները, ֆլավոնոիդները, որոշ վիտամիններ, պիգմենտները և այլ երկրորդային մետաբոլիտներ։ Ուսումնասիրության նպատակներից է պարզել բուսական պատրաստուկների քիմիական կազմի և փորձարարական պայմաններում արձանագրվող հակաօքսիդանտային ակտիվության միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում օքսիդատիվ գործընթացների կենսաքիմիական հիմքերին։ Կենսաբանական համակարգերում օքսիդավերականգնման ռեակցիաները բնական նյութափոխանակության բաղադրիչ են, սակայն ակտիվ թթվածնային ձևերի առաջացման և դրանց չեզոքացման համակարգերի միջև հավասարակշռության խախտումը կարող է հանգեցնել օքսիդատիվ սթրեսի։ Այդ պայմաններում կարող են փոփոխությունների ենթարկվել լիպիդները, սպիտակուցները և այլ կենսաբանական մոլեկուլներ։ Հակաօքսիդանտային համակարգերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել տարբեր բնական նյութերի կարողությունը մասնակցելու ազատ ռադիկալների չեզոքացմանը, օքսիդացման շղթայական ռեակցիաների սահմանափակմանը կամ օքսիդավերականգնման հավասարակշռության պահպանմանը։ Կարևոր ուղղություն է դեղաբուսական հումքի ընտրությունը և բնութագրումը։ Տարբեր բուսատեսակներ կարող են զգալիորեն տարբերվել կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի քանակական և որակական կազմով։ Բացի տեսակային առանձնահատկություններից՝ քիմիական կազմի վրա կարող են ազդել բույսի աճի պայմանները, հավաքման ժամանակաշրջանը, օգտագործվող օրգանը, հումքի պահպանման եղանակը և հետագա մշակումը։ Տերևները, ծաղիկները, պտուղները, սերմերը, արմատները կամ այլ հատվածները կարող են ունենալ ակտիվ բաղադրիչների տարբեր հարաբերակցություն։ Հետևաբար փորձարարական արդյունքների համեմատության համար կարևոր է հստակ բնութագրել օգտագործվող բուսական նյութը և դրա մշակման պայմանները։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում բուսական պատրաստուկների ստացման եղանակների ազդեցությունը։ Բնական հումքից կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների անջատման արդյունավետությունը կախված է օգտագործվող լուծիչի հատկություններից և արդյունահանման պայմաններից։ Տարբեր բևեռայնություն ունեցող նյութերը նույն արդյունավետությամբ չեն անցնում տարբեր լուծիչների մեջ, ուստի նույն բույսից ստացված պատրաստուկները կարող են ունենալ տարբեր քիմիական կազմ և համապատասխանաբար տարբեր հակաօքսիդանտային ակտիվություն։ Ջերմաստիճանը, արդյունահանման տևողությունը, բուսական հումքի մասնիկների չափերը և հումք–լուծիչ հարաբերակցությունը նույնպես կարող են ազդեցություն ունենալ վերջնական պատրաստուկի հատկությունների վրա։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է տարբեր պատրաստուկների հակաօքսիդանտային ներուժի համեմատական գնահատումը։ Այդ նպատակով կարող են կիրառվել մի քանի փորձարարական մեթոդներ, քանի որ հակաօքսիդանտային ակտիվությունը բազմագործոն հատկություն է և մեկ փորձարկմամբ միշտ չէ, որ հնարավոր է ամբողջությամբ բնութագրել այն։ Տարբեր մեթոդներ կարող են գնահատել ազատ ռադիկալների չեզոքացման, էլեկտրոն կամ ջրածնի ատոմ տրամադրելու, վերականգնող ունակության կամ օքսիդացման որոշ մոդելային գործընթացներ սահմանափակելու կարողությունը։ Մի քանի մեթոդներով ստացված տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս ձևավորել պատրաստուկների ակտիվության առավել ամբողջական պատկեր։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ֆենոլային միացությունների ուսումնասիրությանը։ Բուսական ծագման բազմաթիվ ֆենոլային նյութերի կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս մասնակցել ազատ ռադիկալների հետ ռեակցիաներին և որոշ պայմաններում կայունացնել առաջացած միջանկյալ ձևերը։ Ֆենոլային խմբերի թիվը, դիրքը և ամբողջ մոլեկուլի կառուցվածքը կարող են ազդեցություն ունենալ այդ հատկությունների վրա։ Հետևաբար պատրաստուկներում ընդհանուր ֆենոլային բաղադրիչների քանակի գնահատումը և դրա համադրումը հակաօքսիդանտային ակտիվության հետ կարող են օգնել պարզելու դրանց հնարավոր ներդրումը դիտվող ազդեցության մեջ։ Կարևորվում է նաև ֆլավոնոիդային միացությունների դերը։ Ֆլավոնոիդները ներկայացնում են կառուցվածքային առումով բազմազան բնական միացությունների խումբ, և դրանց տարբեր ներկայացուցիչների հակաօքսիդանտային հատկությունները կարող են էապես տարբեր լինել։ Մոլեկուլի հիդրօքսիլային խմբերի դասավորությունը, կոնյուգացված համակարգը և այլ կառուցվածքային առանձնահատկություններ կարող են ազդել ռադիկալների հետ փոխազդեցության վրա։ Տարբեր պատրաստուկներում ֆլավոնոիդների պարունակության ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել ակտիվության կառուցվածքային և քիմիական հիմքերի բացահայտմանը։ Առանձին ուղղություն է բուսական պիգմենտների և այլ բնական հակաօքսիդանտների գնահատումը։ Որոշ կարոտինոիդներ և այլ գունանյութեր կարող են մասնակցել օքսիդատիվ գործընթացների կարգավորմանը՝ պայմանավորված իրենց էլեկտրոնային կառուցվածքով։ Դրանց պարունակությունը կարող է կախված լինել բույսի տեսակից, օրգանից և մշակման պայմաններից։ Չորացման, պահպանման կամ ջերմային մշակման ընթացքում որոշ բաղադրիչներ կարող են քայքայվել կամ փոփոխվել, ինչն իր հերթին կարող է անդրադառնալ պատրաստուկի ընդհանուր ակտիվության վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում լիպիդների օքսիդացման նկատմամբ բուսական պատրաստուկների ազդեցության ուսումնասիրությունը։ Լիպիդային համակարգերը զգայուն են օքսիդացման նկատմամբ, և դրանցում առաջացող շղթայական ռեակցիաները կարող են ծառայել որպես հակաօքսիդանտային հատկությունների գնահատման փորձարարական մոդել։ Բուսական պատրաստուկների ներկայությամբ օքսիդացման ցուցանիշների փոփոխության դիտարկումը հնարավորություն է տալիս գնահատել դրանց պաշտպանիչ ներուժը համապատասխան փորձարարական պայմաններում։ Այս արդյունքները հատկապես արժեքավոր են այլ քիմիական մեթոդներով ստացված տվյալների հետ համադրման դեպքում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում մետաղական իոնների մասնակցությամբ ընթացող օքսիդատիվ գործընթացներին։ Որոշ անցումային մետաղներ կարող են նպաստել ակտիվ ռադիկալային ձևերի առաջացմանը։ Բուսական նյութերի որոշ բաղադրիչներ կարող են փոխազդել մետաղական իոնների հետ և այդ ճանապարհով փոփոխել օքսիդացման ընթացքը։ Այդ պատճառով հակաօքսիդանտային հատկությունների ուսումնասիրության ժամանակ նպատակահարմար է տարբերակել ազատ ռադիկալների անմիջական չեզոքացման և մետաղների հետ համալիրների ձևավորման միջոցով իրականացվող հնարավոր ազդեցությունները։ Հետազոտության մեջ կարևորվում է ակտիվության կոնցենտրացիոն կախվածությունը։ Նույն պատրաստուկի տարբեր կոնցենտրացիաները կարող են ցուցաբերել տարբեր աստիճանի ազդեցություն, և այդ կախվածության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համեմատել տարբեր նմուշների հարաբերական արդյունավետությունը։ Փորձարարական արդյունքների վիճակագրական մշակումը կարող է օգնել գնահատել դիտվող տարբերությունների նշանակալիությունը և առանձնացնել առավել բարձր ակտիվությամբ բնութագրվող պատրաստուկները։ Միաժամանակ լաբորատոր փորձարկումներում արձանագրված հակաօքսիդանտային ակտիվությունը ինքնին չի նշանակում նույն ազդեցության առկայություն մարդու օրգանիզմում, քանի որ կենսաբանական հասանելիությունը, նյութափոխանակությունը և բազմաթիվ այլ գործոններ կարող են փոխել միացությունների վարքը կենդանի համակարգերում։ Առանձին ուղղություն է բուսական պատրաստուկների տարբեր բաղադրիչների համատեղ ազդեցության ուսումնասիրությունը։ Բուսական քաղվածքը սովորաբար մեկ մաքուր նյութ չէ, այլ բազմաթիվ քիմիական միացությունների խառնուրդ։ Դրանց միջև հնարավոր են ինչպես լրացնող, այնպես էլ միմյանց ազդեցությունը նվազեցնող փոխազդեցություններ։ Հետևաբար ամբողջական պատրաստուկի ակտիվությունը միշտ չէ, որ հնարավոր է կանխատեսել միայն մեկ հայտնի բաղադրիչի քանակով։ Այս հանգամանքը կարևորում է ամբողջական քիմիական պրոֆիլի և տարբեր բաղադրիչների հարաբերակցության ուսումնասիրությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հակաօքսիդանտային ակտիվության և ընդհանուր ֆենոլային կամ այլ կենսաակտիվ նյութերի պարունակության միջև վիճակագրական կապերի գնահատումը։ Կոռելացիոն վերլուծությունը կարող է ցույց տալ, թե տվյալ նյութերի պարունակության բարձրացումը որքանով է ուղեկցվում փորձարարական ակտիվության փոփոխությամբ։ Սակայն նման կապը ինքնին չի ապացուցում պատճառական հարաբերություն, քանի որ պատրաստուկում միաժամանակ առկա են բազմաթիվ այլ բաղադրիչներ։ Այդ պատճառով առավել հիմնավորված եզրակացություններ ստանալու համար անհրաժեշտ է համադրել քիմիական կազմի և մի քանի անկախ փորձարարական մեթոդների տվյալները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում պատրաստուկների պահպանման պայմաններին և կայունությանը։ Լույսը, թթվածինը, ջերմաստիճանը և պահպանման տևողությունը կարող են ազդել բնական հակաօքսիդանտների կառուցվածքի վրա։ Որոշ միացությունների քայքայումը կարող է նվազեցնել պատրաստուկի ակտիվությունը, իսկ որոշ դեպքերում մշակման ընթացքում առաջացած նոր նյութերը կարող են նույնպես մասնակցել փորձարարական արձագանքներին։ Պահպանման տարբեր փուլերում պատրաստուկների հատկությունների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել դրանց կայունությունը և որոշել որակի պահպանման համար նշանակություն ունեցող գործոնները։ Հետազոտության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև չորացման եղանակի ազդեցությունը։ Բույսերի բնական, ջերմային կամ այլ եղանակներով չորացումը կարող է տարբեր կերպ ազդել ջերմազգայուն և օքսիդացման նկատմամբ զգայուն բաղադրիչների վրա։ Հետևաբար սկզբնական հումքի մշակման տեխնոլոգիան կարող է որոշիչ դեր ունենալ վերջնական պատրաստուկի քիմիական և հակաօքսիդանտային հատկությունների ձևավորման մեջ։ Տարբեր մշակման եղանակների համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ընտրել այն պայմանները, որոնցում առավել լավ են պահպանվում հետաքրքրություն ներկայացնող բնական միացությունները։ Առանձին նշանակություն ունի բուսատեսակների միջև համեմատական ուսումնասիրությունը։ Նույն փորձարարական պայմաններում տարբեր դեղաբույսերից ստացված պատրաստուկների գնահատումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել դրանց ակտիվության տարբերությունները և առանձնացնել առավել հետաքրքիր նմուշները հետագա հետազոտությունների համար։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ տարբեր բույսերի պատրաստուկները կարող են տարբերվել ոչ միայն ակտիվ նյութերի քանակով, այլև դրանց ամբողջական քիմիական կազմով, ուստի համեմատությունը պետք է իրականացվի ստանդարտացված պայմաններում։ Կարևորվում է բուսական պատրաստուկների ստանդարտացման խնդիրը։ Բնական հումքի քիմիական կազմի փոփոխականությունը կարող է դժվարացնել տարբեր խմբաքանակների արդյունքների համեմատությունը։ Ստանդարտացման համար կարող են ընտրվել որոշակի քիմիական ցուցանիշներ կամ բնորոշ բաղադրիչներ, որոնց պարունակությունը վերահսկվում է պատրաստուկների միջև համադրելիություն ապահովելու նպատակով։ Այս մոտեցումը հատկապես կարևոր է այն դեպքում, երբ հետազոտությունը նախատեսում է տարբեր ժամանակներում կամ տարբեր վայրերից հավաքված հումքի համեմատություն։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև բուսական պատրաստուկների հնարավոր կենսաբանական ազդեցությունների ուսումնասիրությունը բջջային կամ այլ համապատասխան փորձարարական մոդելներում։ Քիմիական հակաօքսիդանտային փորձարկումները ցույց են տալիս նյութի ռեակցունակությունը որոշակի մոդելային համակարգում, մինչդեռ կենսաբանական մոդելները կարող են լրացուցիչ տեղեկություն տալ բարդ միջավայրում դրա ազդեցության վերաբերյալ։ Այս տվյալները պետք է մեկնաբանվեն զգուշությամբ և տվյալ փորձարարական համակարգի սահմաններում՝ առանց դրանք անմիջապես բուժական արդյունավետության ապացույց դիտարկելու։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում հակաօքսիդանտային և հնարավոր պրոօքսիդանտային հատկությունների հարաբերությանը։ Բնական միացության ազդեցությունը կարող է կախված լինել կոնցենտրացիայից, միջավայրից և այլ նյութերի առկայությունից, ուստի հակաօքսիդանտ բնութագրումը նպատակահարմար չէ դիտարկել որպես բացարձակ և բոլոր պայմաններում անփոփոխ հատկություն։ Տարբեր փորձարարական պայմաններում արդյունքների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ճշգրիտ սահմանել տվյալ պատրաստուկի գործունեության սահմանները։ Աշխատության մեթոդաբանական հիմքում կարող են համադրվել բուսական հումքի արդյունահանման, սպեկտրալ, քրոմատագրական, կենսաքիմիական և վիճակագրական հետազոտության մեթոդները։ Քիմիական կազմի ուսումնասիրությունը կարող է զուգակցվել տարբեր մոդելային համակարգերում հակաօքսիդանտային ակտիվության գնահատման հետ։ Նման բազմամեթոդ մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն դասակարգել պատրաստուկները ըստ ակտիվության, այլև բացահայտել այդ ակտիվության հնարավոր քիմիական հիմքերը։ Գիտական նշանակությունը պայմանավորված է բնական ծագման կենսաակտիվ միացությունների հատկությունների և դրանց միջև կառուցվածք–ակտիվություն կապերի ուսումնասիրությամբ։ Դեղաբույսերի քիմիական բազմազանությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել տարբեր բնական հակաօքսիդանտային համակարգեր և գնահատել դրանց վարքը ֆիզիկաքիմիական ու կենսաբանական մոդելներում։ Ստացված արդյունքները կարող են նպաստել բուսական հումքի կենսաքիմիական բնութագրմանը, բնական նյութերի հետագա հետազոտությունների ուղղությունների ընտրությանը և համապատասխան պատրաստուկների որակի գնահատման գիտական չափանիշների կատարելագործմանը։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է դեղաբույսերից ստացված պատրաստուկների հակաօքսիդանտային հատկությունների համալիր ուսումնասիրություն՝ ընդգրկելով բուսական հումքի քիմիական կազմը, ֆենոլային և ֆլավոնոիդային բաղադրիչները, ազատ ռադիկալների հետ փոխազդեցությունը, օքսիդացման գործընթացների սահմանափակումը, արդյունահանման և պահպանման պայմանների ազդեցությունը, ակտիվության կոնցենտրացիոն կախվածությունը և տարբեր բուսատեսակների համեմատական գնահատումը։ Այն կարող է օգտակար լինել կենսաքիմիայի, դեղաբույսերի ուսումնասիրության, բնական միացությունների քիմիայի, ֆարմակոգնոզիայի և կենսաակտիվ նյութերի հետազոտության ոլորտներում աշխատող գիտնականների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Биология

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է սինթետիկ պոլինուկլեոտիդների և էթիդիումի բրոմիդի փոխազդեցության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով մոլեկուլային մակարդակում ընթացող կապման մեխանիզմներն ու դրանց ազդեցությունը նուկլեինաթթուների կառուցվածքային հատկությունների վրա։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են ներկանյութի և նուկլեինաթթվային շղթաների միջև առաջացող փոխազդեցությունները, մոլեկուլային կապերի բնույթը, կապման կայունությունը և այն գործոնները, որոնք պայմանավորում են համալիրների ձևավորումն ու ֆիզիկաքիմիական հատկությունները։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են փորձարարական և տեսական մոտեցումներ, որոնք կիրառվում են ԴՆԹ-ի և ՌՆԹ-ի մոդելային համակարգերի ուսումնասիրության, սպեկտրոսկոպիկ բնութագրման և կենսաֆիզիկական վերլուծությունների համար։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի մոլեկուլային կենսաբանության, գենետիկայի, կենսաքիմիայի և կենսատեխնոլոգիայի ոլորտներում, քանի որ օգնում է ավելի լավ հասկանալ նուկլեինաթթուների հետ կապվող միացությունների հատկությունները և դրանց կիրառական հնարավորությունները լաբորատոր հետազոտություններում։ Գիրքը նախատեսված է կենսաքիմիկոսների, մոլեկուլային կենսաբանների, կենսաֆիզիկոսների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և նուկլեինաթթուների կառուցվածքային ու ֆունկցիոնալ ուսումնասիրություններով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Литература

Աշխատությունը նվիրված է Հովհաննես Թումանյանի հեքիաթների գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով դրանց գաղափարական բովանդակությունը, կերպարների կառուցման եղանակները, լեզվական ինքնատիպությունը և ժողովրդական բանահյուսության ազդեցությունը։ Հետազոտության մեջ հեքիաթները դիտարկվում են ոչ միայն որպես մանկական ընթերցանության համար նախատեսված ստեղծագործություններ, այլև որպես բարձրարժեք գրական երկեր, որոնցում միահյուսվում են ժողովրդական իմաստությունը, բարոյական գաղափարները, հումորը, կյանքի իրական դիտարկումները և հեղինակի գեղարվեստական աշխարհընկալումը։ Աշխատության մեջ ուշադրություն է դարձվում այն բանին, թե ինչպես է հեղինակը ժողովրդական հեքիաթային նյութը վերամշակում և վերածում ինքնուրույն գրական ստեղծագործության՝ պահպանելով բանահյուսական պարզությունն ու անմիջականությունը, միաժամանակ հաղորդելով դրանց նոր գեղարվեստական խորություն։ Առանձին ուսումնասիրվում են հեքիաթների սյուժետային կառուցվածքը, պատմողական ընթացքը, հակադրությունների կիրառումը, կրկնությունները, երկխոսությունները և գործողությունների դինամիկան։ Կարևոր տեղ է հատկացվում կերպարների համակարգին՝ մարդկանց, կենդանիների և այլ հեքիաթային կերպարների միջոցով մարդկային տարբեր բնավորությունների, թերությունների և արժանիքների ներկայացմանը։ Հեղինակի հումորը և երգիծական մոտեցումը հնարավորություն են տալիս բացահայտելու ագահությունը, խաբեությունը, տգիտությունը, անարդարությունը և այլ բացասական երևույթներ, մինչդեռ ազնվությունը, աշխատասիրությունը, խելքը, բարությունը և արդարությունը ներկայացվում են որպես դրական արժեքներ։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ է լեզվական և ոճական առանձնահատկությունների վերլուծությունը։ Հեքիաթների ժողովրդական խոսքի երանգավորումը, պարզ ու կենդանի լեզուն, դարձվածքները, առածանման արտահայտությունները, բառախաղերը և հնչերանգային բազմազանությունը ստեղծում են անմիջական ու պատկերավոր պատմողական միջավայր։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող է դիտարկվել նաև բնության և կենդանական աշխարհի անձնավորումը, որը թույլ է տալիս երեխաներին մատչելի ձևով ներկայացնել մարդկային հարաբերություններն ու հասարակական երևույթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հեքիաթների երկակի ընկալմանը․ դրանք միաժամանակ հասանելի են երեխային՝ իրենց հետաքրքիր սյուժեով և հումորով, և մեծահասակ ընթերցողին՝ սոցիալական, բարոյական ու փիլիսոփայական ենթատեքստերով։ Աշխատությունը ցույց է տալիս, որ այս ստեղծագործությունների գեղարվեստական արժեքը պայմանավորված է ժողովրդական ավանդույթի և անհատական հեղինակային արվեստի ներդաշնակ համադրությամբ։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմությամբ, մանկական գրականությամբ, բանահյուսությամբ և գրական կերպարի ու ոճի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, ուսուցիչների, ուսանողների և ընթերցողների համար։

Другие предметы

Հրատարակությունը նախատեսված է Քրիստոսի 1870 և Հայոց ՌՅԺԹ թվականի համար և ներկայացնում է ժամանակի հաշվարկման ու օրերի կազմակերպմանն ուղղված օրացուցային տեղեկություններ։ Այն արտացոլում է 19-րդ դարի հայ հասարակության մեջ գործածվող ժամանակագրական համակարգերը և հայկական ու քրիստոնեական թվականությունների համատեղ կիրառությունը։ Օրացույցները կարևոր դեր են ունեցել ոչ միայն առօրյա կյանքում՝ օրերի, ամիսների և տոների որոշման ու ժամանակի պլանավորման գործում, այլև հասարակական և մշակութային տեղեկատվության տարածման մեջ։ «Համազգային» բնորոշումը մատնանշում է հրատարակության՝ հայ ընթերցողների ավելի լայն շրջանակին ուղղված նշանակությունը։ Նման օրացույցները հաճախ ծառայել են որպես գործնական տեղեկատուներ՝ միավորելով ժամանակագրական տվյալները, տոնացուցային տեղեկությունները և հանրային կյանքի համար անհրաժեշտ այլ նյութեր։ Դրանք նաև պատմական աղբյուրներ են՝ ուսումնասիրելու տվյալ ժամանակաշրջանի հայկական տոմարային ավանդույթները, ժամանակի կազմակերպման եղանակները, տպագրական մշակույթը և հայալեզու տեղեկատու գրականության զարգացումը։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, մատենագետներին, տոմարագիտությամբ զբաղվողներին և 19-րդ դարի հայ մշակութային կյանքի ուսումնասիրողներին։