Թուրք-հայկական միջպետական հարաբերությունների կարգավորման հիմնախնդիրները և դրանց արտացոլումը ներթուրքական դիսկուրսում (2001-2011 թթ.)

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից անգլերենի տեսողական ընկալում արտահայտող բայերի իմաստային արժույթի և դրա լեզվական արտահայտման միջոցների համալիր ուսումնասիրությանը՝ իմաստաբանության, շարահյուսության և բառային իմաստի փոխհարաբերությունների տեսանկյունից։ Հետազոտության կենտրոնում այն հարցն է, թե տեսողական ընկալման տարբեր իմաստներ արտահայտող բայերն իրենց իմաստային կառուցվածքով ինչպիսի մասնակիցներ են ենթադրում, ինչպես են այդ մասնակիցները ներկայացվում նախադասության մեջ և ինչպիսի քերականական ու բառային միջոցներով են իրականացվում բայական իմաստի պահանջած հարաբերությունները։ Իմաստային արժույթը դիտարկվում է որպես բայի բառային նշանակությունից բխող հատկություն, որը պայմանավորում է տվյալ գործողության, գործընթացի կամ վիճակի մասնակիցների քանակը, բնույթը և իմաստային դերերը։ Տեսողական ընկալման բայերի դեպքում առանձնահատուկ նշանակություն են ստանում ընկալող անձի կամ սուբյեկտի, ընկալվող օբյեկտի, տեսողական գործունեության ուղղության, պայմանների և արդյունքի հարաբերությունները։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է տեսողական ընկալման բայերի իմաստային դասակարգման վրա։ Ժամանակակից անգլերենում տեսողության ոլորտին վերաբերող բայերը կարող են արտահայտել ոչ միայն ֆիզիկական տեսնելու փաստը, այլև նպատակաուղղված դիտում, ուշադրության կենտրոնացում, ակնթարթային հայացք, երկարատև զննում, ինչ-որ երևույթի նկատում, տեսանելիության վիճակ և ընկալման արդյունք։ Այս իմաստային տարբերությունները պայմանավորում են նաև բայերի արժութային կառուցվածքների տարբերությունները։ Մի դեպքում տեսողական ընկալումը կարող է ներկայացվել որպես ընկալող սուբյեկտի նկատմամբ հարաբերականորեն անկախ գործընթաց, իսկ մեկ այլ դեպքում՝ որպես նպատակաուղղված գործողություն, որի համար անհրաժեշտ է որոշակի օբյեկտ կամ ուղղություն։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է պարզել, թե բայի բառային իմաստի փոփոխությունն ինչպես է անդրադառնում նրա շարահյուսական հնարավորությունների վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում իմաստային և շարահյուսական արժույթների տարբերակմանը։ Իմաստային արժույթը վերաբերում է այն մասնակիցներին, որոնք ենթադրվում են բայի նշանակությամբ, մինչդեռ շարահյուսական արժույթը ցույց է տալիս, թե այդ մասնակիցներից որոնք և ինչպես են իրականանում նախադասության քերականական կառուցվածքում։ Այս երկու մակարդակները միշտ չէ, որ ամբողջությամբ համընկնում են։ Բայի իմաստով ենթադրվող որևէ մասնակից կարող է կոնկրետ համատեքստում բացահայտորեն չարտահայտվել, քանի որ այն հասկանալի է իրավիճակից կամ հաղորդակցական պայմաններից։ Հակառակ դեպքում նախադասության մեջ կարող են հայտնվել լրացուցիչ բաղադրիչներ, որոնք բայի հիմնական իմաստային կառուցվածքի պարտադիր մասնակիցներ չեն, սակայն հաղորդում են գործողության տեղի, ժամանակի, եղանակի կամ այլ հանգամանքների վերաբերյալ տեղեկատվություն։ Այս տարբերակումը կարևոր է բայական կառուցվածքի իրական սահմանները որոշելու համար։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում ընկալողի իմաստային դերը։ Տեսողական ընկալումը սովորաբար ենթադրում է այնպիսի մասնակից, որը կարող է ընկալել տեսողական տեղեկատվությունը։ Սակայն տարբեր բայերի դեպքում այդ մասնակիցը կարող է ներկայացվել տարբեր կերպ։ Այն կարող է լինել զգայական փորձառություն ունեցող անձ, նպատակաուղղված գործողություն կատարող գործորդ կամ որոշակի տեսողական վիճակում գտնվող սուբյեկտ։ Այս տարբերությունը կարևոր է, քանի որ ազդում է ոչ միայն բայի իմաստային մեկնաբանության, այլև ամբողջ նախադասության կառուցվածքի վրա։ Նպատակաուղղված դիտման դեպքում սուբյեկտը սովորաբար ավելի ակտիվ դեր ունի, մինչդեռ ինքնաբերաբար առաջացող տեսողական ընկալման դեպքում նրա գործորդային հատկանիշները կարող են ավելի թույլ արտահայտվել։ Առանձին ուղղություն է ընկալվող օբյեկտի կամ տեսողական խթանի ուսումնասիրությունը։ Տեսողության բայերի հետ կարող են գործածվել առարկա, անձ, իրադարձություն, գործողություն, իրավիճակ կամ ամբողջական փաստ արտահայտող միավորներ։ Այդ պատճառով օբյեկտային դիրքը կարող է արտահայտվել ոչ միայն գոյականական խմբով, այլև ավելի բարդ շարահյուսական կառուցվածքներով։ Ընկալվող բովանդակության բնույթը կարող է ազդել բայի իմաստային մեկնաբանության վրա։ Ֆիզիկական առարկայի ընկալումը և ամբողջ իրադարձության կամ իրավիճակի ընկալումը իմաստային կառուցվածքով նույնական չեն, թեև կարող են արտահայտվել նույն բայի տարբեր կիրառություններով։ Այս երևույթը կարևոր է բայերի բազմիմաստության և արժութային մոդելների փոխհարաբերությունը հասկանալու համար։ Կարևորվում է ուղիղ խնդրի միջոցով արժույթի արտահայտման ուսումնասիրությունը։ Անգլերենում տեսողական ընկալման բազմաթիվ բայեր կարող են անմիջականորեն կապվել ընկալվող օբյեկտի հետ՝ առանց նախդիրային միջնորդության։ Այսպիսի կառուցվածքներում օբյեկտը քերականորեն ներկայացվում է որպես բայի անմիջական լրացում։ Սակայն նույն իմաստային դաշտին պատկանող այլ բայեր պահանջում են նախդիրային կառուցվածք, ինչը ցույց է տալիս, որ մոտ իմաստ ունեցող բառերը կարող են ունենալ տարբեր շարահյուսական կառավարում։ Այս տարբերությունների համակարգված ուսումնասիրությունը կարևոր է անգլերենի բայական կառույցների նկարագրության համար։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում նախդիրների դերին։ Նպատակաուղղված հայացք, ուղղություն կամ դիտարկման օբյեկտ արտահայտող կառուցվածքներում նախդիրը կարող է հանդես գալ որպես բայի և նրա իմաստային մասնակցի միջև շարահյուսական կապի հիմնական միջոց։ Նախդրի ընտրությունը երբեմն կապված է բայի կայուն կառավարման հետ, իսկ որոշ դեպքերում կարող է փոփոխել ամբողջ բառակապակցության իմաստը։ Հետևաբար տեսողական բայերի արժույթի ուսումնասիրությունը պահանջում է ոչ միայն բայի, այլև բայ-նախդիր համակցությունների քննություն։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տարբերակել բայի պարտադիր լրացումները ազատ հանգամանքային բաղադրիչներից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է լրացական նախադասությունների գործածությունը։ Տեսողական ընկալման բայերը կարող են որպես իմաստային լրացում ընդունել ամբողջ իրավիճակ կամ դատողություն արտահայտող կառույցներ։ Այս դեպքում տեսողական ընկալման օբյեկտը ներկայացվում է ոչ թե մեկ առարկայով, այլ իրադարձային բովանդակությամբ։ Նման կառույցների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել զգայական ընկալման և ճանաչողական մեկնաբանության միջև կապը։ Որոշ կիրառություններում տեսնելու իմաստը կարող է աստիճանաբար մոտենալ հասկանալու, գիտակցելու կամ համոզվելու իմաստներին, և այդ իմաստային տեղաշարժը հաճախ ուղեկցվում է արժութային կառուցվածքի փոփոխությամբ։ Առանձին նշանակություն ունի ինֆինիտիվային և դերբայական կառույցների ուսումնասիրությունը։ Տեսողական ընկալման բայերի հետ գործածվող նման կառուցվածքները կարող են արտահայտել ընկալվող գործողության ընթացքը կամ ամբողջականությունը։ Քերականական ձևի ընտրությունը կարող է կապված լինել այն բանի հետ, թե խոսողն ընկալվող իրադարձությունը ներկայացնում է որպես ամբողջություն, թե ուշադրությունը կենտրոնացնում է դրա ընթացքի վրա։ Այսպիսի կառույցները հատկապես արժեքավոր են իմաստաբանության և քերականության փոխազդեցության ուսումնասիրության համար, քանի որ ձևական տարբերությունը կարող է արտահայտել ընկալման եղանակի և իրադարձության կառուցվածքի տարբերություններ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում բայերի բազմիմաստության խնդիրը։ Տեսողական ընկալման բառապաշարը հաճախ զարգացնում է փոխաբերական և վերացական նշանակություններ։ Ֆիզիկական տեսողություն արտահայտող բայը կարող է որոշ համատեքստերում նշանակել հասկանալ, հանդիպել, ստուգել, հոգ տանել, պատկերացնել կամ գնահատել։ Նման իմաստային զարգացումների դեպքում բայի արժութային կառուցվածքը կարող է փոփոխվել։ Հետևաբար նույն բառային ձևի բոլոր կիրառությունները մեկ արժութային մոդելով նկարագրելը կարող է բավարար չլինել։ Անհրաժեշտ է առանձնացնել տարբեր բառային-իմաստային տարբերակները և յուրաքանչյուրի համար ուսումնասիրել համապատասխան մասնակիցների ու շարահյուսական կառուցվածքների համակարգը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում պարտադիր և ընտրովի արժույթների տարբերակմանը։ Որոշ լրացումների բացակայության դեպքում նախադասությունը կարող է դառնալ իմաստային առումով անավարտ կամ պահանջել հատուկ համատեքստ, մինչդեռ այլ բաղադրիչներ կարող են ազատորեն բաց թողնվել։ Սակայն պարտադիրության աստիճանը միշտ չէ, որ հնարավոր է որոշել միայն ձևական չափանիշներով։ Համատեքստը, հաղորդակցական նպատակը և բայի տվյալ նշանակությունը կարող են փոխել լրացման անհրաժեշտությունը։ Այս պատճառով հետազոտության ընթացքում նպատակահարմար է համադրել բառարանային տվյալները և իրական լեզվական գործածության օրինակները։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է արժութային մոդելների առանձնացումը։ Տարբեր բայերի կիրառությունների հիման վրա հնարավոր է կազմել կառուցվածքային սխեմաներ, որոնք ցույց են տալիս ընկալող սուբյեկտի, ընկալվող օբյեկտի, ուղղության և այլ մասնակիցների հարաբերությունները։ Այնուհետև այդ մոդելները կարելի է համեմատել՝ պարզելու համար, թե որ կառուցվածքներն են բնորոշ տեսողական ընկալման ամբողջ իմաստային խմբին, իսկ որոնք՝ միայն առանձին ենթախմբերին կամ բայերին։ Նման դասակարգումը հնարավորություն է տալիս համակարգված ձևով ներկայացնել բառապաշարի և շարահյուսության փոխհարաբերությունները։ Առանձին ուղղություն է տեսողական ընկալման ակտիվ և ոչ ակտիվ տեսակների հակադրությունը։ Նպատակաուղղված դիտումը ենթադրում է սուբյեկտի գիտակցված մասնակցություն և ուշադրության ուղղում որոշակի օբյեկտի վրա, մինչդեռ ինքնաբերական ընկալումը կարող է տեղի ունենալ առանց հատուկ մտադրության։ Այս իմաստային տարբերությունը կարող է արտահայտվել տարբեր բայերով և տարբեր քերականական կառուցվածքներով։ Դրանց համեմատությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ճշգրիտ նկարագրել գործորդայնության, փորձառության և ընկալման հարաբերությունները ժամանակակից անգլերենում։ Կարևորվում է նաև տեսողական ընկալման ինտենսիվության և տևողության արտահայտումը։ Որոշ բայեր իրենց բառային նշանակությամբ կարող են ցույց տալ կարճատև հայացք, մյուսները՝ երկարատև կամ ուշադիր դիտում։ Այս տարբերությունները կարող են լրացուցիչ ձևով արտահայտվել մակբայներով, նախդիրային խմբերով կամ այլ հանգամանքային միջոցներով։ Հետազոտության խնդիրներից է պարզել, թե այդ բաղադրիչներից որոնք են բայի իմաստային կառուցվածքի հետ սերտորեն կապված, իսկ որոնք հանդես են գալիս որպես ազատ ընդլայնումներ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում բառային համակցելիությանը։ Տեսողական բայերը կարող են նախընտրելիորեն կապվել որոշակի իմաստային դասերի պատկանող գոյականների կամ այլ լրացումների հետ։ Օրինակ՝ որոշ բայեր ավելի բնական են անձերի և ֆիզիկական առարկաների հետ, իսկ մյուսները կարող են հաճախ կիրառվել իրադարձությունների, փոփոխությունների կամ վերացական իրավիճակների նկարագրության ժամանակ։ Համակցելիության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել բայերի միջև այնպիսի իմաստային տարբերություններ, որոնք սովորական բառարանային սահմանումներում միշտ չէ, որ ամբողջությամբ արտահայտվում են։ Հետազոտության մեջ կարող է կարևոր դեր ունենալ կորպուսային նյութի կիրառումը։ Իրական գրավոր և բանավոր խոսքից հավաքված օրինակները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել բայերի գործածության հաճախականությունը, առավել տարածված արժութային մոդելները, բնորոշ համակցությունները և ոճական տարբերությունները։ Կորպուսային տվյալները հատկապես օգտակար են տեսականորեն հնարավոր և իրականում հաճախ կիրառվող կառուցվածքները տարբերակելու համար։ Դրանք նաև հնարավորություն են տալիս գնահատել, թե արժութային որոշ մոդելներ որքանով են բնորոշ ժամանակակից լեզվին և ինչպիսի ժանրերում կամ հաղորդակցական իրավիճակներում են առավել հաճախ հանդիպում։ Առանձին նշանակություն ունի բայերի արժույթի և հաղորդակցական կառուցվածքի հարաբերակցությունը։ Նախադասության մեջ որոշ իմաստային մասնակիցների բացթողումը կարող է պայմանավորված լինել ոչ թե բայի կառուցվածքային հատկությամբ, այլ նրանով, որ համապատասխան տեղեկությունն արդեն հայտնի է զրուցակիցներին։ Նույն կերպ որոշ բաղադրիչների առաջադրումը կամ հատուկ շեշտադրումը կարող է կապված լինել տեղեկատվական կառուցվածքի հետ։ Այս հանգամանքը ցույց է տալիս, որ արժույթի ուսումնասիրությունը նպատակահարմար է իրականացնել ոչ միայն մեկուսացված նախադասությունների, այլև ավելի լայն համատեքստի հիման վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տեսողական ընկալման և ճանաչողական իմաստների փոխհարաբերությունը։ Մարդկային լեզուներում տեսողությունը հաճախ ծառայում է գիտելիքի և ըմբռնման փոխաբերական հիմք։ Անգլերենում ևս ֆիզիկական տեսողություն նշանակող որոշ բայեր կարող են արտահայտել մտավոր ընկալում կամ իրավիճակի գիտակցում։ Այսպիսի իմաստային ընդլայնումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևել, թե ինչպես է զգայական փորձի բառապաշարը ներգրավվում վերացական մտածողության արտահայտման մեջ և ինչպես են այդ փոփոխությունները վերակազմավորում բայի արժութային հնարավորությունները։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են համադրվել կառուցվածքային լեզվաբանության, բառային իմաստաբանության, շարահյուսական վերլուծության, արժույթի տեսության, համատեքստային և կորպուսային ուսումնասիրության մեթոդները։ Օրինակների կառուցվածքային դասակարգումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել հիմնական շարահյուսական մոդելները, իսկ իմաստային վերլուծությունը՝ որոշել դրանցում ներկայացված մասնակիցների դերերը։ Քանակական տվյալների կիրառումը կարող է լրացնել որակական վերլուծությունը՝ ցույց տալով տարբեր մոդելների տարածվածությունը իրական լեզվական նյութում։ Աշխատության տեսական նշանակությունը պայմանավորված է բայական իմաստի և նախադասության կառուցվածքի միջև փոխհարաբերությունների բացահայտման հնարավորությամբ։ Տեսողական ընկալման բայերը հարմար նյութ են այս խնդրի ուսումնասիրության համար, քանի որ միավորում են զգայական փորձը, նպատակաուղղված գործողությունը և ճանաչողական մեկնաբանությունը և կարող են հանդես գալ բազմաթիվ կառուցվածքային մոդելներում։ Դրանց ուսումնասիրությունը նպաստում է անգլերենի բայական համակարգի, իմաստային դերերի և շարահյուսական կառավարման օրինաչափությունների առավել ամբողջական նկարագրությանը։ Գործնական նշանակությունը կապված է նաև անգլերենի ուսուցման, բառարանագրության և թարգմանության հետ։ Տեսողական ընկալման իմաստով մոտ բայերը միշտ չէ, որ կարող են փոխարինել միմյանց նույն քերականական կառուցվածքում, ուստի դրանց արժութային առանձնահատկությունների իմացությունը կարևոր է ճիշտ և բնական խոսքի ձևավորման համար։ Բառարաններում արժութային մոդելների հստակ ներկայացումը կարող է օգնել տարբերակել բայերի իմաստներն ու կառավարումը, իսկ թարգմանության ժամանակ՝ ընտրել նպատակային լեզվում համապատասխան կառուցվածքը։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է ժամանակակից անգլերենի տեսողական ընկալման բայերի իմաստային կառուցվածքի և դրանց շարահյուսական իրացման միջոցների բազմակողմանի ուսումնասիրություն՝ միավորելով բառային իմաստաբանությունը, արժույթի տեսությունը, շարահյուսությունը, համակցելիության ուսումնասիրությունը և համատեքստային վերլուծությունը։ Այն կարող է օգտակար լինել անգլերենի տեսական քերականությամբ, իմաստաբանությամբ, շարահյուսությամբ, բառագիտությամբ, կորպուսային լեզվաբանությամբ, թարգմանագիտությամբ և օտար լեզուների դասավանդման մեթոդիկայով զբաղվող լեզվաբանների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Литература

«Տեքստ, փոխաբերականություն, մեկնաբանություն»-ը ուսումնասիրվում է այն, թե ինչպես գրական տեքստերը օգտագործում են փոխաբերություններ, մետաֆորներ և խորհրդանշական ձևեր՝ իմաստների խորացման և ընթերցողի զգացմունքների ազդեցության համար։ Գիրքը ներկայացնում է մեթոդներ՝ տեքստային վերլուծության, լեզվաբանական և մշակութային համատեքստի ընթերցման համար, ինչպես նաև քննարկում է մեկնաբանության տեսական հիմքերը։ Հիմնական թեմաները․ Գրական տեքստերի կառուցվածք և իմաստային շերտեր Մետաֆոր, փոխաբերություն և խորհրդանշականություն Տեքստի բազմակողմանի մեկնաբանության մեթոդներ Սիմվոլիկ և մետաֆորական դրսևորումները գրականության մեջ Հոգեբանական, սոցիալական և մշակութային իմաստների վերլուծություն Գրքի առանձնահատկությունները․ Տեքստի վերլուծության և մեկնաբանության գործնական ուղեցույց Հարմար է գրականագիտության ուսանողների, քննադատների և դասախոսների համար Միավորում է տեսական և գործնական մոտեցումներ Ներկայացնում է փոխաբերության ազդեցությունը ընթերցողի ընկալման վրա

История

Գրքում ուսումնասիրվում են Հայաստանի Հանրապետության հարաբերությունները ռուսական նախկին կայսրության ոչ խորհրդային պետական կազմավորումների հետ 1918 թվականի հունիսից մինչև 1920 թվականի ապրիլ ընկած ժամանակահատվածում, վերլուծվում են Առաջին Հանրապետության արտաքին քաղաքականության ձևավորման պայմանները և տարածաշրջանային բարդ քաղաքական իրավիճակը քաղաքացիական պատերազմի և կայսրության փլուզման ֆոնին, ներկայացվում են Հայաստանի փոխհարաբերությունները Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետության, Հյուսիսային Կովկասի և այլ ժամանակավոր պետական միավորների հետ, դիտարկվում են դիվանագիտական կապերի ձևավորման, սահմանային խնդիրների, տնտեսական համագործակցության և ռազմական-քաղաքական հակասությունների հիմնական ուղղությունները, ուսումնասիրվում է միջազգային ուժերի ազդեցությունը տարածաշրջանային գործընթացների վրա, վերլուծվում են Հայաստանի արտաքին քաղաքական ռազմավարության սահմանափակումներն ու հնարավորությունները պետականության պահպանման և ամրապնդման համատեքստում, աշխատանքը հիմնված է պատմական փաստաթղթերի, դիվանագիտական նյութերի և ժամանակաշրջանի իրադարձությունների համադրական վերլուծության վրա՝ նպատակ ունենալով ամբողջական պատկեր տալ Հայաստանի Հանրապետության հարաբերություններին հետկայսերական պետական կազմավորումների հետ նշված պատմական փուլում։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Շիրակի մարզի տնտեսության զարգացման առանձնահատկությունների, առկա հիմնախնդիրների և զարգացման հնարավոր ուղղությունների համալիր ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում մարզի սոցիալ-տնտեսական վիճակը, տնտեսական կառուցվածքը, արտադրական ներուժը և տարածքային զարգացման վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Վերլուծվում են արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, ծառայությունների, առևտրի և տնտեսության այլ ոլորտների զարգացման առանձնահատկությունները, դրանց փոխկապակցվածությունը և մարզի տնտեսական ակտիվության ձևավորման գործում ունեցած նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում զբաղվածության և գործազրկության, բնակչության եկամուտների, ներդրումային ակտիվության, ձեռնարկատիրության զարգացման, արտադրական ենթակառուցվածքների և տեղական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման խնդիրներին։ Քննարկվում են մարզի բնակավայրերի միջև սոցիալ-տնտեսական զարգացման տարբերությունները, քաղաքային և գյուղական տարածքների տնտեսական հնարավորությունները, ինչպես նաև ժողովրդագրական գործընթացների և աշխատուժի տեղաշարժի ազդեցությունը տարածաշրջանային տնտեսության վրա։ Անդրադարձ է կատարվում փոքր և միջին ձեռնարկատիրության խթանմանը, նոր աշխատատեղերի ստեղծմանը, գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության բարձրացմանը, զբոսաշրջային ներուժի օգտագործմանը և ներդրումների ներգրավման հնարավորություններին։ Կարևորվում է նաև տրանսպորտային, էներգետիկ, սոցիալական և գործարար ենթակառուցվածքների զարգացումը՝ որպես տնտեսական ակտիվության ընդլայնման կարևոր նախապայման։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են տարածքային կառավարման և տնտեսական քաղաքականության կատարելագործման մոտեցումները, որոնք կարող են նպաստել առկա ռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործմանը և տարածքային անհամաչափությունների նվազեցմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, տարածքային կառավարման մասնագետների, հետազոտողների, զարգացման ծրագրերի մշակողների և ուսանողների համար։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է Դարևսկու իժի՝ Կովկասյան տարածաշրջանի սահմանափակ տարածում ունեցող հազվագյուտ սողուններից մեկի տարածման, կենսամիջավայրի, էկոլոգիական առանձնահատկությունների և պահպանության հիմնախնդիրների համալիր ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տեսակի տարածման սահմանների ճշգրտմանը, առանձին պոպուլյացիաների և բնակության համար նպաստավոր տարածքների բացահայտմանը, ինչպես նաև դրանց աշխարհագրական ու լանդշաֆտային առանձնահատկությունների գնահատմանը։ Ուսումնասիրվում են բարձրադիր բնական միջավայրերի այն պայմանները, որոնց հետ կապված է տեսակի գոյությունը, այդ թվում՝ քարքարոտ լանջերը, ժայռային հատվածները և ենթալպյան բուսականությամբ տարածքները։ Էկոլոգիական ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է կենսամիջավայրի ընտրության, սեզոնային ակտիվության, տարածական վարքի, սննդային կապերի և բարձրադիր պայմաններին հարմարվածության ընդհանուր օրինաչափությունների բացահայտումը։ Տեսակի սահմանափակ տարածվածությունը և առանձին բնակավայրերի մեկուսացված բնույթը կարևոր նշանակություն են տալիս պոպուլյացիաների վիճակի և դրանց կենսամիջավայրերի շարունակականության գնահատմանը։ Հետազոտության մեջ դիտարկվում են նաև բնական և մարդածին այն գործոնները, որոնք կարող են ազդել տեսակի պահպանության վրա։ Դրանց շարքում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն բարձրադիր արոտավայրերի ինտենսիվ օգտագործումը, գերարածեցումը, կենսամիջավայրերի փոփոխությունը և կենդանիների ապօրինի որսը կամ ոչնչացումը, որոնք գիտական աղբյուրներում նշվում են որպես պահպանության կարևոր սպառնալիքներ։ Տեսակի պահպանությունը դիտարկվում է կենսաբազմազանության պաշտպանության ավելի լայն համատեքստում՝ կարևորելով բնական կենսամիջավայրերի պահպանումը, պոպուլյացիաների երկարաժամկետ մշտադիտարկումը և պահպանվող տարածքների արդյունավետ կառավարումը։ Հայաստանում տեսակի կարևոր կենսամիջավայրերի մի մասը կապված է Շիրակի մարզի բարձրադիր տարածքների և «Արփի լիճ» ազգային պարկի հետ, ինչը հատուկ նշանակություն է հաղորդում տարածքային պահպանության միջոցառումներին։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է կենդանաբանության, հերպետոլոգիայի, էկոլոգիայի, կենսաաշխարհագրության և բնապահպանության մոտեցումները՝ նպաստելով հազվագյուտ տեսակի տարածման ու կենսաբանական առանձնահատկությունների վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը և դրա երկարաժամկետ պահպանության գիտական հիմքերի ձևավորմանը։

Экономика

Գրքում ուսումնասիրվում է ազգային արժույթի փոխարժեքի ազդեցությունը Հայաստանի Հանրապետության մակրոտնտեսական ցուցանիշների վրա, վերլուծվում են փոխարժեքի տատանումների կապը գնաճի, տնտեսական աճի, արտաքին առևտրի հաշվեկշռի և ներդրումների հոսքերի հետ, ներկայացվում են փոխարժեքի ձևավորման մեխանիզմները և դրամավարկային քաղաքականության գործիքների դերը ֆինանսական կայունության ապահովման գործում, դիտարկվում է արտահանման և ներմուծման կառուցվածքի զգայունությունը արժութային փոփոխությունների նկատմամբ, կիրառվում են էկոնոմետրիկ և վիճակագրական մոդելներ՝ փոխկապվածությունների գնահատման և կանխատեսման համար, քննարկվում են Հայաստանի տնտեսության բաց բնույթի պայմաններում արտաքին շուկաների ազդեցությունները և արժութային ռիսկերի կառավարման խնդիրները, առաջարկվում են քաղաքականության բարելավման ուղիներ՝ ուղղված մակրոտնտեսական կայունության պահպանմանը և տնտեսական աճի խթանմանը, աշխատանքը համադրում է տեսական մակրոտնտեսական վերլուծությունը և գործնական տվյալների ուսումնասիրությունը՝ ապահովելով համապարփակ պատկերացում փոխարժեքի դերի վերաբերյալ Հայաստանի տնտեսությունում։