Վիկտոր Հյուգո. Բանաստեղծություններ

Медицина

Այս աշխատությունը նվիրված է Արցախի տարածքում բժշկության զարգացման պատմությանը՝ հնագույն ժամանակներից մինչև 1941 թվականը։ Հետազոտությունը բժշկական գիտելիքների և բուժական պրակտիկաների ձևավորումն ու զարգացումը դիտարկում է տարածաշրջանի ընդհանուր պատմական, սոցիալական և մշակութային գործընթացների համատեքստում՝ փորձելով ներկայացնել, թե տարբեր ժամանակաշրջաններում ինչպես են մարդիկ հասկացել հիվանդությունների պատճառները, ինչպիսի բուժման միջոցներ են կիրառել և ինչ դեր են ունեցել ժողովրդական ու մասնագիտական բժշկության ավանդույթները։ Աշխատության վաղ շրջանին վերաբերող հատվածներում ուշադրություն է դարձվում հնագույն և միջնադարյան ժամանակաշրջաններում տարածված բուժական գիտելիքներին, բուժիչ բույսերի և բնական միջոցների կիրառմանը, վերքերի ու վնասվածքների բուժման փորձին, ինչպես նաև առողջության պահպանման հետ կապված ավանդական պատկերացումներին։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում միջնադարյան հայկական բժշկական մշակույթի ուսումնասիրությունը, որի շրջանակում բժշկական գիտելիքը զարգացել է ձեռագրային ավանդույթի, վանական կրթության և բժշկագիտական աշխատությունների տարածման միջոցով։ Հետազոտության հաջորդ փուլերը վերաբերում են ավելի ուշ ժամանակաշրջաններին, երբ տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական փոփոխությունները իրենց ազդեցությունն են թողել բժշկական օգնության կազմակերպման, բուժական հաստատությունների և մասնագիտական բժշկության զարգացման վրա։ Ուսումնասիրվում են բժիշկների գործունեությունը, բժշկական գիտելիքների փոխանցման ձևերը, դեղաբանական միջոցների օգտագործումը և բնակչությանը բժշկական օգնություն տրամադրելու հնարավորությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ժողովրդական բժշկությանը, որը երկար ժամանակ պահպանել է կարևոր նշանակություն և ներառել է տեղական բուսական ու բնական ռեսուրսների օգտագործման, սննդակարգային մոտեցումների, արտաքին բուժման և տարբեր ավանդական մեթոդների կիրառման փորձ։ Միաժամանակ աշխատանքը հնարավորություն է տալիս դիտարկել ժողովրդական բժշկության և մասնագիտական բժշկության փոխհարաբերությունները և դրանց աստիճանական փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում։ XX դարի առաջին տասնամյակներին վերաբերող նյութը հատկապես կարևոր է բժշկական ծառայությունների կազմակերպման և ժամանակակից բժշկական հաստատությունների ձևավորման գործընթացները հասկանալու համար։ Քննարկվում են առողջապահության համակարգի զարգացման, բուժհաստատությունների գործունեության, բժշկական կադրերի պատրաստման և կանխարգելիչ միջոցառումների հետ կապված հարցերը՝ մինչև 1941 թվականը։ Աշխատությունը նաև բժշկության պատմությունը կապում է տարածաշրջանի բնակչության սոցիալական պայմանների, համաճարակների, պատերազմների, տնտեսական իրավիճակի և հանրային առողջության խնդիրների հետ, քանի որ այդ գործոնները էապես ազդում են բժշկական ծառայությունների զարգացման վրա։ Պատմական աղբյուրների և բժշկական տեղեկությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս վերականգնել տարածաշրջանի առողջապահական կյանքի ընդհանուր պատկերը և ցույց տալ բժշկական գիտելիքի աստիճանական անցումը ավանդական փորձից դեպի ավելի համակարգված մասնագիտական բժշկություն։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել բժշկության պատմությամբ, հայ ժողովրդի պատմությամբ, տարածաշրջանային պատմությամբ, ազգագրությամբ և բժշկական մշակույթով զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև բժիշկներին, պատմաբաններին, ուսանողներին և ընթերցողներին, ովքեր ցանկանում են ուսումնասիրել Արցախի առողջապահական և բժշկական ժառանգությունը։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը ներկայացնում է երկարատև պատմական ժամանակաշրջանի ընթացքում բժշկական գիտելիքների, բուժական ավանդույթների և առողջապահական համակարգերի ձևավորման ու փոփոխության ընթացքը՝ ընդգրկելով ժամանակահատվածը հնագույն դարերից մինչև 1941 թվականը։

Право

Գրքում ուսումնասիրվում են կրոնական կազմակերպությունների սահմանադրաիրավական կարգավիճակի հիմնախնդիրները Հայաստանի Հանրապետությունում, ներկայացվում են դրանց գործունեությունը կարգավորող իրավական և ենթաօրենսդրական ակտերը, քննարկվում է կրոնի և պետության հարաբերակցության սկզբունքը, ազատությունների և իրավունքների երաշխավորման խնդիրները, վերլուծվում են կրոնական կազմակերպությունների հիմնելու, գրանցելու, կազմակերպչական կառույցներ ունենալու և գործունեություն ծավալելու իրավական հիմքերը, ուսումնասիրվում են իրավախախտումների և հակասությունների կանխարգելման մեխանիզմները, քննարկվում են պետական վերահսկողության սահմանները և դրա համատեղելիությունը մարդու հիմնարար իրավունքների հետ, ներկայացվում են տեսական մոտեցումներ և պրակտիկ դատական ու վարչական գործերի վերլուծություն՝ նպատակ ունենալով ձևավորել հավասարակշռված և արդար կարգավորող համակարգ, գիրքը միավորում է իրավական վերլուծությունը, միջազգային փորձը և հայաստանյան իրականությունը՝ ծառայելով իրավաբանների, պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների, կրոնական կազմակերպությունների ղեկավարների և հետազոտողների համար, ովքեր հետաքրքրված են կրոնական ազատությունների և պետության իրավական միջավայրի ուսումնասիրությամբ։

Другие предметы

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տարածական պլանավորման համակարգի ուսումնասիրությանը, առկա հիմնախնդիրների բացահայտմանը և դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղիների մշակմանը։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ երկրի տարածքային զարգացումը պետք է իրականացվի ոչ թե առանձին բնակավայրերի և ոլորտների չհամակարգված զարգացման, այլ տնտեսական, սոցիալական, բնապահպանական, ենթակառուցվածքային և քաղաքաշինական գործոնների փոխկապակցված հաշվառման միջոցով։ ՀՀ օրենսդրությամբ տարածական պլանավորումը դիտարկվում է որպես այնպիսի գործընթաց, որի միջոցով սահմանվում են տարաբնակեցման համակարգերի, տարածքների համաչափ զարգացման և նպատակային օգտագործման հիմնական ուղղություններն ու պայմանները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է Հայաստանի տարածքային կառուցվածքի և զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը։ Երկրի լեռնային ռելիեֆը, բնակավայրերի անհավասար տարածական բաշխվածությունը, տնտեսական գործունեության բարձր կենտրոնացվածությունը, ենթակառուցվածքների տարածքային անհամաչափությունները և տարբեր համայնքների սոցիալ-տնտեսական զարգացման մակարդակների տարբերությունները բարդացնում են միասնական և հավասարակշռված տարածական քաղաքականության իրականացումը։ Այս պայմաններում տարածական պլանավորումը պետք է նպաստի բնակչության, տնտեսական գործունեության, արտադրական ներուժի և ենթակառուցվածքների առավել արդյունավետ տարածքային կազմակերպմանը։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել տարածական պլանավորման փաստաթղթերի գործող համակարգը։ ՀՀ-ում այն ներառում է ազգային մակարդակի տարաբնակեցման և տարածքային կազմակերպման գլխավոր նախագծերը, մարզային և միկրոռեգիոնալ մակարդակների տարածքային հատակագծման նախագծերը, համայնքների գլխավոր հատակագծերը և քաղաքաշինական գոտիավորման նախագծերը։ Օրենսդրությունը նախատեսում է նաև պատմամշակութային և բնապահպանական տարածքների, ինչպես նաև լանդշաֆտային, ռեկրեացիոն, արտադրական, տրանսպորտային, ինժեներական և սոցիալական ենթակառուցվածքների տարածքային կազմակերպման նախագծեր։ Այդ համակարգի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու պլանավորման տարբեր մակարդակների փոխկապակցվածությունը և դրանց միջև գործառույթների բաշխման արդյունավետությունը։ Հետազոտության առանցքային խնդիրներից մեկը կարող է լինել տարածական պլանավորման փաստաթղթերի ոչ լիարժեքության կամ դրանց արդիականացման անհրաժեշտության ուսումնասիրությունը։ Համայնքի գլխավոր հատակագիծը ռազմավարական բնույթի փաստաթուղթ է, որը սահմանում է տարածական զարգացման հիմնական ուղղությունները, հողերի օգտագործման ռեժիմները, կառուցապատման պահանջները և զարգացման առաջնահերթ, միջնաժամկետ ու հեռանկարային փուլերը։ Հետևաբար այդ փաստաթղթերի առկայությունն ու արդիականությունը կարևոր նախապայման են համայնքների զարգացման գործընթացը կանխատեսելի և համակարգված դարձնելու համար։ Առանձին հիմնախնդիր է տարածքային զարգացման անհամաչափությունը։ Հայաստանի տարածքում տնտեսական ակտիվությունը, աշխատատեղերը, բնակչության կենտրոնացումը և ծառայությունների հասանելիությունը տարբեր տարածքներում էապես տարբերվում են։ Տարածական պլանավորման արդյունավետ քաղաքականությունը պետք է ուղղված լինի այդ անհամաչափությունների մեղմմանը՝ խթանելով մարզային կենտրոնների և փոքր բնակավայրերի զարգացման ներուժը, բարելավելով տրանսպորտային հասանելիությունը և ստեղծելով տնտեսական գործունեության տարածքային նոր կենտրոններ։ Այս համատեքստում կարևոր է նաև միկրոռեգիոնալ պլանավորման կիրառումը, որը հնարավորություն է տալիս մեկից ավելի համայնքների փոխկապակցված խնդիրները դիտարկել միասնական տարածքային համակարգի շրջանակում։ ՀՀ օրենսդրությունը նախատեսում է մինչև 15,000 բնակիչ ունեցող համայնքների որոշ խմբերի համար համակցված տարածական պլանավորման փաստաթղթերի մշակման հնարավորություն, որտեղ կարող են միասնականորեն ներառվել միկրոռեգիոնալ տարածքային հատակագծման, գլխավոր հատակագծի և գոտիավորման պահանջները։ Հետազոտության մեկ այլ կարևոր ուղղություն է հողային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը։ Տարածական պլանավորման միջոցով անհրաժեշտ է հստակեցնել բնակելի, հասարակական, արտադրական, գյուղատնտեսական, բնապահպանական և ռեկրեացիոն նշանակության տարածքների փոխհարաբերությունները։ Հողերի ոչ նպատակային կամ չհամակարգված օգտագործումը կարող է հանգեցնել գյուղատնտեսական նշանակության հողերի կորստի, բնական լանդշաֆտների խախտման և քաղաքային տարածքների անկառավարելի ընդարձակման։ Հետևաբար տարածական պլանավորումը պետք է ապահովի հողօգտագործման և կառուցապատման փոխկապակցված կառավարում։ Մեծ նշանակություն ունի նաև տրանսպորտային և ինժեներական ենթակառուցվածքների տարածական կազմակերպումը։ Ճանապարհային ցանցի, հասարակական տրանսպորտի, ջրամատակարարման, ջրահեռացման, էներգետիկ համակարգերի և կապի ենթակառուցվածքների զարգացումը պետք է համապատասխանեցվի բնակավայրերի աճի և տնտեսական գործունեության տարածական հեռանկարներին։ Քաղաքաշինության կոմիտեի գործառույթների շրջանակում ընդգրկված են նաև տրանսպորտային և ինժեներական ենթակառուցվածքների զարգացման ծրագրերի հետ կապված քաղաքաշինական փաստաթղթերի համակարգման հարցերը, ինչը ընդգծում է այդ ոլորտների փոխկապակցվածությունը։ Աշխատանքը կարող է առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնել բնապահպանական գործոնների ինտեգրմանը տարածական պլանավորման գործընթացում։ Հայաստանի համար կարևոր խնդիրներ են բնական լանդշաֆտների պահպանումը, էրոզիոն և սողանքային գործընթացների կառավարումը, ջրային ռեսուրսների պաշտպանությունը, բնական աղետների ռիսկերի նվազեցումը և բնակավայրերի կայուն զարգացումը։ Տարածքային որոշումների ընդունման ժամանակ բնական վտանգների քարտեզագրումը և տարածքների խոցելիության գնահատումը կարող են կանխել այնպիսի կառուցապատումը, որը հետագայում կստեղծի լրացուցիչ ռիսկեր բնակչության և ենթակառուցվածքների համար։ Կարևոր հիմնախնդիր է նաև պատմամշակութային ժառանգության և ժամանակակից քաղաքաշինական զարգացման համատեղումը։ Պատմական բնակավայրերի և հուշարձանների պահպանությունը պետք է իրականացվի այնպես, որ միաժամանակ հնարավոր լինի ապահովել տարածքների ժամանակակից սոցիալ-տնտեսական զարգացումը։ Տարածական պլանավորման փաստաթղթերի համակարգում դրա համար նախատեսված են նաև բնակավայրերի պատմամշակութային հիմնավորումների և պատմության ու մշակույթի անշարժ հուշարձանների պահպանության գոտիների նախագծերը։ Հետազոտության շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել նաև բնակչության մասնակցության խնդիրը։ Տարածական պլանավորման արդյունավետությունը մեծապես կախված է նրանից, թե որքանով են պլանավորման գործընթացներում հաշվի առնվում բնակիչների, համայնքային կառույցների, մասնավոր հատվածի և այլ շահագրգիռ կողմերի կարիքները։ Հանրային քննարկումների և թափանցիկ որոշումների միջոցով հնարավոր է նվազեցնել տարածքային զարգացման վերաբերյալ հակասությունները և բարձրացնել ընդունվող որոշումների լեգիտիմությունն ու արդյունավետությունը։ Գործնական կարևորություն ունի նաև թվային տեխնոլոգիաների կիրառումը։ Աշխատանքը կարող է առաջարկել աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի, թվային քարտեզագրման, տարածական տվյալների միասնական բազաների և մշտադիտարկման համակարգերի ավելի լայն կիրառում։ Դրանք հնարավորություն են տալիս համատեղ վերլուծել հողօգտագործման, բնակչության, ենթակառուցվածքների, բնապահպանական սահմանափակումների և տնտեսական գործունեության վերաբերյալ տվյալները և դրանց հիման վրա ավելի հիմնավորված տարածական որոշումներ ընդունել։ Տարածական պլանավորման փաստաթղթերի մշակման, փորձաքննության, համաձայնեցման և հաստատման ընթացակարգերը ՀՀ-ում կարգավորվում են կառավարության համապատասխան կարգավորմամբ, իսկ վերջին փոփոխություններով այդ համակարգում ներառվում են նաև համակցված տարածական պլանավորման փաստաթղթերը։ Հետազոտության արդյունքում կարող են առաջարկվել տարածական պլանավորման համակարգի կատարելագործման մի շարք ուղղություններ՝ փաստաթղթերի պարբերական թարմացում, ազգային-տարածքային-տեղական մակարդակների ավելի արդյունավետ համակարգում, միկրոռեգիոնալ պլանավորման ընդլայնում, տարածքային տվյալների թվայնացում, համայնքների մասնագիտական կարողությունների ուժեղացում, հանրային մասնակցության բարձրացում և տարածական պլանավորման կապի ամրապնդում տնտեսական ու ենթակառուցվածքային զարգացման ծրագրերի հետ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը տարածական պլանավորումը դիտարկում է որպես Հայաստանի Հանրապետության երկարաժամկետ և հավասարակշռված զարգացման կարևոր գործիք։ Դրա արդյունավետ կազմակերպումը կարող է նպաստել բնակավայրերի համաչափ զարգացմանը, հողային ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործմանը, ենթակառուցվածքների արդյունավետ տեղաբաշխմանը, բնապահպանական և բնական աղետների ռիսկերի նվազեցմանը, պատմամշակութային ժառանգության պահպանմանը և բնակչության համար անվտանգ ու բարենպաստ կենսամիջավայրի ձևավորմանը։

Биология

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է միտոքոնդրիումների և էրիթրոցիտների իոնափոխադրող համակարգերի կարգավորման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության կենտրոնում բջջային թաղանթներով իոնների տեղափոխման գործընթացներն են և այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով բջիջը վերահսկում է այդ գործընթացների ինտենսիվությունը՝ պահպանելով ներքին միջավայրի կայունությունը։ Իոնների՝ հատկապես նատրիումի, կալիումի, կալցիումի, ջրածնի և այլ իոնների շարժը կենսաբանական թաղանթներով կենսական նշանակություն ունի բջջային նյութափոխանակության, էներգետիկ հավասարակշռության, օսմոտիկ ճնշման, թաղանթային ներուժի և բջջի ֆունկցիոնալ վիճակի պահպանման համար։ Միտոքոնդրիումների դեպքում իոնափոխադրումը անմիջականորեն կապված է էներգետիկ նյութափոխանակության հետ։ Այս օրգանելները ապահովում են բջջի էներգիայի հիմնական մասը՝ օքսիդատիվ ֆոսֆորիլացման միջոցով, իսկ թաղանթների վրայով պրոտոնների և այլ իոնների շարժը մասնակցում է էլեկտրաքիմիական գրադիենտի ձևավորմանն ու պահպանմանը։ Այդ գրադիենտի շնորհիվ հնարավոր է ԱԵՖ-ի սինթեզը, հետևաբար իոնափոխադրող համակարգերի աշխատանքի խանգարումները կարող են անմիջականորեն անդրադառնալ բջջի էներգետիկ ապահովմանը։ Միտոքոնդրիալ իոնափոխադրիչների ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է դրանց ընտրողականության և կարգավորման մեխանիզմների բացահայտումը։ Յուրաքանչյուր համակարգ ունի որոշակի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ առանձնահատկություններ, որոնք որոշում են, թե ինչ իոններ են տեղափոխվում, ինչ ուղղությամբ է տեղի ունենում տեղափոխությունը և ինչ պայմաններում է փոխվում դրա արագությունը։ Կարգավորումը կարող է կախված լինել իոնների կոնցենտրացիայից, թաղանթային ներուժից, pH-ից, էներգետիկ վիճակից և այլ ֆիզիկաքիմիական գործոններից։ Այս համակարգերի փոխազդեցությունը թույլ է տալիս միտոքոնդրիումին հարմարվել բջջի նյութափոխանակային պահանջների փոփոխությանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի կալցիումի փոխանակությունը։ Կալցիումը ոչ միայն ազդանշանային կարևոր իոն է, այլև կարող է ազդել միտոքոնդրիումների էներգետիկ գործընթացների վրա։ Դրա ներհոսքի կարգավորված փոփոխությունները կարող են կապել բջջային ազդանշանները և էներգիայի արտադրության պահանջները։ Սակայն կալցիումի ավելցուկային կուտակումը կարող է խախտել միտոքոնդրիալ ֆունկցիաները և նպաստել վնասակար գործընթացների զարգացմանը։ Այդ պատճառով կալցիումի տեղափոխության և դրա կարգավորման մեխանիզմների ուսումնասիրությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում միտոքոնդրիալ ֆիզիոլոգիայի մեջ։ Էրիթրոցիտների իոնափոխադրող համակարգերը նույնպես ունեն առանձնահատուկ նշանակություն։ Էրիթրոցիտները չունեն կորիզ և միտոքոնդրիումներ, ուստի նրանց էներգետիկ նյութափոխանակությունը և թաղանթային փոխադրական գործընթացները տարբերվում են միջուկավոր բջիջներից։ Միևնույն ժամանակ էրիթրոցիտների թաղանթը պարունակում է բազմաթիվ փոխադրիչներ և իոնային համակարգեր, որոնք ապահովում են բջջի ծավալի, ձևի, թաղանթային հատկությունների և ներքին միջավայրի հարաբերական կայունությունը։ Այս գործընթացների խախտումը կարող է ազդել էրիթրոցիտի դեֆորմացվելու ունակության, օսմոտիկ կայունության և շրջանառության համակարգում բնականոն գործունեության վրա։ Էրիթրոցիտների համար հատկապես կարևոր է կալիումի և նատրիումի հարաբերակցության կարգավորումը։ Նատրիում-կալիումային փոխադրումը մասնակցում է բջջի ներսում և դրսում իոնների կոնցենտրացիոն տարբերությունների պահպանմանը։ Այդ տարբերությունները կարևոր են ջրի բաշխման և բջջի ծավալի վերահսկման համար։ Եթե իոնների ակտիվ տեղափոխությունը խաթարվում է, կարող են առաջանալ օսմոտիկ հավասարակշռության փոփոխություններ, ինչը կարող է ազդել էրիթրոցիտի ձևի և մեխանիկական կայունության վրա։ Հետազոտության մեջ կարևոր է նաև թաղանթային փոխադրիչների ակտիվության վրա տարբեր կարգավորիչ գործոնների ազդեցության ուսումնասիրությունը։ Այդ գործոնները կարող են ներառել հորմոնային ազդանշաններ, նյութափոխանակային վիճակի փոփոխություններ, միջավայրի pH, ջերմաստիճան, տարբեր քիմիական միացություններ և բջջային ազդանշանային մեխանիզմներ։ Նման ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս հասկանալու, թե ինչպես է բջիջը հարմարեցնում իոնային փոխանակությունը արտաքին և ներքին պայմանների փոփոխությանը։ Աշխատության կենսաֆիզիկական կողմը կապված է նաև թաղանթային պոտենցիալի և էլեկտրաքիմիական գրադիենտների հետ։ Իոնի տեղափոխումը կախված է ոչ միայն նրա կոնցենտրացիաների տարբերությունից, այլև էլեկտրական դաշտի ազդեցությունից։ Հետևաբար իոնափոխադրող համակարգերի գործունեությունը կարելի է դիտարկել որպես քիմիական և էլեկտրական ուժերի համատեղ ազդեցության արդյունք։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու ինչպես միտոքոնդրիալ, այնպես էլ էրիթրոցիտային թաղանթների ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունները։ Միտոքոնդրիումների և էրիթրոցիտների համատեղ ուսումնասիրությունը հետաքրքիր է նաև համեմատական տեսանկյունից։ Երկու համակարգերում էլ իոնափոխադրումը կարևոր է ներքին հավասարակշռության պահպանման համար, սակայն դրանց կառուցվածքը, էներգետիկ ապահովումը և ֆունկցիոնալ նշանակությունը էապես տարբեր են։ Միտոքոնդրիումը ակտիվորեն մասնակցում է էներգիայի արտադրությանը և ունի մի քանի թաղանթային համակարգեր, մինչդեռ էրիթրոցիտը մասնագիտացված է հիմնականում թթվածնի և ածխաթթու գազի տեղափոխման համար և չունի միտոքոնդրիումներ։ Այս տարբերությունների համադրումը թույլ է տալիս բացահայտել իոնափոխադրության ընդհանուր կենսաբանական սկզբունքները և դրանց մասնագիտացված դրսևորումները։ Ուսումնասիրության մեթոդաբանական նշանակությունը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ իոնափոխադրող համակարգերի ակտիվությունը հնարավոր է գնահատել տարբեր փորձարարական մեթոդներով։ Կարող են ուսումնասիրվել իոնների ներհոսքի և արտահոսքի արագությունները, թաղանթային պոտենցիալի փոփոխությունները, բջջի կամ օրգանելի ծավալային փոփոխությունները, ինչպես նաև որոշակի փոխադրիչների վրա ազդող գործոնների ազդեցությունը։ Այսպիսի տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս նկարագրել ոչ միայն առանձին փոխադրիչների աշխատանքը, այլև դրանց փոխկապակցված կարգավորման ամբողջական համակարգը։ Նման հետազոտությունները կարևոր են նաև ախտաբանական գործընթացների մեխանիզմները հասկանալու համար։ Իոնային հավասարակշռության խանգարումները կարող են ուղեկցել բազմաթիվ բջջային և նյութափոխանակային խանգարումների։ Միտոքոնդրիալ իոնային հոմեոստազի փոփոխությունները կարող են ազդել էներգիայի արտադրության և բջջի կենսունակության վրա, իսկ էրիթրոցիտների թաղանթային փոխանակության խանգարումները՝ դրանց ձևի, կայունության և շրջանառության ընթացքում ֆունկցիոնալ հատկությունների վրա։ Հետևաբար հիմնարար կենսաֆիզիկական ուսումնասիրությունները կարող են հիմք ստեղծել նաև տարբեր հիվանդությունների ախտաֆիզիոլոգիական մեխանիզմների հետագա ուսումնասիրման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը դիտարկում է միտոքոնդրիումների և էրիթրոցիտների իոնափոխադրող համակարգերը որպես բարդ կարգավորվող կենսաբանական մեխանիզմներ, որոնց բնականոն գործունեությունը անհրաժեշտ է բջջային հոմեոստազի պահպանման համար։ Ուսումնասիրելով իոնների տեղափոխության արագությունը, ուղղությունը, էներգետիկ ապահովումը և կարգավորող գործոնները՝ հնարավոր է ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել թաղանթային գործընթացների մասին։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել կենսաքիմիայի, բջջային կենսաբանության, կենսաֆիզիկայի և ֆիզիոլոգիայի մասնագետներին, ինչպես նաև բջջային թաղանթների, իոնային փոխանակության և միտոքոնդրիալ ֆունկցիաների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է հատուկ կրթական պայմաններում սովորողների գրավոր խոսքի խանգարումների բացահայտման, կանխարգելման և շտկման միջոցների ու մեթոդների ուսումնասիրությանը մայրենի լեզվի ուսուցման գործընթացում։ Քննության են առնվում գրավոր խոսքի ձևավորման հոգեբանական, լեզվաբանական և մանկավարժական հիմքերը, ինչպես նաև այն դժվարությունները, որոնք կարող են դրսևորվել գրելու, ուղղագրության, բառերի ու նախադասությունների կառուցման և մտքերի գրավոր արտահայտման ընթացքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սովորողների անհատական կրթական կարիքների գնահատմանը, գրավոր խոսքի խանգարումների բնույթի և պատճառների բացահայտմանը և դրանց համապատասխան շտկողական աշխատանքի կազմակերպմանը։ Ներկայացվում են տարբեր վարժություններ, ուսուցման եղանակներ և մանկավարժական մոտեցումներ, որոնք նպաստում են հնչյունատառային կապերի ամրապնդմանը, բառապաշարի հարստացմանը, ուղղագրական կարողությունների զարգացմանը, նախադասությունների ճիշտ կառուցմանը և կապակցված գրավոր խոսքի ձևավորմանը։ Քննարկվում է տեսողական, լսողական և շարժողական ընկալման համակցված կիրառման նշանակությունը, ինչպես նաև աստիճանական ու համակարգված ուսուցման դերը գրավոր խոսքի դժվարությունների հաղթահարման գործում։ Կարևորվում է ուսուցչի, հատուկ մանկավարժի և լոգոպեդի համագործակցությունը՝ սովորողի հնարավորություններին և առաջընթացին համապատասխան անհատականացված աշխատանք կազմակերպելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում նաև մայրենի լեզվի դասերի ընթացքում շտկողական առաջադրանքների ներառմանը, սովորողների ինքնուրույն աշխատանքի զարգացմանը և ձեռք բերված հմտությունների ամրապնդմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել գրավոր խոսքի շտկման արդյունավետ մեթոդական համակարգի կատարելագործմանը և հատուկ կրթության պայմաններում մայրենի լեզվի ուսուցման արդյունավետության բարձրացմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հատուկ մանկավարժների, լոգոպեդների, մայրենի լեզվի ուսուցիչների, կրթության ոլորտի հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

История

Աշխատությունը նվիրված է հայ ազգային-ազատագրական պայքարի նշանավոր գործիչ Անդրանիկ Օզանյանի գործունեությանը և նրա դերին XIX դարի վերջի ու XX դարի սկզբի հայ հեղափոխական շարժման զարգացման գործընթացում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն պատմաքաղաքական պայմանների վրա, որոնցում ձևավորվեցին արևմտահայության ազգային և քաղաքական պահանջները, ինքնապաշտպանական նախաձեռնությունները և ազատագրական պայքարի կազմակերպված ձևերը։ Ներկայացվում են Օսմանյան կայսրությունում հայ բնակչության հասարակական ու քաղաքական դրությունը, հայկական բնակավայրերի անվտանգության խնդիրները և այդ իրադրության ազդեցությունը ազգային շարժման գաղափարական ու կազմակերպական զարգացման վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում Անդրանիկի՝ որպես ֆիդայական շարժման առաջնորդներից մեկի գործունեությանը, նրա մասնակցությանը հայկական ինքնապաշտպանական պայքարին, կազմակերպչական կարողություններին և ժամանակակիցների շրջանում ունեցած հեղինակությանը։ Քննության են առնվում ֆիդայական խմբերի ձևավորման պատճառները, դրանց նպատակները, հասարակության տարբեր շերտերի հետ ունեցած կապերը և ազգային-ազատագրական շարժման ընդհանուր կառուցվածքում զբաղեցրած տեղը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հայկական քաղաքական կազմակերպությունների և հեղափոխական գործիչների գործունեությանը, նրանց գաղափարական մոտեցումներին ու ազգային խնդրի լուծման վերաբերյալ պատկերացումներին։ Կարևորվում է Անդրանիկի հարաբերությունների ուսումնասիրությունը ժամանակաշրջանի քաղաքական և ռազմական գործիչների հետ, ինչպես նաև նրա դիրքորոշումների փոփոխությունը պատմական տարբեր փուլերում։ Դիտարկվում են Բալկանյան պատերազմների, Առաջին համաշխարհային պատերազմի և Կովկասյան ռազմաճակատի իրադարձությունների հետ կապված նրա գործունեության հիմնական դրվագները՝ դրանք տեղադրելով տարածաշրջանային և միջազգային քաղաքական զարգացումների համատեքստում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ռազմական առաջնորդի կերպարի և ազգային հերոսի մասին հասարակական պատկերացումների ձևավորման ուսումնասիրությունը։ Այդ տեսանկյունից նրա գործունեությունը դիտարկվում է ոչ միայն ռազմական ու քաղաքական պատմության, այլև պատմական հիշողության, ազգային ինքնագիտակցության և հասարակական գաղափարների զարգացման շրջանակում։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել անհատի դերը լայնածավալ ազգային շարժումների ընթացքում և հասկանալ, թե ինչպես են քաղաքական գաղափարները, հասարակական պահանջները, ինքնապաշտպանական պայքարը և միջազգային իրադրությունը փոխազդել հայկական ազգային շարժման զարգացման տարբեր փուլերում։ Միաժամանակ նյութը կարևոր է աղբյուրագիտական տեսանկյունից, քանի որ Անդրանիկի գործունեության վերաբերյալ տարբեր ժամանակաշրջաններում ձևավորվել են բազմազան, երբեմն նաև հակասական գնահատականներ, որոնց համադրումը նպաստում է պատմական իրադարձությունների առավել ամբողջական ընկալմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, ազգային-ազատագրական շարժումների, ռազմական պատմության, քաղաքական պատմության և պատմական հիշողության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և ընթերցողների համար։