Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ինֆորմացիա: Գրականության ընթացիկ տեղեկատու

Литература

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է V–XVIII դարերի ընթացքում հայ և իրանական գրականությունների միջև ձևավորված բազմաշերտ կապերի, փոխազդեցությունների և մշակութային հաղորդակցության ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ հայ-իրանական գրական հարաբերությունները դիտարկվում են ոչ միայն որպես առանձին գրական ստեղծագործությունների կամ հեղինակների միջև ազդեցությունների ամբողջություն, այլև որպես երկարատև պատմամշակութային գործընթաց, որի հիմքում ընկած են երկու ժողովուրդների հարևանությունը, պատմական փոխհարաբերությունները, լեզվական ու մշակութային շփումները և ընդհանուր տարածաշրջանային միջավայրը։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է բացահայտել այն ուղիները, որոնց միջոցով իրանական մշակութային և գրական տարրերը ներթափանցել են հայկական գրական միջավայր, ինչպես նաև այն ազդեցությունները, որոնք հայկական գրական և մշակութային ավանդույթները կարող էին ունենալ իրանական աշխարհի վրա։ V–XVIII դարերի ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս հետևելու այդ կապերի զարգացման երկարատև ընթացքին՝ սկսած վաղմիջնադարյան մշակութային շփումներից մինչև նոր ժամանակաշրջանի գրական հարաբերություններ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պատմական պայմանների ազդեցությանը գրական փոխազդեցությունների վրա։ Հայ և իրանական ժողովուրդների քաղաքական, տնտեսական և մշակութային շփումները տարբեր դարաշրջաններում ստեղծել են փոխադարձ ազդեցությունների համար նպաստավոր միջավայր։ Այդ հարաբերություններում կարևոր դեր են ունեցել նաև առևտրական ճանապարհները, քաղաքային մշակութային կենտրոնները, կրթական և հոգևոր հաստատությունները, ինչպես նաև տարբեր լեզուներով գրականության տարածման ու թարգմանության գործընթացները։ Գրական կապերը զարգացել են ոչ միայն ուղղակի ազդեցության միջոցով, այլև բանավոր ավանդությունների, պատմությունների, առասպելների, ժողովրդական զրույցների և մշակութային պատկերացումների փոխանակման ճանապարհով։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում թարգմանական գրականության դերը։ Թարգմանությունը հանդես է գալիս որպես մշակույթների միջև հաղորդակցության հիմնական միջոցներից մեկը՝ հնարավորություն տալով գրական և գաղափարական արժեքների տարածմանը։ Տարբեր ժամանակաշրջաններում թարգմանված կամ փոխադրված ստեղծագործությունները նպաստել են գրական ժանրերի, թեմաների, կերպարների և գեղարվեստական պատկերների փոխանակմանը։ Այս գործընթացը հատկապես կարևոր է այն առումով, որ թարգմանության միջոցով ոչ միայն առանձին ստեղծագործություններ են անցնում մի մշակույթից մյուսը, այլև փոխվում են գրական ընկալման և գեղարվեստական մտածողության որոշ ձևեր։ Հայ-իրանական գրական կապերի կարևոր դրսևորումներից է թեմատիկ և կերպարային ընդհանրությունների ձևավորումը։ Երկու գրական ավանդույթներում հանդիպող պատմական, առասպելական, սիրային, հերոսական և բարոյափիլիսոփայական թեմաները կարող են ունենալ տարբեր ազգային մեկնաբանություններ, սակայն միաժամանակ պահպանել որոշակի ընդհանուր հիմք։ Հերոսական պայքարի, հայրենիքի, սիրո, հավատարմության, իշխանության, բարոյական ընտրության և ճակատագրի վերաբերյալ պատկերացումները տարբեր ժամանակներում դարձել են փոխազդեցության կարևոր հարթակներ։ Այդ ընդհանրությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու ոչ միայն ազդեցության ուղղությունները, այլև երկու գրականությունների ինքնատիպությունը։ Ուսումնասիրության մեջ ուշադրություն է դարձվում նաև պատմագրական և գրական ժառանգության փոխհարաբերությանը։ Հայ և իրանական պատմական աղբյուրներում պահպանված տեղեկությունները կարող են կարևոր նյութ տրամադրել երկու ժողովուրդների մշակութային շփումների ուսումնասիրության համար։ Պատմական իրադարձությունների գեղարվեստական արտացոլումը հաճախ անցնում է ազգային սահմաններից և դառնում փոխադարձ գրական պատկերացումների ձևավորման հիմք։ Այս համատեքստում գրականությունը հանդես է գալիս որպես պատմական հիշողության պահպանման և տարբեր ժողովուրդների միջև մշակութային ընկալումների ձևավորման միջոց։ Առանձին նշանակություն ունի նաև բանահյուսական ժառանգության ուսումնասիրությունը։ Ժողովրդական հեքիաթները, ավանդազրույցները, առասպելները և հերոսապատումները հաճախ ունեն շարժուն բնույթ և կարող են տարածվել տարբեր ժողովուրդների մշակութային միջավայրերում՝ ենթարկվելով տեղական վերամշակման։ Հայկական և իրանական բանահյուսական նյութերի համադրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու սյուժետային մոտիվների, կերպարային տիպերի և պատկերային համակարգերի ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Այդ գործընթացում փոխառությունը սովորաբար չի նշանակում մեխանիկական կրկնություն․ օտար նյութը նոր մշակութային միջավայրում ստանում է նոր իմաստ և ձև։ XVIII դարի հասնող ժամանակային ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս դիտարկել նաև հայ-իրանական գրական կապերի շարունակականությունը՝ չնայած քաղաքական և հասարակական փոփոխություններին։ Տարբեր ժամանակաշրջաններում փոխվում են գրական հաղորդակցության ձևերը, սակայն մշակութային շփումների հիմքում շարունակում են մնալ աշխարհագրական հարևանությունը, պատմական կապերը և փոխադարձ հետաքրքրությունը։ Այս երկարատև գործընթացը ցույց է տալիս, որ հայ և իրանական գրականությունները զարգացել են ոչ թե մեկուսացված, այլ տարածաշրջանային մշակութային փոխազդեցությունների լայն համակարգում։ Ուսումնասիրության արժեքը պայմանավորված է նաև համեմատական գրականագիտության տեսանկյունից դրա նշանակությամբ։ Հայ-իրանական գրական կապերի քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ տարբերակել փոխազդեցության, փոխառության, զուգահեռ զարգացման և ընդհանուր մշակութային միջավայրի ազդեցության երևույթները։ Այն նպաստում է երկու գրական ավանդույթների փոխադարձ կապերի ավելի ամբողջական ընկալմանը և ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող են պատմականորեն հարակից ժողովուրդների գրականությունները պահպանել սեփական ինքնատիպությունը՝ միաժամանակ փոխանակելով թեմաներ, գաղափարներ և գեղարվեստական ձևեր։ Այս ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել հայ և իրանական գրականության, արևելյան մշակույթի, համեմատական գրականագիտության և միջմշակութային կապերի ուսումնասիրությամբ զբաղվողներին՝ հնարավորություն տալով պատկերացում կազմել V–XVIII դարերում ձևավորված հայ-իրանական գրական փոխհարաբերությունների զարգացման հիմնական ուղղությունների և դրանց մշակութային նշանակության մասին։

Технология

Այս տեղեկատվական հրատարակությունը ներկայացնում է տեխնիկական ուղղվածությամբ նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցանկ՝ ընդգրկելով Հայաստանի Հանրապետությունում և հարակից գիտակրթական տարածքում հրատարակված ինժեներական, կիրառական և տեխնոլոգիական գրականությունը։ Նյութում ներկայացվում են մեքենաշինության, էլեկտրոնիկայի, ավտոմատացման, էներգետիկայի, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, շինարարության և արդյունաբերական տեխնոլոգիաների ոլորտներին վերաբերող նոր հրատարակություններ՝ յուրաքանչյուրի վերաբերյալ տրամադրելով հիմնական մատենագիտական տվյալներ և թեմատիկ ուղղվածություն։ Աշխատությունը նախատեսված է որպես տեղեկատվական ուղեցույց մասնագետների, ուսանողների, հետազոտողների և տեխնիկական ոլորտի աշխատողների համար՝ նպաստելով նոր գիտական և կիրառական գրականության արագ հայտնաբերմանը և մասնագիտական կողմնորոշմանը։ Տեղեկատուն նաև օգնում է հետևել տեխնոլոգիական զարգացման արդի միտումներին՝ ընդգծելով նորարարական մոտեցումները, արտադրական գործընթացների կատարելագործումը և ինժեներական լուծումների բազմազանությունը։

Культура

Այս մատենագիտական ցանկը ընդգրկում է կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ նորագույն գրականության համակարգված ներկայացում՝ նպատակ ունենալով ապահովել ոլորտի ժամանակակից տեսական և գործնական զարգացումների ամբողջական պատկերացում։ Նյութում ներառված են աշխատություններ, որոնք վերաբերում են արվեստի պատմության, տեսության և քննադատության արդի խնդիրներին, ինչպես նաև մշակութային գործընթացների սոցիոլոգիական և փիլիսոփայական մեկնաբանություններին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ժամանակակից արվեստի ձևերի ուսումնասիրությանը՝ ներառյալ վիզուալ արվեստները, թատրոնը, կինոն, երաժշտությունը և նոր մեդիա արվեստը, ինչպես նաև դրանց փոխազդեցությունը գլոբալացման և թվայնացման պայմաններում։ Մատենագիտական ցանկում առանձնացված են նաև աշխատություններ, որոնք քննարկում են ազգային մշակութային ինքնության պահպանման և զարգացման խնդիրները, ավանդական և ժամանակակից արվեստի հարաբերակցությունը, ինչպես նաև մշակութային քաղաքականության հիմնական ուղղությունները։ Այս ցանկը կարող է ծառայել որպես գիտահետազոտական հիմք ուսանողների, արվեստաբանների և մշակութային ոլորտի մասնագետների համար՝ նպաստելով արդի տեսական մոտեցումների յուրացմանն ու հետազոտական աշխատանքի կազմակերպմանը։

Другие предметы

Այս ինֆորմացիոն ցուցիչը ներկայացնում է հասարակական-քաղաքական գիտությունների ոլորտում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցանկը՝ նպատակ ունենալով ապահովել ընթերցողների, հետազոտողների և ուսանողների արագ կողմնորոշումը արդի գիտական և վերլուծական գրականության մեջ։ Այն ընդգրկում է քաղաքական գիտության, սոցիոլոգիայի, պատմության, տնտեսագիտության, իրավագիտության, միջազգային հարաբերությունների և հարակից այլ ուղղությունների հրատարակություններ, որոնք արտացոլում են հասարակական գործընթացների ուսումնասիրության ժամանակակից մոտեցումները և տեսական զարգացումները։ Ցուցիչը կազմվում է գրադարանային նոր ստացումների և հրատարակչական տվյալների հիման վրա՝ ապահովելով տեղեկատվության համակարգված ներկայացում և մատչելիություն մասնագիտական շրջանակների համար։ Այն ծառայում է որպես կարևոր տեղեկատվական գործիք գիտական հետազոտությունների, ուսումնական գործընթացի և վերլուծական աշխատանքի համար՝ օգնելով հետևել ոլորտի նոր գրականությանը, գնահատել դրա գիտական արժեքը և կիրառելիությունը հասարակական-քաղաքական երևույթների ուսումնասիրության մեջ։

Биология

Աշխատանքը նվիրված է ուղեղի էնտոպեդունկուլյար կորիզի դերի ուսումնասիրությանը կենդանիների պայմանական ռեֆլեքսային վարքագծի ձևավորման և իրականացման գործընթացներում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել տվյալ ենթակեղևային նյարդային կառուցվածքի ֆունկցիոնալ նշանակությունը, նրա մասնակցությունը պայմանական ռեֆլեքսների ձևավորմանը, պահպանմանը և փոփոխմանը, ինչպես նաև ուսումնասիրել այդ կառուցվածքի փոխազդեցությունը ուղեղի այլ բաժինների հետ։ Պայմանական ռեֆլեքսային վարքագիծը կենդանիների նյարդային համակարգի գործունեության կարևոր դրսևորում է, քանի որ դրա միջոցով օրգանիզմը կարողանում է նախկինում չեզոք ազդանշանը կապել կենսաբանական նշանակություն ունեցող իրադարձության հետ և համապատասխան արձագանք ձևավորել։ Այս գործընթացի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի լավ հասկանալու ուսուցման, հիշողության, մոտիվացիայի և վարքային հարմարվողականության նյարդաֆիզիոլոգիական հիմքերը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել կենդանիների վարքային արձագանքները պայմանական ազդանշանների նկատմամբ՝ տարբեր փորձարարական պայմաններում և էնտոպեդունկուլյար կորիզի գործունեության փոփոխության դեպքում։ Հետազոտության մեթոդաբանությունը կարող է ներառել նյարդաբանական միջամտություններ, էլեկտրական կամ այլ տեսակի գրգռումներ, որոշակի հատվածների ֆունկցիոնալ ազդեցության փոփոխություն, ինչպես նաև կենդանիների պայմանական ռեֆլեքսային պատասխանների քանակական և որակական գնահատում։ Այդ տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե տվյալ կորիզի ակտիվությունը ինչ փուլում և ինչ մեխանիզմով է մասնակցում պայմանական վարքային արձագանքների կազմակերպմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պայմանական ռեֆլեքսների ձևավորման արագությանը, կայունությանը և վերակառուցմանը։ Կարող են ուսումնասիրվել այն դեպքերը, երբ նյարդային կառուցվածքի գործունեության փոփոխությունը հանգեցնում է պայմանական արձագանքի թուլացման, ուժեղացման, դանդաղեցման կամ այլ ձևափոխման։ Այսպիսի դիտարկումները հնարավորություն են տալիս գնահատելու կորիզի դերը ոչ միայն արդեն ձևավորված ռեֆլեքսի իրականացման, այլև նոր վարքային կապերի ստեղծման և հարմարվողական վերակազմավորման գործընթացներում։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև էնտոպեդունկուլյար կորիզի փոխհարաբերություններին ուղեղի այլ ենթակեղևային և կեղևային կառույցների հետ։ Պայմանական ռեֆլեքսային վարքագիծը մեկուսացված կառույցի գործունեության արդյունք չէ, այլ ձևավորվում է նյարդային բազմաթիվ համակարգերի փոխազդեցության պայմաններում։ Այդ պատճառով ուսումնասիրությունը կարող է դիտարկել տվյալ կորիզի հնարավոր կապերը շարժողական, զգայական, լիմբիկ և այլ ֆունկցիոնալ համակարգերի հետ։ Առանձին նշանակություն ունի շարժողական արձագանքների և մոտիվացիոն վիճակի ուսումնասիրությունը։ Կենդանու պայմանական վարքային պատասխանը կարող է ներառել ոչ միայն արտաքին ազդանշանին անմիջական շարժողական արձագանք, այլև ուշադրության, սպասման, ակտիվության փոփոխության և նպատակաուղղված վարքի բաղադրիչներ։ Էնտոպեդունկուլյար կորիզի մասնակցության ուսումնասիրությունը կարող է օգնել պարզելու, թե ինչպես են այս բաղադրիչները միավորվում պայմանական ռեֆլեքսի իրականացման ընթացքում։ Հետազոտությունը կարող է ներառել նաև արգելակման գործընթացների ուսումնասիրություն։ Պայմանական ռեֆլեքսների բնականոն ձևավորման համար անհրաժեշտ է ոչ միայն համապատասխան արձագանքի առաջացում, այլև այնպիսի պատասխանների արգելակում, որոնք տվյալ իրավիճակում այլևս նպատակահարմար չեն։ Եթե կորիզի գործունեության փոփոխությունը ազդում է պայմանական ռեֆլեքսի արգելակման կամ վերացման վրա, դա կարող է վկայել նրա մասնակցության մասին վարքային ճկունության և հարմարվողականության մեխանիզմներում։ Ուսումնասիրության արդյունքների վերլուծությունը կարող է հիմնվել կենդանիների վարքային ցուցանիշների, ռեֆլեքսային պատասխանների հաճախականության, լատենտության, ուժգնության և պայմանական ազդանշանի նկատմամբ արձագանքի կայունության համեմատության վրա։ Փորձարարական տվյալների միջոցով հնարավոր է պարզել նյարդային տվյալ կառուցվածքի ակտիվության և վարքային փոփոխությունների միջև առկա կապերը։ Աշխատանքի գիտական նշանակությունն այն է, որ այն նպաստում է կենտրոնական նյարդային համակարգում ենթակեղևային կառույցների ֆունկցիոնալ դերի ավելի խոր ըմբռնմանը և պայմանական ռեֆլեքսային գործունեության նյարդային մեխանիզմների բացահայտմանը։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառական և տեսական նշանակություն ունենալ նեյրոֆիզիոլոգիայի, կենդանիների վարքաբանության, ուղեղի ֆունկցիոնալ կազմակերպման և ուսուցման նյարդակենսաբանական հիմքերի ուսումնասիրության համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը փորձում է պարզել, թե ինչ դեր է կատարում էնտոպեդունկուլյար կորիզը պայմանական ռեֆլեքսային վարքագծի կազմակերպման մեջ և ինչպես է դրա գործունեությունը փոխկապակցվում նյարդային համակարգի այլ օղակների հետ։ Թեման կարևոր է ուղեղի ենթակեղևային մեխանիզմների, կենդանիների սովորելու և հարմարվողական վարքի ձևավորման գործընթացների, ինչպես նաև պայմանական ռեֆլեքսների նյարդաֆիզիոլոգիական հիմքերի ուսումնասիրության համար։

Другие предметы

Այս տեղեկատվական ցանկը ներկայացնում է «Նոր գրքեր․ Տեխնիկա» բաժնի շրջանակներում հավաքագրված հրատարակությունների համառոտ մատենագիտական ցուցակը, որը նպատակ ունի տեղեկացնել տեխնիկական ոլորտի նորագույն գրականության մասին և հեշտացնել ընթերցողների, հետազոտողների ու մասնագետների կողմնորոշումը ժամանակակից տեխնիկական գրքերի շուկայում և գրադարանային ֆոնդերում։ Ցանկում սովորաբար ընդգրկվում են տարբեր ենթաբաժինների հրատարակություններ՝ ինժեներական գիտություններ, մեքենաշինություն, էլեկտրոնիկա, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ, էներգետիկա, շինարարություն և այլ կիրառական տեխնիկական ուղղություններ, որոնք արտացոլում են տվյալ ժամանակաշրջանում գիտատեխնիկական առաջընթացի հիմնական միտումները։ Նման ինֆորմացիոն ցուցակները ունեն ոչ միայն գրադարանային հաշվառման և տեղեկատվության տարածման գործառույթ, այլ նաև կարևոր դեր են խաղում գիտական հաղորդակցության մեջ՝ թույլ տալով մասնագետներին արագ ծանոթանալ նոր լույս տեսած մասնագիտական գրականությանը, գնահատել դրա արդիականությունը և կիրառելիությունը իրենց աշխատանքներում։