Право

Գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի ընտանեկան իրավունքի ձևավորման և զարգացման պատմական ընթացքի ուսումնասիրությանը 20-րդ դարի ընթացքում։ Ուսումնասիրության կենտրոնում ընտանեկան հարաբերությունները կարգավորող իրավական նորմերի փոփոխությունն է, դրանց կապը տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական, քաղաքական և տնտեսական գործընթացների հետ, ինչպես նաև ընտանիքի, ամուսնության, ծնողական իրավունքների և երեխաների պաշտպանության վերաբերյալ իրավական պատկերացումների վերափոխումը։ 20-րդ դարը Հայաստանի համար առանձնահատուկ նշանակություն ունեցող ժամանակաշրջան էր, քանի որ դարասկզբին տեղի ունեցած քաղաքական փոփոխությունները, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ստեղծումը, խորհրդայնացումը, Խորհրդային Միության իրավական համակարգի ձևավորումը և հետագայում անկախ Հայաստանի Հանրապետության ստեղծումը հանգեցրին ընտանեկան իրավունքի կարգավորման սկզբունքների էական փոփոխությունների։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս դիտարկել, թե ինչպես են տարբեր պատմական փուլերում ձևավորվել ամուսնության կնքման և լուծման, ամուսինների իրավունքների ու պարտականությունների, ծնողների և երեխաների փոխհարաբերությունների, որդեգրման, խնամակալության և ընտանիքի գույքային հարաբերությունների իրավական կարգավորումները։ Առանձին նշանակություն ունի խորհրդային ժամանակաշրջանի ուսումնասիրությունը, քանի որ այդ տարիներին ընտանեկան իրավունքը զարգանում էր խորհրդային իրավական ընդհանուր սկզբունքների շրջանակում։ Փոխվում էին ավանդական ընտանեկան հարաբերությունների իրավական ընկալումները, ամուսնությունը աստիճանաբար ստանում էր քաղաքացիական-իրավական գրանցման առավել հստակ ձև, իսկ կնոջ և տղամարդու իրավահավասարության, երեխաների պաշտպանության և ընտանիքի պետական պաշտպանության սկզբունքները ամրագրվում էին օրենսդրական մակարդակում։ Միաժամանակ ընտանեկան իրավունքի զարգացումը կապված էր հասարակության աշխարհիկացման, կանանց սոցիալական և տնտեսական դերի փոփոխության և ընտանիքի նկատմամբ պետության քաղաքականության հետ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև տարբեր ժամանակաշրջանների օրենսդրության համեմատական ուսումնասիրությունը, որը թույլ է տալիս բացահայտել իրավական կարգավորման շարունակականությունն ու փոփոխությունները։ Այդ համատեքստում կարող են ուսումնասիրվել Հայաստանի տարածքում գործող իրավական ակտերը, խորհրդային ընտանեկան օրենսդրությունը և անկախությունից հետո ձևավորվող ազգային իրավական համակարգը։ Հատկապես կարևոր է 1991 թվականից հետո տեղի ունեցած անցումը, երբ Հայաստանի Հանրապետությունը սկսեց կառուցել սեփական իրավական համակարգը և ընտանեկան հարաբերությունների կարգավորումը հարմարեցնել նոր սահմանադրական և սոցիալ-տնտեսական պայմաններին։ Այս փուլում ընտանեկան իրավունքը ավելի հստակ կապվեց մարդու իրավունքների, անձի արժանապատվության, ամուսնության ազատության, երեխայի լավագույն շահի և ընտանիքի պաշտպանության ժամանակակից սկզբունքների հետ։ Պատմական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, որ ընտանեկան իրավունքը զարգանում է ոչ թե մեկուսացված, այլ հասարակական արժեքների և սոցիալական հարաբերությունների փոփոխության հետ փոխկապակցված։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է 20-րդ դարում Հայաստանի ընտանեկան իրավունքի էվոլյուցիան՝ բացահայտելով դրա հիմնական փուլերը, իրավական սկզբունքների փոփոխությունները և օրենսդրական զարգացման ուղղությունները։ Թեման կարևոր է ինչպես իրավունքի պատմության ուսումնասիրության, այնպես էլ ժամանակակից ընտանեկան իրավունքի ձևավորման նախադրյալները հասկանալու համար, քանի որ անցյալի իրավական փորձի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել ներկայիս ընտանեկան իրավակարգավորման սկզբունքների և դրանց ձևավորման պատմական հիմքերի մասին։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում գույքի կամավոր ապահովագրության իրավական կարգավորման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ շեշտադրելով ապահովագրական հարաբերությունների իրավական բնույթը, մասնակիցների իրավունքներն ու պարտականությունները և գործող կարգավորման կատարելագործման անհրաժեշտությունը։ Հետազոտության շրջանակում գույքի կամավոր ապահովագրությունը դիտարկվում է որպես գույքային շահերի պաշտպանության կարևոր իրավական և տնտեսական մեխանիզմ, որի միջոցով հնարավոր է նվազեցնել տարբեր ռիսկերի հետևանքով գույքի սեփականատերերի կամ այլ շահագրգիռ անձանց կրած ֆինանսական կորուստները։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են ապահովագրական պայմանագրի կնքման, դրա էական պայմանների սահմանման, ապահովագրական ռիսկի և ապահովագրական դեպքի որոշման, ապահովագրական հատուցման տրամադրման և պայմանագրային պարտավորությունների կատարման հետ կապված իրավական հարցերը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ապահովագրողի և ապահովադրի փոխադարձ իրավունքներին ու պարտականություններին, ապահովագրական պայմանագրի կողմերի պատասխանատվությանը և այն իրավական հետևանքներին, որոնք առաջանում են պայմանագրային պարտավորությունների խախտման դեպքում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև գույքային ապահովագրության ոլորտում առկա իրավական հակասությունների, բացերի և գործնական խնդիրների բացահայտումը։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են վերլուծվել ապահովագրական պայմանագրերի բովանդակության, ապահովագրական հատուցման չափի որոշման, վնասի գնահատման, պայմանագրի վաղաժամկետ դադարեցման և ապահովագրական վեճերի լուծման հետ կապված խնդիրները։ Հատուկ նշանակություն է տրվում ապահովադրի և ապահովագրական կազմակերպության շահերի հավասարակշռությանը, քանի որ արդյունավետ իրավական կարգավորումը պետք է միաժամանակ ապահովի ապահովագրական շուկայի կայունությունը և ապահովագրական ծառայություններից օգտվող անձանց իրավունքների պատշաճ պաշտպանությունը։ Աշխատությունը կարող է ներառել նաև միջազգային փորձի և օտարերկրյա իրավակարգավորումների ուսումնասիրություն՝ Հայաստանի օրենսդրության կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները բացահայտելու նպատակով։ Առաջարկվող իրավական լուծումները կարող են ուղղված լինել օրենսդրական դրույթների հստակեցմանը, պայմանագրային հարաբերությունների կանխատեսելիության բարձրացմանը, ապահովագրական հատուցման գործընթացի կատարելագործմանը և վեճերի արդյունավետ կարգավորմանը։ Հետազոտության գործնական նշանակությունն այն է, որ գույքի կամավոր ապահովագրության հստակ և արդյունավետ իրավական կարգավորումը կարող է նպաստել ապահովագրական հարաբերությունների կայունությանը, քաղաքացիների և կազմակերպությունների գույքային շահերի առավել արդյունավետ պաշտպանությանը և ապահովագրական շուկայի նկատմամբ վստահության բարձրացմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել իրավաբաններին, ապահովագրական ոլորտի մասնագետներին, պետական կառավարման մարմիններին, հետազոտողներին, ուսանողներին և գույքային ապահովագրության իրավական խնդիրներով հետաքրքրվող անձանց։

Աշխատությունը նվիրված է գյուտի՝ որպես քաղաքացիական իրավունքի ինքնուրույն օբյեկտի իրավական բնույթի, կարգավիճակի և պաշտպանության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գյուտի նկատմամբ ծագող գույքային և ոչ գույքային իրավունքներն են, դրանց առաջացման հիմքերը, իրականացման ու պաշտպանության մեխանիզմները, ինչպես նաև գյուտի և մտավոր սեփականության այլ օբյեկտների միջև իրավական տարբերությունների բացահայտումը։ Ուսումնասիրության շրջանակում գյուտը դիտարկվում է որպես մարդու ստեղծագործական մտավոր գործունեության արդյունք, որի իրավական պաշտպանությունը միաժամանակ նպաստում է նորարարության, գիտատեխնիկական առաջընթացի և տնտեսական շրջանառության զարգացմանը։ Աշխատանքում կարող են վերլուծվել գյուտի իրավական հասկացությունը, դրա էական հատկանիշները և այն պայմանները, որոնց առկայության դեպքում տեխնիկական լուծումը կարող է ստանալ իրավական պահպանություն։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գյուտի արտոնունակության հիմնական չափանիշներին՝ նորությանը, գյուտարարական մակարդակին և արդյունաբերական կիրառելիությանը, ինչպես նաև դրանց իրավական գնահատման առանձնահատկություններին։ Կարևորվում է գյուտի ստեղծողի և արտոնագրատիրոջ իրավական կարգավիճակի ուսումնասիրությունը, քանի որ գյուտի ստեղծման և դրա նկատմամբ բացառիկ իրավունքի պատկանելության հարցերը կարող են առաջացնել ինչպես քաղաքացիաիրավական, այնպես էլ աշխատանքային և պայմանագրային հարաբերություններ։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ ծառայողական գյուտերի, համահեղինակության, գյուտի նկատմամբ իրավունքների փոխանցման, լիցենզավորման և այլ անձանց կողմից գյուտի օգտագործման իրավական հիմքերին։ Առանձին նշանակություն ունի գյուտի նկատմամբ բացառիկ իրավունքի բովանդակության ուսումնասիրությունը, մասնավորապես՝ արտոնագրատիրոջ կողմից գյուտը օգտագործելու, դրա օգտագործումը թույլատրելու կամ արգելելու և իրավունքը այլ անձանց փոխանցելու հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև գյուտի իրավական պաշտպանության միջոցների վերլուծությունը։ Քննության են առնվում իրավունքների խախտման դեպքում կիրառվող քաղաքացիաիրավական պաշտպանության մեխանիզմները, վնասների հատուցման, իրավախախտման կանխման և խախտված իրավունքի վերականգնման հնարավորությունները։ Գյուտի՝ որպես քաղաքացիական իրավունքի օբյեկտի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև տնտեսական շրջանառության տեսանկյունից, քանի որ ժամանակակից տնտեսությունում տեխնիկական նորարարությունները կարող են ունենալ զգալի գույքային արժեք և դառնալ ներդրումների, լիցենզային պայմանագրերի ու ձեռնարկատիրական գործունեության առարկա։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել քաղաքացիական և մտավոր սեփականության իրավունքի մասնագետներին, արտոնագրային գործով զբաղվող իրավաբաններին, գիտնականներին, նորարարներին, ձեռնարկատերերին, իրավագիտության ուսանողներին և մտավոր սեփականության պաշտպանության հարցերով հետաքրքրվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակողմանիորեն հասկանալու գյուտի քաղաքացիաիրավական բնույթը, դրա նկատմամբ իրավունքների առաջացման ու իրականացման առանձնահատկությունները և իրավական պաշտպանության մեխանիզմները՝ ընդգծելով գյուտի նշանակությունը ժամանակակից իրավական ու տնտեսական հարաբերություններում։

Այս աշխատությունը նվիրված է ազգային անվտանգության համակարգային կառուցվածքում պետության տեղի, դերի և նշանակության տեսաիրավական ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում է պետության էությունը որպես ազգային անվտանգության ապահովման առանցքային ինստիտուտ, դրա հիմնական գործառույթները և իրավական միջոցները, որոնց միջոցով իրականացվում է հասարակության, պետականության և ազգային շահերի պաշտպանությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազգային անվտանգության հասկացությանը, դրա բաղադրիչներին, սպառնալիքների բնույթին և պետական իշխանության տարբեր օղակների միջև գործառույթների ու լիազորությունների բաշխմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում է պետության և ազգային անվտանգության փոխկապակցվածությունը, պետական ինքնիշխանության, տարածքային ամբողջականության, սահմանադրական կարգի, հանրային անվտանգության և մարդու իրավունքների պաշտպանության փոխհարաբերությունը։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում ազգային անվտանգության ապահովման իրավական հիմքերին, պետական կառավարման և իրավապահ մարմինների դերակատարությանը, ինչպես նաև անվտանգության ոլորտում իրավական և կազմակերպական մեխանիզմների նշանակությանը։ Քննության են առնվում ազգային անվտանգության համակարգի կառուցվածքային տարրերը, դրանց փոխգործակցությունը և միասնական պետական քաղաքականության ձևավորման խնդիրները։ Կարևորվում է անվտանգության ապահովման և մարդու իրավունքների ու ազատությունների պաշտպանության միջև պատշաճ հավասարակշռության պահպանման անհրաժեշտությունը, քանի որ անվտանգության միջոցառումները պետք է իրականացվեն իրավական պետության սկզբունքներին համապատասխան։ Ուսումնասիրությունը նաև անդրադառնում է ազգային անվտանգության սպառնալիքների փոփոխվող բնույթին, պետության գործառույթների զարգացմանը և նոր մարտահրավերներին իրավական ու ինստիտուցիոնալ արձագանքման անհրաժեշտությանը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս տեսաիրավական տեսանկյունից գնահատել պետության դերը ազգային անվտանգության համակարգում, բացահայտել դրա կառուցվածքային և իրավական հիմնախնդիրները և դիտարկել անվտանգության կառավարման կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել պետության և իրավունքի տեսության, սահմանադրական իրավունքի և ազգային անվտանգության ոլորտների մասնագետների, իրավաբանների, պետական ծառայողների, իրավապահ մարմինների աշխատակիցների, իրավագիտության ու քաղաքագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և ազգային անվտանգության իրավական հիմնահարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է Իրանի Իսլամական Հանրապետության իրավական համակարգում երեխաների իրավունքների պաշտպանության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ շարիաթի դրույթների և տեսաիրավական մոտեցումների համադրմամբ։ Գրքում վերլուծվում է իսլամական իրավունքի ազդեցությունը երեխաների իրավական կարգավիճակի ձևավորման և նրանց իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմների վրա, ինչպես նաև այն սկզբունքները, որոնց հիման վրա կարգավորվում են երեխայի ընտանիքում, հասարակությունում և պետության հետ ունեցած իրավահարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում երեխայի անձնական և գույքային իրավունքներին, ընտանիքի և ծնողների իրավական դերին, խնամակալության և դաստիարակության հարցերին, ինչպես նաև երեխայի շահերի պաշտպանության իրավական երաշխիքներին։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում է շարիաթի նորմերի և Իրանի գործող օրենսդրության փոխհարաբերությունը, դրանց ազդեցությունը երեխաների իրավունքների պաշտպանության ծավալի և մեխանիզմների վրա։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև երեխայի իրավական կարգավիճակի, ընտանիքի պատասխանատվության, անչափահասների պաշտպանության, շահագործման և բռնության կանխարգելման հետ կապված իրավական խնդիրներին։ Քննության են առնվում ազգային իրավական կարգավորման և մարդու իրավունքների միջազգային չափանիշների փոխհարաբերության հարցերը, ինչպես նաև երեխաների իրավունքների պաշտպանության ոլորտում առկա հնարավոր հակասությունները, սահմանափակումները և իրավական բացերը։ Կարևորվում է այն հարցը, թե ինչպես կարող են կրոնական-իրավական ավանդույթները և ժամանակակից իրավական մոտեցումները համադրվել երեխայի արժանապատվության, անվտանգության և հիմնարար իրավունքների արդյունավետ պաշտպանության նպատակով։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս տեսականորեն գնահատել Իրանի իրավական համակարգում երեխաների պաշտպանության կառուցակարգերը, բացահայտել դրանց զարգացման հիմնական խնդիրները և դիտարկել իրավական պաշտպանության կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել իրավունքի տեսության, իսլամական իրավունքի և մարդու իրավունքների մասնագետների, իրավաբանների, իրավագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և երեխաների իրավունքների պաշտպանության իրավական հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է ազգերի ինքնորոշման իրավունքի և դրա իրացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ լոկալ հակամարտությունների միջազգային իրավական կարգավորման համատեքստում։ Գրքում վերլուծվում է ինքնորոշման իրավունքի ձևավորումը և զարգացումը միջազգային իրավունքում, դրա իրավական բնույթը, բովանդակությունը և նշանակությունը ժողովուրդների ու ազգային խմբերի քաղաքական կարգավիճակի որոշման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ինքնորոշման իրավունքի և պետությունների ինքնիշխանության ու տարածքային ամբողջականության սկզբունքների փոխհարաբերությանը, ինչպես նաև այն իրավական չափանիշներին, որոնց շրջանակում կարող է իրականացվել տվյալ իրավունքը։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են ինքնորոշման ներքին և արտաքին դրսևորումները, դրանց իրացման հնարավոր ձևերը և այն պայմանները, որոնց դեպքում ինքնորոշման պահանջները վերածվում են միջազգային իրավական ու քաղաքական վեճերի։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում լոկալ զինված հակամարտությունների առաջացման և զարգացման պատճառներին, դրանց կարգավորման միջազգային մեխանիզմներին, խաղաղ բանակցությունների, միջնորդության և միջազգային կազմակերպությունների դերակատարությանը։ Քննության են առնվում նաև այն իրավական խնդիրները, որոնք առաջանում են ինքնորոշման պահանջների և տարածքային ամբողջականության պաշտպանության անհրաժեշտության բախման պայմաններում, ինչպես նաև հակամարտությունների մասնակիցների իրավունքների և պարտավորությունների հարցերը։ Կարևորվում է միջազգային իրավունքի հիմնարար սկզբունքների հավասարակշռված կիրառման անհրաժեշտությունը՝ հաշվի առնելով մարդու իրավունքների պաշտպանությունը, ժողովուրդների քաղաքական կամքի արտահայտումը, ուժի չկիրառման սկզբունքը և միջազգային խաղաղության ու անվտանգության պահպանումը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչ դեր կարող է ունենալ ինքնորոշման իրավունքը լոկալ հակամարտությունների ծագման, զարգացման և կարգավորման գործընթացներում, ինչպես նաև բացահայտելու դրա իրացման հետ կապված իրավական անորոշություններն ու հակասական մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել միջազգային իրավունքի և միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, իրավաբանների, դիվանագետների, իրավագիտության և քաղաքագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և ինքնորոշման ու միջազգային հակամարտությունների կարգավորման հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է լիզինգի քաղաքացիաիրավական կարգավորման համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության իրավական համակարգի նյութերի հիման վրա։ Գրքում վերլուծվում է լիզինգի իրավական բնույթը, դրա առանձնահատկությունները և քաղաքացիական իրավահարաբերությունների համակարգում ունեցած տեղը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լիզինգային հարաբերությունների մասնակիցների՝ լիզինգատուի, լիզինգառուի և գույքի մատակարարի իրավական կարգավիճակին, նրանց իրավունքներին և պարտականություններին, ինչպես նաև նրանց միջև ձևավորվող փոխհարաբերությունների առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում են լիզինգային պայմանագրի կնքման, կատարման, փոփոխման և դադարեցման հետ կապված իրավական հարցերը, ինչպես նաև լիզինգի առարկայի նկատմամբ սեփականության իրավունքի և դրա օգտագործման իրավունքի փոխհարաբերությունը։ Գրքում անդրադարձ է կատարվում լիզինգի տարբեր ձևերին, պայմանագրի էական պայմաններին, կողմերի պատասխանատվությանը, պարտավորությունների պատշաճ կատարման ապահովման մեխանիզմներին և պայմանագրային հարաբերությունների խախտման դեպքում կիրառվող իրավական պաշտպանության միջոցներին։ Կարևորվում են նաև լիզինգի և հարակից քաղաքացիաիրավական պայմանագրերի տարբերությունները, լիզինգային գործարքների իրավական որակավորման խնդիրները և դատական կամ իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացող հնարավոր վեճերը։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է գործող օրենսդրության և դրա կիրառման արդյունքում ձևավորվող իրավական մոտեցումների գնահատումը, ինչպես նաև լիզինգային հարաբերությունների առավել արդյունավետ և հստակ կարգավորման հնարավոր ուղղությունների բացահայտումը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել քաղաքացիական իրավունքի և ձեռնարկատիրական իրավունքի մասնագետների, իրավաբանների, տնտեսագետների, ուսանողների, լիզինգային գործունեությամբ զբաղվող կազմակերպությունների ներկայացուցիչների և պայմանագրային հարաբերությունների իրավական կարգավորմամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում Ազգային ժողովի պատգամավորի կարգավիճակի իրավական կարգավորման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ սահմանադրական իրավունքի և խորհրդարանական կառավարման համակարգի համատեքստում։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են պատգամավորի իրավական դիրքը, նրա լիազորությունների շրջանակը, իրավունքներն ու պարտականությունները, պատգամավորական գործունեության երաշխիքները, ինչպես նաև խորհրդարանական աշխատանքի արդյունավետ կազմակերպման իրավական հիմքերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պատգամավորական անձեռնմխելիության, անհամատեղելիության պահանջների, պատասխանատվության, մանդատի իրականացման և ընտրողների հետ հարաբերությունների կարգավորման հարցերին։ Ուսումնասիրվում են Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրական դաշտի առանձնահատկությունները, պատգամավորի կարգավիճակի ձևավորման պատմական զարգացումները, ինչպես նաև միջազգային փորձը և այլ երկրների խորհրդարանական համակարգերում կիրառվող իրավական լուծումները։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են առկա խնդիրները, իրավական բացերը և դրանց կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները՝ նպատակ ունենալով նպաստել խորհրդարանական ինստիտուտի զարգացմանն ու պատգամավորական գործունեության արդյունավետության բարձրացմանը։ Գիրքը նախատեսված է իրավաբանների, սահմանադրագետների, պետական կառավարման մասնագետների, հետազոտողների, իրավաբանական բուհերի ուսանողների և խորհրդարանական իրավունքի հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման հայեցակարգի ձևավորման, զարգացման և իրավական կիրառման համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են պետական իշխանության կազմակերպման այս սկզբունքի պատմական ակունքները, փիլիսոփայական և քաղաքական-իրավական հիմքերը, ինչպես նաև դրա զարգացման հիմնական փուլերը տարբեր հասարակական և պետական համակարգերում։ Վերլուծվում են օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունների փոխհարաբերությունները, դրանց ինքնուրույնության ապահովման մեխանիզմները, փոխզսպումների և հակակշիռների համակարգի նշանակությունը ժողովրդավարական կառավարման պայմաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սահմանադրական կարգավորման առանձնահատկություններին, իշխանությունների միջև հավասարակշռության պահպանման իրավական գործիքներին, պետական կառավարման արդյունավետության և իրավական պետության ձևավորման վրա այս սկզբունքի ազդեցությանը։ Աշխատության մեջ քննարկվում են նաև տարբեր երկրների սահմանադրական փորձը, տեսական մոտեցումները և ժամանակակից իրավական մարտահրավերները՝ կապված իշխանության կենտրոնացման, պետական մարմինների լիազորությունների սահմանազատման և հանրային վերահսկողության հետ։ Ներկայացված վերլուծությունները կարող են օգտակար լինել իրավաբանների, սահմանադրագետների, քաղաքագետների, պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և իրավաբանական մասնագիտությունների ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են ժողովրդավարական պետության կառուցվածքի, սահմանադրական սկզբունքների և իշխանության կազմակերպման իրավական հիմքերի խորացված ուսումնասիրությամբ։

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում սեռական հանցագործությունների իրավական, քրեաբանական և կանխարգելիչ հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են տվյալ հանցագործությունների հասկացությունը, տեսակները, քրեաիրավական բնութագրերը, առաջացման պատճառներն ու պայմանները, ինչպես նաև դրանց դեմ պայքարի իրավական և կազմակերպական մեխանիզմները։ Հեղինակը անդրադառնում է սեռական հանցագործությունների կանխարգելման արդյունավետ ուղիներին, իրավապահ մարմինների գործունեության առանձնահատկություններին, տուժողների իրավունքների պաշտպանության հարցերին և միջազգային փորձի կիրառման հնարավորություններին։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև հանցավոր վարքի ձևավորման սոցիալական, հոգեբանական և բարոյական գործոնները, կանխարգելիչ ծրագրերի նշանակությունը և իրավական կարգավորման կատարելագործման անհրաժեշտությունը։ Գիրքը նախատեսված է իրավաբանների, քրեական իրավունքի և քրեաբանության ոլորտի մասնագետների, իրավապահ մարմինների աշխատակիցների, գիտաշխատողների, ուսանողների, ինչպես նաև բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են հանցագործությունների կանխարգելման և հասարակական անվտանգության ապահովման հիմնախնդիրներով։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Ռուսաստանի Դաշնությունում դատական որոշումների բողոքարկման իրավունքի սահմանադրաիրավական հիմքերի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը վերլուծում է դատական պաշտպանության իրավունքի սահմանադրական երաշխիքները, բողոքարկման ինստիտուտի իրավական բնույթը, դրա նշանակությունը արդար դատաքննության ապահովման և մարդու իրավունքների պաշտպանության գործում։ Աշխատության մեջ քննարկվում են վերաքննիչ և վճռաբեկ վարույթների իրավական կարգավորումները, դատական ակտերի վերանայման ընթացակարգերը, ազգային օրենսդրության և միջազգային իրավական չափանիշների փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև դատական պրակտիկայում առկա հիմնախնդիրներն ու դրանց լուծման հնարավորությունները։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, իրավագիտության ուսանողների, հետազոտողների և սահմանադրական ու դատավարական իրավունքի հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է անկայուն և անցումային հասարակական համակարգերի զարգացման օրինաչափությունների, դրանց պետականաշինական գործընթացների և կառավարման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ հիմնված սիներգետիկ մոտեցման տեսական սկզբունքների վրա։ Հեղինակը վերլուծում է հասարակական համակարգերի ինքնակազմակերպման, փոփոխությունների, ճգնաժամերի և վերափոխումների մեխանիզմները՝ բացահայտելով դրանց ազդեցությունը պետական ինստիտուտների ձևավորման, քաղաքական կայունության և հասարակական զարգացման վրա։ Քննարկվում են անցումային փուլերին բնորոշ սոցիալական, քաղաքական և ինստիտուցիոնալ մարտահրավերները, ինչպես նաև պետական կառավարման արդյունավետության, ռազմավարական որոշումների և զարգացման հնարավոր ուղիների տեսական ու գործնական հիմքերը։ Հրատարակությունը համադրում է քաղաքագիտական, սոցիոլոգիական և համակարգային վերլուծության մոտեցումները՝ առաջարկելով գիտական հիմնավորումներ բարդ հասարակական գործընթացների ընկալման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել քաղաքագետներին, սոցիոլոգներին, պետական կառավարման մասնագետներին, գիտաշխատողներին, դասախոսներին, ուսանողներին և հասարակական համակարգերի զարգացման հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Գիրքը ներկայացնում է իրավական պետության գաղափարի, սկզբունքների և զարգացման հիմնադրույթների վերաբերյալ գրականության հանձնարարական ցանկ՝ որպես ուսումնամեթոդական ուղեցույց։ Աշխատությունում ընդգրկված են իրավական պետության ձևավորման, մարդու իրավունքների պաշտպանության, օրինականության ապահովման, իշխանությունների բաժանման, ժողովրդավարական կառավարման և քաղաքացիական հասարակության զարգացման վերաբերյալ գրական աղբյուրներ։ Ներկայացված նյութերը նպատակ ունեն նպաստելու իրավական գիտելիքների խորացմանը, իրավական մտածողության ձևավորմանը և պետական կառավարման ու իրավական համակարգերի վերաբերյալ պատկերացումների ընդլայնմանը։ Ցանկը կարող է օգտագործվել ուսումնական և հետազոտական նպատակներով՝ օգնելով ընթերցողներին ընտրել համապատասխան գրականություն իրավունքի տեսության, սահմանադրական իրավունքի, պետականաշինության և հասարակական հարաբերությունների կարգավորման թեմաներով։ Այն օգտակար է իրավաբանների, ուսանողների, դասախոսների, հետազոտողների և իրավական մշակույթի զարգացման հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է բնական իրավունքի տեսության ձևավորման, զարգացման և գաղափարական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը վաղ բուրժուական հեղափոխությունների դարաշրջանում՝ XVI–XVII դարերի հասարակական, քաղաքական և իրավական վերափոխումների համատեքստում։ Հեղինակը վերլուծում է բնական իրավունքի հիմնարար սկզբունքները, մարդու բնածին իրավունքների, ազատության, հավասարության և արդարության գաղափարների ձևավորումը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը պետական իշխանության, իրավակարգի և հասարակական հարաբերությունների վերաիմաստավորման վրա։ Աշխատանքում ներկայացվում են ժամանակաշրջանի իրավաքաղաքական մտքի զարգացման հիմնական ուղղությունները, բնական իրավունքի և դրական իրավունքի փոխհարաբերությունները, հասարակական պայմանագրի գաղափարի ձևավորումը և իրավական պետության սկզբունքների տեսական հիմքերը։ Ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես են բնական իրավունքի գաղափարները նպաստել սահմանադրականության, մարդու իրավունքների և ժամանակակից իրավական համակարգերի զարգացմանը՝ դառնալով եվրոպական քաղաքական և իրավական մտքի կարևոր հենասյուներից մեկը։ Գիրքը համադրում է պատմաիրավական և փիլիսոփայական վերլուծությունները՝ արժեքավոր գիտական նյութ տրամադրելով իրավաբանների, պատմաբանների, քաղաքագետների, փիլիսոփաների, հետազոտողների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են իրավական գաղափարների պատմությամբ, պետականության զարգացման օրինաչափություններով և մարդու հիմնարար իրավունքների տեսական հիմքերով։

Աշխատությունը նվիրված է քրեական իրավունքի կարևորագույն ինստիտուտներից մեկի՝ արարքի հանցավորությունը բացառող հանգամանքների տեսական և գործնական ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են այն իրավական պայմանները, որոնց առկայության դեպքում արտաքինից հանցագործության հատկանիշներ պարունակող արարքը չի համարվում քրեորեն պատժելի՝ իր իրավաչափ բնույթի պատճառով։ Հեղինակը մանրամասն անդրադառնում է անհրաժեշտ պաշտպանությանը, ծայրահեղ անհրաժեշտությանը, հանցագործություն կատարած անձին վնաս պատճառելով բռնելուն, իրավաչափ մասնագիտական կամ ծառայողական գործունեությանը, հիմնավորված ռիսկին և օրենքով նախատեսված այլ հանգամանքներին՝ ներկայացնելով դրանց կիրառման չափանիշներն ու սահմանները։ Ուսումնասիրությունը հիմնված է քրեական օրենսդրության, իրավական տեսության, դատական պրակտիկայի և համեմատական իրավունքի վերլուծության վրա՝ նպաստելով իրավակիրառական խնդիրների առավել հստակ ընկալմանը և քրեական իրավունքի նորմերի արդյունավետ կիրառմանը։

Այս գիրքը ներկայացնում է վարչական արդարադատության ինստիտուտի տեղն ու դերը վարչական իրավունքի համակարգում՝ ուսումնասիրելով դրա տեսական հիմքերը, իրավական բնույթը, սկզբունքները և գործառույթները։ Աշխատությունում վերլուծվում են վարչական դատարանների ձևավորման և գործունեության առանձնահատկությունները, վարչական վեճերի քննության ընթացակարգերը, պետական կառավարման մարմինների գործողությունների և վարչական ակտերի դատական վերահսկողության մեխանիզմները, ինչպես նաև քաղաքացիների և իրավաբանական անձանց իրավունքների ու օրինական շահերի պաշտպանության արդյունավետ միջոցները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վարչական արդարադատության զարգացման միջազգային փորձին, համեմատաիրավական մոտեցումներին, օրենսդրական կարգավորումներին և դատական պրակտիկայի նշանակությանը՝ բացահայտելով այս ինստիտուտի դերը իրավական պետության, օրինականության և արդյունավետ պետական կառավարման ապահովման գործում։ Գիրքը նախատեսված է իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, պետական ծառայողների, իրավագիտության դասախոսների և ուսանողների, ինչպես նաև վարչական իրավունքի և արդարադատության հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Գիրքը նվիրված է Եվրոպական խորհրդարանի իրավական կարգավիճակի և գործառույթների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով իշխանությունների տարանջատման վերազգային համակարգի շրջանակներում։ Աշխատության մեջ վերլուծվում է Եվրոպական միության ինստիտուցիոնալ կառուցվածքը, օրենսդիր, գործադիր և վերահսկողական լիազորությունների բաշխման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև Եվրոպական խորհրդարանի դերը այդ համակարգում։ Հեղինակը ուսումնասիրում է խորհրդարանի օրենսդրական նախաձեռնության սահմանափակումները և հնարավորությունները, նրա մասնակցությունը բյուջետային գործընթացին, քաղաքական վերահսկողության մեխանիզմները և հարաբերությունները ԵՄ մյուս հիմնական ինստիտուտների՝ Եվրոպական հանձնաժողովի և ԵՄ խորհրդի հետ։ Գրքում քննարկվում են նաև ժողովրդավարական լեգիտիմության, ներկայացուցչականության և ինստիտուցիոնալ հավասարակշռության խնդիրները վերազգային կառավարման համակարգում, ինչպես նաև իրավական ինտեգրման գործընթացների ազդեցությունը խորհրդարանի լիազորությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ԵՄ իրավունքի զարգացման միտումներին և եվրոպական կառավարման մոդելի առանձնահատկություններին՝ համեմատական իրավական տեսանկյունից։ Աշխատությունը համադրում է տեսական մոտեցումները և ինստիտուցիոնալ վերլուծությունը՝ ներկայացնելով խորքային պատկերացում Եվրոպական խորհրդարանի տեղն ու դերը վերազգային իշխանության համակարգում։ Գիրքը նախատեսված է միջազգային իրավունքի մասնագետների, քաղաքագետների, իրավաբանների, գիտահետազոտողների, ուսանողների և եվրոպական ինտեգրման գործընթացներով հետաքրքրվողների համար։

Գիրքը նվիրված է ընտանիքի շահերի քրեական-իրավական պաշտպանության հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով իրավական պաշտպանության մեխանիզմների դերը ընտանիքի կայունության և անդամների իրավունքների ապահովման գործում։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են ընտանիքի շահերի քրեական իրավական պաշտպանությունը կարգավորող նորմերը, դրանց կիրառման առանձնահատկությունները և իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացող խնդիրները։ Հեղինակը ուսումնասիրում է ընտանեկան բռնության, անչափահասների իրավունքների խախտման, ծնողական պարտականությունների չկատարման և ընտանիքի ներսում կատարվող այլ իրավախախտումների քրեաիրավական որակման հարցերը։ Գրքում քննարկվում են նաև կանխարգելման մեխանիզմները, իրավապահ մարմինների դերը, սոցիալական ծառայությունների ներգրավվածությունը և միջազգային իրավական փորձը՝ ուղղված ընտանիքի պաշտպանության արդյունավետության բարձրացմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քրեական իրավունքի և ընտանեկան իրավունքի փոխկապակցվածությանը, մարդու իրավունքների պաշտպանության սկզբունքներին և սոցիալական արդարության ապահովման խնդիրներին։ Աշխատությունը համադրում է տեսական և գործնական մոտեցումները՝ առաջարկելով իրավական կարգավորման կատարելագործման ուղիներ։ Գիրքը նախատեսված է իրավաբանների, դատավորների, դատախազների, սոցիալական աշխատողների, գիտահետազոտողների, ուսանողների և ընտանեկան իրավունքի հարցերով հետաքրքրվողների համար։

Գիրքը նվիրված է Եվրոպական միության դատարանի (ԵՄ դատարան) կազմակերպչական կառուցվածքի և իրավազորության առանձնահատկությունների համակողմանի վերլուծությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով դրա փոխգործակցությանը Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի հետ։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են ԵՄ դատական համակարգի ինստիտուցիոնալ հիմքերը, դատարանի իրավազորության սահմանները, իրավական ակտերի մեկնաբանման և կիրառման մեխանիզմները, ինչպես նաև անդամ պետությունների նկատմամբ դատական վերահսկողության գործառույթները։ Հեղինակը վերլուծում է երկու եվրոպական դատական համակարգերի միջև հարաբերությունների բարդությունները՝ ներառյալ իրավական նորմերի համադրման, իրավական հակասությունների լուծման և իրավական բազմակենտրոնության խնդիրները։ Գրքում քննարկվում են նաև մարդու իրավունքների պաշտպանության եվրոպական համակարգի զարգացման միտումները, դատարանների միջև իրավասության հնարավոր բախումները և համագործակցության ինստիտուցիոնալ ձևերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ԵՄ իրավունքի գերակայության սկզբունքին, մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի կիրառման առանձնահատկություններին և դատական պրակտիկայի համեմատական վերլուծությանը։ Աշխատությունը համադրում է տեսական և գործնական մոտեցումները՝ ներկայացնելով խորքային պատկերացում եվրոպական դատական համակարգերի փոխազդեցության վերաբերյալ։ Գիրքը նախատեսված է միջազգային իրավունքի մասնագետների, իրավաբանների, դատավորների, գիտահետազոտողների, ուսանողների և եվրոպական իրավունքի հարցերով հետաքրքրվողների համար։

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է անզգուշությամբ մահ պատճառելու քրեաիրավական և կրիմինոլոգիական հիմնախնդիրներին՝ իրավահամեմատական վերլուծության շրջանակում՝ այն դիտարկելով որպես հասարակական վտանգավորության բարձր աստիճան ունեցող հանցակազմ, որի հիմքում ընկած է մեղավորի անփութությունը կամ ինքնավստահ անզգուշությունը։ Նյութում վերլուծվում են այս հանցագործության քրեաիրավական բնութագրիչները՝ օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմերը, պատճառահետևանքային կապի հաստատման առանձնահատկությունները և մեղավորության ձևերը տարբեր իրավական համակարգերում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կանխատեսելիության և պարտադիր զգուշավորության չափանիշներին, որոնք կարևոր դեր ունեն արարքի իրավական որակման գործընթացում։ Քննարկվում են նաև կրիմինոլոգիական գործոնները՝ սոցիալական միջավայր, մասնագիտական անփութություն, տեխնիկական անվտանգության կանոնների խախտում և մարդկային գործոնի ազդեցություն, որոնք նպաստում են նման դեպքերի առաջացմանը։ Ուսումնասիրությունը ընդգծում է, որ իրավահամեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել տարբեր երկրների քրեական օրենսդրությունների միջև առկա տարբերությունները և ընդհանրությունները՝ նպաստելով կանխարգելիչ քաղաքականությունների կատարելագործմանը և իրավակիրառ պրակտիկայի արդյունավետության բարձրացմանը։

Այս թեման վերաբերում է կաշառք տվող անձի քրեական պատասխանատվությունից ազատելու ինստիտուտի կիրառման տեսական և գործնական հիմնախնդիրներին՝ ընդգծելով այն իրավական, քրեաքաղաքական և ապացուցողական դժվարությունները, որոնք առաջանում են կոռուպցիոն հանցագործությունների բացահայտման և կանխարգելման գործընթացում։ Կոռուպցիոն հարաբերություններում կաշառք տվողը և կաշառք ստացողը սովորաբար հանդես են գալիս որպես փոխկապակցված սուբյեկտներ, ինչը բարդացնում է նրանց պատասխանատվության անհատականացումը և ստեղծում է իրավական գնահատման նուրբ հավասարակշռություն։ Կաշառատուին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու գաղափարը որոշ իրավական համակարգերում կիրառվում է որպես խթանիչ մեխանիզմ՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ավելի ծանր հանցավոր վարքագիծը, հատկապես կաշառք ստացող պաշտոնատար անձանց կամ կազմակերպված կոռուպցիոն ցանցերի դեպքում։ Սակայն այս մոտեցումը առաջացնում է մի շարք խնդիրներ, այդ թվում՝ արդարության սկզբունքի խախտման վտանգը, քանի որ կարող է ստեղծվել իրավիճակ, երբ հանցավոր գործարքի ակտիվ մասնակիցը խուսափում է պատասխանատվությունից՝ համագործակցելով քննության հետ։

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է հանցագործությունների բազմակիության ինստիտուտին՝ դրա հասկացության, տեսակների, իրավական կարգավորման և կատարելագործման հնարավորությունների համակողմանի վերլուծությամբ՝ քրեական իրավունքի տեսանկյունից։ Նյութում պարզաբանվում է հանցագործությունների բազմակիության էությունը՝ որպես մեկ անձի կողմից մի քանի հանցավոր արարքների կատարում, և առանձնացվում են դրա հիմնական ձևերը՝ հանցագործությունների համակցություն, կրկնահանցագործություն և դատվածության առկայությամբ կրկնվող հանցագործություն։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում օրենսդրական կարգավորման առանձնահատկություններին Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսդրության համատեքստում՝ ներառյալ պատժի նշանակման կանոնները և բազմակիության իրավական հետևանքները։ Աշխատությունը նաև վերլուծում է դատական պրակտիկայի խնդիրները՝ կապված որակման միատեսակության, պատժաչափերի համաչափության և իրավական որոշակիության ապահովման հետ։ Միաժամանակ քննարկվում են օրենսդրության կատարելագործման ուղղությունները՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել քրեական պատասխանատվության արդյունավետությունը, ապահովել արդարության սկզբունքի ավելի հետևողական կիրառում և նվազեցնել իրավակիրառ պրակտիկայի հակասությունները։

Այս թեման վերաբերում է Ռուսաստանի Դաշնությունում օտարերկրյա քաղաքացիների կողմից կատարվող հանցագործությունների բնույթին, դրանց սոցիալական և իրավական պատճառներին, ինչպես նաև քրեաիրավական կարգավորման առանձնահատկություններին։ Վերլուծության շրջանակում դիտարկվում են այն հիմնական հանցատեսակները, որոնք առավել հաճախ վերագրվում են օտարերկրացիներին՝ ներառյալ տնտեսական հանցագործությունները, փաստաթղթերի կեղծումը, միգրացիոն կանոնների խախտումները, ինչպես նաև որոշ բռնի և գույքային բնույթի հանցագործություններ։ Քննարկվում է նաև այն, թե ինչ գործոններ կարող են նպաստել նման երևույթների առաջացմանը, այդ թվում՝ սոցիալ-տնտեսական անբավարար ինտեգրացիան, լեզվական և մշակութային խոչընդոտները, իրավական անտեղյակությունը և աշխատանքի շուկայի անօրինական հատվածներում ներգրավվածությունը։ Միաժամանակ ընդգծվում է, որ հանցավորության մակարդակի վերաբերյալ ընդհանրացումները պետք է արվեն զգուշությամբ՝ հաշվի առնելով վիճակագրական տվյալների համատեքստը և այն հանգամանքը, որ օտարերկրացիների մեծ մասը չի ներգրավվում հանցավոր գործունեության մեջ։ Աշխատանքում նաև անդրադարձ է կատարվում իրավապահ մարմինների արձագանքին, միգրացիոն վերահսկողության մեխանիզմներին և կանխարգելիչ քաղաքականություններին, որոնք նպատակ ունեն նվազեցնել իրավախախտումների ռիսկը և ապահովել հասարակական անվտանգությունը։

Աշխատությունը նվիրված է ՀՀ քրեական դատավարությունում օրինական ուժի մեջ մտած վերջնական դատավարական որոշումների՝ նոր երևան եկած կամ նոր հանգամանքներով վերանայման իրավական և դատավարական հիմնահարցերի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն բացառիկ դատավարական մեխանիզմն է, որը հնարավորություն է տալիս վերջնական դատական որոշման նկատմամբ նոր քննություն իրականացնել այն դեպքերում, երբ հետագայում ի հայտ են գալիս այնպիսի փաստեր կամ իրավական հանգամանքներ, որոնք կարող են էականորեն ազդել գործի ելքի վրա։ Աշխատությունում վերլուծվում են այս ինստիտուտի էությունը, նպատակները, տեղը քրեական դատավարության համակարգում և դրա հարաբերակցությունը դատական ակտերի վերանայման մյուս ձևերի հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նոր երևան եկած և նոր հանգամանքների տարբերակմանը, դրանց իրավական բնույթին և յուրաքանչյուր հիմքի կիրառման նախադրյալներին։ Ուսումնասիրվում են այն դեպքերը, երբ վերջնական որոշման կայացման պահին գոյություն ունեցած, սակայն դատարանին անհայտ հանգամանքները հետագայում բացահայտվում են և կարող են էական նշանակություն ունենալ գործի ճիշտ լուծման համար։ Միաժամանակ քննարկվում են այնպիսի նոր իրավական հանգամանքներ, որոնք կարող են առաջանալ կամ հաստատվել վերջնական դատավարական որոշումից հետո և հիմք հանդիսանալ դրա վերանայման համար։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև դատավարական սխալների, ապացույցների արժանահավատության և նոր ի հայտ եկած փաստերի փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Քննության են առնվում կեղծ ապացույցների, վկայի կեղծ ցուցմունքի, փորձագետի ոչ հավաստի եզրակացության և այլ էական հանգամանքների ազդեցությունը դատական որոշման օրինականության ու հիմնավորվածության վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի դատական ակտի վերջնականության և արդարադատության շահերի միջև հավասարակշռության խնդիրը․ մի կողմից անհրաժեշտ է ապահովել օրինական ուժի մեջ մտած դատական որոշումների կայունությունը, իսկ մյուս կողմից՝ հնարավորություն ստեղծել այնպիսի որոշումների վերանայման համար, որոնց նկատմամբ հետագայում ի հայտ են եկել էական նոր փաստեր կամ իրավական հանգամանքներ։ Ուսումնասիրության շրջանակում անդրադարձ է կատարվում նաև վերանայման ընթացակարգին, դրա նախաձեռնելու հիմքերին, իրավասու սուբյեկտներին, դատարանի լիազորություններին և վերանայման արդյունքում հնարավոր դատավարական լուծումներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել քրեական դատավարության մասնագետների, դատավորների, դատախազների, փաստաբանների, իրավաբանների, իրավագիտության դասախոսների, ասպիրանտների և դատավարական իրավունքի հիմնահարցերով զբաղվող հետազոտողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի բացահայտելու վերջնական դատավարական որոշումների վերանայման ինստիտուտի տեսական և գործնական խնդիրները, գնահատելու դրա կիրառման արդյունավետությունը և ներկայացնելու այն կատարելագործելու հնարավոր ուղղությունները՝ արդարադատության, օրինականության և անձի իրավունքների արդյունավետ պաշտպանության տեսանկյունից։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է իրավունքի արժեբանության տեսական և մեթոդաբանական հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ իրավունքը դիտարկելով ոչ միայն որպես նորմերի և իրավական կանոնների համակարգ, այլև որպես արժեքների արտահայտման և հասարակական հարաբերությունների կարգավորման կարևոր ինստիտուտ։ Հետազոտության կենտրոնում գտնվում է իրավական արժեքների բնույթը, դրանց ձևավորման ու զարգացման օրինաչափությունները, ինչպես նաև իրավական համակարգում դրանց դերն ու նշանակությունը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու արդարության, ազատության, հավասարության, մարդու արժանապատվության, իրավական անվտանգության և օրինականության այնպիսի հիմնարար արժեքներ, որոնք ձևավորում են ժամանակակից իրավագիտության գաղափարական հիմքը։ Հեղինակը անդրադառնում է իրավունքի և բարոյականության, իրավունքի և հասարակական գիտակցության, անհատի և պետության փոխհարաբերություններին՝ վերլուծելով, թե ինչպես են տարբեր արժեքային համակարգերը ներգործում իրավական նորմերի ստեղծման, մեկնաբանման և կիրառման գործընթացների վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մեթոդաբանական հարցերին՝ ներկայացնելով այն գիտական մոտեցումները և վերլուծական գործիքները, որոնց միջոցով հնարավոր է բացահայտել իրավական երևույթների արժեքային բովանդակությունը։ Աշխատության շրջանակում կարող են համադրվել իրավունքի փիլիսոփայական, սոցիոլոգիական, պատմական և տեսական մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով իրավական համակարգը դիտարկել բազմակողմանիորեն։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև իրավական արժեքների և իրավական նորմերի փոխհարաբերությանը, քանի որ իրավունքի արդյունավետությունն ու հասարակական ընդունելիությունը մեծապես պայմանավորված են այն արժեքներով, որոնք արտահայտվում են իրավական կարգավորման մեջ։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև ժամանակակից իրավական պետության և քաղաքացիական հասարակության ձևավորման գործընթացում արժեբանական սկզբունքների նշանակությանը՝ ընդգծելով մարդու իրավունքների և ազատությունների առաջնահերթությունը։ Աշխատությունը կարևոր է նաև իրավակիրառ պրակտիկայի տեսանկյունից, քանի որ արժեքային կողմնորոշումները կարող են նշանակալի դեր ունենալ իրավական նորմերի մեկնաբանման, իրավական հակասությունների լուծման և արդարացի որոշումների կայացման ժամանակ։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել իրավաբաններին, իրավունքի տեսաբաններին, փիլիսոփաներին, քաղաքագետներին, հետազոտողներին, դասախոսներին և իրավաբանական բուհերի ուսանողներին։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև իրավական պետության, մարդու իրավունքների և ժամանակակից իրավական մշակույթի զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրության համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է իրավունքի արժեքային բնույթի և դրա ուսումնասիրման մեթոդաբանական հիմքերի համակողմանի վերլուծություն՝ ընդգծելով իրավունքի՝ որպես հասարակական արժեքների, արդարության սկզբունքների և մարդու հիմնարար իրավունքների պաշտպանության համակարգի նշանակությունը։

Այս աշխատությունը նվիրված է դատական նախադեպի՝ որպես իրավունքի աղբյուրի տեսական և գործնական նշանակության ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության և տարբեր երկրների իրավական համակարգերի համեմատական վերլուծության հիման վրա։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել դատական որոշումների իրավաստեղծ և իրավամեկնաբանման նշանակությունը, պարզել դրանց տեղը իրավունքի աղբյուրների համակարգում և համեմատել տարբեր իրավական ավանդույթներում նախադեպի ձևավորման ու կիրառման առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը հատուկ ուշադրություն է դարձնում անգլո-ամերիկյան և ռոմանագերմանական իրավական համակարգերի տարբերություններին, քանի որ առաջինում դատական նախադեպը պատմականորեն հանդես է գալիս որպես իրավունքի կարևոր աղբյուր, մինչդեռ երկրորդում առաջնային նշանակությունը սովորաբար տրվում է օրենքին և այլ նորմատիվ իրավական ակտերին։ ՀՀ-ի պարագայում հարցը հատկապես հետաքրքիր է դատական իշխանության զարգացման և դատական պրակտիկայի միատեսակության ապահովման տեսանկյունից։ Ատենախոսությանը նվիրված մատենագիտական աղբյուրը նշում է, որ 2005 թվականի սահմանադրական փոփոխություններով Վճռաբեկ դատարանին վերապահվել էր օրենքի միատեսակ կիրառությունն ապահովելու առաքելությունը, ինչը կարևոր փուլ էր հայկական իրավական համակարգում դատական նախադեպի դերի վերաիմաստավորման համար։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել Վճռաբեկ դատարանի որոշումների իրավական նշանակությունը, դրանցում արտահայտված իրավական դիրքորոշումների ազդեցությունը ստորադաս դատարանների գործունեության վրա և դատական պրակտիկայի միասնականության ապահովման մեխանիզմները։ Առանձին և կարևոր տեղ է զբաղեցնում Սահմանադրական դատարանի որոշումների ուսումնասիրությունը։ ՀՀ Սահմանադրական դատարանը նշում է, որ իր ըստ էության կայացված որոշումները պարտադիր են պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների, պաշտոնատար անձանց, ինչպես նաև ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց համար ամբողջ Հանրապետության տարածքում։ Միաժամանակ Սահմանադրական դատարանի իրավական դիրքորոշումների վերաբերյալ իր որոշումներում ընդգծվում է դրանց պաշտոնական բնույթը, համընդհանուր իրավական հետևանքները, իրավական անորոշության վերացման նշանակությունը և նախադեպային բնույթը։ Այս հանգամանքը ցույց է տալիս, որ հայկական իրավական համակարգում դատական նախադեպի հարցը չի սահմանափակվում դասական անգլիական stare decisis մոդելի մեխանիկական կիրառմամբ, այլ ունի յուրահատուկ սահմանադրաիրավական դրսևորումներ։ Աշխատությունում կարող են համեմատվել նաև տարբեր երկրների մոտեցումները՝ ուսումնասիրվելով այն հարցը, թե ինչ պայմաններում է բարձրագույն դատարանի որոշումը դառնում պարտադիր կամ ազդեցիկ հետագա դատական գործերի համար, ինչ սահմաններում կարող է դատարանը զարգացնել իրավական նորմի մեկնաբանությունը և որտեղ է անցնում դատական մեկնաբանության ու դատական իրավաստեղծ գործունեության սահմանը։ Կարևոր թեմա է նաև դատական նախադեպի հարաբերակցությունը օրենքի, իրավական սովորույթի, իրավական դոկտրինի և այլ իրավական աղբյուրների հետ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ այն առավելություններին, որոնք նախադեպային մոտեցումը կարող է ապահովել՝ իրավունքի կիրառման միասնականություն, իրավական անորոշության նվազեցում, նոր իրավահարաբերությունների արագ կարգավորում և օրենքի գործնական մեկնաբանության զարգացում։ Միաժամանակ կարող են ուսումնասիրվել հնարավոր խնդիրները՝ դատական իշխանության կողմից իրավաստեղծ գործունեության ընդլայնման, դատավորների հայեցողության սահմանների, տարբեր դատարանների մոտեցումների անհամապատասխանության և իրավական կանխատեսելիության ապահովման հետ կապված հարցերը։ Իրավահամեմատական մեթոդի կիրառումը հնարավորություն է տալիս գնահատել Հայաստանի մոդելի առանձնահատկությունները այլ երկրների փորձի համատեքստում և պարզել, թե որ մեխանիզմները կարող են նպաստել դատական պրակտիկայի արդյունավետության ու միասնականության բարձրացմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է նաև անդրադառնալ իրավական համակարգերի զարգացման պատմական առանձնահատկություններին, քանի որ նախադեպի դերը մեծապես պայմանավորված է տվյալ երկրի իրավական ավանդույթներով, սահմանադրական կառուցվածքով և դատարանների ինստիտուցիոնալ դիրքով։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել իրավաբաններին, դատավորներին, փաստաբաններին, իրավունքի տեսությամբ զբաղվող հետազոտողներին, սահմանադրագետներին և իրավաբանական բուհերի ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, այն հնարավորություն է տալիս դատական նախադեպը դիտարկել ոչ միայն որպես առանձին դատական որոշում, այլև որպես իրավական համակարգի զարգացման, օրենքի միասնական կիրառման և իրավական նորմերի մեկնաբանման կարևոր գործիք՝ միաժամանակ բացահայտելով ՀՀ իրավական համակարգի և այլ երկրների նախադեպային մոդելների միջև առկա նմանություններն ու տարբերությունները։

Այս աշխատությունը նվիրված է դատական իշխանության անկախության սկզբունքի համակողմանի սահմանադրաիրավական ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով դրա էությունը, նշանակությունը և դերը իրավական պետության ու ժողովրդավարական հասարակության կայացման գործընթացում։ Ուսումնասիրության առանցքում դատական իշխանության անկախության այն հիմնարար երաշխիքներն են, որոնք հնարավորություն են տալիս դատարաններին իրենց լիազորություններն իրականացնել անաչառ, օբյեկտիվ և արտաքին ազդեցություններից զերծ պայմաններում։ Աշխատության շրջանակում քննության են առնվում դատական իշխանության անկախության գաղափարի տեսական հիմքերը, դրա կապը իշխանությունների տարանջատման սկզբունքի, դատավորների անաչառության, օրենքի գերակայության և մարդու իրավունքների արդյունավետ պաշտպանության հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դատավորի իրավական կարգավիճակին, նրա նշանակման կամ ընտրության մեխանիզմներին, պաշտոնավարման երաշխիքներին, լիազորությունների դադարեցման պայմաններին, դատավորների սոցիալական և նյութական ապահովությանը, ինչպես նաև դատական իշխանության ինքնուրույնության ապահովման ինստիտուցիոնալ միջոցներին։ Աշխատությունը կարևորում է այն հանգամանքը, որ դատական անկախությունը չի սահմանափակվում միայն դատարանի՝ գործադիր և օրենսդիր իշխանություններից ֆորմալ տարանջատմամբ, այլ ներառում է նաև դատավորի անհատական անկախությունը, դատարանների կազմակերպական և ֆինանսական ինքնուրույնությունը, դատական գործընթացներին միջամտության անթույլատրելիությունը և դատական որոշումների կայացման ազատությունը։ Քննարկվում են նաև դատական իշխանության անկախության սահմանադրական սահմանները, քանի որ անկախությունը պետք է համատեղվի դատավորների հաշվետվողականության, պատասխանատվության, օրինականության և դատական համակարգի նկատմամբ հանրային վստահության պահանջների հետ։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել դատական իշխանության գործունեությունը կարգավորող սահմանադրական դրույթները, համապատասխան օրենսդրական մեխանիզմները և դատական անկախության միջազգային չափանիշները՝ հնարավորություն տալով գնահատել գործող իրավակարգավորման արդյունավետությունն ու առկա հիմնախնդիրները։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև դատական իշխանության անկախության և մարդու հիմնարար իրավունքների պաշտպանության փոխկապակցվածությունը, քանի որ անկախ և անաչառ դատարանը արդար դատաքննության իրավունքի իրացման հիմնական նախապայմաններից է։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել սահմանադրական և դատական իրավունքի մասնագետների, իրավաբանների, դատավորների, իրավաբանական ֆակուլտետների ուսանողների և հետազոտողների համար՝ որպես դատական իշխանության սահմանադրաիրավական կարգավիճակի, անկախության երաշխիքների և դրանց գործնական իրականացման խնդիրների ուսումնասիրության աղբյուր։

Այս աշխատությունը նվիրված է ոչ միջազգային բնույթի զինված հակամարտությունների պայմաններում մարդու իրավունքների պաշտպանության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ միջազգային իրավունքի և միջազգային մարդասիրական իրավունքի փոխկապակցվածության համատեքստում։ Գրքում վերլուծվում է զինված հակամարտությունների ընթացքում մարդու կյանքի, արժանապատվության, անձնական անվտանգության և այլ հիմնարար իրավունքների պաշտպանության իրավական համակարգը, ինչպես նաև այն միջազգային նորմերն ու սկզբունքները, որոնք սահմանափակում են հակամարտության մասնակիցների գործողությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քաղաքացիական բնակչության պաշտպանության, վիրավորների և հիվանդների նկատմամբ մարդասիրական վերաբերմունքի, ձերբակալված կամ ազատությունից զրկված անձանց իրավունքների, ինչպես նաև խոշտանգումների, դաժան վերաբերմունքի և այլ ծանր խախտումների կանխարգելման ու արգելման հարցերին։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում է մարդու իրավունքների միջազգային իրավունքի և միջազգային մարդասիրական իրավունքի կիրառելիության հարաբերակցությունը զինված հակամարտությունների պայմաններում, դրանց ընդհանուր և տարբերակիչ առանձնահատկությունները, ինչպես նաև պետությունների և հակամարտության այլ մասնակիցների պարտավորությունները։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև միջազգային հսկողության և պաշտպանության մեխանիզմներին, միջազգային կազմակերպությունների դերակատարությանը, իրավական պաշտպանության միջոցներին և զինված հակամարտությունների ընթացքում տեղի ունեցող խախտումների համար պատասխանատվության հարցերին։ Քննության են առնվում հատկապես քաղաքացիական անձանց պաշտպանության, հարկադիր տեղահանման, անհետ կորած անձանց, գերիների և այլ խոցելի խմբերի հետ կապված իրավական խնդիրները։ Կարևորվում է այն գաղափարը, որ զինված հակամարտության առկայությունը չի վերացնում մարդու հիմնարար իրավունքների պաշտպանության անհրաժեշտությունը, իսկ հակամարտության մասնակիցների գործողությունները պետք է սահմանափակվեն միջազգային իրավունքի պահանջներով։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալ ոչ միջազգային զինված հակամարտությունների պայմաններում մարդու իրավունքների պաշտպանության իրավական առանձնահատկությունները, առկա խնդիրներն ու պաշտպանության մեխանիզմների կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Այն կարող է օգտակար լինել միջազգային իրավունքի, միջազգային մարդասիրական իրավունքի և մարդու իրավունքների ոլորտների մասնագետների, իրավաբանների, իրավագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների, իրավապաշտպանների և զինված հակամարտությունների իրավական հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է մարդու և քաղաքացու իրավունքների ու ազատությունների սահմանափակման սահմանադրաիրավական հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում է հիմնարար իրավունքների և ազատությունների նշանակությունը սահմանադրական պետության պայմաններում, ինչպես նաև այն իրավական և փաստական հանգամանքները, որոնց առկայության դեպքում պետությունը կարող է սահմանափակել դրանց իրականացումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում իրավունքների սահմանափակման սահմանադրական հիմքերին, նպատակներին և իրավաչափության չափանիշներին՝ ներառյալ օրինականության, անհրաժեշտության և համաչափության սկզբունքները։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում է մարդու իրավունքների պաշտպանության և հանրային շահերի միջև հավասարակշռության ապահովման խնդիրը, քանի որ պետական միջամտությունը պետք է ունենա հստակ իրավական հիմք և չպետք է անհամաչափորեն սահմանափակի անձի հիմնարար ազատությունները։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում առանձին իրավունքների և ազատությունների սահմանափակման առանձնահատկություններին, դրանց թույլատրելի շրջանակներին, ինչպես նաև արտակարգ կամ հատուկ իրավական ռեժիմների պայմաններում կիրառվող սահմանափակումներին։ Քննության են առնվում նաև իրավունքների սահմանափակման նկատմամբ դատական վերահսկողության, սահմանադրական արդարադատության և իրավական պաշտպանության այլ մեխանիզմների նշանակությունը։ Կարևորվում է այն սկզբունքը, որ նույնիսկ հանրային անվտանգության, հասարակական կարգի կամ այլ կարևոր հանրային շահերի պաշտպանության անհրաժեշտության պայմաններում պետության գործողությունները պետք է համապատասխանեն սահմանադրական արժեքներին և մարդու իրավունքների պաշտպանության միջազգային չափանիշներին։ Ուսումնասիրությունը անդրադառնում է նաև իրավական կարգավորման և իրավակիրառ պրակտիկայի ընթացքում առաջացող խնդիրներին, սահմանադրական նորմերի մեկնաբանությանը և իրավունքների արդյունավետ պաշտպանության հնարավորությունների կատարելագործմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել սահմանադրական իրավունքի և մարդու իրավունքների ոլորտի մասնագետների, իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, պետական ծառայողների, իրավագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և հիմնարար իրավունքների ու ազատությունների պաշտպանության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Գիրքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ուրիշի ապօրինի տիրապետումից անշարժ գույքի հետ պահանջման իրավական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են սեփականության իրավունքի պաշտպանության մեխանիզմները, անշարժ գույքի նկատմամբ իրավունքների վերականգնման իրավական հիմքերը և քաղաքացիաիրավական հարաբերություններում առաջացող վեճերի լուծման առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրությունը անդրադառնում է գույքի վերադարձի պահանջի կիրառման պայմաններին, դատական պաշտպանության ձևերին, ապացուցման խնդիրներին և իրավակիրառ պրակտիկայում հանդիպող դժվարություններին։ Ներկայացվում են սեփականատիրոջ իրավունքների պաշտպանության, բարեխիղճ և անբարեխիղճ տիրապետման տարբերակման, ինչպես նաև անշարժ գույքի շրջանառության իրավական կարգավորման հարցերը։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի Հայաստանի քաղաքացիական իրավունքի զարգացման և սեփականության պաշտպանության մեխանիզմների կատարելագործման ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր աղբյուր է իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, իրավագիտության ոլորտի հետազոտողների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են անշարժ գույքի նկատմամբ իրավունքների պաշտպանության իրավական խնդիրներով։

Այս գրականության հանձնարարական ցանկը նվիրված է ԽՍՀՄ քաղաքացիների սահմանադրական իրավունքների և պարտականությունների ուսումնասիրմանը՝ ընդգրկելով թեմային առնչվող հիմնական իրավական, գիտական և ուսումնամեթոդական աղբյուրները։ Այն ներառում է սահմանադրական իրավունքի հիմնարար աշխատություններ, օրենսդրական ակտեր, մեկնաբանություններ և գիտական հրապարակումներ, որոնք լուսաբանում են քաղաքացիների հիմնական իրավունքների, ազատությունների և պարտականությունների բովանդակությունը, դրանց իրավական կարգավորումը և կիրառման առանձնահատկությունները խորհրդային իրավական համակարգում։ Նյութերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել պետական իշխանության և քաղաքացիների փոխհարաբերությունները, հասարակական և քաղաքական կյանքի իրավական հիմքերը, ինչպես նաև խորհրդային սահմանադրական համակարգի սկզբունքներն ու առանձնահատկությունները։ Հանձնարարական ցանկը կարող է օգտակար լինել իրավաբաններին, պատմաբաններին, ուսանողներին, դասախոսներին, ինչպես նաև բոլոր նրանց, ովքեր հետաքրքրված են խորհրդային իրավունքի, սահմանադրական համակարգի և իրավական մտքի պատմության ուսումնասիրությամբ։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է մարդու իրավունքների պաշտպանության ոլորտում պետության իրավաստեղծ և իրավակիրառ գործունեության տեսական ու իրավական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ ցեղասպանությունների կանխարգելման և դրանց դեմ պայքարի համատեքստում։ Հեղինակը վերլուծում է պետության կողմից ընդունվող իրավական նորմերի ձևավորման գործընթացները, դրանց արդյունավետ կիրառման մեխանիզմները և մարդու հիմնարար իրավունքների պաշտպանության ապահովման իրավական գործիքները։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են միջազգային և ազգային իրավակարգերի փոխհարաբերությունները, մարդու իրավունքների պաշտպանության սկզբունքները, ցեղասպանության կանխարգելման իրավական հիմքերը և պետական կառույցների պատասխանատվությունը նմանատիպ հանցագործությունների կանխարգելման ու դատապարտման գործընթացներում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում իրավական կարգավորման բացերին, նորմաստեղծ գործունեության կատարելագործման հնարավորություններին և իրավակիրառ պրակտիկայի արդյունավետության բարձրացման ուղիներին։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի մարդու իրավունքների պաշտպանության տեսության, միջազգային քրեական իրավունքի և պետական իրավական քաղաքականության զարգացման համար։ Գիրքը նախատեսված է իրավաբանների, միջազգային իրավունքի մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և մարդու իրավունքների պաշտպանության ու ցեղասպանությունների կանխարգելման իրավական խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Մխիթար Գոշի «Դատաստանագրքի» պատմական և դոգմատիկ նշանակության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով դրա տեղն ու դերը հայկական իրավական և եկեղեցական մտքի զարգացման պատմության մեջ։ Գրքում վերլուծվում են իրավական նորմերի, քրիստոնեական վարդապետության և բարոյական սկզբունքների փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև օրենսգրքի կազմավորման պատմական նախադրյալները և կիրառության առանձնահատկությունները։ Հեղինակը քննարկում է աշխատության ազդեցությունը հայկական իրավական ավանդույթի, եկեղեցական իրավունքի և հասարակական հարաբերությունների կարգավորման վրա՝ անդրադառնալով նաև դրա աղբյուրագիտական, գաղափարական և մշակութային արժեքին։ Աշխատությունում ներկայացվում են իրավական և աստվածաբանական դրույթների համեմատական վերլուծություններ, ինչպես նաև գնահատվում է «Դատաստանագրքի» նշանակությունը միջնադարյան հայկական իրավամտածողության և իրավական մշակույթի ձևավորման համատեքստում։ Գիրքը նախատեսված է իրավաբանների, պատմաբանների, աստվածաբանների, հայագետների, միջնադարագետների, դասախոսների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են հայկական իրավական ժառանգությամբ և քրիստոնեական իրավամտածողության պատմությամբ։

Աշխատությունը նվիրված է սահմանափակ մեղսունակության իրավական և դատահոգեբուժական հիմնախնդիրների բազմակողմանի ուսումնասիրությանը՝ վերլուծելով դրա էությունը, իրավական նշանակությունը և կիրառման առանձնահատկությունները քրեական դատավարության շրջանակներում։ Քննարկվում են անձի հոգեկան վիճակի գնահատման չափանիշները, մեղսունակության տարբեր աստիճանների սահմանազատման հարցերը, փորձագիտական եզրակացությունների դերը և դրանց ազդեցությունը քրեական պատասխանատվության ու պատժի նշանակման գործընթացում։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև տարբեր երկրների օրենսդրական մոտեցումների համեմատական վերլուծությանը, իրավակիրառական պրակտիկայում առաջացող խնդիրներին և դրանց հնարավոր լուծումներին։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, դատավորների, դատախազների, փաստաբանների, դատահոգեբույժների, իրավագիտության ուսանողների և քրեական արդարադատության ոլորտով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս գիրքը նվիրված է ՀՀ քրեական դատավարությունում վճռաբեկության ինստիտուտի ուսումնասիրությանը՝ որպես դատական ակտերի վերանայման կարևորագույն ձևերից մեկի։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են վճռաբեկ վարույթի տեսական և իրավական հիմքերը, դրա նշանակությունը դատական պաշտպանության համակարգում, ինչպես նաև բարձրագույն դատական ատյանի կողմից իրավունքի միասնական կիրառությունն ապահովելու գործառույթը։ Ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են վճռաբեկ բողոք ներկայացնելու հիմքերը, դատավարական կարգը, ընդունելիության չափանիշները, վճռաբեկ դատարանի լիազորությունները և կայացվող որոշումների իրավական հետևանքները։ Գիրքը անդրադառնում է նաև քրեական դատավարության ընթացքում անձի իրավունքների պաշտպանության, արդար դատաքննության ապահովման և դատական սխալների շտկման խնդիրներին՝ ներկայացնելով վճռաբեկության դերը իրավական համակարգի արդյունավետության բարձրացման գործում։ Աշխատության մեջ կարող են ներառվել օրենսդրական կարգավորումների, դատական պրակտիկայի և իրավաբանական տեսությունների վերլուծություններ, որոնք հնարավորություն են տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ այս դատավարական ինստիտուտի առանձնահատկությունները։ Այն արժեքավոր աղբյուր է իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, իրավագիտության ուսանողների և քրեական դատավարության հիմնահարցերով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Գիրքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում տարածքային կառավարման մարմինների իրավական կարգավիճակի, գործունեության սկզբունքների և կառավարման համակարգում դրանց դերի ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունում վերլուծվում են տարածքային կառավարման մարմինների ձևավորման իրավական հիմքերը, լիազորությունների շրջանակը, պետական կառավարման համակարգում ունեցած տեղը, փոխհարաբերությունները տեղական ինքնակառավարման մարմինների և պետական իշխանության այլ կառույցների հետ։ Քննարկվում են վարչատարածքային կառավարման առանձնահատկությունները, իրավական կարգավորման հիմնախնդիրները, կառավարման արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները և օրենսդրական բարեփոխումների անհրաժեշտությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պետական և տեղական կառավարման հարաբերությունների հավասարակշռմանը, տարածքային զարգացման ապահովման իրավական մեխանիզմներին, ինչպես նաև կառավարման մարմինների պատասխանատվության և գործունեության վերահսկողության հարցերին։ Գիրքը նախատեսված է իրավաբանների, պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների, տեղական ինքնակառավարման մարմինների աշխատակիցների, գիտաշխատողների, իրավաբանական և կառավարման մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության շրջանակներում վերաքննության կարգով դատական ակտերի վերանայման իրավական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Այն անդրադառնում է վերաքննության ինստիտուտի էությանը, նպատակներին և նշանակությանը՝ որպես դատական սխալների ուղղման, դատական պաշտպանության իրավունքի ապահովման և արդարադատության արդյունավետ իրականացման կարևոր մեխանիզմ։ Նյութում քննարկվում են վերաքննիչ վարույթի իրավական հիմքերը, վերաքննիչ դատարանի լիազորությունների շրջանակը, դատական ակտերի վերանայման պայմաններն ու ընթացակարգային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև կողմերի դատավարական իրավունքներն ու պարտականությունները։ Ուսումնասիրության ընթացքում վերլուծվում են այն խնդիրները, որոնք կարող են առաջանալ վերաքննության իրականացման ընթացքում՝ կապված ապացույցների գնահատման, դատական ակտերի հիմնավորվածության, նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի կիրառման, ինչպես նաև դատական պաշտպանության արդյունավետության ապահովման հետ։ Աշխատությունը ներկայացնում է նաև քաղաքացիական դատավարության ոլորտում առկա տեսական և գործնական մոտեցումները՝ բացահայտելով վերաքննության համակարգի կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Այն կարևոր նշանակություն ունի դատական վերահսկողության մեխանիզմների, դատական ակտերի օրինականության և հիմնավորվածության ապահովման գործընթացների ուսումնասիրման համար՝ նպաստելով Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության արդիական խնդիրների ավելի խորքային ընկալմանը։

Գիրքը նվիրված է սեփականության դեմ ուղղված հանցագործություններում բռնության կիրառման քրեաիրավական և կրիմինոլոգիական հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով բռնությունը որպես նման հանցագործությունների իրականացման առանձնահատուկ եղանակ։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են բռնությամբ կատարվող սեփականության դեմ ուղղված հանցագործությունների իրավական բնութագիրը, հանցակազմերի տարրերը, դրանց տարանջատման չափանիշները և իրավական որակման առանձնահատկությունները։ Հեղինակը ուսումնասիրում է բռնության տարբեր ձևերի դրսևորումները, դրանց սոցիալական և հոգեբանական նախադրյալները, հանցավոր վարքագծի ձևավորման գործոնները և հանցագործությունների տարածվածության վրա ազդող պայմանները։ Գրքում քննարկվում են նաև դատական և իրավակիրառ պրակտիկայի հիմնախնդիրները, հանցագործությունների կանխարգելման կրիմինոլոգիական մեխանիզմները, պատժի նշանակման առանձնահատկությունները և զոհերի իրավունքների պաշտպանության հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քրեական օրենսդրության կատարելագործման, իրավական կարգավորման արդյունավետության բարձրացման և միջազգային փորձի կիրառման հնարավորություններին։ Աշխատությունը համադրում է տեսական և գործնական մոտեցումները՝ ներկայացնելով առաջարկություններ սեփականության դեմ բռնի հանցագործությունների կանխարգելման և դրանց դեմ պայքարի արդյունավետության բարձրացման ուղղությամբ։ Գիրքը նախատեսված է իրավաբանների, դատավորների, դատախազների, քննիչների, փաստաբանների, քրիմինոլոգների, գիտահետազոտողների, իրավաբանական ֆակուլտետների ուսանողների և քրեական իրավունքի հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում անցումային շրջանում հանցավորության հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով սոցիալ-տնտեսական, քաղաքական և իրավական փոփոխությունների ազդեցությունը քրեածին գործընթացների վրա։ Վերլուծվում են հանցավորության կառուցվածքի և դինամիկայի փոփոխությունները, կազմակերպված հանցավորության աճի միտումները, ինչպես նաև տնտեսական անկայունության և ինստիտուցիոնալ վերափոխումների պայմաններում հանցագործությունների տեսակների բազմազանացումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում իրավապահ համակարգի գործունեության արդյունավետությանը, քրեական արդարադատության բարեփոխումների ընթացքին և կանխարգելիչ քաղաքականության մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է սոցիալական անհավասարության, գործազրկության և արժեքային համակարգի փոփոխությունների ազդեցությունը հանցավոր վարքագծի ձևավորման վրա։ Աշխատությունը ներկայացնում է վերլուծական մոտեցում և գործնական առաջարկություններ՝ ուղղված հանրային անվտանգության ամրապնդմանը և հանցավորության կանխարգելման համակարգի կատարելագործմանը Հայաստանի Հանրապետությունում անցումային փուլում։

Աշխատությունը նվիրված է արևմտահայերի կանոնադրության իրավաքաղաքական գաղափարների պատմաիրավական վերլուծությանը՝ ընդգծելով օսմանյան կայսրության հայկական համայնքների ինքնակազմակերպման և իրավական կարգավիճակի ձևավորման գործընթացները։ Վերլուծվում են կանոնադրությունների բովանդակային կառուցվածքը, համայնքային ինքնավարության սկզբունքները, ներկայացուցչական մարմինների ձևավորման մեխանիզմները և կրոնական ու քաղաքացիական իշխանությունների փոխհարաբերությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում իրավաքաղաքական գաղափարների էվոլյուցիային՝ կապված ազգային ինքնության պահպանման, համայնքային ինքնակառավարման և իրավական կարգավորման արդիականացման փորձերի հետ։ Ուսումնասիրությունը նաև դիտարկում է արևմտահայ իրավական մտքի ձևավորումը օսմանյան իրավական համակարգի համատեքստում՝ բացահայտելով եվրոպական սահմանադրական գաղափարների ազդեցությունը և դրանց տեղայնացման առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը ներկայացնում է պատմական աղբյուրների և իրավական փաստաթղթերի վերլուծություն՝ նպատակ ունենալով վեր հանել արևմտահայերի կանոնադրության իրավաքաղաքական նշանակությունը և դրա ազդեցությունը հայ իրավական մտքի զարգացման վրա։

Այս աշխատանքը նվիրված է բարձրագույն դատական ատյանների կողմից իրավական ակտերի մեկնաբանման առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ իրավահամեմատական մոտեցմամբ, որտեղ դիտարկվում են տարբեր իրավական համակարգերում դատական մեկնաբանության դերը, մեթոդաբանությունը և ազդեցությունը իրավունքի զարգացման վրա։ Հեղինակը վերլուծում է, թե ինչպես են սահմանադրական և գերագույն դատարանները ձևավորում իրավական նորմերի կիրառման միասնականություն՝ ապահովելով իրավական որոշակիություն, կանխատեսելիություն և օրենքի գերակայություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մեկնաբանության հիմնական մեթոդներին՝ բառացի, համակարգային, նպատակային և պատմական, ինչպես նաև դրանց կիրառման տարբերություններին մայրցամաքային և անգլոսաքսոնական իրավական ավանդույթներում։ Աշխատությունը ուսումնասիրում է նաև դատական նախադեպի դերը իրավական ակտերի մեկնաբանման գործընթացում, հատկապես այն համակարգերում, որտեղ նախադեպային իրավունքը հանդիսանում է իրավաստեղծ աղբյուր։ Ներկայացվում է բարձրագույն դատարանների ազդեցությունը ստորադաս ատյանների պրակտիկայի վրա՝ որպես իրավունքի միատեսակ կիրառման ապահովման գործիք։ Շեշտվում է, որ իրավական ակտերի մեկնաբանությունը ոչ միայն տեխնիկական գործընթաց է, այլ նաև իրավական քաղաքականության և իրավական զարգացման կարևոր բաղադրիչ, որը ձևավորում է պետության իրավական համակարգի դինամիկան և կայունությունը։

Մարդու էկոլոգիական իրավունքները Հայաստանի Հանրապետությունում վերաբերում են իրավական նորմերի և սկզբունքների այն համակարգին, որը երաշխավորում է մարդու անվտանգ, առողջ և կայուն շրջակա միջավայրում ապրելու իրավունքը, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի պահպանության գործընթացներում մասնակցելու հնարավորությունը։ Այս իրավունքների ձևավորումը կապված է ժամանակակից բնապահպանական խնդիրների սրացման և միջազգային իրավունքում էկոլոգիական անվտանգության գաղափարի զարգացման հետ, որտեղ մարդու իրավունքների համակարգում աստիճանաբար առանձնացվել է շրջակա միջավայրի որակի հետ անմիջականորեն կապված իրավունքի հատուկ շերտ։ Հայաստանի Հանրապետությունում այս իրավունքները սահմանադրական և օրենսդրական մակարդակներում արտահայտվում են կյանքի, առողջության, տեղեկատվության մատչելիության և արդարադատության հասանելիության ընդհանուր իրավունքների համատեքստում, ինչպես նաև բնապահպանական հատուկ օրենքներով, որոնք նախատեսում են քաղաքացիների իրավունքները օգտվելու առողջ շրջակա միջավայրից, ստանալու տեղեկատվություն բնապահպանական իրավիճակի մասին և մասնակցելու բնապահպանական որոշումների կայացման գործընթացներին։ Այս համակարգում կարևոր է նաև պետական մարմինների պարտականությունը ապահովելու էկոլոգիական անվտանգություն, վերահսկելու բնական ռեսուրսների օգտագործումը և կանխելու շրջակա միջավայրի աղտոտումը, քանի որ մարդու էկոլոգիական իրավունքների արդյունավետ իրականացումը կախված է պետական քաղաքականության հետևողականությունից և իրավական պաշտպանության մեխանիզմների գործունակությունից։ Միաժամանակ այս ոլորտը զարգանում է միջազգային պայմանագրերի և տարածաշրջանային համագործակցության ազդեցության ներքո՝ ընդգծելով կայուն զարգացման, կենսաբազմազանության պահպանության և հանրային մասնակցության սկզբունքների կարևորությունը ժամանակակից իրավական համակարգում։

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է սահմանադրական իրավունքի և միջազգային իրավունքի փոխհարաբերությունների տեսական և գործնական խնդիրներին՝ հատկապես կենտրոնանալով մարդու և քաղաքացու անձնական իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմների վրա։ Նյութում վերլուծվում է, թե ինչպես են միջազգային իրավական նորմերը ներգործում ազգային իրավական համակարգի վրա և ինչպիսի իրավական հիմքերով են դրանք ինտեգրվում պետության սահմանադրական կառուցվածքում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե արդյոք միջազգային պայմանագրերով ամրագրված մարդու իրավունքների ստանդարտները ունեն ուղղակի կիրառելիություն ներպետական իրավունքում, և ինչպես է ապահովվում դրանց համադրելիությունը սահմանադրական նորմերի հետ։ Աշխատությունը նաև քննարկում է իրավական հակասությունների լուծման մեխանիզմները, դատական պրակտիկայի դերը իրավունքների պաշտպանության գործում և պետական մարմինների պարտավորությունները մարդու անձնական ազատությունների երաշխավորման գործընթացում։ Միաժամանակ ընդգծվում է, որ իրավական համակարգերի ներդաշնակեցումը կարևոր նշանակություն ունի ժողովրդավարական պետության կայացման, իրավունքի գերակայության ապահովման և մարդու հիմնարար իրավունքների արդյունավետ պաշտպանության համար։

Աշխատությունը նվիրված է սեփականության անձեռնմխելիության՝ որպես քաղաքացիական իրավունքի հիմնարար սկզբունքներից մեկի իրավական բովանդակության, նշանակության և պաշտպանության մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում սեփականության իրավունքը դիտարկվում է որպես անձի գույքային ինքնուրույնության և քաղաքացիական շրջանառության կայունության կարևոր իրավական հիմք։ Վերլուծվում են սեփականատիրոջ հիմնական իրավազորությունները՝ գույքը տիրապետելու, օգտագործելու և տնօրինելու հնարավորությունները, ինչպես նաև դրանց իրականացման սահմաններն ու իրավական երաշխիքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն սկզբունքին, ըստ որի անձը չի կարող կամայականորեն զրկվել իրեն պատկանող գույքից, իսկ սեփականության իրավունքի սահմանափակումը կամ դադարեցումը կարող է իրականացվել միայն օրենքով նախատեսված հիմքերով և սահմանված ընթացակարգերի պահպանմամբ։ Քննության են առնվում հանրային և մասնավոր շահերի հարաբերակցության խնդիրները, սեփականության իրավունքի թույլատրելի սահմանափակումների իրավաչափության չափանիշները և սեփականատիրոջ շահերի պաշտպանության անհրաժեշտությունը։ Վերլուծվում են սեփականության իրավունքի պաշտպանության քաղաքացիաիրավական միջոցները, այդ թվում՝ սեփականատիրոջ խախտված իրավունքի վերականգնման, գույքի վերադարձի, իրավունքի իրականացմանը խոչընդոտող գործողությունների վերացման և պատճառված վնասի հատուցման հետ կապված իրավական կառուցակարգերը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում բարեխիղճ ձեռքբերման, գույքային շրջանառության կայունության և սեփականատիրոջ շահերի միջև հավասարակշռության ապահովման հարցերին։ Ուսումնասիրվում են նաև պետության կողմից սեփականության իրավունքի սահմանափակման դեպքերը և դրանց համար անհրաժեշտ իրավական երաշխիքները՝ օրինականության, համաչափության և պատշաճ իրավական ընթացակարգի տեսանկյունից։ Անդրադարձ է կատարվում սահմանադրական և քաղաքացիաիրավական կարգավորումների փոխկապակցվածությանը, ինչպես նաև դատական պաշտպանության նշանակությանը սեփականության իրավունքի արդյունավետ ապահովման գործում։ Համեմատական իրավական մոտեցումների կիրառումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել սեփականության պաշտպանության տարբեր մեխանիզմներ և դրանց զարգացման ընդհանուր միտումները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի քաղաքացիական իրավունքի տեսության և իրավակիրառ պրակտիկայի համար՝ նպաստելով սեփականության անձեռնմխելիության բովանդակության, դրա սահմանափակման թույլատրելի պայմանների և սեփականատերերի իրավունքների պաշտպանության իրավական միջոցների առավել ամբողջական ընկալմանը։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների իրավահավասարության սահմանադրաիրավական հիմքերի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում իրավահավասարության՝ որպես ժողովրդավարական և իրավական պետության հիմնարար սկզբունքի, բովանդակության, նշանակության և իրականացման իրավական մեխանիզմների բացահայտումն է։ Աշխատության մեջ իրավահավասարությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես օրենքի առջև բոլորի հավասարության ձևական պահանջ, այլև որպես մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքների ու ազատությունների լիարժեք իրացման, խտրականության բացառման և հասարակական հարաբերություններում արդարացի վերաբերմունքի ապահովման կարևոր նախապայման։ Ուսումնասիրության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության մեջ ամրագրված իրավահավասարության սկզբունքներին և դրանց փոխկապակցվածությանը մարդու արժանապատվության, անձնական ազատության, ժողովրդավարության, իրավական պետության և սոցիալական արդարության գաղափարների հետ։ Քննարկվում է այն հարցը, թե ինչպես է սահմանադրական կարգավորումը ձևավորում քաղաքացիների հավասար իրավական կարգավիճակը և ինչ սահմաններում կարող են իրականացվել իրավունքների ու ազատությունների տարբերակված կարգավորումներ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է խտրականության արգելքի ուսումնասիրությունը։ Վերլուծվում են այնպիսի հանգամանքներ, որոնց հիմքով անձանց նկատմամբ տարբերակված վերաբերմունքը կարող է հանգեցնել իրավահավասարության խախտման, ինչպես նաև այն իրավական չափանիշները, որոնց միջոցով հնարավոր է տարբերակել օրինական և անթույլատրելի տարբերակումը։ Այս համատեքստում իրավահավասարությունը ներկայացվում է որպես պետության կողմից ոչ միայն խտրական գործողություններից զերծ մնալու, այլև անհրաժեշտ իրավական և ինստիտուցիոնալ պայմաններ ստեղծելու պարտականություն։ Հետազոտության շրջանակում անդրադարձ է կատարվում քաղաքացիների քաղաքական, քաղաքացիական, սոցիալական, տնտեսական և մշակութային իրավունքների իրականացման հավասար հնարավորություններին։ Ուսումնասիրվում է ընտրական գործընթացներին մասնակցության, պետական կառավարմանը ներգրավվելու, աշխատանքի, կրթության, սոցիալական պաշտպանության, սեփականության և դատական պաշտպանության ոլորտներում հավասարության ապահովման նշանակությունը։ Այս իրավունքների արդյունավետ պաշտպանությունը դիտարկվում է որպես իրավահավասարության սկզբունքի գործնական դրսևորման կարևոր պայման։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում դատական պաշտպանության խնդիրը։ Քաղաքացիների իրավահավասարությունը չի կարող արդյունավետորեն իրականացվել առանց այնպիսի իրավական համակարգի, որը յուրաքանչյուր անձի հնարավորություն է տալիս պաշտպանելու իր խախտված իրավունքները և վիճարկելու պետական կամ այլ իրավասու մարմինների որոշումները։ Այդ պատճառով ուսումնասիրվում են դատական պաշտպանության մատչելիության, արդար դատաքննության, իրավական պաշտպանության արդյունավետ միջոցների և օրենքի առջև հավասարության փոխկապակցված հարցերը։ Ուշադրություն է դարձվում նաև պետական իշխանության մարմինների գործունեության շրջանակում իրավահավասարության ապահովմանը։ Պետական մարմինների կողմից որոշումների ընդունման և վարչական լիազորությունների իրականացման ընթացքում անհրաժեշտ է պահպանել օրինականության, օբյեկտիվության, համաչափության և խտրականության բացառման սկզբունքները։ Այս տեսանկյունից քաղաքացիների իրավահավասարության երաշխավորումը դիտարկվում է որպես պետական կառավարման արդյունավետության և հանրային իշխանության նկատմամբ վստահության կարևոր բաղադրիչ։ Հետազոտությունը կարող է ներառել նաև իրավահավասարության միջազգային և եվրոպական չափանիշների ուսումնասիրություն։ Մարդու իրավունքների պաշտպանության միջազգային փաստաթղթերով ամրագրված հավասարության և խտրականության արգելքի սկզբունքների համադրումը Հայաստանի ազգային իրավակարգավորման հետ հնարավորություն է տալիս գնահատելու ներպետական իրավական համակարգի համապատասխանությունը մարդու իրավունքների համընդհանուր չափանիշներին և բացահայտելու դրա կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում իրավահավասարության սահմանափակման խնդրին։ Ժամանակակից սահմանադրական իրավունքում բոլոր տարբերակումները ինքնաբերաբար չեն համարվում խտրականություն, քանի որ որոշակի իրավիճակներում տարբեր իրավական կարգավորումը կարող է ունենալ օբյեկտիվ և հիմնավորված նպատակ։ Հետևաբար աշխատանքում կարևոր է համաչափության սկզբունքի կիրառումը, որի միջոցով գնահատվում է տարբերակված մոտեցման իրավաչափությունը, անհրաժեշտությունը և արդարացվածությունը։ Աշխատության մեջ իրավահավասարության երաշխիքները դիտարկվում են նաև ինստիտուցիոնալ տեսանկյունից։ Քննարկվում է պետական և իրավապաշտպան մարմինների, դատարանների, հանրային կառավարման համակարգի և այլ ինստիտուտների դերը քաղաքացիների հավասար իրավունքների պաշտպանության գործում։ Կարևորվում է նաև իրավական իրազեկվածության բարձրացումը, քանի որ անձի կողմից սեփական իրավունքների և դրանց պաշտպանության միջոցների իմացությունը նպաստում է սահմանադրական իրավունքների արդյունավետ իրականացմանը։ Ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս իրավահավասարությունը դիտարկել որպես փոխկապակցված իրավական սկզբունքների և երաշխիքների համակարգ, որի արդյունավետությունը պայմանավորված է ոչ միայն սահմանադրական նորմերի առկայությամբ, այլև դրանց գործնական կիրառմամբ։ Իրավական հավասարության իրական ապահովումը պահանջում է հետևողական օրենսդրական քաղաքականություն, արդյունավետ դատական պաշտպանություն, պետական մարմինների պատասխանատու գործունեություն և խտրականության ցանկացած դրսևորման կանխարգելման գործուն մեխանիզմներ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է քաղաքացիների իրավահավասարության սահմանադրաիրավական հիմքերը՝ համադրելով տեսական դրույթները, իրավական կարգավորումները և դրանց գործնական իրականացման հիմնախնդիրները։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, սահմանադրագետների, մարդու իրավունքների մասնագետների, պետական կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչների, իրավագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և քաղաքացիների իրավունքների պաշտպանության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։