Նոր գրականություն կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ : Մատենագիտական ցանկ

Математика

Այս աշխատությունը նվիրված է քվանտային վակուումում առաջացող այն երևույթների տեսական ուսումնասիրությանը, որոնց ձևավորման կամ փոփոխության վրա էական ազդեցություն ունեն տարածության սահմանները, սահմանային պայմանները կամ նյութական միջավայրերի միջերեսները։ Քվանտային դաշտի տեսության շրջանակում վակուումը դիտարկվում է ոչ թե որպես բացարձակ դատարկություն, այլ որպես քվանտային դաշտերի վիճակ, որն ունի զրոյական տատանումներ և կարող է դրսևորվել չափելի ֆիզիկական հետևանքներով։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես են սահմանային պայմանների փոփոխությունը և համակարգի երկրաչափական սահմանափակումները ազդում քվանտային դաշտերի թույլատրելի վիճակների, էներգիայի սպեկտրի և վակուումային տատանումների վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են քննարկվել սահմաններով պայմանավորված վակուումային ուժերը, քվանտային դաշտերի միջսահմանային փոխազդեցությունները, վակուումային էներգիայի փոփոխությունները և այլ հարակից երևույթներ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի այն գաղափարը, որ սահմանները կարող են փոփոխել քվանտային դաշտի հնարավոր տատանումների կառուցվածքը՝ հանգեցնելով վակուումային վիճակի ֆիզիկական հատկությունների փոփոխության։ Այսպիսի երևույթների ուսումնասիրությունը կարևոր է ինչպես հիմնարար տեսական ֆիզիկայի, այնպես էլ քվանտային դաշտի տեսության կիրառական խնդիրների համար։ Աշխատանքը կարող է ներառել մաթեմատիկական մեթոդների և տեսական մոդելների կիրառություն՝ վակուումային ազդեցությունների քանակական նկարագրման և տարբեր սահմանային պայմանների դեպքում ստացվող արդյունքների համեմատության նպատակով։ Թեման հետաքրքրություն է ներկայացնում հատկապես քվանտային մեխանիկայով, քվանտային դաշտի տեսությամբ, վակուումային տատանումներով և սահմանային պայմանների ազդեցությամբ պայմանավորված ֆիզիկական երևույթներով զբաղվող հետազոտողների և ուսանողների համար։

Педагогика

Սա 1902 թվականի սեպտեմբերին Կարսի մարզի տարրական ուսումնարանների ուսուցիչների և Կարսի քաղաքային ուսումնարանի դասախոսների մանկավարժական ժողովների արձանագրությունների ժողովածու է, որն արժեքավոր սկզբնաղբյուր է ժամանակաշրջանի կրթական կյանքի, դպրոցական կառավարման և ուսուցչական միջավայրի ուսումնասիրության համար։ Հրատարակությունը ներկայացնում է այդ ժողովների ընթացքում քննարկված հարցերը, ընդունված որոշումները, մանկավարժների տեսակետներն ու կազմակերպչական խնդիրները՝ հնարավորություն տալով պատկերացում կազմել Ռուսական կայսրության կազմում գտնվող Կարսի մարզում 20-րդ դարի սկզբի դպրոցական համակարգի գործելակերպի մասին։ Նյութը հատկապես հետաքրքրական է տարրական կրթության կազմակերպման, ուսուցման մեթոդների, ուսուցիչների պարտականությունների, աշակերտների կրթադաստիարակչական գործընթացի, դպրոցների ներքին կարգապահության և կրթական հաստատությունների կառավարման տեսանկյունից։ Փաստաթղթային բնույթը թույլ է տալիս ուսումնասիրել ոչ միայն պաշտոնական որոշումները, այլև այն ժամանակվա մանկավարժական մտածողության առանձնահատկությունները, կրթության առջև ծառացած գործնական դժվարությունները և ուսուցիչների համագործակցության ձևերը։ Հրատարակությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ Կարսի տարածաշրջանի կրթության պատմությամբ, դպրոցական կյանքի զարգացմամբ, Ռուսական կայսրության ծայրամասային շրջանների կրթական քաղաքականությամբ և 19-րդ դարի վերջի ու 20-րդ դարի սկզբի մանկավարժական պրակտիկայով հետաքրքրվող հետազոտողների համար։ Այն նաև օգտակար սկզբնաղբյուր է տարածաշրջանի սոցիալ-մշակութային պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ դպրոցական ժողովների արձանագրությունները հաճախ արտացոլում են տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական միջավայրը, կրթական առաջնահերթությունները և տեղական հաստատությունների առօրյա գործունեությունը։

Информатика

Աշխատությունը նվիրված է ինտեգրալ սխեմաների ավտոմատացված ֆիզիկական նախագծման մեթոդների ուսումնասիրությանը և կատարելագործմանը՝ հաշվի առնելով նախագծվող էլեկտրոնային սխեմաների սխեմատեխնիկական առանձնահատկությունները։ Հետազոտության առանցքում ինտեգրալ սխեմայի տրամաբանական կամ էլեկտրական նկարագրությունից դրա ֆիզիկական կառուցվածքի ձևավորման գործընթացն է, որի ընթացքում անհրաժեշտ է որոշել տարրերի տեղաբաշխումը, դրանց փոխադարձ դիրքը, միջմիացումների կառուցվածքը և բյուրեղի մակերեսի արդյունավետ օգտագործումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հանգամանքին, որ ֆիզիկական նախագծման արդյունքը կախված է ոչ միայն երկրաչափական սահմանափակումներից, այլև սխեմայի առանձին հանգույցների էլեկտրական և գործառական նշանակությունից։ Քննվում են տարրերի տեղաբաշխման և միջմիացումների երթուղավորման խնդիրները, ազդանշանային ուղիների երկարության նվազեցումը, կարևոր կապերի առաջնահերթ մշակումը և սխեմայի կառուցվածքային առանձնահատկությունների օգտագործումը նախագծային որոշումների ընդունման ժամանակ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում մակաբույծ դիմադրությունների և ունակությունների ազդեցության գնահատումը, քանի որ ֆիզիկական կառուցվածքի պարամետրերը կարող են էապես փոխել ազդանշանների տարածման ժամանակը, էներգասպառումը և ամբողջ համակարգի արագագործությունը։ Ուսումնասիրվում են նաև ֆունկցիոնալ բլոկների փոխադարձ կապերի, ազդանշանային ուղիների կրիտիկականության և էլեկտրական սահմանափակումների ներառման հնարավորությունները ավտոմատացված նախագծման ալգորիթմներում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում բազմաչափանիշային օպտիմալացման խնդրին, երբ անհրաժեշտ է միաժամանակ նվազեցնել զբաղեցրած մակերեսը և միջմիացումների երկարությունը՝ պահպանելով արագագործության, հուսալիության և տեխնոլոգիական իրագործելիության պահանջները։ Դիտարկվում են նախագծային ընթացակարգերի ալգորիթմացման և համակարգչային իրականացման սկզբունքները, որոնք հնարավորություն են տալիս նվազեցնել ձեռքով կատարվող աշխատանքի ծավալը և արագացնել բարդ ինտեգրալ սխեմաների նախագծումը։ Կարևորվում է նաև սխեմատեխնիկական և ֆիզիկական նախագծման փուլերի փոխադարձ կապը, քանի որ դրանց մեկուսացված իրականացումը կարող է հանգեցնել այնպիսի կառուցվածքային լուծումների, որոնք չեն ապահովում պահանջվող էլեկտրական բնութագրերը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ինտեգրալ սխեմաների նախագծման, էլեկտրոնային ավտոմատացված նախագծման համակարգերի, օպտիմալացման ալգորիթմների և միկրոէլեկտրոնիկայի մոտեցումները՝ ուղղված նախագծման արդյունավետության բարձրացմանը և սխեմայի էլեկտրական ու ֆիզիկական պարամետրերի միջև առավել արդյունավետ համապատասխանության ապահովմանը։

Технология

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է հակաօքսիդանտների և փաթեթավորման տեխնոլոգիաների ազդեցության ուսումնասիրությանը սառեցված «Կոբիա» ձկան ֆիլեի պահպանման ժամկետի վրա։ Գրքում ներկայացվում են ձկնամթերքի պահպանման կենսաքիմիական գործընթացները՝ հատկապես լիպիդների օքսիդացման, սպիտակուցների քայքայման և մանրէաբանական ակտիվության դերը որակի փոփոխության մեջ։ Հեղինակը վերլուծում է տարբեր տեսակի բնական և սինթետիկ հակաօքսիդանտների կիրառման արդյունավետությունը՝ նպատակ ունենալով դանդաղեցնել օքսիդացման գործընթացները և պահպանել սննդային արժեքը։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև փաթեթավորման ժամանակակից տեխնոլոգիաները՝ վակուումային, մոդիֆիկացված գազային միջավայրով և բազմաշերտ պոլիմերային փաթեթավորումները՝ որպես արտադրանքի պահպանման ժամկետը երկարացնելու հիմնական գործոններ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պահպանման ջերմաստիճանային ռեժիմներին, որակի օրգանոլեպտիկ ցուցանիշներին և սննդային անվտանգության պահանջներին։ Գիրքը նախատեսված է սննդի տեխնոլոգների, ձկնաբույծների, կենսաքիմիկոսների, սննդային արդյունաբերության մասնագետների և հետազոտողների համար՝ առաջարկելով ինչպես տեսական, այնպես էլ կիրառական մոտեցումներ ձկնամթերքի պահպանման տեխնոլոգիաների կատարելագործման համար։

Экономика

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության լեռնամետալուրգիական ոլորտում ներդրումային ռիսկերի ձևավորման, գնահատման և կառավարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն գործոնները, որոնք կարող են ազդել հանքարդյունաբերական և մետալուրգիական նախագծերում ներդրումների արդյունավետության, եկամտաբերության և վերադարձելիության վրա, գնահատել դրանց ազդեցության աստիճանը և մշակել ռիսկերի նվազեցման ու կառավարման առավել արդյունավետ մեխանիզմներ։ Լեռնամետալուրգիական ոլորտը բնորոշվում է կապիտալատարությամբ, երկար ներդրումային ցիկլով, բարձր տեխնոլոգիական և բնապահպանական պահանջներով, հումքային շուկաների գների տատանողականությամբ և բազմաթիվ արտաքին ու ներքին անորոշություններով, ինչի պատճառով ներդրումային որոշումների կայացումը պահանջում է ռիսկերի համակարգված գնահատում։ Հայաստանի հանքարդյունաբերության համար այդ խնդիրներն առավել կարևոր են նաև այն պատճառով, որ ոլորտը զգալիորեն կախված է արտահանման շուկաներից և միջազգային մետաղների գներից, իսկ տեխնոլոգիական, բնապահպանական, սոցիալական և ենթակառուցվածքային խնդիրները կարող են էապես ազդել նախագծերի տնտեսական արդյունքների վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ներդրումային ռիսկերի հիմնական տեսակները՝ շուկայական, ֆինանսական, արժութային, տոկոսադրույքային, արտադրական, տեխնոլոգիական, երկրաբանական, բնապահպանական, իրավական, քաղաքական և սոցիալական ռիսկերը։ Շուկայական ռիսկերի շարքում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն պղնձի, մոլիբդենի, ոսկու և այլ մետաղների միջազգային գների փոփոխությունները։ Քանի որ մետաղների գների անկումը կարող է նվազեցնել հանքի արտադրանքի վաճառքից ստացվող եկամուտները և վատացնել ներդրումային ծրագրի ֆինանսական ցուցանիշները, նախագծերի գնահատման ժամանակ անհրաժեշտ է դիտարկել ոչ միայն բազային, այլև տարբեր գնային սցենարներ։ Միջազգային հանքարդյունաբերական ընկերությունների փորձը նույնպես ցույց է տալիս, որ մետաղների գները և փոխարժեքները կարող են հանդիսանալ հիմնական շուկայական ռիսկի գործոններ, որոնք պետք է ներառվեն ներդրումային որոշումների մոդելներում։ Ֆինանսական ռիսկերի ուսումնասիրության ժամանակ կարող են գնահատվել ներդրումային ծրագրի կապիտալ ծախսերը, գործառնական ծախսերը, վարկային միջոցների արժեքը, դրամական հոսքերը, պարտքի սպասարկման հնարավորությունները և ներդրման վերադարձի ժամկետը։ Հանքարդյունաբերական նախագծերի առանձնահատկությունն այն է, որ խոշոր ծախսերը հաճախ կատարվում են արտադրության սկսվելուց շատ առաջ, իսկ եկամուտները ձևավորվում են ավելի ուշ, հետևաբար նույնիսկ ծախսերի կամ ժամանակացույցի համեմատաբար փոքր փոփոխությունները կարող են զգալիորեն փոխել ծրագրի զուտ ներկա արժեքը և ներքին եկամտաբերության նորման։ Այդ պատճառով աշխատանքի կարևոր խնդիր կարող է լինել ներդրումային նախագծերի զգայունության և սցենարային վերլուծության իրականացումը։ Երկրաբանական ռիսկը ևս առանձնահատուկ նշանակություն ունի։ Հանքավայրի պաշարների, հանքաքարի որակի, մետաղի պարունակության, արդյունահանման պայմանների կամ հանքաբանական կառուցվածքի վերաբերյալ անորոշությունները կարող են ազդել նախատեսված արտադրական ծավալների և ներդրումների վերջնական արդյունավետության վրա։ Հետևաբար ներդրումային ծրագրերի նախնական փուլում անհրաժեշտ է հնարավորինս ճշգրիտ գնահատել պաշարները, ուսումնասիրել երկրաբանական տվյալները և հաշվի առնել դրանց անորոշության աստիճանը։ Բնապահպանական և սոցիալական ռիսկերը նույնպես կարող են էական ազդեցություն ունենալ ներդրումային նախագծերի վրա։ Հանքարդյունաբերության հետ կապված պոչամբարները, հողի և ջրային ռեսուրսների վրա ազդեցությունը, վերականգնման ու ռեկուլտիվացիայի անհրաժեշտությունը, ինչպես նաև համայնքների հետ հարաբերությունները կարող են ազդել ծրագրի ծախսերի, թույլտվությունների և հանրային ընդունելիության վրա։ Հայաստանի հանքարդյունաբերության վերաբերյալ ուսումնասիրությունները մատնանշում են նաև պոչամբարների, սեյսմիկ ռիսկերի, հողերի անկայունության և հանքավայրերի շահագործումից հետո վերականգնման հետ կապված խնդիրները։ Աշխատության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև իրավական և կարգավորող միջավայրի ազդեցությունը ներդրումային ռիսկի վրա։ Լեռնամետալուրգիական նախագծերը պահանջում են հանքարդյունահանման իրավունքի, բնապահպանական թույլտվությունների, հողօգտագործման, հարկային և այլ կարգավորումների երկարաժամկետ կանխատեսելիություն։ Կարգավորող պահանջների փոփոխությունը կամ դրանց կիրառման անորոշությունը կարող է մեծացնել ներդրողի համար լրացուցիչ ծախսերն ու անորոշությունները։ Հայաստանի հանքարդյունաբերության ոլորտում օրենսդրական և վերահսկողական մեխանիզմների կատարելագործման անհրաժեշտությունը նախկին ուսումնասիրություններում նույնպես դիտարկվել է որպես ներդրումային և ոլորտային ռիսկերի նվազեցման կարևոր պայման։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ներդրումային ռիսկերի քանակական գնահատումը։ Դրա համար կարող են կիրառվել հավանականային, վիճակագրական և տնտեսամաթեմատիկական մեթոդներ, զգայունության վերլուծություն, սցենարային մոտեցումներ, որոշումների ծառեր, ռիսկերի ինտեգրալ գնահատման ցուցանիշներ և այլ գործիքներ։ Կարող է կառուցվել ռիսկերի գնահատման համակարգ, որտեղ յուրաքանչյուր ռիսկ գնահատվում է դրա առաջացման հավանականությամբ և հնարավոր ֆինանսական ազդեցությամբ։ Այսպիսի մոտեցումը թույլ է տալիս առանձնացնել առավել վտանգավոր ռիսկերը և ներդրումային կառավարման ռեսուրսներն ուղղել դրանց կանխարգելմանը կամ ազդեցության սահմանափակմանը։ Կարևոր կարող է լինել նաև իրական օպցիոնների մոտեցման կիրառումը, որը հնարավորություն է տալիս հաշվի առնել ներդրումային նախագծի փուլային իրականացման, հետաձգման, ընդլայնման կամ դադարեցման հնարավորությունները՝ կախված շուկայի և այլ պայմանների փոփոխությունից։ Այս մոտեցումը հատկապես օգտակար է երկարաժամկետ և բարձր անորոշություն ունեցող հանքարդյունաբերական նախագծերի դեպքում։ Ռիսկերի կառավարման գործնական մեխանիզմների շարքում կարող են դիտարկվել ներդրումային նախագծերի դիվերսիֆիկացումը, ֆինանսավորման աղբյուրների բազմազանեցումը, ապահովագրությունը, երկարաժամկետ վաճառքի պայմանագրերը, արժութային և գնային ռիսկերի հեջավորումը, պահուստային միջոցների ձևավորումը, փուլային ներդրումները և նախագծերի պարբերական վերագնահատումը։ Հայաստանի համար կարևոր ուղղություն կարող է լինել նաև հանքանյութի ավելի խոր վերամշակման և մետալուրգիական արտադրության զարգացման միջոցով ավելացված արժեքի մեծացումը, քանի որ դա հնարավորություն է տալիս նվազեցնել միայն հանքաքարի կամ խտանյութի արտահանման նկատմամբ կախվածությունը։ Հայաստանի հանքարդյունաբերության ներկայիս զարգացման հնարավորությունների վերաբերյալ աղբյուրները նույնպես առանձնացնում են պղնձի, ոսկու և մոլիբդենի վերամշակման կարողությունների զարգացման ներուժը։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ առաջարկվող մեթոդները կարող են կիրառվել հանքարդյունաբերական ներդրումային նախագծերի նախնական գնահատման, ռիսկերի քարտեզագրման, ֆինանսական կանխատեսումների և ներդրումային որոշումների հիմնավորման ժամանակ։ Ռիսկերի արդյունավետ կառավարման համակարգը կարող է նպաստել ներդրումների պաշտպանվածության բարձրացմանը, կապիտալի ավելի արդյունավետ օգտագործմանը, ֆինանսական կորուստների նվազեցմանը և երկարաժամկետ ծրագրերի իրագործելիության բարձրացմանը։ Ներկայումս Հայաստանի համար հատկապես կարևոր է նաև ռազմավարական նշանակություն ունեցող հանքանյութերի արդյունահանման և վերամշակման ոլորտում նոր ներդրումների ներգրավումը․ 2026 թվականին Հայաստանը և ԱՄՆ-ը ստորագրել են կրիտիկական հանքանյութերի մատակարարման և ոլորտում ներդրումների խթանմանն ուղղված շրջանակային փաստաթուղթ, որը նախատեսում է ներդրումների, վարկերի, երաշխիքների, բաժնային ֆինանսավորման և այլ գործիքների կիրառման հնարավորություններ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը լեռնամետալուրգիական ոլորտի ներդրումային ռիսկը դիտարկում է որպես փոխկապակցված տնտեսական, ֆինանսական, տեխնոլոգիական, երկրաբանական, բնապահպանական, իրավական և սոցիալական գործոնների ամբողջություն և նպատակ ունի ձևավորել դրանց վաղ հայտնաբերման, քանակական գնահատման և կառավարման համակարգ, որը կարող է նպաստել Հայաստանի հանքամետալուրգիական նախագծերի ներդրումային գրավչության, կայունության և տնտեսական արդյունավետության բարձրացմանը։

Лингвистика

Издание представляет собой специализированный объяснительный словарь, включающий татарские, грузинские и армянские слова, используемые в материалах по изучению экономического быта государственных крестьян Закавказского края; в нем приводятся лексические единицы с переводом, толкованием и пояснениями их значения в контексте хозяйственной, социальной и административной жизни региона, включая термины, связанные с землепользованием, сельским хозяйством, налогами, ремеслами и бытовыми практиками; словарь служит вспомогательным инструментом для этнографических и экономико-исторических исследований, позволяя точнее интерпретировать источники о жизни крестьянских общин и особенностях традиционного уклада населения Закавказья.