Տեղեկատվական և հեռահաղորդակցության տեխնոլոգիաների ոլորտի զարգացման վիճակագրական վերլուծությունը և մոդելավորումը (ՀՀ օրինակով)

Другие предметы

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է տեխնիկական գիտությունների ոլորտում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նախատեսված ուսանողների, դասախոսների, գիտաշխատողների և մասնագետների համար։ Ցանկում ընդգրկված են մեքենաշինությանը, էլեկտրատեխնիկային, էլեկտրոնիկային, էներգետիկային, շինարարությանը, ավտոմատացման համակարգերին, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներին և տեխնիկական այլ ուղղություններին վերաբերող աշխատություններ, որոնք արտացոլում են գիտատեխնիկական առաջընթացի ժամանակակից միտումները և ոլորտի զարգացման հիմնական ուղղությունները։ Հրատարակությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական ռեսուրս, որը հնարավորություն է տալիս արագ ծանոթանալ նոր գրականությանը, ստանալ անհրաժեշտ մատենագիտական տվյալներ և ընտրել համապատասխան աղբյուրներ ուսումնական, գիտահետազոտական և մասնագիտական գործունեության համար։ Այն նպաստում է տեխնիկական գիտելիքների տարածմանը, մասնագիտական իրազեկվածության բարձրացմանը և գիտատեխնիկական տեղեկատվության հասանելիության ապահովմանը։

Экономика

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում զբոսաշրջության ռազմավարական կառավարման արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով ոլորտի տնտեսական, սոցիալական և տարածքային զարգացման նշանակությունը։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են զբոսաշրջության կառավարման ռազմավարական մոտեցումները, ոլորտի զարգացման վրա ազդող ներքին և արտաքին գործոնները, զբոսաշրջային պահանջարկի և առաջարկի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև Հայաստանի զբոսաշրջային ներուժի արդյունավետ օգտագործման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում զբոսաշրջության պետական կառավարման համակարգին, ռազմավարական պլանավորմանը, ոլորտի զարգացման ծրագրերին և տարբեր կառույցների միջև համագործակցության արդյունավետությանը։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են վերլուծվել զբոսաշրջային հոսքերի փոփոխությունները, զբոսաշրջային ծառայությունների որակը, ենթակառուցվածքների զարգացվածությունը, մարդկային ռեսուրսների ներուժը և Հայաստանի՝ որպես զբոսաշրջային ուղղության միջազգային մրցունակությունը։ Կարևորվում է նաև զբոսաշրջային արդյունքի բազմազանեցումը՝ մշակութային, պատմական, բնապահպանական, գյուղական, արկածային և այլ ուղղությունների զարգացման միջոցով, ինչը կարող է նպաստել զբոսաշրջային սեզոնայնության նվազեցմանը և տարբեր տարածաշրջանների տնտեսական ակտիվության բարձրացմանը։ Աշխատությունը անդրադառնում է նաև ոլորտի թվայնացման, ժամանակակից մարքեթինգային գործիքների կիրառման, Հայաստանի զբոսաշրջային բրենդի ամրապնդման և միջազգային շուկաներում երկրի ճանաչելիության բարձրացման խնդիրներին։ Առանձին կարևորություն ունի զբոսաշրջության կայուն զարգացման սկզբունքների ներդրումը, որի շրջանակում անհրաժեշտ է համատեղել տնտեսական արդյունքները բնական և մշակութային ժառանգության պահպանության, համայնքների զարգացման և զբոսաշրջային տարածքների հավասարակշռված օգտագործման հետ։ Աշխատության մեջ կարող են բացահայտվել ռազմավարական կառավարման արդյունավետությունը սահմանափակող հիմնական խնդիրները՝ կառավարման համակարգի համակարգման դժվարությունները, ենթակառուցվածքների անհավասար զարգացումը, տեղեկատվական և վիճակագրական տվյալների օգտագործման սահմանափակումները, ծառայությունների որակի տարբերությունները և զբոսաշրջային ներուժի ոչ լիարժեք իրացումը։ Միաժամանակ ներկայացվում են ոլորտի կառավարման արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղություններ՝ ռազմավարական պլանավորման կատարելագործում, պետական և մասնավոր հատվածների համագործակցության խորացում, ներդրումների խթանում, մարդկային կապիտալի զարգացում, ենթակառուցվածքների բարելավում և զբոսաշրջային ծառայությունների մրցունակության բարձրացում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել զբոսաշրջության և հյուրընկալության ոլորտի մասնագետների, տնտեսագետների, պետական կառավարման ներկայացուցիչների, զբոսաշրջային կազմակերպությունների աշխատակիցների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է ճնշման տակ գործող ինժեներական համակարգերի հաշվարկման մեթոդների զարգացմանը, դրանց հիդրավլիկական բնութագրերի առավել ճշգրիտ գնահատմանը և շահագործման տեխնիկատնտեսական արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում խողովակաշարային ցանցերում հեղուկի շարժման օրինաչափություններն են, ճնշման և ծախսի բաշխումը, հիդրավլիկական կորուստների ձևավորումը, պոմպային սարքավորումների աշխատանքային ռեժիմները և համակարգի տարբեր տարրերի փոխազդեցությունը։ Նման համակարգերի արդյունավետ նախագծման և կառավարման համար անհրաժեշտ է ոչ միայն ապահովել պահանջվող հոսքը և ճնշումը, այլև նվազեցնել էներգետիկ կորուստները, բարձրացնել սարքավորումների հուսալիությունը, կանխել վթարային ռեժիմները և երկարացնել ենթակառուցվածքների շահագործման ժամկետը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է հաշվարկային մեթոդների այնպիսի կատարելագործման վրա, որը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջականորեն հաշվի առնել իրական համակարգերի կառուցվածքային և շահագործական առանձնահատկությունները։ Դասական հիդրավլիկական հաշվարկները հիմնվում են հոսքի անընդհատության, էներգիայի պահպանման և ճնշման կորուստների գնահատման սկզբունքների վրա, սակայն իրական ցանցերում պայմանները կարող են զգալիորեն տարբերվել իդեալականացված հաշվարկային սխեմաներից։ Խողովակների երկարությունը, տրամագիծը, ներքին մակերևույթի վիճակը, տեղային դիմադրությունները, հանգույցների կառուցվածքը, բարձրությունների տարբերությունները և սպառման փոփոխական բնույթը միասին ձևավորում են համակարգի իրական հիդրավլիկական ռեժիմը։ Այդ պատճառով հաշվարկային մոդելների կատարելագործումը ենթադրում է հնարավորինս մեծ թվով էական գործոնների ներառում և դրանց ազդեցության քանակական գնահատում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ճնշման կորուստների որոշմանը։ Հեղուկի շարժման ընթացքում էներգիայի մի մասը ծախսվում է խողովակների պատերի հետ շփման և տարբեր տեղային դիմադրությունների հաղթահարման վրա։ Կորուստների ճիշտ գնահատումը կարևոր է պոմպերի անհրաժեշտ ճնշման, խողովակների օպտիմալ տրամագծերի և ամբողջ համակարգի էներգետիկ պահանջների որոշման համար։ Եթե հաշվարկային կորուստները թերագնահատվում են, համակարգի որոշ հատվածներում կարող է չապահովվել անհրաժեշտ աշխատանքային ճնշումը, իսկ դրանց չափազանց բարձր գնահատումը կարող է հանգեցնել անհարկի հզոր սարքավորումների և մեծ տրամագծով խողովակների ընտրության՝ ավելացնելով ներդրումային ու շահագործական ծախսերը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է խողովակաշարերի ներքին մակերևույթի վիճակի ազդեցության ուսումնասիրությունը։ Երկարատև շահագործման ընթացքում խողովակների հիդրավլիկական բնութագրերը կարող են փոփոխվել նստվածքների, կոռոզիոն երևույթների և այլ գործոնների հետևանքով։ Արդյունքում մեծանում է հոսքի նկատմամբ դիմադրությունը և նույն ծախսն ապահովելու համար կարող է պահանջվել ավելի մեծ ճնշում ու էներգիա։ Հետևաբար համակարգի հաշվարկային մոդելներում նպատակահարմար է հաշվի առնել ոչ միայն սկզբնական նախագծային պարամետրերը, այլև շահագործման ընթացքում դրանց հնարավոր փոփոխությունները։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս գնահատել ցանցի տեխնիկական վիճակը և ժամանակին պլանավորել վերականգնման կամ արդիականացման միջոցառումները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ցանցային կառուցվածքի հաշվարկը։ Ճյուղավորված կամ օղակաձև համակարգերում հեղուկի հոսքը բաշխվում է բազմաթիվ ուղղություններով, և մեկ հատվածի պարամետրերի փոփոխությունը կարող է անդրադառնալ ամբողջ ցանցի աշխատանքային ռեժիմի վրա։ Հանգույցներում անհրաժեշտ է ապահովել հոսքերի հավասարակշռությունը, իսկ ցանցի տարբեր ուղղություններով՝ էներգետիկ պայմանների համապատասխանությունը։ Այսպիսի խնդիրների լուծումը պահանջում է թվային մեթոդների և համակարգչային մոդելավորման կիրառում, հատկապես այն դեպքերում, երբ համակարգը ներառում է մեծ թվով հանգույցներ, խողովակաշարեր, կարգավորող սարքեր և պոմպային կայաններ։ Հաշվարկային ալգորիթմների կատարելագործումը կարող է ուղղված լինել լուծումների արագության, կայունության և ճշգրտության բարձրացմանը։ Առանձին ուղղություն է սպառման փոփոխականության ուսումնասիրությունը։ Իրական համակարգերում հեղուկի պահանջարկը ժամանակի ընթացքում հաստատուն չէ և կարող է փոփոխվել օրվա ժամերից, սեզոնից, սպառողների թվից կամ տեխնոլոգիական գործընթացներից կախված։ Հետևաբար միայն մեկ հաշվարկային ռեժիմի ուսումնասիրությունը հաճախ բավարար չէ համակարգի իրական աշխատանքը գնահատելու համար։ Տարբեր սցենարների մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս որոշել առավելագույն և նվազագույն բեռնվածության պայմաններում ճնշման բաշխումը, հայտնաբերել անբարենպաստ հատվածները և գնահատել համակարգի պահուստային հնարավորությունները։ Ժամանակային փոփոխությունները հաշվի առնող մոդելները հատկապես կարևոր են շահագործման օպտիմալ կառավարման համար։ Հետազոտության առանցքային բաղադրիչներից է պոմպային սարքավորումների աշխատանքային ռեժիմների վերլուծությունը։ Պոմպերի ընտրությունը և դրանց աշխատանքի կազմակերպումը մեծ ազդեցություն ունեն համակարգի էներգասպառման վրա։ Պոմպային ագրեգատի աշխատանքային կետը ձևավորվում է սարքավորման բնութագրի և ցանցի հիդրավլիկական դիմադրության փոխազդեցությամբ։ Եթե սարքավորումը երկար ժամանակ աշխատում է ոչ նպատակահարմար ռեժիմում, կարող են ավելանալ էներգիայի ծախսերը, նվազել արդյունավետությունը և արագանալ սարքավորումների մաշվածությունը։ Այդ պատճառով հաշվարկային մեթոդների կատարելագործումը կապված է նաև պոմպերի աշխատանքային բնութագրերի և ցանցի փոփոխվող պահանջների համատեղ վերլուծության հետ։ Կարևորվում է կարգավորվող աշխատանքի հնարավորությունը, երբ պոմպային համակարգի արտադրողականությունը համապատասխանեցվում է տվյալ պահին գոյություն ունեցող պահանջարկին։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում էներգաարդյունավետությանը։ Ճնշումային համակարգերի շահագործման ծախսերի զգալի մասը կարող է կապված լինել հեղուկի տեղափոխման համար անհրաժեշտ էներգիայի հետ։ Հետևաբար համակարգի արդյունավետության բարձրացումը պահանջում է գնահատել ոչ միայն հիդրավլիկական, այլև էներգետիկ ցուցանիշները։ Էներգիայի անհարկի ծախսը կարող է պայմանավորված լինել չափազանց բարձր աշխատանքային ճնշմամբ, ոչ արդյունավետ պոմպային ռեժիմներով, խողովակաշարերի մեծ դիմադրությամբ կամ կառավարման ոչ օպտիմալ սխեմաներով։ Հիդրավլիկական և էներգետիկ հաշվարկների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել էներգախնայողության հնարավորությունները և ընտրել այնպիսի տեխնիկական միջոցառումներ, որոնց կիրառումը տալիս է առավել մեծ տնտեսական արդյունք։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել ճնշման կարգավորման խնդիրը։ Ցանցի տարբեր հատվածներում անհրաժեշտ աշխատանքային ճնշման պահպանումը կարևոր է ինչպես սպառողների սպասարկման որակի, այնպես էլ համակարգի հուսալիության համար։ Չափազանց ցածր ճնշումը կարող է սահմանափակել անհրաժեշտ հոսքի ապահովումը, մինչդեռ չափազանց բարձր ճնշումը մեծացնում է խողովակների և սարքավորումների բեռնվածությունը, կարող է նպաստել արտահոսքերի ավելացմանը և բարձրացնել էներգասպառումը։ Ճնշման կարգավորման սարքերի, պոմպային ռեժիմների և ցանցի գոտիավորման համատեղ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ձևավորել ավելի հավասարակշռված աշխատանքային պայմաններ։ Առանձին ուղղություն է անցումային հիդրավլիկական գործընթացների ուսումնասիրությունը։ Պոմպերի միացումը կամ անջատումը, փականների աշխատանքի փոփոխությունը և հոսքի արագ վերակազմավորումը կարող են առաջացնել ճնշման ժամանակավոր զգալի տատանումներ։ Նման երևույթները կարող են լրացուցիչ մեխանիկական բեռնվածություն ստեղծել խողովակաշարերի և սարքավորումների համար։ Հետևաբար համակարգի հուսալիության գնահատման ժամանակ անհրաժեշտ է դիտարկել ոչ միայն հաստատված, այլև անցումային ռեժիմները։ Համապատասխան հաշվարկային մոդելների կիրառումը հնարավորություն է տալիս գնահատել հնարավոր ճնշումային տատանումները և նախագծել դրանց ազդեցությունը սահմանափակող տեխնիկական միջոցառումներ։ Կարևոր նշանակություն ունի համակարգի հուսալիության գնահատումը։ Ինժեներական ցանցը պետք է կարողանա անհրաժեշտ մակարդակով պահպանել իր գործառույթները նաև առանձին տարրերի աշխատանքի խանգարման կամ պահանջարկի անսովոր փոփոխությունների դեպքում։ Այդ պատճառով հաշվարկային ուսումնասիրությունները կարող են ներառել տարբեր վթարային սցենարների մոդելավորում՝ առանձին խողովակաշարերի անջատում, պոմպային ագրեգատի աշխատանքի դադարեցում կամ համակարգի որոշ հատվածներում պահանջարկի կտրուկ փոփոխություն։ Նման վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել առավել խոցելի հատվածները և գնահատել պահուստավորման անհրաժեշտությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում արտահոսքերի ազդեցությանը։ Ճնշումային ցանցերում չվերահսկվող կորուստները կարող են նվազեցնել համակարգի տնտեսական արդյունավետությունը և մեծացնել անհրաժեշտ պոմպային էներգիան։ Արտահոսքերի ծավալը հաճախ կապված է նաև ցանցում պահպանվող ճնշման մակարդակի հետ, ուստի ճնշման օպտիմալ կառավարումը կարող է դիտարկվել կորուստների նվազեցման միջոցներից մեկը։ Հաշվարկային մոդելների միջոցով հնարավոր է գնահատել տարբեր հատվածներում հնարավոր կորուստների ազդեցությունը ընդհանուր հոսքային հավասարակշռության վրա և առաջնահերթություն սահմանել տեխնիկական ստուգումների կամ վերանորոգումների համար։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է համակարգչային մոդելավորումը։ Ժամանակակից ծրագրային միջոցները հնարավորություն են տալիս ստեղծել իրական ցանցերի թվային մոդելներ, իրականացնել տարբեր աշխատանքային ռեժիմների բազմակի հաշվարկներ և համեմատել նախագծային կամ կառավարչական տարբերակները։ Թվային մոդելի արդյունավետությունը մեծապես կախված է սկզբնական տվյալների ճշգրտությունից, ուստի անհրաժեշտ է իրական չափումների միջոցով ստուգել և ճշգրտել դրա պարամետրերը։ Ճնշման, հոսքի և այլ գործառնական ցուցանիշների չափված արժեքների համադրումը հաշվարկային արդյունքների հետ հնարավորություն է տալիս կատարել մոդելի տրամաչափարկում և բարձրացնել հետագա կանխատեսումների հավաստիությունը։ Կարևորվում է նաև մոնիթորինգի համակարգերի կիրառումը։ Ցանցի առանցքային կետերում ճնշման, հոսքի և սարքավորումների աշխատանքային պարամետրերի շարունակական կամ պարբերական գրանցումը հնարավորություն է տալիս ավելի արագ հայտնաբերել աննորմալ ռեժիմները և ստանալ հաշվարկային մոդելների համար անհրաժեշտ իրական տվյալներ։ Մոնիթորինգի և մոդելավորման համադրումը կարող է հիմք դառնալ օպերատիվ կառավարման համակարգերի զարգացման համար, որտեղ որոշումները կայացվում են ոչ միայն նախագծային տվյալների, այլև ցանցի ընթացիկ վիճակի վերաբերյալ տեղեկատվության հիման վրա։ Առանձին ուղղություն է տեխնիկատնտեսական օպտիմալացումը։ Համակարգի կատարելագործման յուրաքանչյուր տարբերակ կարող է պահանջել որոշակի ներդրումներ, ուստի անհրաժեշտ է գնահատել դրանց և սպասվող շահագործական արդյունքի հարաբերակցությունը։ Խողովակաշարի տրամագծի մեծացումը կարող է նվազեցնել հիդրավլիկական կորուստները, սակայն բարձրացնել կառուցման արժեքը։ Ավելի արդյունավետ պոմպի կամ կառավարման համակարգի ներդրումը կարող է պահանջել սկզբնական ֆինանսական միջոցներ, բայց հետագայում նվազեցնել էներգիայի ծախսերը։ Այսպիսի հակասությունների գնահատումը հնարավորություն է տալիս ընտրել ոչ միայն տեխնիկապես աշխատունակ, այլև երկարաժամկետ տեսանկյունից տնտեսապես հիմնավորված լուծումներ։ Կյանքի ամբողջ ցիկլի ծախսերի հաշվառումը կարևոր է հատկապես մեծ ենթակառուցվածքային համակարգերի դեպքում, որոնց շահագործման ժամկետը կարող է ընդգրկել երկար ժամանակահատված։ Հետազոտության մեջ կարող են դիտարկվել նաև համակարգերի վերակառուցման և արդիականացման խնդիրները։ Գործող ցանցերում հաճախ հնարավոր չէ ամբողջությամբ փոխարինել ենթակառուցվածքը, ուստի անհրաժեշտ է որոշել, թե որ հատվածների բարելավումը կտա առավել մեծ արդյունք։ Հաշվարկային մոդելները հնարավորություն են տալիս համեմատել խողովակների փոխարինման, պոմպային սարքավորումների արդիականացման, լրացուցիչ կարգավորող սարքերի տեղադրման և ցանցի կառուցվածքային փոփոխությունների տարբեր սցենարներ։ Այս մոտեցումը նպաստում է ներդրումների առաջնահերթությունների հիմնավորմանը։ Մեթոդաբանական տեսանկյունից աշխատանքում կարող են համադրվել տեսական հիդրավլիկական հաշվարկները, թվային մեթոդները, համակարգչային մոդելավորումը, փորձարարական կամ շահագործական չափումները, վիճակագրական տվյալների մշակումը և տեխնիկատնտեսական վերլուծությունը։ Հաշվարկային արդյունքների համեմատումը իրական համակարգերում ստացված տվյալների հետ կարևոր պայման է առաջարկվող մեթոդների կիրառելիությունը գնահատելու համար։ Տարբեր ռեժիմների և կառուցվածքային տարբերակների բազմագործոն ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս որոշել այն պարամետրերը, որոնք առավել մեծ ազդեցություն ունեն համակարգի աշխատանքի արդյունավետության վրա։ Աշխատության գիտագործնական նշանակությունը պայմանավորված է ճնշումային ինժեներական համակարգերի նախագծման և շահագործման ժամանակ հիդրավլիկական, էներգետիկ, հուսալիության և տնտեսական չափանիշները միասնական մոտեցմամբ դիտարկելու հնարավորությամբ։ Հաշվարկային մեթոդների ճշգրտումը կարող է նպաստել սարքավորումների առավել հիմնավորված ընտրությանը, ցանցի աշխատանքային ռեժիմների օպտիմալացմանը, էներգասպառման և կորուստների նվազեցմանը, ինչպես նաև վթարային իրավիճակների կանխարգելմանը։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է ճնշման տակ գործող խողովակաշարային համակարգերի հաշվարկման, մոդելավորման, կառավարման և տեխնիկական կատարելագործման համալիր ուսումնասիրություն՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով հիդրավլիկական հաշվարկների ճշգրտությանը, պոմպային սարքավորումների արդյունավետությանը, ճնշման կարգավորմանը, էներգախնայողությանը և շահագործման հուսալիությանը։ Այն կարող է օգտակար լինել հիդրավլիկայի, ջրամատակարարման, ինժեներական ցանցերի, պոմպային համակարգերի, էներգաարդյունավետության և ենթակառուցվածքների կառավարման ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, նախագծողների, ինժեներների, շահագործող կազմակերպությունների մասնագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Психология

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի կրթական համակարգում անձի մասնագիտական ինքնության ձևավորման և դրսևորման գենդերային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում մասնագիտական ինքնությունն է՝ որպես անձի ինքնընկալման, մասնագիտական արժեքների, նպատակների, հետաքրքրությունների, կարողությունների և ապագա մասնագիտական գործունեության նկատմամբ վերաբերմունքի փոխկապակցված համակարգ։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում է, թե կրթական միջավայրը, սոցիալական սպասումները, ընտանիքի ազդեցությունը, մշակութային նորմերը և մասնագիտական կողմնորոշման գործընթացը ինչպես կարող են մասնակցել տարբեր գենդերային խմբերի ներկայացուցիչների մասնագիտական ինքնության ձևավորմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե արդյոք տղամարդկանց և կանանց մասնագիտական ինքնության կառուցվածքում, զարգացման դինամիկայում, մասնագիտական ընտրության մոտիվացիայում և ապագա կարիերայի վերաբերյալ պատկերացումներում առկա են էական տարբերություններ։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել անձի մասնագիտական ինքնորոշման մակարդակի, մասնագիտական արժեքների, ինքնագնահատականի, մասնագիտական հավակնությունների, կարիերային կողմնորոշումների և կրթական ու մասնագիտական նպատակների հետ կապված ցուցանիշների վերլուծություն։ Կարևոր ուղղություն է նաև կրթական համակարգի տարբեր մակարդակներում սովորողների և ուսանողների մասնագիտական ինքնության ձևավորման պայմանների ուսումնասիրությունը, քանի որ մասնագիտական ինքնորոշումը սովորաբար զարգանում է աստիճանաբար և կարող է փոփոխվել կրթական փորձի, մասնագիտության վերաբերյալ պատկերացումների և սոցիալական միջավայրի ազդեցությամբ։ Աշխատության մեջ կարող են քննարկվել գենդերային կարծրատիպերի ազդեցությունը մասնագիտական ընտրության վրա, մասնագիտությունների «կանանց» և «տղամարդկանց» ոլորտների բաժանման ընկալումները, մասնագիտական հաջողության վերաբերյալ հասարակական սպասումները և դրանց հնարավոր ազդեցությունը անձի ինքնաիրացման գործընթացի վրա։ Հայաստանի կրթական համակարգի օրինակով ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել տեղական սոցիալ-մշակութային միջավայրի առանձնահատկությունները և դրանց կապը մասնագիտական ինքնության զարգացման հետ։ Միաժամանակ կարող են ուսումնասիրվել կրթական հաստատության դերը, ուսուցիչների և դասախոսների դիրքորոշումները, հասակակիցների ազդեցությունը և մասնագիտական կողմնորոշման ծրագրերի նշանակությունը՝ անձի մասնագիտական ընտրության և ինքնության կայացման գործընթացում։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել կրթական համակարգում մասնագիտական կողմնորոշման և խորհրդատվության ավելի արդյունավետ մեխանիզմների մշակմանը՝ հաշվի առնելով սովորողների անհատական և գենդերային առանձնահատկությունները՝ առանց մասնագիտական ընտրությունը սահմանափակելու կարծրատիպային պատկերացումներով։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հոգեբանների, մանկավարժների, սոցիոլոգների, կրթության կառավարման մասնագետների, կարիերայի խորհրդատուների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու, թե ինչպես է ձևավորվում անձի մասնագիտական ինքնությունը Հայաստանի կրթական միջավայրում, ինչ դեր ունեն գենդերային գործոններն այդ գործընթացում և ինչ պայմաններ կարող են նպաստել մասնագիտական ինքնորոշման, ինքնաիրացման և հավասար հնարավորությունների զարգացմանը։

Психология

Աշխատությունը նվիրված է անձի զարգացման ընթացքում առաջացող տարիքային ճգնաժամերի հոգեբանական բնույթի, առանձնահատկությունների և հաղթահարման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն մոտեցումը, որ մարդու հոգեկան և անձնային զարգացումը շարունակական, բայց միաժամանակ անհավասար գործընթաց է, որի որոշ փուլերում տեղի են ունենում արժեքների, ինքնագիտակցության, վարքագծի, հարաբերությունների և սեփական անձի նկատմամբ վերաբերմունքի էական փոփոխություններ։ Աշխատության մեջ տարիքային ճգնաժամերը դիտարկվում են որպես զարգացման օրինաչափ փուլեր, որոնց ընթացքում նախկինում ձևավորված հոգեբանական կառուցվածքները կարող են վերափոխվել՝ նախապատրաստելով անձին զարգացման հաջորդ մակարդակին։ Քննարկվում են տարբեր տարիքային փուլերին բնորոշ ճգնաժամային դրսևորումները, դրանց առաջացման հնարավոր պատճառները և անձի հոգեբանական զարգացման վրա ունեցած ազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մանկության, դեռահասության, պատանեկության և հասունության տարբեր փուլերում ինքնագիտակցության, ինքնագնահատականի, սոցիալական դերերի, արժեքային կողմնորոշումների և միջանձնային հարաբերությունների փոփոխություններին։ Ուսումնասիրությունը անդրադառնում է նաև ներքին և արտաքին գործոնների փոխազդեցությանը՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող են ընտանիքը, կրթական միջավայրը, սոցիալական հարաբերությունները, կյանքի պայմանների փոփոխությունները և անձի անհատական առանձնահատկությունները ազդել ճգնաժամի ընթացքի և դրա հաղթահարման վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ճգնաժամային իրավիճակներում առաջացող հուզական լարվածության, ներքին հակասությունների, անորոշության, ինքնուրույնության ձգտման և նոր կենսական նպատակների ձևավորման ուսումնասիրությունը։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են նաև ճգնաժամերի հաղթահարման արդյունավետ հոգեբանական մեխանիզմները և աջակցող միջավայրի նշանակությունը։ Ընդգծվում է, որ տարիքային ճգնաժամը պարտադիր չէ դիտարկել միայն որպես բացասական կամ խանգարող երևույթ, քանի որ այն կարող է դառնալ անձնային աճի, ինքնաճանաչման, ինքնուրույնության զարգացման և նոր արժեքային համակարգի ձևավորման կարևոր փուլ։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել անձի զարգացման դինամիկայի, տարիքային անցումային փուլերի հոգեբանական բարդությունների և դրանց հաղթահարման պայմանների վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել զարգացման և կրթական հոգեբանության մասնագետների, ուսուցիչների, հոգեբանների, սոցիալական աշխատողների, ուսանողների և անձի տարիքային զարգացման օրինաչափություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է հատուկ տեխնոլոգիական եղանակով ձևավորված կոնստրուկտիվ բետոնների ֆիզիկական և մեխանիկական բնութագրերի ժամանակային փոփոխությունների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով նյութի հասունացման ընթացքում կառուցվածքի ձևավորմանն ու ամրության զարգացմանը։ Հետազոտության հիմքում բետոնի հատկությունների կախվածությունն է նրա տարիքից՝ սկսած կարծրացման սկզբնական փուլերից մինչև ավելի երկարատև շահագործման ժամանակահատվածներ։ Քննվում են ցեմենտային կապակցանյութի հիդրատացման, կառուցվածքային խտացման և լցանյութի ու շաղախային բաղադրիչի միջև կապերի աստիճանական ձևավորման ազդեցությունները նյութի ընդհանուր վարքի վրա։ Կարևորվում են այնպիսի ցուցանիշներ, ինչպիսիք են խտությունը, սեղմման և ձգման պայմաններում ամրությունը, դեֆորմացիոն հատկությունները, առաձգականության բնութագրերը, ծակոտկենությունը և կառուցվածքային համասեռությունը։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում կիրառվող տեխնոլոգիայի առանձնահատկություններին, որի դեպքում նախապես տեղադրված խոշոր լցանյութի միջանկյալ տարածությունները լրացվում են համապատասխան շաղախային զանգվածով։ Այս պայմաններում վերջնական նյութի հատկությունները մեծապես պայմանավորված են լցանյութի և կապակցող միջավայրի փոխազդեցությամբ, շաղախի տարածման համասեռությամբ և ձևավորված կոնտակտային գոտիների որակով։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս համեմատելու տարբեր տարիքում ստացված ցուցանիշները և բացահայտելու դրանց փոփոխության ընդհանուր օրինաչափությունները՝ գնահատելով, թե որ փուլերում է տեղի ունենում մեխանիկական հատկությունների առավել ինտենսիվ զարգացումը և ինչպես է հետագայում փոխվում այդ գործընթացի արագությունը։ Կարող են դիտարկվել նաև կարծրացման միջավայրի, խոնավության և ջերմաստիճանի ազդեցությունները՝ որպես բետոնի կառուցվածքի ու հատկությունների ձևավորման վրա ազդող կարևոր գործոններ։ Ստացված տվյալների վերլուծությունը նշանակություն ունի կոնստրուկտիվ տարրերի հաշվարկային բնութագրերի հիմնավորման, շինարարական տեխնոլոգիայի արդյունավետության գնահատման և նյութի երկարաժամկետ վարքի կանխատեսման համար։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունի ժամանակի ընթացքում ամրության ու դեֆորմացիոն հատկությունների փոխկապակցված ուսումնասիրությունը, քանի որ իրական շինարարական կառուցվածքների հուսալիությունը պայմանավորված է ոչ միայն սկզբնական ամրությամբ, այլև նյութի հետագա կառուցվածքային զարգացմամբ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է շինարարական նյութագիտության, բետոնի տեխնոլոգիայի և կառուցվածքային մեխանիկայի մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով առավել ամբողջական պատկերացում ձևավորել տվյալ եղանակով ստացված բետոնների հատկությունների ժամանակային զարգացման և դրանց ինժեներական կիրառելիության վերաբերյալ։