Մեղքի մեծացման և զորացման մասին

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ջրային ռեսուրսների և ջրատնտեսական համակարգերի կառավարման առանձնահատկությունների, առկա հիմնախնդիրների և դրանց կատարելագործման հիմնական ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են ջրային ռեսուրսների դերը երկրի սոցիալ-տնտեսական զարգացման, բնակչության ջրամատակարարման, գյուղատնտեսության, արդյունաբերության և շրջակա միջավայրի պահպանության գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մակերևութային և ստորերկրյա ջրային պաշարների արդյունավետ օգտագործմանը, դրանց տարածքային բաշխման առանձնահատկություններին, ջրային հաշվեկշռի գնահատմանը և ջրօգտագործման կայունության ապահովմանը։ Ուսումնասիրվում են ջրային ռեսուրսների պետական կառավարման համակարգը, իրավական և տնտեսական կարգավորման մեխանիզմները, ջրօգտագործման թույլտվությունների տրամադրման սկզբունքները և ջրային ոլորտում գործող կազմակերպությունների կառավարման առանձնահատկությունները։ Դիտարկվում են ոռոգման, խմելու ջրի մատակարարման, ջրահեռացման և ջրամբարային համակարգերի շահագործման արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները։ Կարևորվում են ջրային ենթակառուցվածքների տեխնիկական վիճակի բարելավումը, ջրակորուստների նվազեցումը, համակարգերի արդիականացումը և ջրային ռեսուրսների օգտագործման տնտեսական արդյունավետության գնահատումը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել տնտեսագիտական, վիճակագրական, համակարգային և համեմատական վերլուծության մեթոդներ՝ ջրային ռեսուրսների կառավարման արդյունավետությունը գնահատելու և զարգացման հեռանկարային ուղղությունները բացահայտելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում ջրային ոլորտի ֆինանսավորման, ներդրումային ծրագրերի իրականացման, սակագնային քաղաքականության, ծախսերի փոխհատուցման և կառավարման տնտեսական խթանների ձևավորման խնդիրներին։ Առանձնացվում են ջրային ռեսուրսների աղտոտման կանխարգելման, ջրի որակի պահպանման, կլիմայական փոփոխությունների ազդեցության և ջրային էկոհամակարգերի կայունության ապահովման հարցերը։ Կարևորվում են նաև ջրավազանային կառավարման սկզբունքների կիրառումը, ջրային ռեսուրսների մշտադիտարկման համակարգերի զարգացումը, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ներդրումը և կառավարման գործընթացներում պետական մարմինների, մասնավոր կազմակերպությունների ու ջրօգտագործողների համագործակցության ընդլայնումը։ Աշխատությունը նշանակություն ունի Հայաստանի ջրային տնտեսության զարգացման, բնական ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման, բնապահպանական քաղաքականության և ջրային անվտանգության ապահովման հիմնախնդիրների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ջրային ռեսուրսների կառավարման մասնագետների, բնապահպանների, հիդրոլոգների, պետական կառավարման ոլորտի աշխատակիցների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Հայաստանի և հայ ժողովրդի պատմության, աշխարհագրության, հասարակական-քաղաքական կյանքի, հայ լեզվաբանության, գրականագիտության, արվեստի, Հայաստանի բնության, բնական ռեսուրսների, ժողովրդական տնտեսության, Հայաստանում ճշգրիտ գիտությունների զարգացման պատմության վերաբերյալ նոր գրքերի ցանկ Հրատ.՝ Ալ. Մյասնիկյանի անվան պետական գրադարանի ինֆորմացիայի և մատենագիտության բաժին, Երևան, 1979, 12 էջ [src=123456789/12036] [dspace.nla.am]

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Լենինական–Գյումրիի բնակչության ժողովրդագրական շարժընթացի ուսումնասիրությանը 1950–2000 թվականներին՝ ընդգրկելով քաղաքի բնակչության թվաքանակի, բնական աճի, միգրացիոն գործընթացների և սոցիալ-տնտեսական փոփոխությունների փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության կենտրոնում քաղաքի ժողովրդագրական զարգացման տարբեր փուլերն են, որոնք պայմանավորված էին խորհրդային ժամանակաշրջանի արդյունաբերականացմամբ, քաղաքաշինական ընդլայնմամբ, աշխատուժի ներհոսքով և հետագայում տեղի ունեցած խոշոր սոցիալ-տնտեսական ու բնական աղետային փոփոխություններով։ 1950-ականներից մինչև 1980-ականների վերջը քաղաքը բնութագրվում էր բնակչության արագ աճով. 1959 թվականի մարդահամարով Լենինականն ուներ շուրջ 108,4 հազար, 1970 թվականին՝ մոտ 165 հազար, 1979 թվականին՝ շուրջ 207 հազար բնակիչ, իսկ 1980-ականների վերջին բնակչության թիվը գերազանցում էր 200 հազարը։ Ժողովրդագրական աճը կարող է դիտարկվել արդյունաբերական ձեռնարկությունների զարգացման, նոր բնակելի թաղամասերի կառուցման, կրթական ու մշակութային հաստատությունների ընդլայնման և գյուղական բնակավայրերից քաղաք ուղղված տեղաշարժերի համատեքստում։ Հետազոտության առանցքային հատվածներից է 1988 թվականի երկրաշարժի ժողովրդագրական հետևանքների ուսումնասիրությունը, քանի որ աղետը խիստ վնասեց քաղաքային միջավայրը և առաջացրեց բնակչության թվաքանակի ու տարածական տեղաբաշխման կտրուկ փոփոխություններ։ 1989 թվականի մարդահամարում քաղաքում գրանցվել էր մոտ 122,5 հազար բնակիչ, սակայն այդ ցուցանիշի վրա ազդեց նաև աղետից հետո բնակչության զգալի մասի ժամանակավոր տեղափոխությունը։ 1990-ական թվականների ժողովրդագրական զարգացումները դիտարկվում են արդեն հետխորհրդային տնտեսական վերափոխումների, զբաղվածության խնդիրների, միգրացիայի և քաղաքի վերականգնման գործընթացների համատեքստում։ Այսպիսով, կեսդարյա ժամանակահատվածի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու բնակչության արագ աճի, աղետով պայմանավորված կտրուկ փոփոխության և հետխորհրդային ժողովրդագրական վերափոխումների փուլերը։ Կարևոր տեղ կարող է հատկացվել նաև բնակչության տարիքային ու սոցիալական կառուցվածքի, բնական շարժի և միգրացիոն հաշվեկշռի փոփոխություններին։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է պատմական ժողովրդագրության, քաղաքային պատմության և սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրության մոտեցումները՝ բացահայտելով քաղաքի բնակչության շարժընթացի հիմնական օրինաչափությունները և դրանց կապը XX դարի երկրորդ կեսի պատմական ու սոցիալ-տնտեսական գործընթացների հետ։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է կրծքագեղձի բազմաօջախային քաղցկեղի կլինիկական դրսևորումների, ճառագայթային ախտորոշման և սոնոգրաֆիկ առանձնահատկությունների համալիր ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության մեջ վերլուծվում են հիվանդության առաջացման և զարգացման առանձնահատկությունները, ուռուցքային օջախների տեղակայման բնույթը, դրանց կլինիկական արտահայտվածությունը և վաղ հայտնաբերման կարևորությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռենտգենաբանական և ուլտրաձայնային հետազոտությունների ախտորոշիչ հնարավորություններին, պատկերային նշանների գնահատմանը, տարբեր ախտորոշիչ մեթոդների համեմատական արդյունավետությանը և դրանց դերին հիվանդության տարածվածության ճշգրիտ գնահատման գործում։ Աշխատությունը ներկայացնում է նաև բազմաօջախային ախտահարումների տարբերակման սկզբունքները, նախավիրահատական գնահատման առանձնահատկությունները, բուժման մարտավարության ընտրության վրա ազդող գործոնները և պատկերային ախտորոշման նշանակությունը վիրաբուժական ու համալիր բուժման պլանավորման ընթացքում։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել ուռուցքաբանների, մամոլոգների, ճառագայթաբանների, սոնոգրաֆիայի մասնագետների, վիրաբույժների, ռեզիդենտների և բժշկական բուհերի ուսանողների համար՝ որպես կրծքագեղձի քաղցկեղի ախտորոշման և կլինիկական գնահատման արդիական հիմնախնդիրներին նվիրված մասնագիտական աղբյուր։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է գույքային հարկերի դերին համայնքային բյուջեների սեփական եկամուտների ձևավորման գործընթացում՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։ Քննության են առնվում գույքային հարկերի տնտեսական բովանդակությունը, դրանց նշանակությունը տեղական ֆինանսների համակարգում և համայնքների ֆինանսական ինքնուրույնության ապահովման գործում ունեցած դերը։ Վերլուծվում են անշարժ գույքի և այլ հարկման ենթակա գույքի հետ կապված հարկային եկամուտների ձևավորման սկզբունքները, հարկման բազայի որոշման, հարկային պարտավորությունների հաշվարկման և վճարումների հավաքագրման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համայնքային բյուջեների եկամուտների կառուցվածքին, սեփական եկամուտների և այլ ֆինանսական մուտքերի հարաբերակցությանը, ինչպես նաև գույքային հարկերի հավաքագրման արդյունավետության վրա ազդող գործոններին։ Քննարկվում են հարկման օբյեկտների հաշվառման, գույքի գնահատման, հարկային վարչարարության, պարտավորությունների կատարման վերահսկողության և հարկային ապառքների կառավարման հետ կապված հիմնախնդիրները։ Դիտարկվում է նաև գույքային հարկերի ազդեցությունը համայնքների ֆինանսական կարողությունների, տեղական ծրագրերի ֆինանսավորման և հանրային ծառայությունների կազմակերպման հնարավորությունների վրա։ Կարևորվում է հարկային բազայի ամբողջական հաշվառումը, տեղեկատվական համակարգերի կատարելագործումը և վարչարարական գործընթացների արդյունավետ կազմակերպումը։ Անդրադարձ է կատարվում համայնքների միջև տնտեսական և գույքային ներուժի տարբերություններին ու դրանց ազդեցությանը տեղական բյուջեների եկամտային հնարավորությունների վրա։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու գույքային հարկերի նշանակությունը տեղական ֆինանսական համակարգում և դիտարկելու դրանց կառավարման ու հավաքագրման արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ֆինանսիստների, հարկային և տեղական ինքնակառավարման ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է լեռնային ապարների հիման վրա երեսպատման ապակեկրիստալային նյութերի բաղադրության և ստացման տեխնոլոգիայի մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակը բնական հանքային հումքի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների նպատակային օգտագործումն է՝ ստանալով բարձր շահագործական ցուցանիշներով, ամուր, կայուն և արտաքին տեսքով կիրառելի երեսպատման նյութեր։ Ապակեկրիստալային նյութերը համատեղում են ապակու և բյուրեղային նյութերի մի շարք հատկություններ․ դրանք ստացվում են սկզբնական ապակենման զանգվածի վերահսկվող ջերմային մշակման միջոցով, որի արդյունքում ձևավորվում է որոշակի կառուցվածքով բյուրեղային փուլերի համակարգ։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է լեռնային ապարների քիմիական և հանքաբանական կազմի ուսումնասիրությունը։ Բնական ապարները կարող են պարունակել տարբեր հարաբերակցությամբ սիլիցիումի, ալյումինի, կալցիումի, մագնեզիումի, երկաթի և այլ տարրերի միացություններ, որոնք ազդում են ապակեկրիստալային նյութի ձևավորման գործընթացի և վերջնական հատկությունների վրա։ Հումքի բաղադրության վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս որոշել, թե ինչպիսի լրացուցիչ բաղադրիչներ և ինչ հարաբերակցություններով կարող են անհրաժեշտ լինել ցանկալի կառուցվածք և հատկություններ ապահովելու համար։ Բաղադրության մշակման ժամանակ կարևոր նշանակություն ունի հիմնական օքսիդների հարաբերակցությունը, քանի որ դրանից կախված են հալման ջերմաստիճանը, ապակենման զանգվածի ձևավորման պայմանները, բյուրեղացման գործընթացը և ստացված նյութի մեխանիկական ու ջերմային հատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ընտրվել լեռնային ապարների տարբեր տեսակներ և ուսումնասիրվել դրանց օգտագործման նպատակահարմարությունը։ Այդպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն ստանալ նոր նյութեր, այլև արդյունավետորեն օգտագործել տեղական բնական հումքը և որոշ դեպքերում արդյունաբերական թափոնները՝ նվազեցնելով արտադրական ծախսերը և հումքային ռեսուրսների նկատմամբ պահանջարկը։ Տեխնոլոգիական մասում ուսումնասիրվում են նյութի ստացման հիմնական փուլերը՝ հումքի նախապատրաստում, մանրացում և խառնում, հալում, ձևավորում, ջերմային մշակում և վերահսկվող բյուրեղացում։ Յուրաքանչյուր փուլ կարող է էապես ազդել վերջնական արտադրանքի կառուցվածքի և հատկությունների վրա։ Հատկապես կարևոր է ջերմային մշակման ռեժիմի ճիշտ ընտրությունը, քանի որ ջերմաստիճանի և պահման ժամանակի փոփոխությունը կարող է փոխել ձևավորվող բյուրեղային փուլերի քանակը, չափերը և տարածական բաշխումը։ Ապակեկրիստալացման գործընթացի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս նպատակային ձևավորել նյութի միկրոկառուցվածքը և դրանով կարգավորել դրա մեխանիկական ամրությունը, կարծրությունը, մաշակայունությունը և այլ ցուցանիշներ։ Երեսպատման նյութերի համար առանձնահատուկ կարևորություն ունեն նաև ջրի կլանումը, խտությունը, ցրտադիմացկունությունը, ջերմային կայունությունը և քիմիական ազդեցությունների նկատմամբ դիմադրությունը։ Շինարարական կիրառության դեպքում նյութը պետք է պահպանվի ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին միջավայրի տարբեր պայմաններում։ Այդ պատճառով աշխատանքում կարող են իրականացվել փորձարկումներ, որոնց միջոցով գնահատվում են նյութերի ամրությունը, ջերմային ընդարձակումը, մակերևույթի դիմադրողականությունը, խոնավության նկատմամբ կայունությունը և այլ շահագործական հատկություններ։ Առանձին կարևոր ուղղություն է նյութի արտաքին տեսքի և մակերևութային հատկությունների ուսումնասիրությունը։ Երեսպատման ապակեկրիստալային նյութը պետք է ոչ միայն բավարարի տեխնիկական պահանջներին, այլև ունենա անհրաժեշտ գույն, փայլ, մակերևույթի միատարրություն և դեկորատիվ հատկություններ։ Բնական ապարների և դրանցում պարունակվող հանքային բաղադրիչների օգտագործումը կարող է հնարավորություն տալ ստանալ տարբեր երանգներով և կառուցվածքային առանձնահատկություններով նյութեր՝ ընդլայնելով դրանց ճարտարապետական և դիզայներական կիրառության շրջանակը։ Աշխատության կարևոր գիտական խնդիրներից է բաղադրություն–տեխնոլոգիա–կառուցվածք–հատկություն փոխկապակցվածության բացահայտումը։ Նյութի վերջնական բնութագրերը պայմանավորված են ոչ միայն օգտագործված հումքի տեսակով, այլև դրա քիմիական հարաբերակցությամբ, հալման պայմաններով և հետագա ջերմային մշակման ռեժիմով։ Այդ կապերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ընտրել օպտիմալ բաղադրություն և տեխնոլոգիական պայմաններ՝ ցանկալի հատկություններով արտադրանք ստանալու համար։ Հետազոտության արդյունքները կարող են ունենալ նաև տնտեսական և բնապահպանական նշանակություն։ Տեղական լեռնային ապարների օգտագործումը կարող է նվազեցնել որոշ ներմուծվող հումքերի անհրաժեշտությունը, իսկ հանքարդյունաբերության կամ այլ արտադրությունների որոշ թափոնների ներգրավումը կարող է նպաստել դրանց օգտակար վերամշակմանը։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է գնահատել հումքի մշակման, հալման և ջերմային մշակման էներգետիկ ծախսերը՝ տեխնոլոգիայի տնտեսական արդյունավետությունը որոշելու համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է նյութագիտության, ապակու և կերամիկայի տեխնոլոգիայի ու հանքային հումքի վերամշակման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով մշակել լեռնային ապարների հիման վրա երեսպատման ապակեկրիստալային նյութերի օպտիմալ բաղադրություն և ստացման տեխնոլոգիա։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել նյութագետներին, շինարարական նյութերի տեխնոլոգներին, ապակու և կերամիկայի մասնագետներին, հանքային հումքի վերամշակմամբ զբաղվող հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։