ՊՅՈՒԹԱԳՈՐԱՍ

Математика

Աշխատությունը նվիրված է հայոց տոմարի պատմության և կառուցվածքի առանձին խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ աստղագիտական հաշվարկների և քանակական վերլուծության մեթոդների կիրառմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում օրացուցային համակարգի ժամանակագրական առանձնահատկությունների, տարվա կառուցվածքի, ամսաթվերի համապատասխանեցման և պատմական ժամանակագրության ճշգրտման հետ կապված հարցերն են։ Հայոց տոմարը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պատմամշակութային երևույթ, այլև որպես որոշակի մաթեմատիկական ու աստղագիտական սկզբունքներով գործող ժամանակի հաշվարկման համակարգ, որի ուսումնասիրությունը պահանջում է պատմական աղբյուրների տվյալների և հաշվարկային մեթոդների համադրում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տոմարական տարիների, օրերի և պարբերաշրջանների հարաբերակցությանը, տարբեր օրացուցային համակարգերի միջև ամսաթվերի փոխարկման խնդիրներին և ժամանակագրական տվյալների հնարավոր անհամապատասխանությունների բացահայտմանը։ Աստղաչափական մոտեցումները հնարավորություն են տալիս պատմական տեղեկությունները համադրել երկնային երևույթների պարբերականության հետ՝ այն դեպքերում, երբ սկզբնաղբյուրներում հիշատակված աստղագիտական տվյալները կարող են ծառայել իրադարձությունների ժամանակագրման լրացուցիչ հենակետ։ Քանակական մեթոդների կիրառմամբ հնարավոր է համակարգել մեծաթիվ տոմարական տվյալներ, ստուգել հաշվարկների ներքին համապատասխանությունը և համեմատել տարբեր ժամանակագրական վարկածներ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև նահանջային համակարգերի, շարժական ու անշարժ տոմարների հարաբերակցության, տոմարական շրջանների և դրանց պատմական կիրառության հարցերին։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայկական, հուլյան և այլ ժամանակագրական համակարգերի միջև համապատասխանությունների որոշումը, քանի որ պատմական աղբյուրներում հանդիպող թվականների ճիշտ մեկնաբանությունը կարևոր է իրադարձությունների հաջորդականության վերականգնման համար։ Մաթեմատիկական հաշվարկների և աղբյուրագիտական քննության համադրումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել միայն մեկնաբանական մոտեցումներից առաջացող անորոշությունները և ստուգել առաջարկվող ժամանակագրական լուծումների հիմնավորվածությունը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև ձեռագրերում, տարեգրություններում և հիշատակարաններում պահպանված տոմարական տվյալների ուսումնասիրության համար։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է տոմարագիտության, աստղագիտության, մաթեմատիկական ժամանակագրության և աղբյուրագիտության մեթոդները՝ հայոց տոմարի կառուցվածքի ու պատմական կիրառության հետ կապված խնդիրների առավել ճշգրիտ և համակարգված ուսումնասիրության նպատակով։

Технология

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է փոքր հիդրոէլեկտրակայանների շահագործման պայմաններում ձկնուղի կառուցվածքների նախագծման և ինժեներական ապահովման հիմնախնդիրներին՝ լեռնային գետային համակարգերի առանձնահատկությունների հաշվառմամբ։ Աշխատությունում դիտարկվում են հիդրոտեխնիկական կառույցների ազդեցությունը ձկնային պոպուլյացիաների միգրացիոն ուղիների վրա, ինչպես նաև այն ինժեներական լուծումները, որոնք հնարավորություն են տալիս պահպանել ջրային կենսաբազմազանությունը և ապահովել ձկների բնական տեղաշարժը գետի տարբեր հատվածների միջև։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ձկնուղիների հիդրավլիկական հաշվարկներին, հոսքի արագության, ջրի խորության և կառուցվածքային տարրերի օպտիմալ պարամետրերի ընտրությանը՝ տարբեր տեսակների կենսաբանական պահանջներին համապատասխան։ Քննարկվում են նաև լեռնային ռելիեֆի, գետային հոսքերի սեզոնային փոփոխությունների և շահագործման տեխնիկական սահմանափակումների ազդեցությունները նախագծային լուծումների վրա։ Աշխատությունը նպատակ ունի համադրել էներգետիկ ենթակառուցվածքների զարգացումը և շրջակա միջավայրի պահպանության սկզբունքները՝ առաջարկելով կայուն և էկոլոգիապես հիմնավորված ինժեներական մոտեցումներ։

Другие предметы

Աշխատությունը նվիրված է նախալեռնային գոտու պայմաններում բազմամյա տնկարկների հողաշինարարական կազմակերպման մեթոդների կատարելագործման խնդիրներին։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է մշակել և հիմնավորել այնպիսի հողաշինարարական մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն կտան առավել արդյունավետ կազմակերպել այգիների, խաղողի այգիների և այլ բազմամյա տնկարկների համար նախատեսված հողատարածքների օգտագործումը՝ հաշվի առնելով տեղանքի բնական, հողային և գյուղատնտեսական առանձնահատկությունները։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են նախալեռնային տարածքների ռելիեֆը, հողային ծածկույթը, ջրային ռեժիմը, էրոզիոն գործընթացները և այլ գործոններ, որոնք կարող են ազդել բազմամյա տնկարկների տեղադրման, զարգացման և արտադրողականության վրա։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում հողամասերի տարածական կազմակերպմանը, տնկարկների տեղադրման սխեմաների ընտրությանը, հողերի արդյունավետ օգտագործմանը և գյուղատնտեսական աշխատանքների ռացիոնալ կազմակերպմանը։ Կարևոր ուղղություն է հողերի պահպանության խնդիրը, քանի որ նախալեռնային գոտիներում թեքությունների և տեղումների առանձնահատկությունները կարող են մեծացնել ջրային էրոզիայի և հողի բերրի շերտի կորստի վտանգը։ Այդ պատճառով հողաշինարարական լուծումները կարող են ներառել ռելիեֆին համապատասխան տնկման ուղղությունների ընտրություն, հակաէրոզիոն միջոցառումներ, հողերի պահպանական կազմակերպում և ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել բազմամյա տնկարկների կազմակերպման տարբեր մեթոդներ՝ գնահատելով դրանց ազդեցությունը հողի պահպանության, բերքատվության, արտադրական ծախսերի և տարածքի ընդհանուր արդյունավետ օգտագործման վրա։ Մեթոդների կատարելագործումը ենթադրում է նաև բնական և տնտեսական գործոնների համատեղ հաշվառում, որպեսզի հողաշինարարական նախագծերը համապատասխանեն ինչպես տվյալ տարածքի էկոլոգիական պայմաններին, այնպես էլ գյուղատնտեսական արտադրության պահանջներին։ Աշխատության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ նախալեռնային գոտիներում այգեգործության և խաղողագործության զարգացման, հողերի ռացիոնալ օգտագործման, էրոզիոն գործընթացների կանխարգելման և գյուղատնտեսական տարածքների կայուն կառավարման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հողաշինարարների, ագրոնոմների, հողագետների, գյուղատնտեսական նախագծող մասնագետների, տեղական կառավարման և հողային ռեսուրսների կառավարման ոլորտի աշխատակիցների, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների և հետազոտողների համար։

География

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության միջսահմանային գետերի՝ կայուն քլորօրգանական միացություններով աղտոտվածության ուսումնասիրությանը և դրա մակարդակի գնահատմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել ջրային էկոհամակարգերում երկար ժամանակ պահպանվող քիմիական աղտոտիչների առկայությունը, որոշել դրանց տարածվածությունն ու կոնցենտրացիաները, գնահատել աղտոտվածության հնարավոր աղբյուրներն ու տարածման ուղիները և վերլուծել դրանց ազդեցության հավանական ռիսկերը ջրային միջավայրի ու դրա կենսաբանական բաղադրիչների համար։ Ուսումնասիրության կարևորությունը պայմանավորված է միջսահմանային գետերի առանձնահատկությամբ․ դրանց ջրերը բնականորեն տեղափոխվում են վարչական և պետական սահմանների միջև, ուստի վերին հոսանքներում առաջացած աղտոտումը կարող է անդրադառնալ ստորին հոսանքների ջրերի որակի վրա և ստեղծել համատեղ բնապահպանական խնդիրներ։ Կայուն քլորօրգանական միացությունները առանձնահատուկ նշանակություն ունեն իրենց քիմիական կայունության, շրջակա միջավայրում երկար պահպանվելու և կենդանի օրգանիզմներում կուտակվելու հնարավորության պատճառով։ Դրանց մի մասը կարող է ունենալ բարձր թունավորություն և կենսաբանական համակարգերում առաջացնել երկարաժամկետ բացասական ազդեցություններ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել ջրի, գետային նստվածքների և անհրաժեշտության դեպքում կենսաբանական նմուշների մեջ այդ միացությունների առկայությունը։ Նմուշառման տարբեր կետերի ընտրությունը հնարավորություն է տալիս համեմատել գետերի վերին և ստորին հոսանքները, բնակավայրերին ու արդյունաբերական տարածքներին հարակից հատվածները և բացահայտել աղտոտվածության տարածական փոփոխությունները։ Լաբորատոր վերլուծությունների միջոցով կարող են որոշվել տարբեր քլորօրգանական աղտոտիչների որակական և քանակական ցուցանիշները։ Ստացված տվյալների համադրումը թույլ է տալիս գնահատել առանձին գետերի աղտոտվածության աստիճանը և պարզել, թե որ հատվածներում են աղտոտիչների կոնցենտրացիաները առավել բարձր։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է աղտոտման հնարավոր աղբյուրների բացահայտումը։ Դրանք կարող են կապված լինել գյուղատնտեսական գործունեության, արդյունաբերական արտադրության, նախկինում օգտագործված քիմիական նյութերի մնացորդների, թափոնների ոչ պատշաճ կառավարման, կենցաղային և արտադրական արտահոսքերի կամ գետավազաններում այլ մարդածին ազդեցությունների հետ։ Քանի որ կայուն քլորօրգանական միացությունները կարող են պահպանվել երկար ժամանակ, դրանց առկայությունը կարող է վկայել ոչ միայն ներկայիս, այլև նախկինում գոյություն ունեցած աղտոտման մասին։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև աղտոտիչների վարքը ջրային միջավայրում։ Ջրում հայտնված որոշ միացություններ կարող են կուտակվել հատակային նստվածքներում, իսկ որոշ պայմաններում կրկին անցնել ջրային փուլ։ Դրանց տարածումը կախված է ջրի հոսքից, ջերմաստիճանից, նստվածքների բնութագրերից, օրգանական նյութի պարունակությունից և այլ ֆիզիկաքիմիական գործոններից։ Այդ պատճառով միայն ջրի նմուշների ուսումնասիրությունը կարող է ամբողջությամբ չարտացոլել էկոհամակարգում աղտոտիչների իրական բաշխվածությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կենսակուտակման և կենսամեծացման հնարավոր երևույթներին։ Որոշ կայուն օրգանական աղտոտիչներ կարող են կուտակվել ջրային օրգանիզմներում և սննդային շղթայի միջոցով փոխանցվել ավելի բարձր տրոֆիկ մակարդակների։ Այս հանգամանքը կարևոր է ինչպես ջրային էկոհամակարգերի կենսաբազմազանության պահպանության, այնպես էլ մարդու առողջության համար, հատկապես այն դեպքերում, երբ գետային ռեսուրսները կապված են ձկնորսության, գյուղատնտեսական օգտագործման կամ խմելու ջրի աղբյուրների հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող է իրականացվել աղտոտվածության մակարդակների համեմատություն գործող բնապահպանական չափանիշների և թույլատրելի սահմանային արժեքների հետ։ Այդպիսի գնահատումը հնարավորություն է տալիս որոշելու ուսումնասիրված ջրային համակարգերի էկոլոգիական վիճակը և առանձնացնելու այն տարածքները, որտեղ անհրաժեշտ է լրացուցիչ մոնիթորինգ կամ աղտոտման աղբյուրների վերահսկում։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև տվյալների տարածական և ժամանակային վերլուծությունը։ Տարբեր եղանակներին իրականացված նմուշառումների համադրումը կարող է ցույց տալ աղտոտիչների սեզոնային փոփոխությունները և դրանց կապը տեղումների, գետային հոսքի, գյուղատնտեսական աշխատանքների կամ այլ մարդածին գործոնների հետ։ Միջսահմանային բնույթը ուսումնասիրությանը տալիս է նաև տարածաշրջանային համագործակցության նշանակություն։ Ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարումը պահանջում է հարակից տարածքների և պետությունների միջև տվյալների փոխանակում, համատեղ մոնիթորինգ և աղտոտման կանխարգելման համակարգված մոտեցումներ։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են օգտագործվել գետերի էկոլոգիական վիճակի գնահատման, ջրային ռեսուրսների կառավարման, աղտոտման աղբյուրների հայտնաբերման և բնապահպանական մոնիթորինգի կատարելագործման նպատակով։ Դրանք կարող են նաև հիմք հանդիսանալ ռիսկերի նվազեցման և կայուն քլորօրգանական աղտոտիչների տարածման կանխարգելման միջոցառումների մշակման համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է էկոլոգիական մոնիթորինգի, հիդրոքիմիայի, քիմիական անալիզի և շրջակա միջավայրի ռիսկերի գնահատման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով պարզել Հայաստանի միջսահմանային գետերում կայուն քլորօրգանական միացությունների առկայության և տարածվածության օրինաչափությունները։ Թեման ունի կարևոր գիտական և գործնական նշանակություն, քանի որ նման աղտոտիչների ժամանակին հայտնաբերումն ու տարածման վերահսկումը կարևոր նախապայման են ջրային էկոհամակարգերի, կենսաբազմազանության և ջրային ռեսուրսներից օգտվող բնակչության անվտանգության պահպանման համար։

Другие предметы

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է պատանիների համար նախատեսված նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նպատակ ունենալով երիտասարդ ընթերցողներին, ծնողներին, ուսուցիչներին և գրադարանային աշխատողներին տրամադրել արդիական տեղեկատվություն պատանեկան գրականության նոր հրատարակությունների մասին։ Ցանկում ընդգրկված են գեղարվեստական, ճանաչողական, գիտահանրամատչելի և կրթական բնույթի գրքեր, որոնք ուղղված են պատանիների աշխարհայացքի ձևավորմանը, ընթերցանության մշակույթի զարգացմանը և ստեղծագործական մտածողության խթանմանը։ Հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս արագ կողմնորոշվել նոր գրականության մեջ, ընտրել տարիքային առանձնահատկություններին համապատասխան գրքեր և օգտագործել դրանք ինչպես ինքնուրույն ընթերցանության, այնպես էլ ուսումնական գործընթացի շրջանակներում։ Այն նաև նպաստում է ընթերցանության նկատմամբ հետաքրքրության բարձրացմանը և երիտասարդ սերնդի մտավոր զարգացմանը՝ ապահովելով որակյալ գրականության հասանելիություն։

Лингвистика

Գիրքը նվիրված է իրականության լեզվական արտացոլման գործընթացում նմանակման երևույթի դերի ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով այն որպես մարդու ճանաչողական գործունեության և լեզվական կաղապարման կարևորագույն սկզբնական փուլերից մեկը։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով մարդը ընկալում, վերարտադրում և լեզվական միջոցներով ներկայացնում է շրջակա աշխարհի առարկաները, երևույթներն ու գործընթացները։ Հեղինակը վերլուծում է նմանակման կապը մտածողության, ընկալման, պատկերավորման և լեզվական նշանների ձևավորման հետ՝ բացահայտելով, թե ինչպես են իրականության տարբեր դրսևորումները վերածվում լեզվական կառուցվածքների և իմաստային համակարգերի։ Ուշադրություն է դարձվում ձայնային, պատկերային և իմաստային նմանակումներին, դրանց գործառույթներին խոսքում, ինչպես նաև այն դերին, որը դրանք կատարում են մարդու փորձի փոխանցման և աշխարհի մասին պատկերացումների ձևավորման գործընթացում։ Աշխատությունը ներկայացնում է տեսական մոտեցումներ լեզվի առաջացման, զարգացման և իրականության արտացոլման առանձնահատկությունների վերաբերյալ՝ համադրելով լեզվաբանական, փիլիսոփայական և ճանաչողական ուսումնասիրությունների սկզբունքները։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, բանասիրական ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են լեզվի ու մտածողության փոխհարաբերությամբ, նշանային համակարգերի ձևավորմամբ և մարդու կողմից իրականության ընկալման լեզվական եղանակներով։