Певец гражданской скорби

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի երկու գրական տարբերակներում բայերի կազմության համակարգային և համեմատական ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով բայական բառապաշարի ձևավորման հիմնական կառուցվածքային օրինաչափությունները, բառակազմական միջոցները և դրանց գործածության առանձնահատկությունները։ Հետազոտության առանցքում այն կառուցվածքային մոդելներն են, որոնց միջոցով գոյություն ունեցող բառային հիմքերից, արմատներից և ածանցներից կազմվում են նոր բայեր։ Ուսումնասիրվում են բայական հիմքերի տեսակները, բայակերտ ածանցների գործառույթները, նախածանցների և այլ բառակազմական տարրերի մասնակցությունը, ինչպես նաև տարբեր բաղադրիչների համակցման արդյունքում ձևավորվող բայերի իմաստային առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բառակազմական կաղապարների արտադրողականությանը՝ պարզելու, թե դրանցից որոնք են ակտիվորեն կիրառվում նոր բայերի ստեղծման համար, որոնք ունեն սահմանափակ գործածություն, իսկ որոնք հիմնականում պահպանվել են լեզվի պատմական շերտերում։ Արևելահայերենի և արևմտահայերենի տվյալների զուգադրումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու ինչպես երկու տարբերակների համար ընդհանուր բայակազմական սկզբունքները, այնպես էլ դրանցից յուրաքանչյուրին բնորոշ կառուցվածքային և իմաստային առանձնահատկությունները։ Քննվում են նույն կամ մոտ իմաստն արտահայտող բայերի կազմության տարբեր եղանակները, բառակազմական ձևերի զուգահեռ գործածությունը և այն դեպքերը, երբ երկու գրական տարբերակներում միևնույն հիմքից ձևավորվել են կառուցվածքով կամ նշանակությամբ տարբեր բայեր։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բայակազմության և բառապաշարի պատմական զարգացման փոխկապակցվածությունը, քանի որ երկու գրական տարբերակների ձևավորման տարբեր պայմանները կարող էին նպաստել որոշ կաղապարների տարբեր աստիճանի տարածմանը կամ պահպանմանը։ Ուշադրություն է դարձվում նաև փոխառությունների և օտար լեզուների ազդեցության պայմաններում բայական նոր ձևերի յուրացմանը՝ ուսումնասիրելով, թե ինչպես են օտար բառային հիմքերը ներառվում հայերենի բառակազմական համակարգում և ենթարկվում դրա օրինաչափություններին։ Կարևորվում է բայակազմական իմաստների դասակարգումը՝ գործողության առաջացում, պատճառականություն, վիճակի փոփոխություն, կրկնություն, փոխադարձություն և այլ իմաստային հարաբերություններ արտահայտող ձևերի տեսանկյունից։ Բառակազմական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը կապվում է նաև ձևաբանության և իմաստաբանության հետ, քանի որ նոր բայի կառուցվածքը հաճախ պայմանավորում է ոչ միայն բառային նշանակությունը, այլև դրա քերականական ու գործառական առանձնահատկությունները։ Համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ ներկայացնելու արևելահայերենի և արևմտահայերենի բառակազմական համակարգերի փոխհարաբերությունը, դրանց ընդհանուր պատմական հիմքը և ինքնուրույն զարգացման ընթացքում ձևավորված տարբերությունները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայերենի բառակազմության տեսության, պատմական լեզվաբանության և երկու գրական տարբերակների համեմատական ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով հայերենի բայական համակարգի կառուցվածքի և զարգացման օրինաչափությունների առավել ամբողջական նկարագրմանը։

Экономика

Այս աշխատությունը նվիրված է անցումային զարգացման գործընթացների և մարդկային կապիտալի փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը՝ ուշադրության կենտրոնում ունենալով այն համակարգային փոփոխությունները և հիմնախնդիրները, որոնք առաջանում են հասարակության ու տնտեսության վերափոխման պայմաններում։ Աշխատանքում մարդկային կապիտալը դիտարկվում է որպես տնտեսական աճի, արտադրողականության բարձրացման, նորարարությունների, զբաղվածության ընդլայնման և հասարակության երկարաժամկետ զարգացման կարևորագույն գործոն։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են կրթության, մասնագիտական պատրաստվածության, առողջապահության, աշխատանքային հմտությունների և գիտելիքի դերը տնտեսության կառուցվածքային փոփոխությունների պայմաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անցումային տնտեսություններին բնորոշ խնդիրներին, այդ թվում՝ աշխատաշուկայի վերափոխմանը, գործազրկությանը, մասնագիտական անհամապատասխանությանը, եկամուտների անհավասարությանը, մարդկային ներուժի արդյունավետ օգտագործման սահմանափակումներին և արտագաղթի հետևանքով առաջացող կորուստներին։ Աշխատությունը փորձում է բացահայտել այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով մարդկային կապիտալի որակն ու կուտակումը կարող են նպաստել տնտեսական և սոցիալական համակարգերի կայուն զարգացմանը։ Միաժամանակ դիտարկվում են պետական քաղաքականության հնարավոր ուղղությունները՝ կրթության և գիտության զարգացում, մասնագիտական վերապատրաստում, առողջապահական համակարգի բարելավում, զբաղվածության խթանում և մարդկային ներուժի պահպանման ու արդյունավետ օգտագործման պայմանների ստեղծում։ Աշխատանքը կարևոր է նրանով, որ անցումային զարգացումը ներկայացնում է ոչ միայն տնտեսական ցուցանիշների փոփոխության, այլև մարդկանց գիտելիքների, կարողությունների և սոցիալական հնարավորությունների վերափոխման տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագիտության, կառավարման, սոցիալական քաղաքականության և զարգացման խնդիրներով զբաղվող ուսանողների, հետազոտողների ու մասնագետների համար։

Литература

Այս գիրքը ներկայացնում է Քաջարանին վերաբերող հանձնարարական գրականության ցանկ՝ ընդգրկելով այն նյութերն ու աղբյուրները, որոնք կարող են օգտակար լինել տեղական պատմության, մշակույթի, կրթության և համայնքային ուսումնասիրությունների համար։ Այն ծառայում է որպես ուղեցույց ընթերցողների, ուսանողների, հետազոտողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ ուսումնասիրել Քաջարանի անցյալը, զարգացումը, բնաշխարհը, սոցիալ-տնտեսական առանձնահատկությունները և մշակութային ժառանգությունը։ Ցանկում ներառված գրականությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալ տարբեր ժամանակաշրջանների վերաբերյալ տեղեկություններին, ուսումնասիրել տարածաշրջանի նշանակությունը և ձևավորել ավելի ամբողջական պատկերացում քաղաքի պատմական ու հասարակական դերի մասին։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել ինչպես կրթական նպատակներով, այնպես էլ ինքնուրույն ուսումնասիրությունների և հայրենագիտական հետաքրքրությունների համար։

Право

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է դատական նախադեպի էության, իրավական բնույթի և նորմատիվ կարգավորման համակարգում ունեցած դերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել դատական նախադեպի՝ որպես իրավական կարգավորման գործիքի առանձնահատկությունները, դրա ձևավորման և կիրառման պայմանները, ինչպես նաև գնահատել դրա նշանակությունը իրավական համակարգի զարգացման և իրավական նորմերի մեկնաբանման գործընթացում։ Աշխատանքում դատական նախադեպը դիտարկվում է որպես դատական գործունեության արդյունքում ձևավորված իրավական դիրքորոշում կամ լուծում, որը հետագայում կարող է ուղղորդող կամ պարտադիր նշանակություն ունենալ համանման իրավական հարաբերությունների կարգավորման և դատական վեճերի լուծման ընթացքում՝ կախված տվյալ իրավական համակարգի առանձնահատկություններից։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են ներկայացվել դատական նախադեպի պատմական ձևավորման նախադրյալները և դրա զարգացման առանձնահատկությունները տարբեր իրավական ընտանիքներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անգլոսաքսոնական իրավական համակարգում նախադեպային իրավունքի ձևավորմանը, ինչպես նաև մայրցամաքային իրավական համակարգերում դատական պրակտիկայի և դատարանների իրավական դիրքորոշումների ազդեցությանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է դատական նախադեպի և օրենքի փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Աշխատանքում կարող է վերլուծվել այն հարցը, թե ինչպես է դատարանը մեկնաբանում գործող իրավական նորմերը, լրացնում իրավական կարգավորման բացերը և ձևավորում այնպիսի դիրքորոշումներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ հետագա իրավակիրառ պրակտիկայի վրա։ Այս համատեքստում կարևորվում են իրավական որոշակիության, կանխատեսելիության, իրավահավասարության և արդարադատության արդյունավետության սկզբունքները։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել դատական նախադեպի տեսակներին, դրա կիրառման սահմաններին և նախադեպային դիրքորոշման փոփոխության կամ վերանայման հնարավորություններին։ Կարևոր է նաև դատական նախադեպի և իրավական մեկնաբանության փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը, քանի որ բարձրագույն դատական ատյանների որոշումները կարող են էական դեր ունենալ օրենքների և այլ իրավական ակտերի միասնական կիրառման ապահովման գործում։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև տարբեր երկրների փորձին և միջազգային դատական մարմինների պրակտիկային՝ համեմատական վերլուծության միջոցով բացահայտելով դատական որոշումների իրավական նշանակության տարբեր մոդելները։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել Հայաստանի Հանրապետության իրավական համակարգում դատական պրակտիկայի դերին, հատկապես բարձրագույն դատական ատյանների և սահմանադրական արդարադատության մարմնի իրավական դիրքորոշումների նշանակությանը։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են վերլուծվել նաև դատական նախադեպի կիրառման առավելություններն ու հնարավոր սահմանափակումները։ Դրա առավելություններից կարող են լինել իրավական նորմերի ճկուն մեկնաբանությունը, իրավակիրառ պրակտիկայի միասնականության ապահովումը, իրավական բացերի հաղթահարումը և նոր հասարակական հարաբերություններին իրավունքի արագ հարմարվելու հնարավորությունը։ Միաժամանակ կարող են քննարկվել դատական իշխանության կողմից իրավաստեղծ գործունեության սահմանների, իշխանությունների տարանջատման և դատական հայեցողության շրջանակների վերաբերյալ տեսական ու գործնական խնդիրները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել դատական նախադեպի իրավական բնույթի առավել հստակ ընկալմանը, դրա տեղին ու սահմաններին նորմատիվ կարգավորման համակարգում և դատարանների իրավական դիրքորոշումների դերի գնահատմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, իրավագիտության ուսանողների և իրավունքի տեսության ու դատական պրակտիկայի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։

Литература

Բանասիրական և գրականագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Գրիգոր Նարեկացու ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ հայ միջնադարյան գրականության, մշակույթի և հոգևոր մտքի զարգացման համատեքստում։ Քննության են առնվում հեղինակի ստեղծագործությունների գաղափարական, գեղարվեստական և լեզվաոճական առանձնահատկությունները, դրանցում արտահայտված աշխարհընկալումը, մարդու ներաշխարհի, բարոյական արժեքների և հոգևոր որոնումների պատկերումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բանաստեղծական լեզվին, պատկերային համակարգին, խորհրդանշական մտածողությանը, արտահայտչամիջոցներին և գրական կառուցվածքի առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են միջնադարյան հայկական գրական ավանդույթի հետ ստեղծագործական կապերը, նախորդ գրական ու հոգևոր ժառանգության ազդեցությունները և հետագա հայ գրականության զարգացման վրա ունեցած նշանակությունը։ Քննարկվում են նաև միջնադարյան հասարակության մտավոր և մշակութային միջավայրը, աստվածաբանական պատկերացումները և այն պատմամշակութային պայմանները, որոնց շրջանակում ձևավորվել է հեղինակի գրական աշխարհը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս նրա ժառանգությունը դիտարկել ոչ միայն առանձին ստեղծագործությունների մակարդակով, այլև որպես հայ միջնադարյան մշակույթի կարևոր երևույթ։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետների, բանասերների, միջնադարագետների, հայագետների, ուսանողների և հայ միջնադարյան գրականությամբ ու մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

География

Աշխատությունը նվիրված է մագնիսական հատկություններով օժտված սորբենտների կիրառմամբ կեղտաջրերից տարբեր աղտոտիչների հեռացման ֆիզիկաքիմիական սկզբունքների և ջրամաքրման արդյունավետ տեխնոլոգիական մոտեցումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում սորբցիոն նյութերի կառուցվածքի, մակերևութային հատկությունների և մագնիսական վարքի փոխկապակցվածությունն է, որը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն կապել ջրային միջավայրում առկա որոշ աղտոտիչներ, այլև մաքրման գործընթացից հետո սորբենտը համեմատաբար հեշտ առանձնացնել արտաքին մագնիսական դաշտի օգնությամբ։ Քննվում են ադսորբցիայի հիմնական օրինաչափությունները, սորբենտի ակտիվ մակերևույթի և աղտոտող նյութերի միջև փոխազդեցությունները, ինչպես նաև ջրի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ազդեցությունը մաքրման արդյունավետության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սորբենտների մասնիկների չափերին, ծակոտկեն կառուցվածքին, տեսակարար մակերեսին և մակերևութային ակտիվ կենտրոններին, քանի որ այդ բնութագրերը կարող են էականորեն պայմանավորել նյութերի կլանման կարողությունը։ Ուսումնասիրվում է մագնիսական բաղադրիչի դերը սորբենտի առանձնացման և վերականգնման գործընթացներում՝ ջրամաքրման դասական սորբցիոն մեթոդների տեխնոլոգիական սահմանափակումները նվազեցնելու տեսանկյունից։ Կարևոր տեղ է հատկացվում տարբեր բնույթի աղտոտիչների նկատմամբ սորբենտների ընտրողականությանը և կլանման հավասարակշռային ու կինետիկական բնութագրերի գնահատմանը։ Դիտարկվում է նաև ջրային միջավայրի թթվահիմնային վիճակի, աղային կազմի, ջերմաստիճանի և ուղեկցող նյութերի առկայության հնարավոր ազդեցությունը սորբցիոն գործընթացի վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել տարբեր մագնիսական սորբենտների արդյունավետության ցուցանիշները, կայունությունը և բազմակի օգտագործման հնարավորությունները։ Առանձին նշանակություն ունի օգտագործված սորբենտների վերականգնման խնդիրը, քանի որ նյութի կրկնակի կիրառման հնարավորությունը կարող է նվազեցնել մաքրման գործընթացի նյութական ծախսերը և երկրորդային թափոնների առաջացումը։ Ուսումնասիրվում են նաև սորբցիոն և մագնիսական առանձնացման փուլերի համատեղման հնարավորությունները՝ շարունակական կամ փուլային ջրամաքրման համակարգերում կիրառելու նպատակով։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս սորբցիոն մաքրման բարձր արդյունավետությունը համադրել մաքրող նյութի արագ առանձնացման հետ։ Աշխատությունն ընդհանուր առմամբ կարևոր նշանակություն ունի արդյունաբերական և այլ ծագման կեղտաջրերի մաքրման տեխնոլոգիաների զարգացման համար՝ նպաստելով ջրային ռեսուրսների աղտոտման նվազեցման, սորբցիոն նյութերի արդյունավետ օգտագործման և շրջակա միջավայրի պահպանության համար առավել կառավարելի տեխնոլոգիական լուծումների գիտական հիմնավորմանը։