Право

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում մարդու իրավունքների և ազատությունների վարչաիրավական պաշտպանության համակարգի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով որպես անձի իրավունքների պաշտպանության պետական մեխանիզմների կարևոր բաղադրիչ։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են այն իրավական նորմերը, սկզբունքները և պետական մարմինների գործունեության ձևերը, որոնց միջոցով ապահովվում է մարդու իրավունքների պաշտպանությունը հանրային կառավարման ոլորտում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վարչական մարմինների կողմից որոշումների ընդունման, վարչական ակտերի կայացման և պետական իշխանության իրականացման ընթացքում անձանց իրավունքների ու օրինական շահերի պահպանմանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ վարչական մարմինների գործողությունների և որոշումների բողոքարկման հնարավորություններին, վարչական դատավարության դերին, դատական պաշտպանության մեխանիզմներին և մարդու իրավունքների պաշտպանության այլ ինստիտուցիոնալ միջոցներին։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում իրավաչափության, համաչափության, վարչական արդարության, հավասարության և պատշաճ վարչարարության սկզբունքների ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանք սահմանափակում են պետական իշխանության հայեցողական լիազորությունները և ապահովում անհատի ու վարչական մարմնի հարաբերությունների իրավական հավասարակշռությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև Մարդու իրավունքների պաշտպանի ինստիտուտի դերը, վարչական մարմինների նկատմամբ վերահսկողության մեխանիզմները և քաղաքացիների կողմից իրենց իրավունքների պաշտպանության համար կիրառվող արտադատական միջոցները։ Աշխատանքը կարող է վերլուծել վարչաիրավական պաշտպանության համակարգի գործնական արդյունավետությունը՝ բացահայտելով այն խնդիրները, որոնք առաջանում են իրավունքների խախտման դեպքում դրանց արագ, լիարժեք և արդյունավետ վերականգնման գործընթացում։ Կարևոր ուղղություն է նաև Հայաստանի իրավական համակարգում մարդու իրավունքների պաշտպանության ազգային մեխանիզմների և միջազգային իրավական չափանիշների փոխկապակցվածությունը։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել պետական կառավարման ոլորտում մարդու իրավունքների երաշխավորման մեխանիզմների կատարելագործման, վարչական մարմինների գործունեության իրավաչափության ամրապնդման և քաղաքացիների համար արդյունավետ պաշտպանության միջոցների ապահովման վերաբերյալ առաջարկությունների մշակմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, վարչական իրավունքի և վարչական դատավարության մասնագետների, պետական ծառայողների, փաստաբանների, մարդու իրավունքների պաշտպանությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների և իրավաբանական բուհերի ուսանողների համար։

Գիրքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում վարչական արդարադատության ձևավորման, զարգացման և կայացման գործընթացի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով դրա իրավական, ինստիտուցիոնալ և տեսական հիմնախնդիրները։ Այն անդրադառնում է վարչական արդարադատության համակարգի ստեղծման նախադրյալներին, դրա զարգացման հիմնական փուլերին և պետական կառավարման ոլորտում անձի իրավունքների ու օրինական շահերի պաշտպանության մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրվում են վարչական մարմինների և քաղաքացիների ու կազմակերպությունների միջև առաջացող իրավական վեճերի բնույթը, դրանց լուծման դատական ու իրավական գործիքները, ինչպես նաև վարչական դատարանների գործունեության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վարչական իրավունքի և արդարադատության փոխհարաբերությանը, վարչական մարմինների որոշումների ու գործողությունների դատական վերահսկողությանը, դատարանի դերին իրավաչափության ապահովման և մարդու իրավունքների պաշտպանության գործում։ Աշխատության շրջանակում քննարկվում են նաև վարչական արդարադատության արդյունավետության վրա ազդող իրավական և գործնական խնդիրները, օրենսդրական կարգավորումների կատարելագործման անհրաժեշտությունը և դատական պաշտպանության հասանելիության ու արդյունավետության հարցերը։ Ներկայացված ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու Հայաստանի իրավական համակարգում վարչական արդարադատության նշանակության, դրա ձևավորման առանձնահատկությունների և հետագա զարգացման ուղղությունների վերաբերյալ։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, իրավագիտության ուսանողների, հետազոտողների, պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների և վարչական իրավունքի ու դատական համակարգի խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության միջազգային իրավասուբյեկտության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ պետության միջազգային իրավական կարգավիճակի, իրավունքների և պարտականությունների, ինչպես նաև միջազգային հարաբերություններում դրա դրսևորման առանձնահատկությունների համակողմանի վերլուծությամբ։ Գրքում ուսումնասիրվում է պետության՝ որպես միջազգային իրավունքի հիմնական սուբյեկտի, իրավական բնույթը, դրա իրավասուբյեկտության ծագման և իրականացման պայմանները, ինչպես նաև միջազգային իրավական համակարգում պետության ինքնիշխանության և իրավահավասարության նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի Հանրապետության միջազգային իրավական կարգավիճակի ձևավորմանը, միջազգային կազմակերպությունների և այլ պետությունների հետ հարաբերություններում նրա իրավունքների ու պարտականությունների իրականացման առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են միջազգային պայմանագրեր կնքելու, դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու, միջազգային կազմակերպություններին անդամակցելու, միջազգային վեճերին մասնակցելու և միջազգային իրավական պատասխանատվություն կրելու հետ կապված հարցերը։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև պետության տարածքային ամբողջականության, ինքնիշխանության, միջազգային ճանաչման և իրավահավասարության սկզբունքներին ու դրանց նշանակությանը Հայաստանի միջազգային իրավական դիրքի ձևավորման գործում։ Քննության են առնվում միջազգային իրավասուբյեկտության իրականացման ընթացքում առաջացող իրավական և քաղաքական խնդիրները, ինչպես նաև պետության արտաքին հարաբերությունների և միջազգային պարտավորությունների կատարման հետ կապված հարցերը։ Կարևորվում է միջազգային իրավունքի նորմերի ներպետական իրավակարգում իրականացման, միջազգային պայմանագրային պարտավորությունների կատարման և ազգային օրենսդրության ու միջազգային իրավական պահանջների փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել Հայաստանի Հանրապետության միջազգային իրավասուբյեկտության տեսական և գործնական հիմքերի, դրա իրականացման մեխանիզմների և առկա հիմնախնդիրների վերաբերյալ։ Այն կարող է օգտակար լինել միջազգային իրավունքի մասնագետների, դիվանագետների, իրավաբանների, պետական կառավարման ոլորտի աշխատակիցների, իրավագիտության և միջազգային հարաբերությունների ուսանողների, գիտաշխատողների և Հայաստանի միջազգային իրավական կարգավիճակի հիմնահարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու գործընթացում օրինականության և հիմնավորվածության ապահովման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են այն իրավական և փաստական նախադրյալները, որոնց առկայությունը անհրաժեշտ է անձի նկատմամբ մեղադրանք առաջադրելու համար, ինչպես նաև քրեական դատավարության համապատասխան փուլում իրավասու մարմինների գործողությունների իրավաչափության պահանջները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հիմնավոր կասկածի և բավարար փաստական հիմքերի գնահատմանը, ապացույցների ձեռքբերման ու գնահատման նշանակությանը, ինչպես նաև մեղադրանքի ձևակերպման հստակությանն ու հիմնավորվածությանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են այն երաշխիքները, որոնք պետք է պաշտպանեն անձին անհիմն կամ կամայական քրեական հետապնդումից և ապահովեն նրա պաշտպանության իրավունքի լիարժեք իրականացումը։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակի ձեռքբերման իրավական հետևանքներին, նրա իրավունքներին ու պարտականություններին, ինչպես նաև այն հարցին, թե ինչպես պետք է ապահովվի մեղադրանքի և առկա ապացույցների միջև պատշաճ կապը։ Քննության են առնվում նախաքննության ընթացքում հնարավոր դատավարական սխալները, ապացույցների անբավարարության կամ ոչ պատշաճ գնահատման հետևանքով առաջացող խնդիրները և դրանց ազդեցությունը քրեական գործի հետագա ընթացքի վրա։ Կարևորվում է օրինականության, անմեղության կանխավարկածի, պաշտպանության իրավունքի, արդար դատաքննության և անձի նկատմամբ կամայական միջամտություններից պաշտպանության սկզբունքների պահպանումը։ Աշխատությունը նաև անդրադառնում է մեղադրանքի հիմնավորվածության նկատմամբ դատական և դատախազական վերահսկողության նշանակությանը, ինչպես նաև իրավակիրառ պրակտիկայի կատարելագործման հնարավոր ուղղություններին։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել քննիչների, դատախազների, դատավորների, փաստաբանների, քրեական դատավարության ոլորտի մասնագետների, իրավագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և քրեական հետապնդման օրինականության ու մարդու իրավունքների պաշտպանության հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Գիրքը նվիրված է քրեական դատավարության շրջանակներում ձերբակալման ինստիտուտի տեսական և գործնական հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են ձերբակալման իրավական բնույթը, դրա կիրառման հիմքերը, ընթացակարգային առանձնահատկությունները և դատավարական նշանակությունը։ Հեղինակը անդրադառնում է անձի իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանության, իրավապահ մարմինների լիազորությունների սահմանների, ինչպես նաև ձերբակալման ընթացքում իրավական երաշխիքների ապահովման հարցերին։ Ներկայացվում են քրեական դատավարության տեսության մեջ առկա մոտեցումները, օրենսդրական կարգավորումները և իրավակիրառ պրակտիկայում հանդիպող խնդիրները՝ առաջարկելով դրանց լուծման հնարավոր ուղիներ։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի քրեական դատավարության ոլորտի մասնագետների, իրավաբանների, դատավորների, քննիչների, փաստաբանների և իրավաբանական ֆակուլտետների ուսանողների համար՝ որպես տեսական գիտելիքների և գործնական կիրառության ուսումնասիրության աղբյուր։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում երիտասարդների հանցավորության կրիմինոլոգիական բնութագրի, դրա առաջացման պատճառների, զարգացման միտումների և կանխարգելման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը վերլուծում է երիտասարդների շրջանում հանցավոր վարքագծի տարածվածության առանձնահատկությունները, սոցիալական, տնտեսական, հոգեբանական և ընտանեկան գործոնների ազդեցությունը, ինչպես նաև կրթական, մշակութային և իրավական միջավայրի դերը իրավախախտումների ձևավորման գործընթացում։ Քննարկվում են երիտասարդ հանցագործների սոցիալ-ժողովրդագրական բնութագրերը, առավել տարածված հանցատեսակները, կրկնահանցավորության ռիսկերը և դրանց վրա ազդող գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հանցավորության կանխարգելման պետական և հասարակական մեխանիզմներին, իրավական դաստիարակության, սոցիալական ինտեգրման, վերասոցիալականացման և երիտասարդների հետ իրականացվող կանխարգելիչ ծրագրերի արդյունավետությանը։ Հետազոտությունը համադրում է կրիմինոլոգիական տեսությունները, վիճակագրական տվյալների վերլուծությունը և գործնական դիտարկումները՝ ներկայացնելով առաջարկություններ երիտասարդների շրջանում հանցավորության նվազեցման և քրեական քաղաքականության կատարելագործման ուղղությամբ։ Աշխատությունը նախատեսված է իրավաբանների, կրիմինոլոգների, իրավապահ մարմինների աշխատակիցների, սոցիոլոգների, սոցիալական աշխատողների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և երիտասարդական քաղաքականության ու հանցավորության կանխարգելման հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ընտանեկան օրենսդրությամբ կարգավորվող ծնողների և զավակների միջև իրավահարաբերությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են ծնողական իրավունքների և պարտականությունների բովանդակությունը, երեխաների իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանության իրավական մեխանիզմները, ծնողական պատասխանատվության հիմքերը, երեխայի խնամքի, դաստիարակության, բնակության վայրի որոշման և ալիմենտային պարտավորությունների կարգավորման առանձնահատկությունները։ Հեղինակը դիտարկում է նաև ընտանեկան վեճերի լուծման իրավական ընթացակարգերը, դատական պրակտիկայի առանձին հարցերը և օրենսդրության կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները՝ ներկայացնելով տեսական և գործնական նշանակություն ունեցող եզրակացություններ, որոնք օգտակար են իրավաբանների, ուսանողների և ընտանեկան իրավունքի ոլորտով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է քրեական իրավունքում սխալի ինստիտուտի հիմնախնդիրների համեմատական-իրավական ուսումնասիրությանը՝ վերլուծելով դրա տեսական հիմքերը, իրավական նշանակությունը և գործնական կիրառման առանձնահատկությունները։ Ներկայացվում են քրեական պատասխանատվության վրա սխալի ազդեցության հարցերը, սխալի տարբեր տեսակների դասակարգումը, դրանց սահմանազատման չափանիշները և իրավական հետևանքները։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են տարբեր իրավական համակարգերում սխալի վերաբերյալ մոտեցումները, օրենսդրական կարգավորումները և դատական պրակտիկան՝ բացահայտելով ընդհանուր և տարբերակիչ առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում փաստական և իրավական սխալների բնույթին, մեղքի ձևերի գնահատմանը, հանցակազմի տարրերի ընկալման խնդիրներին և քրեական իրավունքի արդարացի կիրառման ապահովման մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրությունը նպաստում է քրեական իրավունքի տեսության զարգացմանը, իրավակիրառ պրակտիկայի կատարելագործմանը և անձի քրեական պատասխանատվության հիմնավորված որոշմանը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, քննիչների, քրեական իրավունքի մասնագետների, գիտաշխատողների, ուսանողների, ինչպես նաև քրեական իրավունքի հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում գործադիր իշխանության սահմանադրաիրավական կարգավիճակի, դրա ձևավորման սկզբունքների, կառուցվածքի և գործունեության իրավական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է գործադիր իշխանության տեղը պետական իշխանության համակարգում՝ դիտարկելով դրա փոխհարաբերությունները օրենսդիր և դատական իշխանությունների հետ՝ իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման սկզբունքի շրջանակներում։ Նյութում վերլուծվում են գործադիր իշխանության իրականացման հիմնական մարմինները, հատկապես Կառավարության սահմանադրական դերը, լիազորությունները, պատասխանատվության սահմանները և պետական քաղաքականության մշակման ու իրականացման գործառույթները։ Աշխատությունը անդրադառնում է նաև Հայաստանի սահմանադրական բարեփոխումների ազդեցությանը գործադիր իշխանության կազմակերպման վրա՝ ուսումնասիրելով կառավարման համակարգի փոփոխությունները և դրանց իրավական հետևանքները։ Քննարկվում են գործադիր մարմինների գործունեության սկզբունքները, դրանց իրավասությունների շրջանակը, հարաբերությունները պետական կառավարման այլ օղակների հետ, ինչպես նաև գործադիր իշխանության արդյունավետության, վերահսկողության և հաշվետվողականության հիմնախնդիրները։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի Հայաստանի պետական կառավարման համակարգի առանձնահատկությունները հասկանալու համար, քանի որ ներկայացնում է այն իրավական մեխանիզմները, որոնց միջոցով իրականացվում է պետական քաղաքականությունը և ապահովվում սահմանադրական կարգի պահպանումը։

Գիրքը նվիրված է Եվրոպական միության դատական համակարգի կառուցվածքի, գործառույթների և իրավազորության սահմանազատման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով ԵՄ ներսում դատական պաշտպանության և իրավական վերահսկողության մեխանիզմների առանձնահատկությունները։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են Եվրոպական միության արդարադատության դատարանի և այլ դատական մարմինների ինստիտուցիոնալ կառուցվածքը, դրանց լիազորությունների շրջանակը, ինչպես նաև անդամ պետությունների ազգային դատարանների հետ փոխհարաբերությունները։ Հեղինակը ուսումնասիրում է իրավազորության բաշխման բարդությունները, իրավական նորմերի մեկնաբանման և կիրառման հարցերում առաջացող հակասությունները, ինչպես նաև նախնական որոշումների (preliminary ruling) մեխանիզմի դերը իրավական միասնականության ապահովման գործում։ Գրքում քննարկվում են նաև ԵՄ իրավունքի գերակայության, իրավական միասնության և բազմաստիճան դատական համակարգի փոխազդեցության հիմնահարցերը՝ համադրելով դրանք Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի իրավասության հետ հարաբերությունների համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում իրավական կոնֆլիկտների լուծման, դատական համագործակցության և իրավական ինտեգրման գործընթացների զարգացման միտումներին։ Աշխատությունը համադրում է տեսական և համեմատական իրավական վերլուծությունը՝ ներկայացնելով խորքային պատկերացում Եվրոպական միության դատական համակարգի իրավազորային խնդիրների վերաբերյալ։ Գիրքը նախատեսված է միջազգային իրավունքի մասնագետների, իրավաբանների, դատավորների, գիտահետազոտողների, ուսանողների և եվրոպական իրավունքի հարցերով հետաքրքրվողների համար։

Այս աշխատանքը ուսումնասիրում է ավտոտրանսպորտային միջոցների սեփականատերերի քաղաքացիական պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրության ինստիտուտի իրավական հիմնախնդիրները Ռուսաստանի Դաշնությունում և Հայաստանի Հանրապետությունում՝ կատարելով համեմատաիրավական վերլուծություն երկու իրավական համակարգերի միջև։ Հետազոտության մեջ դիտարկվում է այս ապահովագրական մեխանիզմի իրավական բնույթը որպես հանրային շահի պաշտպանության միջոց, որի նպատակն է ապահովել ճանապարհատրանսպորտային պատահարներից տուժած անձանց վնասների փոխհատուցման երաշխավորված համակարգ և նվազեցնել քաղաքացիական վեճերի ծանրաբեռնվածությունը դատարանների վրա։ Վերլուծվում են կարգավորման տարբերությունները՝ կապված ապահովագրական պայմանագրի կնքման պարտադիրության, ապահովագրական գումարների սահմանաչափերի, փոխհատուցման կարգի և ապահովագրական ընկերությունների պատասխանատվության շրջանակների հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացող խնդիրներին՝ ներառյալ փոխհատուցման ուշացումները, գնահատման մեթոդաբանության տարբերությունները և վեճերի լուծման արդյունավետությունը։ Համեմատությունը ցույց է տալիս, որ երկու երկրներում էլ համակարգը զարգանում է ապահովագրական շուկայի ազատականացման և պետական վերահսկողության համադրության ուղղությամբ, սակայն առկա են տարբեր մոտեցումներ ռիսկերի բաշխման և շահառուների պաշտպանության մակարդակի հարցերում։ Աշխատությունը ընդգծում է նաև օրենսդրական կատարելագործման անհրաժեշտությունը՝ ապահովագրական համակարգի ավելի կանխատեսելի, թափանցիկ և սոցիալականապես արդար գործարկման համար՝ թե՛ Russian Federation-ում, թե՛ Armenia-ում։

Ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում աշխատող միգրանտների աշխատանքային իրավունքների պաշտպանության իրավական և գործնական հիմնախնդիրներին։ Աշխատության կենտրոնում միգրանտ աշխատողների՝ աշխատանքի ընդունման, աշխատանքի պայմանների, արդար և հավասար վարձատրության, աշխատանքային անվտանգության, սոցիալական պաշտպանության և աշխատանքային հարաբերությունների դադարեցման ոլորտներում իրավունքների ապահովման հարցերն են։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են աշխատող միգրանտների իրավական կարգավիճակը, նրանց և գործատուների միջև աշխատանքային հարաբերությունների առանձնահատկությունները, ինչպես նաև միգրացիոն և աշխատանքային օրենսդրության փոխկապակցվածությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն իրավիճակներին, երբ միգրանտ աշխատողները կարող են առավել խոցելի լինել աշխատանքային շահագործման, խտրականության, չգրանցված աշխատանքի, աշխատավարձի չվճարման կամ ոչ անվտանգ աշխատանքային պայմանների նկատմամբ։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում աշխատանքային իրավունքների պաշտպանության պետական և դատական մեխանիզմներին, վերահսկողության համակարգերին, իրավական պաշտպանության միջոցներին և աշխատողների իրազեկվածության բարձրացման անհրաժեշտությանը։ Քննարկվում են նաև միջազգային իրավական չափանիշների և ազգային օրենսդրության փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև միգրանտ աշխատողների իրավունքների պաշտպանության արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները։ Աշխատության մեջ կարող են դիտարկվել օտարերկրյա քաղաքացիների աշխատանքի թույլտվության, իրավական կարգավիճակի, սոցիալական ապահովության և աշխատանքային վեճերի լուծման հետ կապված առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է հավասար վերաբերմունքի և խտրականության բացառման սկզբունքը, քանի որ աշխատող միգրանտների իրավունքների արդյունավետ պաշտպանությունը կարևոր պայման է արժանապատիվ աշխատանքի և սոցիալական արդարության ապահովման համար։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու գործող իրավակարգավորման և իրավակիրառ պրակտիկայի խնդիրները և առաջարկելու դրանց կատարելագործման հնարավոր ուղղություններ՝ օրենսդրական, վարչական և ինստիտուցիոնալ մակարդակներում։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել աշխատանքային և միգրացիոն իրավունքի մասնագետներին, իրավաբաններին, փաստաբաններին, մարդու իրավունքների պաշտպանությամբ զբաղվող մասնագետներին, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցներին, հետազոտողներին, ինչպես նաև իրավագիտության ուսանողներին և ասպիրանտներին։

Ուսումնասիրությունը նվիրված է հետխորհրդային երկրներում վարչական արդարադատության ձևավորման, կայացման և զարգացման գործընթացներին ու դրանց ընթացքում առաջացած իրավական և ինստիտուցիոնալ հիմնախնդիրներին։ Աշխատության շրջանակում վարչական արդարադատությունը դիտարկվում է որպես պետական կառավարման նկատմամբ իրավական վերահսկողության և անձի իրավունքների ու ազատությունների պաշտպանության կարևորագույն մեխանիզմ։ Քննարկվում են հետխորհրդային իրավական համակարգերի վերափոխման առանձնահատկությունները, վարչական դատարանների և մասնագիտացված դատական կառույցների ձևավորման գործընթացները, ինչպես նաև վարչական մարմինների որոշումների ու գործողությունների դատական վերահսկողության մեխանիզմները։ Համեմատական մոտեցմամբ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարբեր երկրների փորձի ընդհանրություններն ու տարբերությունները, դրանց օրենսդրական և ինստիտուցիոնալ լուծումները, ինչպես նաև վարչական արդարադատության արդյունավետության վրա ազդող գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դատարանների անկախության, դատական պաշտպանության մատչելիության, վարչական մարմինների իրավաչափության վերահսկողության, ապացուցման և դատավարական պաշտպանության միջոցների հարցերին։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև վարչական արդարադատության և մարդու իրավունքների պաշտպանության փոխկապակցվածությունը, քանի որ արդյունավետ դատական վերահսկողությունը սահմանափակում է վարչական իշխանության կամայական դրսևորումները և նպաստում իրավական պետության սկզբունքների ամրապնդմանը։ Հետխորհրդային երկրների փորձի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս գնահատել անցումային հասարակություններում վարչական արդարադատության զարգացման ձեռքբերումները, բացահայտել պահպանվող խնդիրները և ներկայացնել դրա հետագա կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել վարչական և սահմանադրական իրավունքի մասնագետներին, դատավորներին, փաստաբաններին, պետական կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչներին, իրավաբաններին, ինչպես նաև իրավագիտության ուսանողներին և հետազոտողներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես հետխորհրդային իրավական համակարգերի վերափոխման, վարչական իշխանության նկատմամբ դատական վերահսկողության և մարդու իրավունքների արդյունավետ պաշտպանության մեխանիզմների ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Աշխատությունը նվիրված է դատավճռին՝ որպես արդարադատության իրականացման կարևորագույն ակտի, և ՀՀ քրեական դատավարության շրջանակում դրա իրավական ու գործնական հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են դատավճռի հասկացությունը, բնույթը, նշանակությունը, կառուցվածքը և դրա նկատմամբ ներկայացվող իրավական պահանջները՝ հաշվի առնելով քրեական դատավարության հիմնական սկզբունքները և անձի իրավունքների ու ազատությունների պաշտպանության անհրաժեշտությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դատավճռի օրինականության, հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության հարցերին, քանի որ այդ հատկանիշները վճռորոշ նշանակություն ունեն արդար և վստահելի դատական ակտի ձևավորման համար։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են նաև ապացույցների գնահատման, դատական քննության արդյունքների արտացոլման, մեղադրանքի հաստատման կամ հերքման, պատժի նշանակման և դատավճռի իրավական հետևանքների հետ կապված հարցերը։ Աշխատանքը անդրադառնում է դատավճռի կայացման գործընթացում առաջացող տեսական և կիրառական խնդիրներին, դրանց հնարավոր պատճառներին և իրավական կարգավորման կատարելագործման ուղղություններին։ Կարևոր տեղ է հատկացվում դատական ակտերի վերանայման մեխանիզմներին, դատավճռի բողոքարկման հնարավորություններին և վերադաս դատական ատյանների դերին՝ դատական սխալների կանխարգելման ու վերացման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել ՀՀ քրեական դատավարությունում արդարադատության արդյունավետության բարձրացման, դատական ակտերի որակի բարելավման և քրեական վարույթի մասնակիցների իրավունքների առավել արդյունավետ պաշտպանության վերաբերյալ գիտական ու գործնական պատկերացումների խորացմանը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, դատավորների, դատախազների, փաստաբանների, քրեական արդարադատության ոլորտի հետազոտողների, դասախոսների և իրավաբանական բուհերի ուսանողների համար։

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ընտրական գործընթացի շրջանակներում առաջացող վեճերի իրավական կարգավորման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում ընտրական իրավահարաբերություններում ծագող տարաձայնությունների, դրանց առաջացման պատճառների, իրավական բնույթի, լուծման ընթացակարգերի և համապատասխան իրավական պաշտպանության միջոցների վերլուծությունն է։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է ընտրական գործընթացի օրինականության, թափանցիկության և արդարության ապահովումը, քանի որ ընտրական վեճերի արդյունավետ և անաչառ լուծումը անմիջականորեն կապված է քաղաքացիների ընտրական իրավունքների պաշտպանության և ընտրությունների նկատմամբ հանրային վստահության պահպանման հետ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել ընտրական գործընթացի տարբեր փուլերում առաջացող վեճերը՝ սկսած ընտրողների ցուցակների կազմավորումից և թեկնածուների կամ կուսակցությունների գրանցումից մինչև նախընտրական քարոզչության իրականացումը, քվեարկության կազմակերպումը, քվեների հաշվարկը, ընտրությունների արդյունքների ամփոփումն ու դրանց վիճարկումը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ընտրական իրավունքի խախտումների դեպքում կիրառվող իրավական պաշտպանության մեխանիզմներին, բողոքների և դիմումների ներկայացման կարգին, իրավասու մարմինների լիազորություններին և դատական վերահսկողության դերին։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է ընտրական վեճերի լուծման տարբեր ինստիտուտների իրավասությունների սահմանազատումը, մասնավորապես՝ ընտրական հանձնաժողովների, վարչական մարմինների և դատարանների միջև, ինչպես նաև դրանց փոխհարաբերությունների արդյունավետության գնահատումը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև այն հարցին, թե որքանով են գործող իրավական մեխանիզմները հասանելի և արդյունավետ ընտրական գործընթացի մասնակիցների համար, որքանով են ապահովում վեճերի արագ, հիմնավորված և անաչառ լուծում, և արդյոք առկա ընթացակարգերը բավարար երաշխիքներ են ստեղծում խախտված ընտրական իրավունքների վերականգնման համար։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ընտրական վեճերի դատական քննության առանձնահատկություններին, ապացույցների գնահատմանը, իրավական ակտերի վիճարկման հնարավորություններին և դատական պաշտպանության արդյունավետության խնդրին։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը կարող է դիտարկել ընտրական օրենսդրության զարգացման ընթացքում առաջացած խնդիրները և իրավական կարգավորման կատարելագործման անհրաժեշտությունը՝ հաշվի առնելով ինչպես Հայաստանի ազգային իրավական համակարգի առանձնահատկությունները, այնպես էլ ժողովրդավարական ընտրությունների վերաբերյալ միջազգային իրավական չափանիշներն ու համընդհանուր սկզբունքները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ընտրական վեճերի կանխարգելման խնդիրը, քանի որ արդյունավետ իրավական համակարգը պետք է ոչ միայն հնարավորություն տա արդեն իսկ առաջացած վեճերի լուծման, այլև նվազեցնի ընտրական գործընթացում խախտումների առաջացման հավանականությունը։ Այդ նպատակով կարևոր են ընտրական գործընթացի մասնակիցների իրավական իրազեկվածությունը, ընտրական մարմինների մասնագիտական կարողությունները, ընթացակարգերի հստակությունը, վերահսկողության արդյունավետ մեխանիզմները և պատասխանատվության համարժեք միջոցների առկայությունը։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև Հայաստանի Հանրապետության իրավական և դատական պրակտիկայի ուսումնասիրություն՝ բացահայտելու համար այն իրավիճակները, որոնցում գործող նորմերը գործնականում առաջացնում են մեկնաբանության կամ կիրառման խնդիրներ։ Այդպիսի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ոչ միայն օրենսդրական կարգավորումների բովանդակությունը, այլև դրանց իրական կիրառման արդյունավետությունը։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը նպատակ ունի բացահայտելու ՀՀ-ում ընտրական վեճերի իրավական կարգավորման հիմնական խնդիրները, գնահատելու գործող մեխանիզմների արդյունավետությունը և ներկայացնելու դրանց կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Թեման ունի կարևոր նշանակություն սահմանադրական և ընտրական իրավունքի զարգացման համար, քանի որ ընտրական իրավունքների արդյունավետ պաշտպանությունը ժողովրդավարական կառավարման, իրավական պետության և ազատ ու արդար ընտրությունների ապահովման հիմնարար պայմաններից է։

Աշխատանքը նվիրված է իրավունքի գերակայության սկզբունքի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով ժամանակակից իրավական համակարգի հիմնարար սկզբունքներից և իրավական պետության կայացման առանցքային նախապայմաններից մեկը։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ պետական իշխանության իրականացումը, պետական մարմինների գործունեությունը և հասարակական հարաբերությունների կարգավորումը պետք է ենթարկվեն իրավական նորմերին, իսկ օրենքի պահանջները պետք է հավասարապես պարտադիր լինեն ինչպես քաղաքացիների, այնպես էլ իշխանություն իրականացնող սուբյեկտների համար։ Իրավունքի գերակայությունը ենթադրում է ոչ միայն օրենքների առկայություն, այլև դրանց որակական համապատասխանություն իրավականության, արդարության, մարդու իրավունքների պաշտպանության և կանխատեսելիության պահանջներին։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել սկզբունքի տեսական և պատմական ձևավորման հիմնական փուլերը, դրա բովանդակության վերաբերյալ տարբեր իրավագիտական մոտեցումները և ժամանակակից իրավական համակարգերում դրա դրսևորման ձևերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում իրավունքի գերակայության և իրավական պետության փոխկապակցվածությանը։ Իրավական պետության պայմաններում իշխանությունը չի կարող գործել իր հայեցողությամբ․ դրա լիազորությունները պետք է սահմանված և սահմանափակված լինեն իրավական նորմերով, իսկ քաղաքացին պետք է ունենա իր իրավունքների պաշտպանության արդյունավետ մեխանիզմներ։ Սկզբունքի կարևոր բաղադրիչներից է օրենքի առջև բոլորի հավասարությունը։ Սա նշանակում է, որ իրավական կարգավորումները պետք է կիրառվեն առանց կամայական խտրականության, իսկ պետական մարմինները պետք է իրենց որոշումները հիմնավորեն իրավական չափանիշներով։ Միաժամանակ իրավունքի գերակայությունը կապված է մարդու հիմնարար իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության հետ, քանի որ միայն օրենքի ձևական պահպանումը բավարար չէ, եթե իրավական համակարգը չի ապահովում անձի արժանապատվության, ազատության, սեփականության և այլ իրավունքների արդյունավետ պաշտպանություն։ Հետազոտության առանձին ուղղություն կարող է լինել դատական իշխանության անկախության և իրավունքի գերակայության հարաբերակցությունը։ Անկախ և անաչառ դատարանը կարևոր երաշխիք է պետական իշխանության հնարավոր չարաշահումների կանխարգելման և անձի խախտված իրավունքների վերականգնման համար։ Դատական պաշտպանության արդյունավետությունը, դատարան դիմելու հասանելիությունը, դատական ակտերի հիմնավորվածությունը և դրանց կատարման ապահովումը իրավունքի գերակայության գործնական դրսևորումների կարևոր չափանիշներ են։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև իշխանությունների տարանջատման սկզբունքին։ Օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունների միջև իրավասությունների հստակ բաշխումը և փոխադարձ զսպումների ու հակակշիռների մեխանիզմները նախատեսված են իշխանության կենտրոնացման և կամայական օգտագործման ռիսկերը նվազեցնելու համար։ Այս համակարգում սահմանադրությունը հանդես է գալիս որպես պետական իշխանության կազմակերպման և դրա սահմանափակման հիմնական իրավական հիմք։ Կարևոր խնդիր է նաև իրավական որոշակիության և կանխատեսելիության ապահովումը։ Քաղաքացին պետք է կարողանա ողջամտորեն հասկանալ իր իրավունքներն ու պարտականությունները, կանխատեսել իրավական կարգավորման հետևանքները և վստահ լինել, որ պետական մարմինների որոշումները չեն հիմնվի կամայական կամ անկանխատեսելի չափանիշների վրա։ Այս համատեքստում էական նշանակություն ունեն օրենքների հստակությունը, հրապարակայնությունը, կայունությունը և իրավական նորմերի հետևողական կիրառումը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել նաև իրավունքի գերակայության և պետական իշխանության արդյունավետության հարաբերությունները։ Իրավական սահմանափակումները չպետք է ընկալվեն միայն որպես պետական կառավարման խոչընդոտ․ դրանք նաև ստեղծում են իշխանության գործունեության լեգիտիմության, հանրային վստահության և կայունության հիմքեր։ Միաժամանակ արտակարգ իրավիճակներում կամ հանրային անվտանգության ապահովման անհրաժեշտության պայմաններում պետական իշխանության կողմից իրավունքների սահմանափակումը պետք է իրականացվի օրենքով նախատեսված կարգով, համաչափության և անհրաժեշտության պահանջների պահպանմամբ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել իրավունքի գերակայության սկզբունքի գործնական իրացման խնդիրների բացահայտումը։ Նույնիսկ զարգացած իրավական համակարգերում կարող են առաջանալ այնպիսի խնդիրներ, ինչպիսիք են օրենքների ընտրովի կիրառումը, կոռուպցիան, պետական մարմինների նկատմամբ արդյունավետ վերահսկողության պակասը, դատական համակարգի նկատմամբ անվստահությունը, իրավական անհավասարությունը կամ քաղաքացիների իրավական իրազեկվածության ցածր մակարդակը։ Այդ խնդիրների հաղթահարման համար անհրաժեշտ են ոչ միայն օրենսդրական բարեփոխումներ, այլև անկախ ինստիտուտների ամրապնդում, իրավական մշակույթի զարգացում և իրավակիրառ պրակտիկայի կատարելագործում։ Աշխատանքի տեսական նշանակությունը պայմանավորված է իրավունքի գերակայության՝ որպես բազմաշերտ իրավական և քաղաքական սկզբունքի բովանդակության համակարգված ուսումնասիրությամբ։ Գործնական նշանակությունն արտահայտվում է այն մեխանիզմների բացահայտմամբ, որոնք կարող են նպաստել իրավական պետության ամրապնդմանը, մարդու իրավունքների առավել արդյունավետ պաշտպանությանը և պետական իշխանության նկատմամբ իրավական վերահսկողության կատարելագործմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը իրավունքի գերակայությունը դիտարկում է որպես ժամանակակից իրավական համակարգի հիմնարար հենասյուն, որի արդյունավետ իրացումը պահանջում է օրենքի գերակայության, մարդու իրավունքների պաշտպանության, իշխանությունների տարանջատման, դատական անկախության, իրավական որոշակիության և պետական իշխանության հաշվետվողականության փոխկապակցված ապահովում։

Աշխատանքը նվիրված է տեսաձայնագրառման և ձայնագրառման կիրառմանն ու իրավական նշանակությանը քրեական դատավարությունում՝ դրանք դիտարկելով որպես դատավարական գործողությունների արձանագրման, ապացույցների ամրագրման և քրեական գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման կարևոր միջոցներ։ Հետազոտության կենտրոնում տեխնիկական միջոցներով ստացված տեղեկությունների իրավական կարգավիճակի, դրանց ձեռքբերման օրինականության, հավաստիության, պահպանման և դատարանում օգտագործման հիմնախնդիրներն են։ Տեսաձայնագրառումը և ձայնագրառումը հնարավորություն են տալիս ավելի ամբողջական ձևով ամրագրելու դատավարական գործողությունների ընթացքը՝ լրացնելով կամ որոշ դեպքերում առավել մանրամասն ներկայացնելով գրավոր արձանագրության մեջ ամրագրված տեղեկությունները։ Այդպիսի միջոցների կիրառումը հատկապես կարևոր է այն իրավիճակներում, երբ անհրաժեշտ է հետագայում ստուգել գործողության իրական ընթացքը, մասնակիցների վարքագիծը, արտահայտված խոսքը կամ այլ էական հանգամանքներ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել տեսաձայնագրառման և ձայնագրառման կիրառման իրավական հիմքերը, դրանց կատարման պայմանները, տեխնիկական պահանջները և դատավարական ընթացակարգը։ Կարևոր խնդիր է նաև որոշել, թե որ մարմիններն ու պաշտոնատար անձինք, ինչպիսի գործողությունների ընթացքում և ինչ սահմաններում կարող են կիրառել համապատասխան տեխնիկական միջոցներ։ Հետազոտության առանձին ուղղություն է մասնակիցների իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանության հարցը, քանի որ ձայնի կամ պատկերի գրանցումը կարող է առնչվել անձնական կյանքի, հաղորդակցության գաղտնիության և անձնական տվյալների պաշտպանության հետ։ Այդ պատճառով տեխնիկական միջոցների օգտագործումը պետք է իրականացվի օրենքով սահմանված ընթացակարգերի պահպանմամբ և չվերածվի դատավարական իրավունքների անհիմն սահմանափակման։ Տեսաձայնագրառման և ձայնագրառման ապացուցողական նշանակությունը կախված է նաև դրանց իսկության և ամբողջականության ապահովումից։ Անհրաժեշտ է հնարավորություն ունենալ պարզելու, թե երբ, որտեղ, ինչ պայմաններում և ինչ սարքավորմամբ է կատարվել համապատասխան գրառումը, արդյոք այն պահպանվել է անփոփոխ վիճակում և հնարավոր է արդյոք բացառել դրա կեղծման, փոփոխման կամ տեխնիկական խեղաթյուրման հավանականությունը։ Այս տեսանկյունից կարևոր են կրիչների պահպանման, պատճենահանման, փաթեթավորման, նույնականացման և դատավարական փաստաթղթերում դրանց վերաբերյալ անհրաժեշտ տեղեկությունների ամրագրման հարցերը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև ձայնագրությունների և տեսագրությունների հետազոտման ու գնահատման առանձնահատկություններին։ Դատարանը կամ վարույթն իրականացնող մարմինը պետք է գնահատի ոչ միայն գրանցված տեղեկության բովանդակությունը, այլև դրա ստացման եղանակը, աղբյուրի վստահելիությունը, տեխնիկական ամբողջականությունը և գործի մյուս ապացույցների հետ փոխկապակցվածությունը։ Տեխնիկական գրառումը ինքնին չի կարող դիտարկվել փաստական հանգամանքի անվիճելի հաստատում, եթե դրա ձեռքբերման կամ պահպանման պայմանները կասկածի տակ են դրվում։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև գրավոր արձանագրության և տեխնիկական գրանցման հարաբերակցության ուսումնասիրությունը։ Գրավոր արձանագրությունը շարունակում է կարևոր դեր ունենալ դատավարական գործողությունների իրավական ձևակերպման և ընթացակարգային փաստերի հաստատման գործում, մինչդեռ տեսաձայնագրառումը կամ ձայնագրառումը կարող են ապահովել կատարված գործողության առավել անմիջական և ամբողջական ֆիքսում։ Այդ միջոցների համակցված կիրառումը կարող է բարձրացնել դատավարական գործողությունների թափանցիկությունը, նվազեցնել արձանագրված տեղեկությունների աղավաղման հավանականությունը և հեշտացնել հետագա ստուգումն ու վերահսկողությունը։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև քրեական դատավարության տարբեր փուլերում տեխնիկական գրանցումների կիրառման հնարավորությունները՝ նախաքննության ընթացքում կատարվող գործողություններից մինչև դատական քննություն։ Դատարանում տեսաձայնագրառումը կարող է ունենալ նաև նիստի ընթացքի ճշգրիտ պահպանման և դատավարական գործողությունների հետագա վերահսկելիության ապահովման նշանակություն։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել տեխնիկական միջոցների կիրառման կազմակերպչական և ֆինանսական պահանջները, սարքավորումների հուսալիությունը, թվային կրիչների անվտանգ պահպանումը և համապատասխան մասնագետների պատրաստվածությունը։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կայանում է քրեական դատավարությունում տեսաձայնագրառման և ձայնագրառման կիրառման կատարելագործման, դրանց ապացուցողական արժեքի հստակեցման և տեխնիկական միջոցների օգտագործման ընթացքում դատավարական երաշխիքների ամրապնդման հնարավորությունների բացահայտման մեջ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ տեսաձայնագրառումն ու ձայնագրառումը ժամանակակից քրեական դատավարությունում կարող են կարևոր դեր ունենալ ապացուցման գործընթացի օբյեկտիվության, դատավարական գործողությունների վերահսկելիության և դրանց արդյունքների առավել ամբողջական ամրագրման գործում՝ պայմանով, որ դրանց կիրառումը, պահպանումը և գնահատումը իրականացվեն օրինականության, հավաստիության և անձի իրավունքների պաշտպանության սկզբունքների պահպանմամբ։

Աշխատությունը նվիրված է հանցանք կատարած անձանց հանձնելու՝ էքստրադիցիայի, քրեաիրավական կարգավորման տեսական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն իրավական հարաբերություններն են, որոնք առաջանում են, երբ մեկ պետության տարածքում գտնվող անձը ենթադրվում է, որ հանցագործություն է կատարել մեկ այլ պետության տարածքում, և այդ պետությունը պահանջում է նրա հանձնումը քրեական հետապնդում իրականացնելու կամ արդեն նշանակված պատիժը կատարելու նպատակով։ Աշխատանքում վերլուծվում են հանձնումը որպես միջազգային քրեական համագործակցության կարևորագույն ձևերից մեկը կարգավորող իրավական սկզբունքները, դրա կիրառման պայմանները և պետությունների միջև համապատասխան իրավական փոխգործակցության մեխանիզմները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հանձնելու իրավական հիմքերին՝ միջազգային պայմանագրերին, ազգային օրենսդրությանը և փոխադարձության սկզբունքին, ինչպես նաև այն չափանիշներին, որոնց առկայության դեպքում հնարավոր է բավարարել օտարերկրյա պետության կողմից ներկայացված պահանջը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է հանցակազմերի երկակի քրեականության սկզբունքը, ըստ որի՝ հանձնումը, որպես կանոն, կապվում է այն պահանջի հետ, որ համապատասխան արարքը քրեորեն պատժելի լինի երկու պետությունների իրավական համակարգերում։ Քննության են առնվում նաև այն հիմքերը, որոնց դեպքում անձի հանձնումը կարող է մերժվել՝ հաշվի առնելով հանցանքի քաղաքական բնույթը, անձի նկատմամբ հետապնդման հնարավոր խտրական կամ անարդար նպատակները, վաղեմության ժամկետները, նույն արարքի վերաբերյալ արդեն կայացված դատական որոշումները և մարդու հիմնարար իրավունքների պաշտպանության անհրաժեշտությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի անձի կյանքի, ազատության, արժանապատվության և արդար դատաքննության իրավունքի ապահովման խնդիրը, քանի որ միջազգային քրեական համագործակցության արդյունավետությունը պետք է համատեղվի մարդու իրավունքների միջազգային չափանիշների պահպանման հետ։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև հանձնելու ընթացակարգին, իրավասու պետական մարմինների լիազորություններին, ձերբակալման և ժամանակավոր կալանքի հարցերին, պահանջվող փաստաթղթերին և հանձնելու մասին վերջնական որոշման իրավական հետևանքներին։ Կարևորվում է նաև հանձնումը քրեական իրավական այլ մեխանիզմներից տարբերակելու խնդիրը, մասնավորապես՝ դատապարտված անձանց փոխանցումից, քրեական վարույթի փոխանցումից և իրավական փոխօգնության այլ ձևերից։ Ուսումնասիրության գործնական նշանակությունն այն է, որ հանցանք կատարած անձանց հանձնելու արդյունավետ և օրինական համակարգը նպաստում է հանցագործության դեմ պետությունների համատեղ պայքարին, թույլ չի տալիս, որ անձը միայն այլ պետության տարածքում գտնվելու հանգամանքով խուսափի քրեական պատասխանատվությունից, և միաժամանակ ստեղծում է անհրաժեշտ իրավական երաշխիքներ անհիմն հետապնդումներից պաշտպանվելու համար։ Թեման կարող է հետաքրքրել քրեական իրավունքի և միջազգային իրավունքի մասնագետներին, դատավորներին, դատախազներին, քննիչներին, փաստաբաններին, իրավապահ մարմինների աշխատակիցներին, իրավագիտության ուսանողներին և միջազգային քրեական համագործակցության հարցերով զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը հնարավորություն է տալիս համակողմանիորեն գնահատելու հանցանք կատարած անձանց հանձնելու քրեաիրավական հիմքերը, կիրառման սահմանները և ընթացակարգային առանձնահատկությունները՝ միաժամանակ դիտարկելով հանցավորության դեմ միջազգային պայքարի արդյունավետության և մարդու իրավունքների պաշտպանության միջև անհրաժեշտ հավասարակշռությունը։

Այս աշխատությունը նվիրված է հանցագործությունների համակցության քրեաիրավական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ դրա իրավական բնույթի, տեսակների, տարբերակման չափանիշների և իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացող խնդիրների համակողմանի վերլուծությամբ։ Գրքում ուսումնասիրվում է հանցագործությունների բազմակիության ինստիտուտը, դրա նշանակությունը քրեական պատասխանատվության անհատականացման և կատարված արարքների ճիշտ իրավական գնահատման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հանցագործությունների համակցության հասկացությանը, դրա հիմնական հատկանիշներին և այն հանգամանքներին, որոնց առկայության դեպքում մեկ անձի կողմից կատարված մի քանի արարքներ կարող են առաջացնել առանձին քրեաիրավական գնահատման անհրաժեշտություն։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են համակցության տարբեր դրսևորումները, հանցագործությունների առանձին կազմերի միմյանցից սահմանազատման չափանիշները և մեկ հանցագործության ու մի քանի հանցագործությունների միջև տարբերակման խնդիրները։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև հանցագործությունների համակցության, կրկնակիության, ռեցիդիվի և այլ հարակից քրեաիրավական ինստիտուտների փոխհարաբերությանը, քանի որ դրանց ճիշտ սահմանազատումը կարևոր նշանակություն ունի արարքի որակավորման և պատժի նշանակման համար։ Քննության են առնվում քրեական օրենսդրության նորմերի մրցակցության, մեկ արարքի շրջանակում մի քանի հանցակազմերի հատկանիշների առկայության և արարքների իրավական գնահատման ընթացքում հնարավոր սխալների հետ կապված հարցերը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում հանցագործությունների համակցության դեպքում պատժի նշանակման առանձնահատկություններին, պատժատեսակների և պատժաչափերի որոշմանը, ինչպես նաև կատարված արարքների հանրային վտանգավորության աստիճանի համարժեք գնահատմանը։ Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ հանցագործությունների բազմակիության վերաբերյալ նորմերի ճիշտ կիրառումը պետք է ապահովի ինչպես կատարված արարքների ամբողջական քրեաիրավական գնահատումը, այնպես էլ անձի նկատմամբ արդար և համաչափ պատասխանատվության կիրառումը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել հանցագործությունների համակցության տեսական և գործնական հիմնական խնդիրները, ուսումնասիրել դրանց լուծման իրավական մոտեցումները և դիտարկել օրենսդրության ու իրավակիրառ պրակտիկայի կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Այն կարող է օգտակար լինել քրեական իրավունքի մասնագետների, դատավորների, դատախազների, քննիչների, փաստաբանների, իրավագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և հանցագործությունների բազմակիության ու քրեական պատասխանատվության հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի սահմանադրաիրավական կարգավիճակի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ դրա իրավական բնույթի, լիազորությունների, գործառույթների և պետական իշխանության համակարգում ունեցած դերի վերլուծությամբ։ Գրքում ուսումնասիրվում է Ազգային ժողովի՝ որպես ժողովրդի ներկայացուցչական և օրենսդիր մարմնի, տեղը սահմանադրական համակարգում, դրա ձևավորման և գործունեության իրավական հիմքերը, ինչպես նաև խորհրդարանի փոխհարաբերությունները պետական իշխանության մյուս մարմինների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Ազգային ժողովի հիմնական գործառույթներին՝ օրենսդրական գործունեությանը, պետական քաղաքականության նկատմամբ խորհրդարանական վերահսկողությանը, պետական բյուջեի քննարկմանն ու հաստատմանը և սահմանադրությամբ նախատեսված այլ լիազորությունների իրականացմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են պատգամավորների սահմանադրաիրավական կարգավիճակը, նրանց իրավունքներն ու պարտականությունները, պատգամավորական գործունեության երաշխիքները, խմբակցությունների դերը և խորհրդարանական աշխատանքի կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև Ազգային ժողովի և կառավարության, Հանրապետության նախագահի, դատական իշխանության ու այլ պետական մարմինների փոխհարաբերություններին՝ իշխանությունների տարանջատման, փոխզսպումների և հակակշիռների սկզբունքների համատեքստում։ Քննության են առնվում խորհրդարանական վերահսկողության ձևերը, հանձնաժողովների և այլ կառուցվածքային մարմինների գործունեությունը, ինչպես նաև օրենսդրական գործընթացի կազմակերպման և արդյունավետության հետ կապված խնդիրները։ Կարևորվում է Ազգային ժողովի գործունեության թափանցիկության, հաշվետվողականության, քաղաքական բազմակարծության և հանրային ներկայացուցչականության ապահովումը՝ որպես ժողովրդավարական կառավարման կարևոր նախապայմաններ։ Աշխատությունը նաև անդրադառնում է խորհրդարանի սահմանադրաիրավական կարգավիճակի զարգացմանը, սահմանադրական փոփոխությունների ազդեցությանը և իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացող խնդիրներին։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել Հայաստանի խորհրդարանի իրավական դիրքի, լիազորությունների և պետական իշխանության համակարգում նրա դերի վերաբերյալ։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել սահմանադրական և խորհրդարանական իրավունքի մասնագետների, իրավաբանների, պատգամավորների և պետական ծառայողների, իրավագիտության ու քաղաքագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և խորհրդարանական կառավարման հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է քաղաքացիական իրավահարաբերություններում իրավունքի չարաշահման անթույլատրելիության սկզբունքի իրացման իրավական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում է իրավունքի չարաշահման հասկացությունը, դրա իրավական բնույթը, հիմնական հատկանիշները և տեղը քաղաքացիական իրավունքի սկզբունքների համակարգում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն խնդրին, թե ինչպես պետք է տարբերակել իրավունքի օրինական իրականացումը դրա չարաշահումից, երբ անձը ձևականորեն գործում է իրեն վերապահված իրավասության շրջանակում, սակայն իր գործողությունների միջոցով վնաս է պատճառում այլ անձանց կամ հակասում է իրավունքի իրական նպատակին և սկզբունքներին։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են բարեխղճության, ողջամտության, արդարության և իրավունքի իրացման սահմանների հետ կապված հարցերը, ինչպես նաև իրավունքի չարաշահման դրսևորումները տարբեր քաղաքացիաիրավական հարաբերություններում։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում պայմանագրային հարաբերություններում, սեփականության իրավունքի իրականացման, պարտավորությունների կատարման և դատական պաշտպանության ընթացքում իրավունքի հնարավոր չարաշահման առանձնահատկություններին։ Քննության են առնվում իրավունքի չարաշահման փաստի բացահայտման չափանիշները, ապացուցման խնդիրները և այն իրավական հետևանքները, որոնք կարող են առաջանալ նման վարքագիծը հաստատելու դեպքում։ Կարևորվում է դատարանի դերը՝ իրավունքի չարաշահման և իրավունքի բարեխիղճ իրականացման սահմանազատման, կողմերի օրինական շահերի հավասարակշռման և քաղաքացիական շրջանառության կայունության ապահովման գործում։ Ուսումնասիրությունը նաև անդրադառնում է իրավունքի չարաշահման կանխարգելման և դրա դեմ իրավական պայքարի միջոցներին, ինչպես նաև օրենսդրական և իրավակիրառ պրակտիկայի կատարելագործման հնարավոր ուղղություններին։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել քաղաքացիական իրավունքում իրավունքի չարաշահման անթույլատրելիության սկզբունքի նշանակության, դրա կիրառման դժվարությունների և արդյունավետ պաշտպանության մեխանիզմների վերաբերյալ։ Այն կարող է օգտակար լինել քաղաքացիական իրավունքի մասնագետների, դատավորների, փաստաբանների, իրավաբանների, իրավագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և քաղաքացիաիրավական հարաբերությունների մասնակիցների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում համալիր ձեռնարկատիրական գործունեության թույլտվության՝ ֆրանչայզինգի պայմանագրի իրավական կարգավորման ուսումնասիրությանը՝ դրա քաղաքացիաիրավական բնույթի, կառուցվածքի և գործնական կիրառության համակողմանի վերլուծությամբ։ Գրքում ուսումնասիրվում է ֆրանչայզինգային հարաբերությունների իրավական էությունը, դրանց մասնակիցների կարգավիճակը, իրավունքներն ու պարտականությունները, ինչպես նաև այդ պայմանագրի առանձնահատկությունները ձեռնարկատիրական գործունեության կազմակերպման և իրականացման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պայմանագրի առարկային, էական պայմաններին, դրա կնքման, փոփոխման և դադարեցման կարգին, ինչպես նաև ապրանքային նշանների, առևտրային անվանումների, գործարար համբավի, տեխնոլոգիաների, know-how-ի և այլ մտավոր կամ գործարար արժեքների օգտագործման իրավական հարցերին։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են ֆրանչայզերի և ֆրանչայզիի միջև ձևավորվող հարաբերությունների առանձնահատկությունները, կողմերի համագործակցության, վերահսկողության և տեղեկատվության փոխանակման մեխանիզմները, ինչպես նաև պայմանագրային պարտավորությունների պատշաճ կատարման ապահովման միջոցները։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև ֆրանչայզինգի և հարակից պայմանագրային կառուցակարգերի տարբերակմանը, մրցակցային հարաբերությունների վրա դրա հնարավոր ազդեցությանը, առևտրային գաղտնիքի պահպանությանը և պայմանագրային պատասխանատվության հարցերին։ Կարևորվում է Հայաստանի իրավական համակարգում ֆրանչայզինգային հարաբերությունների կարգավորման առանձնահատկությունը, գործող իրավական նորմերի կիրառման խնդիրները և իրավակիրառ պրակտիկայում հնարավոր վեճերի լուծման մեխանիզմները։ Քննության են առնվում նաև ֆրանչայզինգի զարգացման համար անհրաժեշտ իրավական երաշխիքները, պայմանագրային ազատության և կողմերի շահերի պաշտպանության հավասարակշռությունը, ինչպես նաև օրենսդրական կարգավորման կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել ֆրանչայզինգային պայմանագրի իրավական կառուցվածքի, դրա մասնակիցների փոխհարաբերությունների և Հայաստանի ձեռնարկատիրական միջավայրում դրա կիրառման առանձնահատկությունների վերաբերյալ։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել քաղաքացիական և ձեռնարկատիրական իրավունքի մասնագետների, իրավաբանների, ձեռնարկատերերի, բիզնեսի սեփականատերերի, իրավագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և պայմանագրային հարաբերությունների իրավական կարգավորմամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է ծանրացնող հանգամանքներում կատարված սպանությունների քրեաիրավական բնութագրին, դրանց տեսակների և որակման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ տեսական ու կիրառական հիմնախնդիրների համադրմամբ։ Գրքում վերլուծվում է սպանության՝ որպես մարդու կյանքի դեմ ուղղված առանձնապես ծանր հանցագործության, իրավական բնույթը, դրա հանցակազմի տարրերը և ծանրացնող հանգամանքների առկայության դեպքում քրեական պատասխանատվության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սպանությունների առանձին տեսակների տարբերակմանը, դրանց օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ հատկանիշներին, հանցագործության շարժառիթի ու նպատակի նշանակությանը և այն հանգամանքներին, որոնք ազդում են արարքի քրեաիրավական որակավորման վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են սպանության որակման ընթացքում առաջացող բարդությունները, մասնավորապես՝ ծանրացնող հանգամանքի փաստական առկայության հաստատումը, մեղավորի դիտավորության բովանդակության բացահայտումը և տարբեր հանցակազմերի միմյանցից սահմանազատումը։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև սպանության փորձի, հանցագործության համակցության, համակատարության և այլ քրեաիրավական ինստիտուտների հետ կապված որակավորման հարցերին։ Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ արարքի ճիշտ իրավական գնահատումը պահանջում է ինչպես քրեական օրենսդրության համապատասխան նորմերի ճշգրիտ մեկնաբանություն, այնպես էլ գործի փաստական հանգամանքների ամբողջական և օբյեկտիվ գնահատում։ Քննության են առնվում իրավակիրառ պրակտիկայում հանդիպող խնդիրները, ապացույցների գնահատման նշանակությունը, սպանության եղանակի, գործիքի, տուժողի կարգավիճակի, շարժառիթների և այլ հանգամանքների ազդեցությունը արարքի որակավորման վրա։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ծանրացնող հանգամանքներում կատարված սպանությունների քրեաիրավական կարգավորման տեսական խնդիրները և դրանց գործնական կիրառման ընթացքում առաջացող դժվարությունները, ինչպես նաև դիտարկել օրենսդրության և իրավակիրառ պրակտիկայի կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել քրեական իրավունքի մասնագետների, դատավորների, դատախազների, քննիչների, փաստաբանների, իրավագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և սպանությունների քրեաիրավական որակավորման հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է էկոլոգիական իրավունքների պաշտպանության դատական և ոչ դատական մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ դրանց իրավական հիմքերի, կիրառման առանձնահատկությունների և արդյունավետության համակողմանի վերլուծությամբ։ Գրքում քննարկվում է մարդու՝ առողջ և բարենպաստ շրջակա միջավայրում ապրելու իրավունքի նշանակությունը, դրա կապը կյանքի, առողջության, սեփականության, տեղեկատվության և այլ հիմնարար իրավունքների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն իրավական միջոցներին, որոնց օգնությամբ քաղաքացիները, հասարակական կազմակերպությունները և այլ շահագրգիռ անձինք կարող են արձագանքել շրջակա միջավայրին վնաս պատճառող կամ էկոլոգիական իրավունքները խախտող գործողություններին և որոշումներին։ Դատական պաշտպանության շրջանակում ուսումնասիրվում են դատարան դիմելու հնարավորությունները, վարչական և քաղաքացիական վեճերի քննության առանձնահատկությունները, վնասի հատուցման, իրավական ակտերի կամ վարչական որոշումների վիճարկման և խախտված իրավունքի վերականգնման միջոցները։ Ոչ դատական պաշտպանության ոլորտում անդրադարձ է կատարվում պետական կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մարմիններին դիմելու, վարչական բողոքարկման, հանրային մասնակցության, շրջակա միջավայրի վերաբերյալ տեղեկատվություն ստանալու և հասարակական վերահսկողության այլ ձևերի նշանակությանը։ Աշխատության մեջ կարևորվում է նաև բնապահպանական տեղեկատվության մատչելիության, որոշումների կայացման գործընթացում հանրության մասնակցության և արդարադատության մատչելիության դերը էկոլոգիական իրավունքների արդյունավետ պաշտպանության գործում։ Քննության են առնվում պաշտպանության մեխանիզմների կիրառման ընթացքում առաջացող իրավական և գործնական խոչընդոտները, ինչպես նաև դրանց կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել դատական և ոչ դատական պաշտպանության միջոցների փոխլրացնող նշանակությունը և բացահայտել այն պայմանները, որոնք անհրաժեշտ են բնապահպանական իրավունքների արդյունավետ և իրական պաշտպանության համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել էկոլոգիական և վարչական իրավունքի մասնագետների, փաստաբանների, իրավապաշտպանների, պետական մարմինների աշխատակիցների, բնապահպանական կազմակերպությունների ներկայացուցիչների, իրավագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և շրջակա միջավայրի պաշտպանության հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ազատազրկման հետ չկապված այլընտրանքային պատիժների կիրառման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ դրանց իրավական բնույթի, նպատակների, կիրառման պայմանների և գործնական արդյունավետության համակողմանի վերլուծությամբ։ Գրքում քննարկվում է քրեական պատժի համակարգում ազատությունից զրկելու հետ չկապված միջոցների նշանակությունը, դրանց դերը հանցագործությունների նկատմամբ համաչափ արձագանքի, հանցավոր վարքագծի կանխարգելման և դատապարտված անձանց վերասոցիալականացման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այլընտրանքային պատիժների տեսակներին, դրանց նշանակման իրավական հիմքերին, կիրառման պայմաններին և դատական հայեցողության սահմաններին։ Ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են նաև այն հանգամանքները, որոնք կարող են ազդել ոչ ազատազրկման պատժատեսակի ընտրության վրա՝ հաշվի առնելով կատարված արարքի բնույթը, վտանգավորության աստիճանը, մեղավորի անձը, նրա սոցիալական պայմանները և այլ էական հանգամանքներ։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում պատիժների կատարման ընթացքում առաջացող խնդիրներին, վերահսկողության և վերահսկվող անձանց վարքագծի նկատմամբ համապատասխան մեխանիզմների կիրառմանը, ինչպես նաև պատժի արդյունավետության գնահատման հարցերին։ Կարևորվում է ազատազրկման չափազանց լայն կիրառման նվազեցման, պատժի անհատականացման և հասարակության անվտանգության ու դատապարտված անձի վերականգնման շահերի հավասարակշռման անհրաժեշտությունը։ Քննության են առնվում նաև այլընտրանքային պատիժների կիրառման հնարավոր խոչընդոտները՝ կապված օրենսդրական կարգավորման, իրավակիրառ պրակտիկայի, վերահսկողության մեխանիզմների և համապատասխան ինստիտուցիոնալ ռեսուրսների հետ։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել այլընտրանքային պատիժների տեղն ու նշանակությունը Հայաստանի քրեական արդարադատության համակարգում և բացահայտել դրանց արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղությունները։ Այն կարող է օգտակար լինել քրեական իրավունքի մասնագետների, դատավորների, դատախազների, փաստաբանների, քրեակատարողական համակարգի և պրոբացիայի ոլորտի աշխատակիցների, իրավագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և քրեական քաղաքականության հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է դատախազական գործունեության և խուլիգանության դեմ պայքարի հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ պատմատեսական և քրեաիրավական վերլուծության համադրությամբ։ Գրքում ուսումնասիրվում է խուլիգանության՝ որպես հասարակական կարգի և հասարակական համակեցության դեմ ուղղված իրավախախտման, ձևավորման և զարգացման պատմական ընթացքը, դրա իրավական ընկալման փոփոխությունները և տարբեր ժամանակաշրջաններում դրա դեմ պայքարի առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խուլիգանության քրեաիրավական բնութագրին, դրա օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ հատկանիշներին, հանցակազմի տարրերին, իրավական որակավորման խնդիրներին և հարակից իրավախախտումներից տարբերակման չափանիշներին։ Աշխատության կարևոր բաժիններից է դատախազության դերի ուսումնասիրությունը խուլիգանության դեմ պայքարում․ դիտարկվում են օրինականության նկատմամբ դատախազական հսկողության, քրեական հետապնդման իրականացման, նախաքննության օրինականության ապահովման և դատարանում պետական մեղադրանքի պաշտպանության հետ կապված հարցերը։ Քննության են առնվում նաև խուլիգանական դրսևորումների պատճառներն ու պայմանները, դրանց կանխարգելման հնարավորությունները և իրավապահ մարմինների գործունեության արդյունավետության բարձրացման ուղղությունները։ Ուսումնասիրությունը անդրադառնում է քրեական քաղաքականության, պատժի անհատականացման, հասարակական կարգի պաշտպանության և կանխարգելիչ միջոցառումների փոխկապակցվածությանը։ Կարևորվում է նաև այն հարցը, թե ինչպես կարելի է միաժամանակ ապահովել հասարակական անվտանգության և կարգի արդյունավետ պաշտպանությունը՝ պահպանելով անձի իրավունքների, ազատությունների և քրեական արդարադատության հիմնարար սկզբունքները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել դատախազների, քննիչների, փաստաբանների, դատավորների, իրավագիտության ուսանողների, քրեագետների, գիտաշխատողների և հասարակական կարգի պահպանման ու հանցավորության կանխարգելման իրավական հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունում հանցավորության երևույթի ուսումնասիրությանը՝ դրա բնույթի, կառուցվածքի, դինամիկայի և ձևավորման վրա ազդող գործոնների վերլուծության միջոցով։ Գրքում դիտարկվում են տվյալ տարածքում հանցավորության տարածվածության և զարգացման առանձնահատկությունները, առավել բնորոշ հանցագործությունների տեսակները, դրանց պատճառներն ու պայմանները, ինչպես նաև հանցավոր վարքագծի վրա սոցիալական, տնտեսական, քաղաքական և իրավական միջավայրի ազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հանցավորության վիճակի գնահատմանը, դրա կառուցվածքային առանձնահատկություններին, առանձին հանցատեսակների տարածվածությանը և ժամանակային փոփոխություններին։ Ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են նաև հանցավորության կանխարգելման և դրա դեմ պայքարի իրավական ու կազմակերպական մեխանիզմները, իրավապահ մարմինների գործունեությունը, հանցագործությունների բացահայտման և կանխման խնդիրները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել հանցավորությունը ոչ միայն որպես առանձին իրավախախտումների ամբողջություն, այլև որպես սոցիալական բարդ երևույթ, որի ձևավորման վրա կարող են ազդել բնակչության կենսապայմանները, զբաղվածության մակարդակը, սոցիալական միջավայրը, իրավագիտակցության վիճակը և այլ հանգամանքներ։ Քննության են առնվում հանցավորության կանխարգելման արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղությունները, իրավապահ և կանխարգելիչ քաղաքականության կատարելագործման խնդիրները, ինչպես նաև հանցավորության վերաբերյալ վիճակագրական և քրեագիտական տվյալների ուսումնասիրության նշանակությունը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել քրեագիտության, քրեական իրավունքի և քրեական դատավարության ոլորտների մասնագետների, իրավագիտության ուսանողների, իրավապահ մարմինների աշխատակիցների, գիտաշխատողների և հանցավորության պատճառների, դրսևորումների ու կանխարգելման հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է քաղաքացիական իրավունքում իրավունքի ինքնապաշտպանության ինստիտուտի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով դրա իրավական բնույթը, կիրառման պայմանները, ձևերը և սահմանները։ Գրքում վերլուծվում է ինքնապաշտպանության նշանակությունը որպես անձի խախտված կամ խախտման վտանգի տակ գտնվող քաղաքացիական իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանության միջոց, որը հնարավորություն է տալիս իրավատիրոջը որոշակի իրավիճակներում ինքնուրույն ձեռնարկել անհրաժեշտ և իրավաչափ գործողություններ՝ առանց պետական պաշտպանության մեխանիզմների անմիջական կիրառման։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ինքնապաշտպանության և քաղաքացիական իրավունքների պաշտպանության այլ միջոցների տարբերակմանը, ինչպես նաև այն հարցին, թե ինչ չափանիշներով կարող է որոշվել կիրառված միջոցի իրավաչափությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են ինքնապաշտպանության կիրառման հիմքերը, անհրաժեշտության և համաչափության պահանջները, պաշտպանության միջոցների ընտրության սահմանները և այն դեպքերը, երբ անձի գործողությունները կարող են դուրս գալ թույլատրելի ինքնապաշտպանության շրջանակներից։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև քաղաքացիական իրավահարաբերությունների տարբեր ոլորտներում ինքնապաշտպանության դրսևորումներին՝ հաշվի առնելով սեփականության, պայմանագրային, պարտավորական և այլ հարաբերությունների առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է իրավունքի ինքնապաշտպանության և ինքնիրավչության տարբերակման հարցը, քանի որ օրինական իրավունքի պաշտպանությունը չի կարող վերածվել այլ անձանց իրավունքների և օրինական շահերի անհիմն խախտման։ Գիրքը նաև ուսումնասիրում է ինքնապաշտպանության իրավական սահմանափակումները, դրա կիրառման հետևանքները և հնարավոր պատասխանատվության հարցերը, ինչպես նաև իրավական պաշտպանության արդյունավետության ապահովման հետ կապված խնդիրները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել քաղաքացիական իրավունքի մասնագետների, իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, իրավագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և քաղաքացիական իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է հանցագործությունների քննության ընթացքում կիրառվող տակտիկական հնարքների իրավաչափության և թույլատրելիության սահմանների ուսումնասիրությանը։ Գրքում քննարկվում է, թե ինչ պայմաններում կարող են քննության արդյունավետությունն ապահովող տակտիկական միջոցներն ու հնարքները համարվել իրավաչափ, և որտեղ է անցնում դրանց կիրառման թույլատրելի սահմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քննիչի և քրեական վարույթն իրականացնող այլ իրավասու անձանց գործողությունների իրավական հիմքերին, դրանց համապատասխանությանը օրենսդրության պահանջներին, մարդու իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության սկզբունքներին, ինչպես նաև քրեական դատավարության հիմնարար երաշխիքներին։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են տակտիկական հնարքների ընտրության և կիրառման պայմանները, դրանց նպատակահարմարությունը, համաչափությունը և քննության մասնակիցների իրավունքների նկատմամբ հարգանքի անհրաժեշտությունը։ Կարևորվում է այն սկզբունքը, որ հանցագործության բացահայտման և ապացույցների ձեռքբերման նպատակով կիրառվող տակտիկական մոտեցումները չպետք է վերածվեն անձի նկատմամբ անթույլատրելի ճնշման, մոլորեցման կամ նրա օրինական իրավունքների սահմանափակման միջոցի։ Գրքում անդրադարձ է կատարվում նաև այն խնդիրներին, որոնք կարող են առաջանալ հարցաքննության, առերեսման, ճանաչման ներկայացնելու, քննչական փորձարարության և այլ դատավարական գործողությունների ընթացքում տակտիկական հնարքներ կիրառելիս։ Վերլուծվում է տակտիկական հնարքի և դատավարական գործողության իրավական կարգավիճակի փոխհարաբերությունը, ինչպես նաև այն հարցը, թե ինչ չափանիշներով պետք է գնահատել կիրառված հնարքի օրինականությունն ու ընդունելիությունը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հատկապես այն տեսանկյունից, որ հանցագործությունների քննության արդյունավետությունը պետք է զուգակցվի արդար դատաքննության, օրինականության, մարդու արժանապատվության և պաշտպանության իրավունքի պահպանման հետ։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել իրավագիտության ուսանողների, քննիչների, դատախազների, փաստաբանների, դատավորների, քրեագետների, գիտաշխատողների և քրեական դատավարության ու դատական տակտիկայի հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է միջազգային հանցագործությունների համար միջազգային-իրավական պատասխանատվության տեսական և գործնական հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են միջազգային իրավունքի սկզբունքները, պետությունների և անհատների պատասխանատվության իրավական հիմքերը, ինչպես նաև միջազգային հանցագործությունների դասակարգման, իրավական գնահատման և պատասխանատվության կիրառման մեխանիզմները։ Հեղինակը քննարկում է այնպիսի ծանրագույն հանցագործությունների իրավական բնույթը, ինչպիսիք են ցեղասպանությունը, մարդկության դեմ ուղղված հանցագործությունները, պատերազմական հանցագործությունները և ագրեսիայի հանցագործությունը՝ ներկայացնելով դրանց կարգավորման առանձնահատկությունները միջազգային պայմանագրերի, սովորութային իրավունքի և միջազգային դատական պրակտիկայի շրջանակներում։ Աշխատությունում անդրադարձ է կատարվում նաև միջազգային դատարանների և տրիբունալների գործունեությանը, միջազգային քրեական արդարադատության զարգացման միտումներին, պետությունների համագործակցության իրավական ձևերին և պատասխանատվության իրականացման ընթացքում առաջացող խնդիրներին։ Գրքում ներկայացված են գիտական վերլուծություններ և իրավական մոտեցումներ, որոնք նպաստում են միջազգային իրավունքի պատասխանատվության ինստիտուտի առավել խորքային ընկալմանը և դրա դերի գնահատմանը միջազգային խաղաղության, անվտանգության և արդարադատության ապահովման գործում։ Գիրքը նախատեսված է միջազգային իրավունքի մասնագետների, իրավաբանների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ուսանողների, պետական կառույցների ներկայացուցիչների և բոլոր այն ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրված են միջազգային իրավական պատասխանատվության և միջազգային քրեական արդարադատության հիմնահարցերով։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման սահմանադրաիրավական երաշխիքների ուսումնասիրությանը՝ որպես ժողովրդավարական պետական կառավարման հիմնարար սկզբունքների ապահովման կարևոր բաղադրիչ։ Գրքում վերլուծվում են օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունների փոխհարաբերությունները, դրանց լիազորությունների սահմանազատման իրավական հիմքերը և փոխադարձ վերահսկողության ու զսպումների մեխանիզմները։ Հեղինակը քննարկում է սահմանադրական կարգավորման առանձնահատկությունները, պետական իշխանության ճյուղերի միջև իրավական հավասարակշռության պահպանման միջոցները, ինչպես նաև սահմանադրական ինստիտուտների դերը իրավական պետության և օրենքի գերակայության ամրապնդման գործում։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են տեսական հիմնավորումներ, իրավական վերլուծություններ և գործնական առաջարկություններ, որոնք նպաստում են սահմանադրական համակարգի կատարելագործմանը և պետական կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը։ Նյութը կարևոր նշանակություն ունի սահմանադրական իրավունքի, պետական կառավարման և իրավական բարեփոխումների ուսումնասիրության համար։ Գիրքը նախատեսված է իրավաբանների, սահմանադրագետների, պետական կառավարման մասնագետների, քաղաքական գիտությունների հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և սահմանադրական զարգացման հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում մարդու սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության իրավական հիմքերի, գործնական կիրառության և առկա հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը վերլուծում է երկրի սահմանադրական կարգավորումները, մարդու հիմնարար իրավունքների և ազատությունների երաշխավորման մեխանիզմները, պետական իշխանության մարմինների լիազորությունները և դրանց ազդեցությունը իրավունքի պաշտպանության գործընթացների վրա։ Աշխատության մեջ քննարկվում են անձնական, քաղաքական, սոցիալական, տնտեսական, մշակութային և կրոնական իրավունքների իրացման առանձնահատկությունները՝ հաշվի առնելով ազգային օրենսդրության, իսլամական իրավունքի և միջազգային իրավական սկզբունքների փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դատական պաշտպանության արդյունավետությանը, իրավակիրառական պրակտիկային, սահմանադրական վերահսկողության առանձնահատկություններին, ինչպես նաև մարդու իրավունքների պաշտպանության ոլորտում առկա մարտահրավերներին և դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղիներին։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ուսանողների, մարդու իրավունքների ոլորտի մասնագետների և բոլոր այն ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրված են սահմանադրական իրավունքի, համեմատական իրավագիտության և մարդու իրավունքների պաշտպանության հիմնահարցերով։

Գիրքը նվիրված է ռազմական գործողությունների իրականացման նոր միջոցների կիրառման հետ կապված միջազգային իրավական կարգավորման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ քննարկվում են ժամանակակից զինված հակամարտությունների պայմաններում ի հայտ եկող նոր տեխնոլոգիաների և ռազմական միջոցների կիրառման իրավական սահմանափակումները, ինչպես նաև դրանց համապատասխանությունը միջազգային իրավունքի հիմնարար սկզբունքներին։ Ներկայացվում են միջազգային մարդասիրական իրավունքի, անվտանգության և ռազմական գործողությունների իրավական վերահսկման հիմնական հարցերը՝ ուշադրություն դարձնելով նոր մարտավարությունների ու միջոցների կիրառման հետևանքով առաջացող իրավական մարտահրավերներին։ Ուսումնասիրությունը վերլուծում է պետությունների պարտավորությունները, միջազգային նորմերի դերը և իրավական մեխանիզմները, որոնք ուղղված են զինված բախումների ընթացքում մարդու իրավունքների պաշտպանությանն ու ռազմական գործողությունների կարգավորմանը։ Գիրքը արժեքավոր աղբյուր է միջազգային իրավունքի մասնագետների, իրավաբանների, ռազմական ոլորտի հետազոտողների և միջազգային հարաբերություններով հետաքրքրվողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է հետխորհրդային պետությունների իրավական համակարգերում դատական նախադեպի դերի, նշանակության և կիրառման առանձնահատկությունների տեսական ու գործնական ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը վերլուծում է դատական նախադեպի՝ որպես իրավունքի աղբյուրի էությունը, դրա տեղն ու նշանակությունը տարբեր իրավական ընտանիքների համատեքստում, ինչպես նաև հետխորհրդային երկրների իրավական համակարգերում ձևավորված մոտեցումները։ Քննարկվում են դատական իշխանության ազդեցությունը իրավաստեղծ գործընթացների վրա, բարձրագույն դատարանների որոշումների իրավական նշանակությունը, դատական պրակտիկայի միասնականության ապահովման մեխանիզմները և իրավական որոշակիության սկզբունքի իրականացումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում օրենսդրության և դատական պրակտիկայի փոխհարաբերություններին, դատական մեկնաբանության սահմաններին, ինչպես նաև իրավակիրառական գործունեության ընթացքում ծագող խնդիրներին։ Հետազոտությունն անդրադառնում է տարբեր հետխորհրդային երկրների փորձին՝ բացահայտելով ընդհանուր օրինաչափություններն ու առանձնահատկությունները, գնահատելով դատական նախադեպի կիրառման արդյունավետությունը և դրա ազդեցությունը իրավական համակարգերի զարգացման վրա։ Աշխատությունը հետաքրքիր և օգտակար է իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, իրավագիտության դասախոսների, հետազոտողների, ուսանողների և համեմատական իրավագիտությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է միջազգային քրեական դատարանների արդարադատական գործունեության առանձնահատկությունների, իրավական գործառույթների և ընդունված ակտերի նախադեպային նշանակության ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են միջազգային քրեական արդարադատության ձևավորման պատմությունը, դատարանների իրավասության շրջանակները, դատավարական ընթացակարգերը և միջազգային քրեական իրավունքի զարգացման գործում դրանց ունեցած դերը։ Քննարկվում են դատական ակտերի իրավական ազդեցությունը, դրանց կիրառման առանձնահատկությունները, միջազգային իրավական նորմերի մեկնաբանման գործընթացը և տարբեր իրավական համակարգերի վրա ունեցած ազդեցությունը։ Աշխատությունում անդրադարձ է կատարվում նաև միջազգային քրեական դատարանների պրակտիկային, մարդու իրավունքների պաշտպանության, պատասխանատվության ենթարկման և արդարադատության իրականացման հիմնախնդիրներին։ Գիրքը նախատեսված է իրավաբանների, միջազգային իրավունքի մասնագետների, դատավորների, հետազոտողների, դասախոսների և իրավաբանական մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ինքնիշխանության՝ որպես պետաիրավական ինստիտուտի ձևավորման, զարգացման և նշանակության պատմատեսական վերլուծությանը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է ինքնիշխանության գաղափարի ծագումն ու էվոլյուցիան, դրա տեղը պետականության տեսության մեջ և իրավական համակարգերի զարգացման գործընթացում։ Աշխատանքում ներկայացվում են ինքնիշխանության հիմնական հայեցակարգերը, դրա դրսևորումները ներքին և արտաքին քաղաքականության ոլորտներում, ինչպես նաև պետության իշխանության ամբողջականության, անկախության և իրավական գերակայության հետ կապված հիմնախնդիրները։ Հեղինակը վերլուծում է տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում ինքնիշխանության ընկալման փոփոխությունները, իրավաքաղաքական ուսմունքների ազդեցությունը և ժամանակակից պետության կառուցվածքում դրա դերը։ Ուսումնասիրության ընթացքում անդրադարձ է կատարվում նաև ժողովրդի ինքնիշխանության, պետական իշխանության լեգիտիմության, միջազգային հարաբերություններում պետությունների հավասարության և ինքնիշխան իրավունքների պաշտպանության հարցերին։ Գիրքը համադրում է պատմաիրավական և տեսական մոտեցումները՝ բացահայտելով ինքնիշխանության՝ որպես պետության հիմնարար բնութագրիչի նշանակությունը։ Այն արժեքավոր աղբյուր է իրավաբանների, քաղաքագետների, պատմաբանների, պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար՝ նպաստելով պետության և իրավունքի զարգացման հիմնական գաղափարների ավելի խոր ըմբռնմանը։

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է դատական իշխանության անկախության հաստատման և զարգացման հիմնախնդիրների համալիր սահմանադրաիրավական վերլուծությանը Հայաստան-ում՝ որպես իրավական պետության կայացման առանցքային պայմաններից մեկը։ Աշխատությունում քննության են առնվում իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման սահմանադրական սկզբունքի կիրառման առանձնահատկությունները, դատական իշխանության ինստիտուցիոնալ կառուցվածքը և դրա էվոլյուցիան սահմանադրական բարեփոխումների ընթացքում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դատավորների անկախության երաշխիքներին՝ նշանակման, առաջխաղացման, կարգապահական պատասխանատվության և լիազորությունների դադարեցման ընթացակարգերի համատեքստում, ինչպես նաև դատական իշխանության նկատմամբ հնարավոր արտաքին ազդեցությունների կանխարգելման մեխանիզմներին։ Քննարկվում են նաև արդար դատաքննության իրավունքի ապահովման սահմանադրական երաշխիքները, դատական ինքնակառավարման մարմինների դերը և դատական համակարգի արդյունավետության բարձրացման ուղղությամբ իրականացվող բարեփոխումները։ Աշխատությունը ընդգծում է անկախ և անաչառ դատական համակարգի կարևորությունը մարդու իրավունքների պաշտպանության, իրավունքի գերակայության ամրապնդման և հասարակական վստահության ձևավորման գործընթացում։

Իրավագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է քրեական դատավարությունում մասնավոր մեղադրանքի գործերով վարույթի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում մասնավոր մեղադրանքի ինստիտուտի էությունը, դրա տեղը քրեական դատավարության համակարգում և վարույթի իրականացման հիմնական սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տուժողի դատավարական կարգավիճակին, մեղադրանքի ներկայացման ու պաշտպանության առանձնահատկություններին, ինչպես նաև վարույթի մասնակիցների իրավունքներին և պարտականություններին։ Վերլուծվում են գործի հարուցման, դատական քննության, ապացույցների ներկայացման ու գնահատման և վարույթի ավարտման հետ կապված դատավարական հարցերը։ Քննարկվում են կողմերի նախաձեռնության, հաշտեցման հնարավորության, մեղադրանքից հրաժարվելու և այդ գործողությունների դատավարական հետևանքների հետ կապված հիմնախնդիրները։ Ուշադրություն է հատկացվում նաև մասնավոր և հանրային մեղադրանքի վարույթների տարբերություններին, դատական պաշտպանության արդյունավետության ապահովմանը և համապատասխան դատավարական կառուցակարգերի կատարելագործման հնարավորություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել քրեական դատավարության և քրեական իրավունքի ոլորտների հետազոտողների, իրավաբանների, դատական համակարգի մասնագետների և իրավաբանական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում անչափահասների դեմ ուղղված սեռական բնույթի բռնի հանցագործությունների քրեաիրավական բնութագրի և դրանց նկատմամբ քրեական պատասխանատվության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տվյալ հանցագործությունների իրավական հատկանիշները, քրեականացման հիմքերը, հանցակազմերի կառուցվածքը և հարակից հանցագործություններից դրանց սահմանազատման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անչափահասի իրավունքների, անձնական անձեռնմխելիության, արժանապատվության և անվտանգության քրեաիրավական պաշտպանության երաշխիքներին։ Վերլուծվում են հանցագործության օբյեկտին, սուբյեկտին, օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմերին վերաբերող իրավական հարցերը, ինչպես նաև արարքների ճիշտ որակման և քրեական պատասխանատվության տարբերակման սկզբունքները։ Քննարկվում են տուժողի տարիքի, հարկադրանքի և այլ իրավաբանորեն նշանակալի հանգամանքների ազդեցությունը արարքի քրեաիրավական գնահատման վրա՝ առանց տուժողներին մեղադրող մոտեցումների։ Անդրադարձ է կատարվում անչափահասների հատուկ պաշտպանության անհրաժեշտությանը, քրեական վարույթի ընթացքում նրանց իրավունքների ապահովմանը և կրկնակի հոգեբանական վնասի ռիսկի նվազեցմանը։ Դիտարկվում են նաև ներպետական քրեական օրենսդրության և երեխաների պաշտպանության վերաբերյալ միջազգային իրավական չափանիշների փոխհարաբերությունները։ Կարևորվում են իրավական նորմերի հստակությունը, իրավակիրառ պրակտիկայի հետևողականությունը, հանցագործությունների կանխարգելումը և տուժած երեխաների շահերի առաջնահերթ պաշտպանությունը։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել անչափահասների դեմ ուղղված հանցագործությունների քրեաիրավական կարգավորման վերաբերյալ գիտական պատկերացումների խորացմանը և պաշտպանության մեխանիզմների կատարելագործման ուղղությունների բացահայտմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել քրեական իրավունքի մասնագետների, իրավաբանների, հետազոտողների, երեխաների իրավունքների պաշտպանության ոլորտի աշխատակիցների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է քրեական դատավարության ընթացքում անձանց, առարկաների կամ այլ օբյեկտների ճանաչման նպատակով ներկայացման իրավական, կազմակերպական և տակտիկական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Քննության կենտրոնում են տվյալ դատավարական գործողության նշանակությունը, դրա իրականացման սկզբունքները, ապացուցողական արժեքը և քրեական գործի համար կարևոր հանգամանքների բացահայտման գործընթացում ունեցած դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ճանաչման հոգեբանական հիմքերին՝ մարդու ընկալման, հիշողության, նախկինում տեսած օբյեկտի մտապատկերի պահպանման և հետագայում այն տարբերակելու կարողության առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են այն գործոնները, որոնք կարող են ազդել ճանաչման հավաստիության վրա, այդ թվում՝ սկզբնական դիտարկման պայմանները, ժամանակային ընդմիջումը, ճանաչվող օբյեկտի առանձնահատկությունները և ճանաչող անձի հոգեբանական վիճակը։ Դատավարական տեսանկյունից քննարկվում են գործողության օրինական կազմակերպման, մասնակիցների իրավունքների ապահովման, արդյունքների պատշաճ արձանագրման և ստացված տվյալների ապացուցողական նշանակության հարցերը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նախապատրաստական փուլին, որի ընթացքում անհրաժեշտ է գնահատել ճանաչման իրականացման նպատակահարմարությունը, պարզել ճանաչող անձի՝ նախկինում ընկալած օբյեկտի վերաբերյալ հիշողությունները և ընտրել համապատասխան կազմակերպական պայմաններ։ Քրեագիտական տակտիկայի շրջանակում ուսումնասիրվում են գործողության արդյունավետությունն ու օբյեկտիվությունը բարձրացնող մոտեցումները, ինչպես նաև այն սխալներն ու կողմնակալության հնարավոր աղբյուրները, որոնք կարող են հանգեցնել ոչ հավաստի արդյունքների։ Անդրադարձ է կատարվում անձի արտաքին հատկանիշներով ճանաչմանը, առարկաների և այլ օբյեկտների նույնականացման առանձնահատկություններին, ինչպես նաև տարբեր իրավիճակներում կիրառվող դատավարական մոտեցումների տարբերություններին։ Քննարկվում է ճանաչման արդյունքների հարաբերակցությունը քրեական վարույթի ընթացքում ձեռք բերված այլ ապացույցների հետ՝ ընդգծելով դրանց համակցված և բազմակողմանի գնահատման անհրաժեշտությունը։ Հետազոտությունը կարևորում է օրինականության, մարդու իրավունքների պաշտպանության և ապացույցների արժանահավատության պահանջների պահպանումը՝ ցույց տալով, որ ճանաչման արդյունքների արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն ճանաչող անձի հայտարարությամբ, այլև ամբողջ գործողության կազմակերպման և փաստաթղթավորման պատշաճությամբ։ Աշխատությունն ունի տեսական և կիրառական նշանակություն քրեական դատավարության և քրեագիտության համար՝ նպաստելով ճանաչման հետ կապված դատավարական գործողությունների գիտական հիմնավորմանն ու իրավակիրառ պրակտիկայի կատարելագործմանը։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության իրավական համակարգում նորմատիվ իրավական ակտերի փոխհարաբերության, իրավաբանական ուժի և աստիճանակարգային կառուցվածքի տեսական ու կիրառական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում իրավական նորմերի համակարգվածության ապահովման, տարբեր մակարդակների իրավական ակտերի միջև հակասությունների կանխարգելման և իրավակարգավորման միասնականության պահպանման հիմնահարցերն են։ Վերլուծվում է իրավական ակտերի աստիճանակարգության գաղափարի տեսական բովանդակությունը, դրա նշանակությունը իրավական պետության, օրինականության և իրավական որոշակիության սկզբունքների իրականացման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել Սահմանադրության, օրենքների, ենթաօրենսդրական նորմատիվ ակտերի և իրավական կարգավորման համակարգում ընդգրկված այլ ակտերի հարաբերակցությանը՝ ուսումնասիրելով դրանց իրավաբանական ուժի տարբերությունները և ստորադաս ակտերի՝ ավելի բարձր իրավաբանական ուժ ունեցող նորմերին համապատասխանելու պահանջը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է իրավական ակտերի միջև առաջացող հակասությունների բնույթի և դրանց հաղթահարման իրավական մեխանիզմների ուսումնասիրությունը։ Այդ համատեքստում կարող են քննարկվել ավելի բարձր իրավաբանական ուժ ունեցող նորմի գերակայության, հատուկ և ընդհանուր իրավակարգավորումների հարաբերակցության, ինչպես նաև տարբեր ժամանակներում ընդունված իրավական նորմերի կիրառման տեսական սկզբունքները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև իրավաստեղծ գործունեության որակին, իրավական ակտերի կառուցվածքային համաձայնեցվածությանը և օրենսդրական փոփոխությունների ազդեցությանը ամբողջ իրավական համակարգի ներքին տրամաբանության վրա։ Կարևորվում է պետական մարմինների իրավաստեղծ լիազորությունների սահմանների հստակեցումը, քանի որ աստիճանակարգային համակարգի արդյունավետ գործունեությունը կապված է յուրաքանչյուր մարմնի կողմից իր իրավասության շրջանակում ակտեր ընդունելու պահանջի հետ։ Առանձին ուսումնասիրության առարկա կարող են լինել սահմանադրական վերահսկողության, դատական մեկնաբանության և իրավակիրառ պրակտիկայի դերը նորմատիվ հակասությունների բացահայտման ու իրավական համակարգի հետևողականության ապահովման գործում։ Տեսական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու նաև իրավական աստիճանակարգության կապը մարդու իրավունքների պաշտպանության, իրավական կանխատեսելիության և պետական իշխանության սահմանափակման սկզբունքների հետ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է պետության և իրավունքի տեսության, սահմանադրական իրավունքի, իրավաստեղծ գործունեության և իրավակիրառման հիմնահարցերը՝ նպատակ ունենալով համակարգված պատկերացում ձևավորել Հայաստանի իրավական համակարգում նորմատիվ իրավական ակտերի փոխկապակցվածության և դրանց աստիճանակարգային կազմակերպման վերաբերյալ։

Աշխատությունը նվիրված է ամուսինների միջև ձևավորվող գույքային հարաբերությունների իրավական բնույթի, կարգավորման սկզբունքների և ընտանեկան օրենսդրությամբ նախատեսված մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ամուսնության ընթացքում ձեռք բերված գույքի իրավական կարգավիճակը, ամուսինների ընդհանուր և անձնական սեփականության տարբերակումը, գույքի տիրապետման, օգտագործման ու տնօրինման հետ կապված իրավունքներն ու պարտականությունները, ինչպես նաև այդ հարաբերություններից ծագող վեճերի կարգավորման խնդիրներն են։ Քննվում է ամուսինների գույքային հարաբերությունների օրինական կարգավորման համակարգը՝ ուշադրություն դարձնելով այն չափանիշներին, որոնց հիման վրա որոշվում է կոնկրետ գույքի պատկանելությունը և ամուսիններից յուրաքանչյուրի իրավական դիրքը։ Առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում համատեղ սեփականության իրավական բնույթին, դրա ձևավորման հիմքերին և ամուսինների իրավահավասարության սկզբունքի նշանակությանը։ Ուսումնասիրվում են նաև մինչև ամուսնությունը պատկանող, ինչպես նաև ամուսնության ընթացքում որոշակի իրավական հիմքերով ամուսիններից մեկին անցած գույքի առանձնացման հարցերը։ Կարևոր ուղղություն է ամուսնական պայմանագրի ուսումնասիրությունը՝ որպես գույքային հարաբերությունների պայմանագրային կարգավորման միջոց, որի միջոցով ամուսինները կարող են օրենքով թույլատրելի շրջանակներում սահմանել իրենց գույքային իրավունքների և պարտականությունների առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում ընդհանուր գույքի բաժանման, ամուսինների բաժինների որոշման, պարտավորությունների և երրորդ անձանց գույքային շահերի պաշտպանության հետ կապված իրավական հարցերին։ Գույքային վեճերը դիտարկվում են ոչ միայն ընտանեկան, այլև քաղաքացիական իրավունքի նորմերի փոխկապակցված կիրառության տեսանկյունից, քանի որ սեփականության և պարտավորությունների վերաբերյալ մի շարք հարաբերություններ կարգավորվում են իրավունքի տարբեր ինստիտուտների համադրմամբ։ Հետազոտության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում նաև իրավական կարգավորման հստակության, ամուսինների շահերի հավասարակշռման և ընտանիքի անդամների օրինական գույքային շահերի պաշտպանության խնդիրներին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ընտանեկան և քաղաքացիական իրավունքի մոտեցումները՝ ներկայացնելով ամուսինների գույքային հարաբերությունների իրավական կառուցվածքը, դրանց կարգավորման հիմնական սկզբունքները և իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացող հիմնահարցերը։

Աշխատությունը նվիրված է իրավական պետության գաղափարի պատմական ձևավորման, տեսական բովանդակության և զարգացման հիմնական փուլերի ուսումնասիրությանը՝ տարբեր ժամանակաշրջանների քաղաքական-իրավական ուսմունքների համատեքստում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն գաղափարների և սկզբունքների վրա, որոնց աստիճանական զարգացումը հանգեցրել է պետական իշխանությունը իրավունքով սահմանափակելու, մարդու ազատություններն ու իրավունքները պաշտպանելու և իշխանության իրականացումը իրավական նորմերին ենթարկելու ժամանակակից պատկերացումների ձևավորմանը։ Քննության են առնվում պետության, իրավունքի, արդարության, ազատության և իշխանության փոխհարաբերությունների վերաբերյալ վաղ փիլիսոփայական մոտեցումները՝ բացահայտելով դրանց նշանակությունը հետագա իրավաքաղաքական հայեցակարգերի զարգացման համար։ Պատմական զարգացման ընթացքում առանձնացվում են այն գաղափարական նախադրյալները, որոնց հիման վրա աստիճանաբար ձևավորվել են օրենքի գերակայության, պետական իշխանության սահմանափակման, քաղաքացիների իրավական հավասարության և իշխանության պատասխանատվության սկզբունքները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում բնական իրավունքի տեսություններին, որոնց շրջանակում մարդու որոշ իրավունքներ և ազատություններ դիտարկվել են որպես պետական իշխանությունից անկախ և նրան նախորդող արժեքներ։ Ուսումնասիրվում է հասարակական դաշինքի գաղափարի ազդեցությունը պետության իրավական բնույթի ընկալման վրա՝ իշխանության օրինականության հիմքում հասարակության համաձայնությունը և անհատի իրավունքների պաշտպանությունը դիտարկելու տեսանկյունից։ Կարևորվում է իշխանությունների բաժանման սկզբունքի ձևավորումը և դրա նշանակությունը պետական իշխանության կենտրոնացման սահմանափակման, տարբեր իշխանական մարմինների միջև փոխադարձ հավասարակշռության և վերահսկողության ապահովման համար։ Դիտարկվում են նաև սահմանադրականության գաղափարների զարգացումը, սահմանադրության՝ որպես բարձրագույն իրավական ուժ ունեցող ակտի նշանակությունը և պետական մարմինների գործունեությունը իրավական սահմաններում կազմակերպելու անհրաժեշտությունը։ Առանձին քննության առարկա է իրավունքի գերակայության գաղափարը, որի համաձայն պետական իշխանությունը ոչ միայն ստեղծում և կիրառում է իրավական նորմեր, այլև ինքն է ենթարկվում իրավական սահմանափակումների։ Այս սկզբունքը կապվում է իրավական որոշակիության, օրենքի առջև հավասարության, կամայական իշխանության սահմանափակման և անձի իրավունքների արդյունավետ պաշտպանության հետ։ Ուսումնասիրվում է նաև իրավական պետության և ժողովրդավարության փոխհարաբերությունը՝ ներկայացուցչական կառավարման, քաղաքական մասնակցության, հանրային իշխանության հաշվետվողականության և քաղաքացիական հասարակության զարգացման համատեքստում։ Կարևորվում է անկախ դատական իշխանության դերը, քանի որ իրավական նորմերի իրական գերակայությունը ենթադրում է մարդու իրավունքների պաշտպանության և պետական մարմինների գործողությունների իրավաչափության վերահսկման գործուն մեխանիզմների առկայություն։ Իրավական ուսմունքների պատմական համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել, թե ինչպես են տարբեր փիլիսոփայական և իրավաբանական դպրոցներ մեկնաբանել պետության ու իրավունքի հարաբերակցությունը և ինչպիսի տարբեր լուծումներ են առաջարկել իշխանության սահմանների վերաբերյալ։ Քննության են առնվում դասական բնական իրավական, իրավական պոզիտիվիստական, ազատական, սահմանադրական և այլ տեսական ուղղությունների մոտեցումները՝ դրանց ընդհանրությունների և սկզբունքային տարբերությունների բացահայտմամբ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում այն հանգամանքին, որ իրավական պետությունը չի սահմանափակվում միայն օրենքների և պետական ինստիտուտների ձևական գոյությամբ։ Դրա բովանդակային կողմը ենթադրում է մարդու արժանապատվության, հիմնական իրավունքների, իրավական հավասարության և արդար դատաքննության երաշխավորում, ինչպես նաև պետական իշխանության կանխատեսելի ու իրավաչափ իրականացում։ Դիտարկվում է իրավական պետության հայեցակարգի զարգացումը նոր և նորագույն ժամանակներում, երբ այն աստիճանաբար կապվում է սահմանադրական ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների միջազգային պաշտպանության և սոցիալական պետության վերաբերյալ պատկերացումների հետ։ Կարևորվում է նաև իրավական մշակույթի և իրավագիտակցության նշանակությունը, քանի որ իրավական պետության սկզբունքների արդյունավետ իրականացումը կախված է ոչ միայն օրենսդրական կարգավորումներից, այլև պետական հաստատությունների գործունեության որակից, հասարակության իրավական արժեքներից և իրավունքի նկատմամբ վստահությունից։ Պատմատեսական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ցույց տալ, որ ժամանակակից իրավական պետության գաղափարը ձևավորվել է երկարատև մտավոր զարգացման արդյունքում և ներառում է տարբեր դարաշրջաններում մշակված մի շարք սկզբունքների համադրություն։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև ժամանակակից պետական և իրավական համակարգերի գնահատման տեսանկյունից, քանի որ պատմականորեն ձևավորված չափանիշները հնարավորություն են տալիս վերլուծել սահմանադրական կարգի, իշխանությունների բաժանման, դատական անկախության, մարդու իրավունքների պաշտպանության և պետական պատասխանատվության իրականացման աստիճանը։ Հետազոտության տեսական նշանակությունը պայմանավորված է իրավական պետության գաղափարի ծագման և զարգացման վերաբերյալ համակարգված պատկերացում ձևավորելու, տարբեր իրավափիլիսոփայական մոտեցումների միջև կապերը բացահայտելու և ժամանակակից իրավական համակարգերում դրանց ազդեցությունը գնահատելու հնարավորությամբ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել պետության և իրավունքի տեսության, իրավական ու քաղաքական ուսմունքների պատմության, սահմանադրական իրավունքի, իրավափիլիսոփայության և քաղաքագիտության ոլորտների մասնագետների, իրավաբանների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի գործունեության հիմնախնդիրների տեսական և կիրառական ուսումնասիրությանը՝ մարդու իրավունքների պաշտպանության եվրոպական համակարգում դրա դերի, լիազորությունների և գործունեության արդյունավետության համակողմանի վերլուծությամբ։ Աշխատանքում դատարանը դիտարկվում է որպես մարդու հիմնարար իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության կարևոր միջազգային դատական մեխանիզմ, որի գործունեությունը հիմնված է Եվրոպայի մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության կոնվենցիայի դրույթների վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում դատարանի իրավազորությանը, անհատական և միջպետական գանգատների քննության առանձնահատկություններին, ընդունելիության չափանիշներին և դատական որոշումների կայացման սկզբունքներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը, քանի որ դրա որոշումները կարևոր դեր են խաղում մարդու իրավունքների եվրոպական չափանիշների մեկնաբանման և անդամ պետությունների ազգային իրավական համակարգերում դրանց կիրառման գործընթացում։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ կյանքի իրավունքի, խոշտանգումների և անմարդկային վերաբերմունքի արգելքի, արդար դատաքննության, անձնական և ընտանեկան կյանքի, արտահայտվելու ազատության, սեփականության իրավունքի և այլ հիմնարար իրավունքների պաշտպանության վերաբերյալ դատական պրակտիկային։ Կիրառական վերլուծության շրջանակում կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել դատարանի վճիռների կատարման խնդիրը, ինչպես նաև ազգային դատարանների և պետական մարմինների կողմից եվրոպական չափանիշների ներպետական կիրառումը։ Ուսումնասիրվում են նաև դատարանի գործունեության արդյունավետության վրա ազդող խնդիրները՝ գործերի մեծ քանակը, դատական գործընթացների տևողությունը, ընդունելիության խիստ չափանիշները և դատական որոշումների արդյունավետ կատարման անհրաժեշտությունը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում դատարանի և ազգային իրավական համակարգերի փոխհարաբերությանը, պետությունների հայեցողության սահմաններին և եվրոպական վերահսկողության ու ազգային ինքնիշխանության միջև հավասարակշռությանը։ Հայաստանի Հանրապետության համար թեման առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ դատարանի նախադեպային իրավունքը և նրա որոշումների կատարման գործընթացը անմիջականորեն կապված են մարդու իրավունքների պաշտպանության ազգային մեխանիզմների կատարելագործման հետ։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս համադրել մարդու իրավունքների պաշտպանության տեսական հիմքերը և դատարանի իրական դատական պրակտիկան՝ բացահայտելով առկա խնդիրներն ու դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղիները։

Աշխատությունը նվիրված է երեխայի ազատ տեղաշարժվելու իրավունքի էության, իրավական բովանդակության և դրա կենսագործման ընթացքում առաջացող հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում երեխայի՝ ազատ տեղաշարժվելու, բնակության վայրի փոփոխության, երկրի տարածքում տեղաշարժվելու և համապատասխան պայմաններում պետության սահմաններից դուրս գալու ու վերադառնալու հնարավորությունն է՝ հաշվի առնելով նրա տարիքը, զարգացող ինքնուրույնությունը և երեխայի լավագույն շահի սկզբունքը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել երեխայի ազատ տեղաշարժվելու իրավունքի իրավական բնույթը, դրա բաղադրիչները, սահմանափակման թույլատրելի հիմքերը և այդ իրավունքի հարաբերակցությունը երեխայի այլ հիմնարար իրավունքների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ երեխայի իրավունքների իրականացումը պահանջում է հավասարակշռել նրա ինքնուրույնության աստիճանը և ծնողների կամ օրինական ներկայացուցիչների կողմից իրականացվող խնամքն ու պաշտպանությունը։ Այս համատեքստում կարևոր են երեխայի լավագույն շահի, նրա կարծիքը հաշվի առնելու, ընտանիքի միասնության պահպանման և երեխայի անվտանգության ապահովման սկզբունքները։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև ծնողների կամ այլ օրինական ներկայացուցիչների և երեխայի իրավունքների ու պարտականությունների փոխհարաբերությանը՝ հատկապես այն իրավիճակներում, երբ երեխայի տեղաշարժը կամ բնակության վայրի փոփոխությունը կապված է ծնողների միջև վեճերի, ընտանեկան հանգամանքների կամ երեխայի նկատմամբ խնամքի իրականացման հետ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է իրավունքի սահմանափակման հիմնախնդիրը։ Ազատ տեղաշարժվելու իրավունքը, ինչպես մյուս հիմնարար իրավունքները, որոշակի հանգամանքներում կարող է ենթարկվել սահմանափակումների, սակայն այդ սահմանափակումները պետք է ունենան իրավական հիմք, հետապնդեն իրավաչափ նպատակ և համապատասխանեն անհրաժեշտության ու համաչափության պահանջներին։ Երեխաների դեպքում հատկապես կարևոր է պարզել, թե ինչպես պետք է համադրվեն տեղաշարժի ազատությունը և երեխայի ֆիզիկական ու հոգեբանական անվտանգության պաշտպանությունը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև երեխաների տեղաշարժի հետ կապված վարչական և դատական ընթացակարգերին, փաստաթղթային պահանջներին, սահմանահատման առանձնահատկություններին և այն դեպքերին, երբ երեխայի տեղաշարժի հարցը դառնում է իրավական վեճի առարկա։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև միջազգային իրավական չափանիշների ուսումնասիրությունը և դրանց համադրումը Հայաստանի իրավական համակարգի հետ, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատելու երեխայի ազատ տեղաշարժվելու իրավունքի պաշտպանության գործող մեխանիզմների արդյունավետությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են բացահայտվել իրավակիրառական խնդիրներ, այդ թվում՝ տարբեր մարմինների գործողությունների համակարգման, երեխայի կարծիքի պատշաճ գնահատման, դատական պաշտպանության հասանելիության և իրավական ընթացակարգերի արդյունավետության հետ կապված հարցերը։ Աշխատությունը կարող է առաջարկել իրավական կարգավորման և իրավակիրառ պրակտիկայի կատարելագործման ուղղություններ՝ նպատակ ունենալով ապահովել երեխայի ազատ տեղաշարժվելու իրավունքի և նրա անվտանգության միջև ողջամիտ հավասարակշռություն։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, երեխաների իրավունքների պաշտպանության ոլորտի մասնագետների, սոցիալական աշխատողների, իրավագիտության ուսանողների և համապատասխան ոլորտի հետազոտողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի ամբողջականորեն ներկայացնելու երեխայի ազատ տեղաշարժվելու իրավունքի բովանդակությունը, դրա իրականացման իրավական երաշխիքներն ու սահմանափակումները, ինչպես նաև բացահայտելու այն գործնական և իրավական խոչընդոտները, որոնք կարող են ազդել այդ իրավունքի լիարժեք իրացման վրա՝ առաջնահերթ կարևորելով երեխայի լավագույն շահը և նրա իրավունքների արդյունավետ պաշտպանությունը։