Откройте для себя другие интересные и полезные материалы
Вот коллекция других файлов, которые могут вас заинтересовать и помочь в учебе или творческой работе. Чтобы увидеть больше, вы можете перейти в раздел материаловСельское хозяйство
Նոր գրքեր: Գյուղատնտեսություն: Ինֆորմացիոն ցանկ = Новые книги. Сельское хозяйство. Информационный указатель (1974, №9)
Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է գյուղատնտեսության ոլորտում նոր ստացված և նոր լույս տեսած գրքերի մատենագիտական համակարգված հավաքածուն՝ նախատեսված գիտնականների, մասնագետների, ուսանողների և գյուղատնտեսության բնագավառով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այն ընդգրկում է բուսաբուծության, անասնաբուծության, ագրոնոմիայի, հողագիտության, ագրոէկոլոգիայի, գյուղատնտեսական տեխնիկայի, սննդամթերքի արտադրության, գյուղատնտեսական տնտեսագիտության և ոլորտի այլ կարևոր ուղղությունների վերաբերյալ հրատարակություններ՝ արտացոլելով ժամանակակից գիտական հետազոտությունները, տեխնոլոգիական առաջընթացը և գործնական նորարարությունները։ Ցանկը հնարավորություն է տալիս արագ ծանոթանալ ոլորտի արդիական գրականությանը, ստանալ անհրաժեշտ մատենագիտական տվյալներ և ընտրել համապատասխան աղբյուրներ մասնագիտական, ուսումնական կամ գիտահետազոտական նպատակների համար։ Այն կարևոր տեղեկատվական ռեսուրս է, որը նպաստում է գյուղատնտեսական գիտելիքների տարածմանը, մասնագիտական իրազեկվածության բարձրացմանը և ոլորտի շարունակական զարգացմանը։
Обновлено. 2026-11-02Лингвистика
Հայերենի բարբառների բայական եղանակաժամանակային համակարգերի զուգադրական քննություն
Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է հայերենի բարբառներում բայական եղանակաժամանակային համակարգերի զուգադրական ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել տարբեր բարբառներում բայի քերականական ձևերի, եղանակների և ժամանակային հարաբերությունների ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Աշխատության կենտրոնում բայական համակարգն է՝ որպես լեզվի քերականական կառուցվածքի առավել բարդ և բազմաշերտ ոլորտներից մեկը։ Հայերենի բարբառները, պահպանելով ընդհանուր լեզվական հիմքը, դարերի ընթացքում զարգացել են տարբեր պատմական, աշխարհագրական և սոցիալ-մշակութային պայմաններում, ինչի հետևանքով դրանցում ձևավորվել են բայական ձևավորման և ժամանակային իմաստների արտահայտման յուրահատուկ առանձնահատկություններ։ Զուգադրական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս այդ տարբերությունները դիտարկել համակարգված կերպով՝ միաժամանակ բացահայտելով դրանց ընդհանուր հիմքը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից մեկը բայական եղանակների համակարգի քննությունն է։ Եղանակը բայի այն քերականական կարգերից է, որի միջոցով արտահայտվում է գործողության կամ դրության նկատմամբ խոսողի վերաբերմունքը, ինչպես նաև գործողության իրականության, հնարավորության, ցանկության, հրամայականության կամ այլ իմաստային հարաբերությունները։ Բարբառներում այդ իմաստների արտահայտման եղանակները կարող են տարբեր լինել ինչպես ձևաբանական միջոցներով, այնպես էլ օժանդակ բայերի, մասնիկների և կառուցվածքային այլ միջոցների կիրառությամբ։ Հետևաբար յուրաքանչյուր բարբառի համակարգի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս բացահայտել ինչպես ընդհանուր հայերենյան օրինաչափությունները, այնպես էլ տեղային առանձնահատկությունները։ Աշխատության մյուս առանցքային խնդիրն է բայական ժամանակների ուսումնասիրությունը։ Ժամանակային ձևերը ցույց են տալիս գործողության կամ դրության հարաբերությունը խոսքի պահի, անցյալի կամ ապագայի նկատմամբ։ Հայերենի տարբեր բարբառներում ժամանակային իմաստների արտահայտությունը կարող է ունենալ տարբեր կառուցվածքային և գործառական առանձնահատկություններ։ Որոշ դեպքերում նույն ժամանակային կամ եղանակային իմաստը կարող է արտահայտվել տարբեր ձևերով, իսկ նույն ձևը տարբեր բարբառներում կարող է ձեռք բերել լրացուցիչ իմաստային երանգներ։ Այդ տարբերությունների համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ պատկերացնել հայերենի բարբառային քերականության կառուցվածքը։ Զուգադրական ուսումնասիրության կարևոր առավելությունն այն է, որ այն հնարավորություն է տալիս ոչ միայն առանձին բարբառների նկարագրություն կատարել, այլև դրանք համեմատել ընդհանուր համակարգի շրջանակում։ Այս մոտեցմամբ հնարավոր է առանձնացնել ձևաբանական զուգահեռները, ընդհանուր քերականական կառուցվածքները, տարբերակային ձևերը և այն երևույթները, որոնք բնորոշ են միայն որոշ բարբառների։ Նման վերլուծությունը հատկապես արժեքավոր է հայերենի պատմական զարգացման ուսումնասիրության համար, քանի որ ժամանակակից բարբառներում պահպանված բազմաթիվ ձևեր կարող են վկայել լեզվի ավելի հին վիճակների մասին։ Բայական համակարգի ուսումնասիրության ընթացքում կարևոր նշանակություն ունի նաև օժանդակ բայերի և բարդ ժամանակաձևերի քննությունը։ Հայերենի բարբառներում օժանդակ բաղադրիչների կիրառությունը կարող է տարբերվել գրական հայերենից կամ միմյանցից՝ առաջացնելով ժամանակային և եղանակային տարբեր կառուցվածքներ։ Այդ ձևերի գործառական քննությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալ, թե ինչպես են բարբառային խոսքում կառուցվում գործողության ժամանակային հաջորդականությունը, տևականությունը, ավարտվածությունը, կրկնությունը կամ հնարավորությունը։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է նաև ժխտական ձևերի վերլուծությունը։ Բայական ժխտումը տարբեր բարբառներում կարող է ունենալ առանձնահատուկ ձևաբանական և շարահյուսական կառուցվածք, իսկ ժխտական մասնիկների և օժանդակ բաղադրիչների փոխհարաբերությունը կարող է կարևոր տեղեկություններ տալ տվյալ բարբառի քերականական համակարգի մասին։ Այս հարցերի զուգադրական քննությունը թույլ է տալիս ավելի ամբողջական ներկայացնել բայական ձևերի գործառական համակարգը։ Աշխատության մեջ կարող է կարևոր տեղ զբաղեցնել նաև ձևաբանական և իմաստաբանական մակարդակների փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Բայական ձևի կառուցվածքը ինքնին ամբողջությամբ չի բացահայտում դրա գործառույթը, քանի որ նույն ձևը տարբեր խոսքային միջավայրերում կարող է արտահայտել տարբեր ժամանակային կամ եղանակային իմաստներ։ Հետևաբար բարբառային նյութի ուսումնասիրության ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել ոչ միայն ձևերի կառուցվածքը, այլև դրանց կիրառության համատեքստը։ Այսպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տարբերակել ձևական համընկնումները և իրական գործառական նույնությունները։ Բարբառային բայական համակարգերի ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայերենի պատմական քերականության համար։ Բարբառները հաճախ պահպանել են հնագույն քերականական հատկանիշներ, որոնք գրական լեզվում հետագայում փոխվել կամ դուրս են եկել գործածությունից։ Միաժամանակ որոշ բարբառներում ձևավորվել են նորարարություններ, որոնք արտացոլում են լեզվի շարունակական զարգացման գործընթացը։ Այդ պատճառով բարբառային նյութի համեմատական ուսումնասիրությունը կարող է օգնել վերականգնելու հայերենի քերականական համակարգի զարգացման տարբեր փուլերը և հասկանալու ձևաբանական փոփոխությունների ուղղությունները։ Թեման կարևոր է նաև հայ բարբառագիտության համար, քանի որ բայական համակարգը բարբառների դասակարգման և փոխհարաբերությունների ուսումնասիրության արժեքավոր չափանիշներից է։ Բայական ձևերի տարածման աշխարհագրությունը, դրանց կառուցվածքային տարբերությունները և ընդհանուր հատկանիշները կարող են լրացուցիչ տվյալներ տրամադրել բարբառների միջև պատմական կապերի և փոխազդեցությունների վերաբերյալ։ Այդ տվյալները կարող են համադրվել հնչյունաբանական, բառապաշարային և շարահյուսական առանձնահատկությունների հետ՝ հայերենի բարբառային բազմազանության ավելի ամբողջական պատկերը ստանալու համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի համադրել հայերենի տարբեր բարբառների բայական եղանակաժամանակային համակարգերը, բացահայտել դրանց կառուցվածքային և գործառական առանձնահատկությունները և ցույց տալ ընդհանուր հայերենյան համակարգի շրջանակում դրանց փոխհարաբերությունները։ Այն ունի ինչպես տեսական, այնպես էլ գործնական նշանակություն՝ նպաստելով հայերենի բարբառների, պատմական քերականության և ժամանակակից հայերենագիտության զարգացմանը։ Թեման կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, հայագետներին, բարբառագետներին, քերականագետներին, բանասերներին, հայոց լեզվի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։
Обновлено. 2026-09-13
Биология
Методы интраоперационного мониторинга состояния сердечно-сосудистой системы
Աշխատությունը նվիրված է վիրահատական միջամտությունների ընթացքում սրտանոթային համակարգի վիճակի վերահսկման և գնահատման մեթոդների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ներվիրահատական մոնիթորինգի հիմնական սկզբունքները, դրա նշանակությունը հիվանդի կենսական գործառույթների շարունակական հսկողության և հնարավոր բարդությունների ժամանակին հայտնաբերման համար։ Ներկայացվում են սրտի հաճախության և ռիթմի, զարկերակային ճնշման, արյան շրջանառության և հյուսվածքների թթվածնային ապահովման հետ կապված ցուցանիշների գնահատման մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում էլեկտրասրտագրությանը, զարկերակային ճնշման ոչ ինվազիվ և ինվազիվ չափմանը, պուլսօքսիմետրիային, ինչպես նաև հեմոդինամիկ վիճակի գնահատման լրացուցիչ եղանակներին։ Քննարկվում են տարբեր մոնիթորինգային մեթոդների տեղեկատվական հնարավորությունները, կիրառման առանձնահատկությունները և սահմանափակումները՝ կախված վիրահատության տեսակից, հիվանդի ընդհանուր վիճակից և սրտանոթային ռիսկի աստիճանից։ Դիտարկվում է ստացված տվյալների համակցված գնահատման կարևորությունը, քանի որ առանձին ցուցանիշների փոփոխությունները կարող են ամբողջությամբ չարտացոլել արյան շրջանառության ընդհանուր վիճակը։ Անդրադարձ է կատարվում անեսթեզիայի ընթացքում սրտանոթային համակարգի փոփոխությունների վաղ հայտնաբերմանը և բժշկական անձնակազմի կողմից դրանց շարունակական գնահատման նշանակությանը։ Կարևորվում է համապատասխան մոնիթորինգի մեթոդների անհատական ընտրությունը և տեխնիկական միջոցների ճիշտ կիրառումը՝ հիվանդի անվտանգության բարձրացման նպատակով։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել ներվիրահատական հսկողության կազմակերպման սկզբունքների համակարգմանը, հեմոդինամիկ փոփոխությունների գնահատման արդյունավետության բարձրացմանը և անեսթեզիոլոգիական ու վիրաբուժական օգնության որակի բարելավմանը։
Обновлено. 2026-10-01
Экология
Անտառվերականգնման արդյունավետ ուղիների մշակումը Լոռու մարզի Գուգարքի տարածաշրջանի անտառի վերին գոտում
Ուսումնասիրությունը նվիրված է Լոռու մարզի Գուգարքի տարածաշրջանի անտառի վերին գոտում անտառվերականգնման արդյունավետ ուղիների մշակմանը և տեղական պայմաններին համապատասխան վերականգնողական միջոցառումների հիմնավորմանը։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են տվյալ տարածքի բնական և անտառաճանաչական առանձնահատկությունները, անտառային էկոհամակարգերի վիճակը, ծառատեսակների կազմը, աճի պայմանները և անտառների վերականգնման վրա ազդող բնական ու մարդածին գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անտառային տարածքների խախտման կամ նոսրացման պատճառների բացահայտմանը, բնական վերաճի հնարավորությունների գնահատմանը և այն պայմանների ուսումնասիրությանը, որոնք անհրաժեշտ են անտառային ծածկույթի կայուն վերականգնման համար։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարևոր նշանակություն է տրվում տեղական էկոլոգիական պայմաններին համապատասխան ծառատեսակների ընտրությանը, տնկման և խնամքի արդյունավետ եղանակներին, վերականգնման տարբեր տեխնոլոգիաների համեմատությանը և անտառային կենսաբազմազանության պահպանմանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև հողի պահպանությանը, էրոզիոն գործընթացների կանխարգելմանը, ջրային ռեժիմի պահպանմանը և անտառային էկոհամակարգերի դիմակայունության բարձրացմանը։ Առաջարկվող միջոցառումների նպատակն է ապահովել ոչ միայն անտառածածկույթի վերականգնումը, այլև երկարաժամկետ հեռանկարում կենսունակ, կայուն և տեղական պայմաններին հարմարված անտառային համայնքների ձևավորումը։ Ուսումնասիրությունը գործնական նշանակություն ունի Լոռու մարզի անտառային ռեսուրսների պահպանության և կայուն կառավարման համար և կարող է օգտակար լինել անտառագետներին, բնապահպաններին, կենսաբաններին, ոլորտի հետազոտողներին, անտառտնտեսության մասնագետներին և բնապահպանական ծրագրերի մշակմամբ զբաղվող կառույցներին։
Обновлено. 2026-09-15
Культура
Ոչ նյութական մշակութային ժառանգություն․ դասակարգումն ու չափորոշիչները
Աշխատությունը նվիրված է ոչ նյութական մշակութային ժառանգության հասկացության, դրա հիմնական բաղադրիչների, դասակարգման սկզբունքների և գնահատման չափորոշիչների ուսումնասիրությանը։ Ոչ նյութական ժառանգությունը ներառում է համայնքների և խմբերի կողմից պահպանվող ու սերունդներին փոխանցվող գիտելիքները, հմտությունները, սովորույթները, ծեսերը, տոնակատարությունները, բանավոր ավանդույթներն ու արտահայտման ձևերը, ինչպես նաև բնության և շրջակա միջավայրի վերաբերյալ ավանդական պատկերացումները։ Հրատարակության մեջ ներկայացվող դասակարգման և չափորոշիչների համակարգը կարևոր է մշակութային տարբեր դրսևորումները ճանաչելու, դրանց առանձնահատկությունները սահմանելու և ժառանգության պահպանության աշխատանքները կազմակերպելու տեսանկյունից։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու մշակութային արժեքների տեսակները, բացահայտելու դրանց փոխանցման մեխանիզմները, համայնքային նշանակությունն ու կենսունակության պայմանները։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունի ոչ նյութական ժառանգության դիտարկումը ոչ թե որպես անփոփոխ անցյալի մնացորդ, այլ որպես շարունակաբար վերարտադրվող և հասարակական կյանքի փոփոխություններին հարմարվող մշակութային երևույթ։ Դրա փաստագրումը, ուսումնասիրությունը, դասակարգումն ու պահպանությունը նպաստում են ազգային և տեղական ինքնության ամրապնդմանը, մշակութային բազմազանության արժևորմանն ու ավանդական գիտելիքների փոխանցմանը։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել մշակութաբանների, ազգագրագետների, բանագետների, թանգարանային և մշակութային հաստատությունների մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։
Обновлено. 2026-10-31
Религия
Մեղքի մեծացման և զորացման մասին
Աշխատությունը նվիրված է քրիստոնեական բարոյագիտության հիմնարար հարցերից մեկին՝ մեղքի բնույթին, դրա աստիճանական խորացմանը, մարդու հոգևոր կյանքի վրա ունեցած ազդեցությանը և բարոյական անկման գործընթացին։ Ստեղծագործության գաղափարական առանցքում մեղքի առաջացման, տարածման և զորացման խնդրի ուսումնասիրությունն է՝ այն դիտարկելով մարդու ներաշխարհի, խղճի, կամքի, վարքագծի և Աստծո հետ ունեցած հոգևոր հարաբերությունների համատեքստում։ Քրիստոնեական ուսմունքի համաձայն՝ մեղքը միայն առանձին սխալ արարք կամ պատվիրանի խախտում չէ, այլև հոգևոր վիճակ, որը կարող է աստիճանաբար խորանալ, թուլացնել մարդու բարոյական զգոնությունը և հեռացնել նրան առաքինության ու աստվածային պատվիրաններով առաջնորդվող կյանքից։ Աշխատության թեմատիկ ուղղվածությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու այն հանգամանքներին, որոնց հետևանքով փոքր թվացող բարոյական շեղումները կարող են վերածվել կայուն սովորությունների, իսկ կրկնվող սխալները՝ ազդել մարդու մտածողության, որոշումների և վարքագծի վրա։ Մեղքի մեծացման և զորացման գաղափարը քրիստոնեական բարոյախոսության մեջ սերտորեն կապված է գայթակղության, մարդկային կամքի, խղճի զգայունության, ապաշխարության և հոգևոր ինքնաքննության հարցերի հետ։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը կարևորում է սեփական արարքների գիտակցումը, բարոյական պատասխանատվությունը, սխալների ժամանակին ճանաչումը և հոգևոր վերափոխման անհրաժեշտությունը։ Քրիստոնեական ավանդության մեջ մեղքի հաղթահարման կարևորագույն միջոցներ են համարվում ապաշխարությունը, աղոթքը, հավատքի ամրապնդումը, առաքինությունների զարգացումը և աստվածային պատվիրաններին հետևողականորեն հավատարիմ մնալը։ Նման թեմաներով կրոնական երկերը կարևոր դեր են կատարել հավատացյալների բարոյական դաստիարակության գործում՝ ընթերցողին մղելով ինքնաքննության, սեփական վարքի գնահատման և հոգևոր կատարելագործման։ Աշխատության նշանակությունը պայմանավորված է նաև 19-րդ դարի հայ կրոնական ու կրթական միջավայրով, երբ աստվածաբանական և բարոյախոսական գրականությունը կարևոր տեղ ուներ ազգային կրթության, հոգևոր դաստիարակության և գրավոր մշակույթի զարգացման մեջ։ Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանը հայ կրթական ու գիտական կյանքի նշանավոր կենտրոններից էր, որի գործունեությունը նպաստել է հայագիտության, լեզվաբանության, պատմության, գրականության և կրոնական մտքի զարգացմանը։ Ճեմարանի տպագրական նախաձեռնությունների միջոցով տարածվող գրքերը կարևոր նշանակություն ունեին հայերեն գիտելիքի և կրթական բովանդակության հասանելիության ընդլայնման համար։ Այս հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ աստվածաբանական գրականության, քրիստոնեական բարոյագիտության, մեղքի և ապաշխարության գաղափարների, ինչպես նաև 19-րդ դարի հայ կրթական ու տպագրական պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն արժեքավոր է հատկապես այն առումով, որ անդրադառնում է մարդու հոգևոր կյանքի մշտապես արդիական խնդիրներին՝ ընդգծելով բարոյական ինքնագիտակցության, անձնական պատասխանատվության և հոգևոր զգոնության կարևորությունը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել աստվածաբանությամբ, կրոնագիտությամբ, քրիստոնեական փիլիսոփայությամբ և հայ հոգևոր ժառանգությամբ զբաղվող մասնագետներին ու ընթերցողներին՝ որպես հայերեն կրոնաբարոյախոսական գրականության ուշագրավ նմուշ։
Обновлено. 2026-11-11