Technology

Այս աշխատությունը նվիրված է թրթուրավոր տրակտորի շրջադարձային շարժման պարամետրերի վրա բեռնման սխեմայի ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է պարզել, թե տրակտորի վրա բեռի տեղաբաշխման և կիրառման պայմանների փոփոխությունն ինչպես է անդրադառնում մեքենայի ղեկավարման, կայունության, շրջադարձի շառավղի և շարժման դինամիկ բնութագրերի վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում թրթուրավոր տրակտորը դիտարկվում է որպես բարդ մեխանիկական համակարգ, որի շարժման ընթացքը պայմանավորված է շարժիչ համակարգի, թրթուրների, հենարանային մակերևույթի և արտաքին ուժերի փոխազդեցությամբ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բեռնման տարբեր սխեմաների դեպքում տրակտորի զանգվածի և ծանրության կենտրոնի դիրքի փոփոխությանը, քանի որ այդ գործոնները կարող են էապես ազդել թրթուրների և հենարանային մակերևույթի միջև ուժերի բաշխման վրա։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են շրջադարձի հիմնական կինեմատիկական և դինամիկական պարամետրերը, այդ թվում՝ շրջադարձի շառավիղը, անկյունային արագությունը, թրթուրների շարժման արագությունների տարբերությունը, քարշային ուժերը և դիմադրության ուժերը։ Վերլուծվում է նաև բեռի ազդեցությունը թրթուրների սահքի, կառչման և մեքենայի շարժման կայունության վրա։ Հետազոտության ընթացքում կարող են կիրառվել մաթեմատիկական մոդելավորում, տեսական հաշվարկներ և փորձարարական տվյալների համեմատական վերլուծություն՝ տարբեր բեռնման պայմաններում մեքենայի վարքագիծը գնահատելու համար։ Հատուկ նշանակություն ունի այնպիսի հաշվարկային կախվածությունների ստացումը, որոնք հնարավորություն են տալիս կանխատեսել շրջադարձային շարժման փոփոխությունները՝ կախված բեռի մեծությունից, տեղաբաշխումից և տրակտորի շահագործման պայմաններից։ Ստացված արդյունքները կարող են օգտագործվել տրակտորների նախագծման և շահագործման ռեժիմների կատարելագործման, ղեկավարման արդյունավետության բարձրացման և շրջադարձերի ժամանակ էներգետիկ ու քարշային կորուստների նվազեցման համար։ Ուսումնասիրությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ հատկապես գյուղատնտեսական աշխատանքներում, որտեղ թրթուրավոր տրակտորները հաճախ աշխատում են փոփոխական բեռնվածության և տարբեր հողային պայմանների դեպքում։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել մեքենայի շրջադարձային հատկությունների ավելի ճշգրիտ գնահատմանը, շահագործման անվտանգ պայմանների ընտրությանը և աշխատանքային գործընթացների արդյունավետության բարձրացմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել տրակտորաշինության, գյուղատնտեսական մեքենաների, տրանսպորտային դինամիկայի և մեքենաների տեսության ոլորտների մասնագետներին, ինժեներներին, հետազոտողներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Այս աշխատությունը նվիրված է ջրատարների և ջրմուղի ցանցերի հաշվարկման ընթացքում առաջացող մի շարք տեսական և գործնական խնդիրների ուսումնասիրմանն ու դրանց լուծման արդյունավետ մեթոդների մշակմանը։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է կատարելագործել ջրամատակարարման համակարգերի հիդրավլիկական հաշվարկների մոտեցումները և առաջարկել այնպիսի մեթոդներ, որոնք հնարավորություն կտան ավելի ճշգրիտ գնահատել ջրի շարժման, ճնշման բաշխման և համակարգի առանձին տարրերի աշխատանքի պայմանները։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են ջրատարների և բաշխիչ ցանցերի կառուցվածքային ու հիդրավլիկական առանձնահատկությունները, ջրի ծախսերի որոշման, խողովակաշարերում հոսքի պարամետրերի հաշվարկման և ճնշումների բաշխման խնդիրները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրի շարժման ընթացքում առաջացող հիդրավլիկական կորուստների գնահատմանը, խողովակների տրամագծերի ընտրությանը, համակարգի տարբեր հատվածների փոխկապակցվածությանը և անհրաժեշտ ճնշման ապահովմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է ջրմուղի ցանցերի հաշվարկային սխեմաների ձևավորումը և դրանցում ջրի հոսքերի ու ճնշումների որոշման մեթոդների կատարելագործումը։ Քննարկվում են այնպիսի խնդիրներ, որոնց լուծումը պահանջում է միաժամանակ հաշվի առնել բազմաթիվ փոխկապակցված պարամետրեր, այդ թվում՝ ջրի սպառման ռեժիմները, ցանցի երկրաչափական կառուցվածքը, խողովակների հիդրավլիկական դիմադրությունը և համակարգի տարբեր հանգույցներում ճնշման փոփոխությունները։ Մշակվող մեթոդները կարող են նպաստել հաշվարկների պարզեցմանը, դրանց ճշգրտության բարձրացմանը և նախագծման ընթացքում տեխնիկական ու տնտեսական առավել արդյունավետ լուծումների ընտրությանը։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում նաև տարբեր հաշվարկային մոտեցումների համեմատությանը և դրանց կիրառելիության գնահատմանը տարբեր տեսակի ջրամատակարարման համակարգերի համար։ Ստացված արդյունքները կարող են օգտագործվել նոր ջրատարների և ջրմուղի ցանցերի նախագծման, գործող համակարգերի վերակառուցման ու օպտիմալացման, ինչպես նաև ջրամատակարարման հուսալիության և արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ ջրամատակարարման համակարգերի ճիշտ հիդրավլիկական հաշվարկը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել ջրի և էներգիայի կորուստները, ապահովել անհրաժեշտ ճնշումները և բարձրացնել համակարգի շահագործման կայունությունը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հիդրավլիկայի, ջրամատակարարման և ջրահեռացման, քաղաքային ենթակառուցվածքների նախագծման ոլորտների մասնագետներին, ինժեներներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տեղական նշանակության ավտոճանապարհների ցանցում ճանապարհային պատվածքների վերականգնման տեխնոլոգիաների ուսումնասիրությանը, գնահատմանը և օպտիմալացմանը։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է գտնել այնպիսի տեխնոլոգիական և կազմակերպչական լուծումներ, որոնք թույլ կտան բարձրացնել ճանապարհային պատվածքների վերականգնման աշխատանքների արդյունավետությունը, ապահովել դրանց երկարակեցությունը և հնարավորինս ռացիոնալ օգտագործել սահմանափակ ֆինանսական ու նյութական ռեսուրսները։ Աշխատության շրջանակում վերլուծվում են տեղական նշանակության ճանապարհների շահագործման պայմանները, պատվածքների մաշվածության և վնասվածքների հիմնական պատճառները, ճանապարհների տեխնիկական վիճակի վրա ազդող բնական, կլիմայական և տրանսպորտային գործոնները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի տարբեր բնակլիմայական պայմանների ազդեցությանը ճանապարհային պատվածքների աշխատանքի վրա, քանի որ ջերմաստիճանային տատանումները, տեղումները, սառեցման և հալման գործընթացները, ինչպես նաև ճանապարհային ծանրաբեռնվածությունը կարող են զգալիորեն արագացնել պատվածքների քայքայումը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է ճանապարհային պատվածքների տեխնիկական վիճակի գնահատման մեթոդների կիրառումը և վերականգնման անհրաժեշտության որոշումը՝ հաշվի առնելով վնասվածքների բնույթը, տարածվածությունը և խորությունը։ Քննարկվում են վերականգնման տարբեր տեխնոլոգիաներ, դրանց կիրառման պայմանները, տեխնիկական հնարավորությունները, նյութերի ծախսը, աշխատանքի տևողությունը և սպասվող շահագործման արդյունավետությունը։ Օպտիմալացման նպատակով համադրվում են տեխնոլոգիական, տնտեսական և շահագործական չափանիշները, ինչը հնարավորություն է տալիս ընտրել կոնկրետ ճանապարհահատվածի պայմաններին առավել համապատասխան վերականգնման եղանակը։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում նաև վերականգնման աշխատանքների առաջնահերթությունների սահմանմանը, ճանապարհային ցանցի վիճակի համակարգային գնահատմանը և միջոցների նպատակային բաշխմանը։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս անցում կատարել միայն վնասված ճանապարհների վերանորոգումից դեպի կանխարգելիչ և ռազմավարական կառավարում, որի դեպքում վերականգնման միջոցառումները իրականացվում են նախքան պատվածքի վիճակի կտրուկ վատթարացումը։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել տեղական ճանապարհային ցանցի շահագործման հուսալիության բարձրացմանը, վերականգնման աշխատանքների արժեքի նվազեցմանը, ճանապարհների ծառայության ժամկետի երկարացմանը և երթևեկության անվտանգության բարելավմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է գործնական նշանակություն ունենալ ճանապարհաշինական կազմակերպությունների, նախագծողների, ճանապարհային տնտեսության կառավարման մարմինների և ոլորտի մասնագետների համար, ինչպես նաև օգտակար լինել տրանսպորտային շինարարության և ճանապարհաշինության մասնագիտությունների ուսանողներին ու հետազոտողներին։

Աշխատությունը նվիրված է բետոնով լցված պողպատե խողովակների կրողունակության ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով բետոնի սողքի երևույթը և դրա ազդեցությունը կոնստրուկցիայի երկարաժամկետ աշխատանքի վրա։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է բացահայտել պողպատե պատյանի և բետոնե միջուկի համատեղ աշխատանքի առանձնահատկությունները, գնահատել ժամանակի ընթացքում նյութերի դեֆորմացիաների փոփոխությունը և որոշել այդ գործընթացների ազդեցությունը տարրի ամրության, կոշտության ու կայունության վրա։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են բետոնով լցված պողպատե խողովակների կառուցվածքային և մեխանիկական հատկությունները, դրանց աշխատանքի սկզբունքը տարբեր տեսակի բեռնվածքների պայմաններում, ինչպես նաև պողպատի և բետոնի միջև առաջացող փոխազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բետոնի սողքին՝ որպես երկարատև բեռնավորման հետևանքով առաջացող դեֆորմացիոն գործընթացի, որը կարող է հանգեցնել լարումների վերաբաշխման և համակարգի ընդհանուր աշխատանքի փոփոխության։ Քննարկվում են սողքի ազդեցությունը հաշվի առնելու տեսական մոտեցումները, հաշվարկային մոդելները և այն հիմնական գործոնները, որոնք պայմանավորում են կոնստրուկցիայի երկարաժամկետ վարքը՝ բետոնի հատկությունները, բեռնավորման տևողությունը, խողովակի երկրաչափական բնութագրերը, պողպատի և բետոնի մեխանիկական ցուցանիշները, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի պայմանները։ Ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են կրողունակության որոշման մեթոդները և գնահատվում է տարբեր հաշվարկային մոտեցումների կիրառելիությունը բետոնով լցված պողպատե խողովակների համար։ Հատուկ կարևորություն ունի տեսական և փորձարարական արդյունքների համադրումը, որի միջոցով հնարավոր է ավելի ճշգրիտ գնահատել տարրերի իրական աշխատանքը և պարզել սողքի հաշվառման ազդեցությունը վերջնական հաշվարկային արդյունքների վրա։ Ստացված եզրահանգումները կարող են նպաստել նմանատիպ կոմպոզիտային կոնստրուկցիաների նախագծման մեթոդների կատարելագործմանը, նյութերի արդյունավետ օգտագործմանը և շենքերի ու ինժեներական կառույցների հուսալիության բարձրացմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել շինարարական մեխանիկայի, շինարարական կոնստրուկցիաների նախագծման և նյութերի դիմադրության ոլորտների մասնագետներին, հետազոտողներին, ճարտարագետներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է [MeO–Me₁] տիպի համակարգերում ընթացող պինդֆազային ռեակցիաների ուսումնասիրությանը և դրանց հիման վրա գերբարձր կարծրության ու հրակայուն նյութերի ստացման գիտական և տեխնոլոգիական հիմքերի մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել տարբեր բաղադրիչների միջև պինդ վիճակում տեղի ունեցող փոխազդեցությունների օրինաչափությունները, պարզել նոր ֆազերի առաջացման պայմանները և գնահատել ստացված նյութերի կառուցվածքային ու ֆիզիկաքիմիական հատկությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել ջերմաստիճանի, բաղադրության, ռեակցիայի տևողության, մասնիկների չափերի և այլ տեխնոլոգիական գործոնների ազդեցությունը պինդֆազային փոխակերպումների ընթացքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆազային կազմի և կառուցվածքի ձևավորմանը, բյուրեղային ցանցի փոփոխություններին, դիֆուզիոն գործընթացներին և նյութի հատկությունների ու ստացման պայմանների փոխկապակցվածությանը։ Աշխատանքում կարող են կիրառվել ռենտգենյան դիֆրակցիա, ջերմային վերլուծություն, մանրադիտակային և սպեկտրոսկոպիկ մեթոդներ՝ ստացված նյութերի կառուցվածքն ու բաղադրությունը ուսումնասիրելու նպատակով։ Կարևոր ուղղություն է նաև բարձր կարծրության, հրակայունության, մաշակայունության, ջերմային կայունության և մեխանիկական ամրության ապահովման համար օպտիմալ բաղադրությունների և սինթեզի պայմանների որոնումը։ Գերբարձր կարծրության հրակայուն նյութերը կարող են ունենալ կարևոր նշանակություն այն ոլորտներում, որտեղ նյութերը ենթարկվում են բարձր ջերմաստիճանների, մեծ մեխանիկական բեռնվածությունների և ինտենսիվ մաշվածության։ Այդպիսի կիրառությունները կարող են ընդգրկել մետաղամշակումը, կտրող գործիքների արտադրությունը, մեքենաշինությունը, հանքարդյունաբերական տեխնիկան և այլ տեխնոլոգիական գործընթացներ։ Հետազոտության արդյունքում ստացված տվյալները կարող են նպաստել պինդֆազային ռեակցիաների մեխանիզմների ավելի խոր ըմբռնմանը, նոր նյութերի նպատակային սինթեզին և դրանց հատկությունների կանխատեսմանը։ Աշխատանքի գիտական և գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն կապում է նյութի կառուցվածքային առանձնահատկությունները դրա ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների հետ՝ հնարավորություն տալով մշակել բարձր արդյունավետությամբ հրակայուն նյութերի ստացման մոտեցումներ։ Նյութը կարող է հետաքրքրել նյութագետներին, քիմիկոսներին, ֆիզիկոսներին, մետալուրգներին, տեխնոլոգներին, ինժեներներին և բարձր կարծրության ու բարձր ջերմաստիճանային պայմաններում կիրառվող նյութերի մշակմամբ զբաղվող հետազոտողներին։

Աշխատությունը նվիրված է ջրի նախնական մաքրման գործընթացի ուսումնասիրությանը՝ շերտավոր ֆիլտրերի և որպես ֆիլտրող նյութերի տեղական լեռնային ապարների կիրառմամբ։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ուսումնասիրել բնական ծագում ունեցող տեղական նյութերի օգտագործման հնարավորությունները ջրից կախված մասնիկների, մեխանիկական խառնուրդների և այլ աղտոտիչների նախնական հեռացման համար՝ ստանալով արդյունավետ և տնտեսապես մատչելի մաքրման համակարգ։ Շերտավոր ֆիլտրացումը ջրի մաքրման մեթոդ է, որի դեպքում ջուրը հաջորդաբար անցնում է տարբեր հատիկաչափ և ֆիզիկաքիմիական հատկություններ ունեցող նյութերի շերտերով, ինչի շնորհիվ հնարավոր է համատեղել մեխանիկական զտումը, մասնիկների նստեցումը, մակերևութային կլանումը և որոշ դեպքերում՝ աղտոտիչների հետ ֆիզիկաքիմիական փոխազդեցությունը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել Հայաստանի տարածքում տարածված տարբեր լեռնային ապարների ֆիլտրող հատկությունները, դրանց հատիկային կազմը, ծակոտկենությունը, ջրաթափանցելիությունը, մեխանիկական կայունությունը և ջրի տարբեր բաղադրիչների հետ փոխազդեցության առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆիլտրի շերտերի դասավորությանը, հաստությանը և հատիկաչափային հարաբերակցությանը, քանի որ այդ պարամետրերը կարող են էապես ազդել ջրի մաքրման աստիճանի, հոսքի արագության և ֆիլտրի աշխատանքի տևողության վրա։ Փորձարարական ուսումնասիրությունների միջոցով հնարավոր է գնահատել մուտքային և մաքրված ջրի որակական ցուցանիշների փոփոխությունները, մասնավորապես՝ կախված նյութերի բնույթից, ջրի աղտոտվածության մակարդակից և ֆիլտրացման պայմաններից։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև ֆիլտրերի արդյունավետության գնահատումը տարբեր շահագործման ռեժիմներում, քանի որ ֆիլտրող շերտերի աստիճանական խցանումը կարող է նվազեցնել ջրի հոսքի արագությունը և փոխել մաքրման արդյունավետությունը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև օգտագործված ֆիլտրող նյութերի վերականգնման, փոխարինման կամ հետագա օգտագործման հնարավորություններին։ Տեղական լեռնային ապարների կիրառումն առանձնահատուկ հետաքրքրություն ունի Հայաստանի պայմաններում, քանի որ կարող է նվազեցնել ներմուծվող ֆիլտրող նյութերից կախվածությունը, օգտագործել տեղական հանքային ռեսուրսները և նպաստել ջրի մաքրման տեխնոլոգիաների տեղայնացմանը։ Միաժամանակ կարևոր է գնահատել ընտրված ապարների հնարավոր ազդեցությունը մաքրվող ջրի քիմիական կազմի վրա, որպեսզի ֆիլտրային նյութը ոչ միայն հեռացնի աղտոտիչները, այլև ջրի մեջ չներկայացնի անցանկալի լուծվող բաղադրիչներ։ Աշխատության արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ փոքր և միջին արտադրողականության ջրամաքրման համակարգերի, տեղական պայմաններին հարմարեցված ֆիլտրային կայանքների և նախնական ջրամաքրման տեխնոլոգիաների մշակման համար։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել ջրամաքրման ոլորտի մասնագետներին, բնապահպաններին, հիդրոերկրաբաններին, քիմիկոսներին, ինժեներներին և բնական ֆիլտրող նյութերի կիրառմամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է ջրի մաքրման տեխնոլոգիական և բնապահպանական խնդիրները՝ ուսումնասիրելով տեղական լեռնային ապարների ներուժը որպես մատչելի, բնական և հնարավոր արդյունավետ ֆիլտրող նյութեր։

Աշխատությունը նվիրված է XML փաստաթղթերի կառուցվածքի ավտոմատ գեներացման խնդրին՝ նպատակ ունենալով մշակել այնպիսի մեթոդներ և ծրագրային մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն կտան առկա տեղեկատվությունից կամ փաստաթղթային տվյալներից ստանալ դրանց կառուցվածքը նկարագրող XML սխեմա։ XML-ը կառուցվածքային տվյալների ներկայացման լայնորեն կիրառվող ձևաչափ է, իսկ դրա սխեման հնարավորություն է տալիս սահմանել փաստաթղթի թույլատրելի կառուցվածքը, տարրերի և ատրիբուտների կազմը, դրանց փոխհարաբերությունները և տվյալների տիպերը։ Աշխատության հիմնական խնդիրներից է այդ կառուցվածքի ավտոմատ բացահայտումը՝ նվազեցնելով XML սխեմաների ձեռքով նախագծման անհրաժեշտությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել XML փաստաթղթերի կառուցվածքային վերլուծության, տարրերի և ատրիբուտների նույնականացման, տվյալների տիպերի որոշման և դրանց միջև հիերարխիկ կապերի վերականգնման մեթոդները։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև տարբեր փաստաթղթերի օրինակների համադրումը, որի միջոցով հնարավոր է որոշել ընդհանուր կառուցվածքային կանոնները և առանձնացնել այն տարրերը, որոնք պարտադիր կամ ընտրովի են։ Ավտոմատ գեներացման գործընթացը կարող է հիմնվել փաստաթղթերի շարքի վիճակագրական, կանոնահեն կամ կառուցվածքային վերլուծության վրա՝ ստացված արդյունքը ներկայացնելով համապատասխան XML Schema Definition կառուցվածքով։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև գեներացված սխեմայի ճշգրտության և ամբողջականության գնահատումը, քանի որ սխեման պետք է հնարավորինս ճիշտ արտացոլի սկզբնական փաստաթղթերի իրական կառուցվածքը և միաժամանակ թույլ տա վավերացնել նոր XML փաստաթղթեր։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ տարբեր կառուցվածք ունեցող փաստաթղթերի մշակման, կրկնվող տարրերի հայտնաբերման, ընտրովի և պարտադիր կառուցվածքների տարբերակման, ինչպես նաև բարդ և ներդրված տարրերի ներկայացման խնդիրներին։ Նման համակարգերի կիրառումը կարող է զգալիորեն հեշտացնել տվյալների փոխանակման, փաստաթղթերի ինտեգրման և տեղեկատվական համակարգերի միջև կառուցվածքային համատեղելիության ապահովման գործընթացները։ Աշխատության արդյունքները կարող են կիրառվել էլեկտրոնային փաստաթղթաշրջանառության, տվյալների ինտեգրման, տեղեկատվական համակարգերի մշակման, տվյալների փոխակերպման և XML-հիմքով ծրագրային համակարգերի նախագծման ոլորտներում։ Այն կարող է հետաքրքրել ծրագրավորողներին, համակարգերի վերլուծաբաններին, տվյալների բազաների և XML տեխնոլոգիաների մասնագետներին, ինչպես նաև տվյալների կառուցվածքային ներկայացման և ավտոմատ սխեմաների գեներացման խնդիրներով զբաղվող հետազոտողներին։

Աշխատությունը նվիրված է տեղական ձկնահումքի օգտագործմամբ երշիկային արտադրատեսակների պատրաստման տեխնոլոգիայի կատարելագործմանը՝ նպատակ ունենալով մշակել սննդային արժեքով բարձր, որակյալ, անվտանգ և սպառողական պահանջներին համապատասխան արտադրանք ստանալու արդյունավետ տեխնոլոգիական մոտեցումներ։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են տեղական ձկնատեսակների հումքային հատկությունները, դրանց քիմիական կազմը, սպիտակուցների, ճարպերի, հանքային նյութերի և այլ սննդային բաղադրիչների պարունակությունը, ինչպես նաև այդ ցուցանիշների ազդեցությունը պատրաստի արտադրանքի որակի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ձկնահումքի նախնական մշակման գործընթացներին՝ տեսակավորմանը, մաքրմանը, մասնատմանը, ոսկրազերծմանը, աղացմանը և տեխնոլոգիական խառնուրդի պատրաստմանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում երշիկային զանգվածի բաղադրության և բաղադրիչների հարաբերակցության ընտրությանը, քանի որ դրանց ճիշտ համադրումը կարող է որոշել արտադրանքի կառուցվածքը, համը, հոտը, հյութալիությունը, կայունությունը և սննդային արժեքը։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել տարբեր լրացուցիչ հումքերի, համեմունքների, աղի, ճարպային բաղադրիչների, կառուցվածքաստեղծ և այլ տեխնոլոգիական բաղադրիչների կիրառման հնարավորությունները՝ ձկնային հումքի առանձնահատկություններին համապատասխան։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ջերմային մշակման օպտիմալ ռեժիմների ընտրությունը, քանի որ ջերմաստիճանի և մշակման տևողության ճիշտ համադրումը պետք է ապահովի արտադրանքի մանրէաբանական անվտանգությունը՝ միաժամանակ պահպանելով ցանկալի կառուցվածքը, համային հատկությունները և սննդային արժեքը։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև պատրաստի արտադրանքի խոնավության, սպիտակուցի և ճարպի պարունակությունը, թթվայնությունը, աղիությունը, ջրապահունակությունը, կառուցվածքամեխանիկական և օրգանոլեպտիկ ցուցանիշները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում պահպանման ընթացքում արտադրանքի որակի փոփոխություններին, մանրէաբանական կայունությանը և պիտանելիության ժամկետի հիմնավորմանը։ Տեղական հումքի օգտագործումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել ներմուծվող հումքից կախվածությունը, արդյունավետ օգտագործել տեղական ձկնային ռեսուրսները և ստեղծել նոր, տեղական շուկային համապատասխան սննդամթերք։ Տեխնոլոգիայի կատարելագործումը կարող է ուղղված լինել նաև արտադրական կորուստների նվազեցմանը, հումքի օգտագործման արդյունավետության բարձրացմանը և արտադրանքի ինքնարժեքի օպտիմալացմանը։ Հետազոտության ընթացքում տարբեր տեխնոլոգիական տարբերակների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս ընտրել այն բաղադրատոմսն ու արտադրական ռեժիմը, որոնք ապահովում են լավագույն ֆիզիկաքիմիական, մանրէաբանական և զգայաբանական ցուցանիշների համակցությունը։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառվել ձկնամթերքի վերամշակման ձեռնարկություններում՝ նոր տեսակի երշիկային արտադրանքի մշակման և գործող տեխնոլոգիական գործընթացների կատարելագործման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է նպաստել տեղական ձկնահումքի ավելի արդյունավետ օգտագործմանը, ձկնամթերքի տեսականու ընդլայնմանը և բարձր ավելացված արժեք ունեցող սննդամթերքի արտադրության զարգացմանը։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել սննդի տեխնոլոգներին, ձկնարդյունաբերության մասնագետներին, սննդամթերքի որակի և անվտանգության մասնագետներին, արտադրական ձեռնարկությունների տեխնոլոգներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է ենթամիկրոնային թվային ինտեգրալ սխեմաների նախագծման կարևոր փուլերից մեկի՝ տարրերի նախնական տեղաբաշխման տեսական հիմունքների և համապատասխան գործիքամիջոցների մշակմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են ինտեգրալ սխեմաների բարձր խտության պայմաններում տրամաբանական տարրերի տարածական տեղադրման, դրանց փոխկապակցվածությունների օպտիմալացման և նախագծային սահմանափակումների հաշվառման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այնպիսի ալգորիթմների և մաթեմատիկական մոդելների մշակմանը, որոնք կարող են ապահովել սխեմայի տարրերի արդյունավետ դասավորություն՝ նվազեցնելով կապերի ընդհանուր երկարությունը, ազդանշանների տարածման ուշացումները, էներգիայի կորուստները և ֆիզիկական նախագծման այլ անցանկալի գործոններ։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են նախնական տեղաբաշխման խնդրի ձևակերպման սկզբունքները, օպտիմալացման չափանիշները, հաշվողական մեթոդները և ծրագրային գործիքների կառուցման մոտեցումները։ Կարևորվում է ենթամիկրոնային տեխնոլոգիական նորմերի պայմաններում առաջացող սահմանափակումների հաղթահարումը, քանի որ տարրերի չափերի փոքրացումը և սխեմաների բարդության աճը մեծացնում են նախագծման ճշգրտության ու ավտոմատացման պահանջները։ Մշակվող տեսական և գործնական լուծումները նպատակ ունեն բարձրացնելու ինտեգրալ սխեմաների նախագծման գործընթացի արդյունավետությունը, կրճատելու նախագծման ժամանակը և բարելավելու վերջնական սխեմաների տեխնիկական բնութագրերը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել միկրոէլեկտրոնիկայի, համակարգչային նախագծման, թվային համակարգերի և էլեկտրոնային ավտոմատացման մասնագետներին, ինժեներներին, ծրագրային գործիքներ մշակողներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Работа посвящена исследованию процессов влаго-солепереноса в почвогрунтах и разработке способов их регулирования с целью улучшения водно-солевого режима почв и повышения эффективности их сельскохозяйственного использования. В центре внимания находятся закономерности перемещения влаги и растворённых солей в почвенном профиле под воздействием природных и антропогенных факторов. Рассматриваются взаимосвязанные процессы фильтрации, испарения, капиллярного подъёма, инфильтрации и перераспределения почвенной влаги, а также миграция растворимых солей вместе с водными потоками. Особое значение придаётся изучению влияния гранулометрического состава, структуры, плотности, водопроницаемости и других физико-механических характеристик почвогрунтов на интенсивность влаго- и солепереноса. Анализируется роль климатических условий, уровня грунтовых вод, режима орошения и дренажа в формировании водно-солевого состояния почвы. Отдельное внимание уделяется процессам засоления и рассоления, накоплению солей в различных слоях почвенного профиля и условиям, способствующим их перемещению за пределы корнеобитаемой зоны. В работе рассматриваются методы математического и экспериментального исследования влаго-солевого режима, позволяющие оценивать динамику содержания влаги и солей во времени и пространстве. Полученные закономерности могут использоваться для прогнозирования изменений состояния почвогрунтов при различных режимах орошения и водопользования. Существенное место занимает разработка способов регулирования процессов влаго-солепереноса. К ним могут относиться совершенствование режимов орошения, применение дренажных систем, управление глубиной залегания грунтовых вод, подбор оптимальных норм и сроков полива, а также использование агротехнических и мелиоративных мероприятий. Рациональное регулирование водно-солевого режима имеет большое значение для предотвращения вторичного засоления, сохранения плодородия почв и повышения эффективности использования водных ресурсов. Исследование представляет интерес для специалистов в области почвоведения, гидрологии, мелиорации, агрономии, экологического мониторинга и управления водными ресурсами. Материалы работы могут быть полезны при проектировании и совершенствовании оросительных и дренажных систем, оценке состояния сельскохозяйственных земель и разработке мероприятий по восстановлению и сохранению продуктивности почв.

Աշխատությունը նվիրված է արվեստների հիմնական տեսակների ներկայացմանն ու դրանց գործնական կիրառության սկզբունքներին։ Այն նպատակ ունի ընթերցողին ծանոթացնելու տարբեր արվեստների առանձնահատկություններին, դրանց ստեղծագործական և տեխնիկական հիմքերին, ինչպես նաև սովորեցնելու, թե ինչպես կարելի է ձեռք բերած գիտելիքները կիրառել գործնական գործունեության ընթացքում։ Վերնագրում շեշտադրված մատչելի կիրառման գաղափարը ցույց է տալիս, որ գիրքը նախատեսված է ոչ միայն արվեստի մասին տեսական տեղեկություններ հաղորդելու, այլև ընթերցողին գործնական աշխատանքի ուղղորդելու համար։ Արվեստների ուսումնասիրությունը դիտարկվում է որպես ստեղծագործական կարողությունների, գեղագիտական ճաշակի և ձեռքի աշխատանքի հմտությունների զարգացման միջոց։ Նման ձեռնարկները նպաստում են արվեստի տարբեր բնագավառների վերաբերյալ ընդհանուր պատկերացումների ձևավորմանը և դրանց կիրառական նշանակության բացահայտմանը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում XIX դարի հայերեն արվեստագիտական ու ուսումնական գրականության պատմության տեսանկյունից՝ արտացոլելով արվեստի գիտելիքները հանրամատչելի դարձնելու և գործնական ուսուցումը խթանելու ձգտումը։ Այն կարող է օգտակար լինել կիրառական արվեստների, գեղագիտական կրթության և հայերեն մասնագիտական գրականության զարգացման պատմությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է էլեկտրական հեռագրությանը՝ հաղորդակցության այն տեխնոլոգիային, որը 19-րդ դարում արմատապես փոխեց տեղեկությունների փոխանցման հնարավորությունները և նոր փուլ բացեց մարդկային հաղորդակցության պատմության մեջ։ Էլեկտրական հեռագրությունը հիմնված է էլեկտրական ազդանշանների միջոցով հաղորդագրություններ հեռավոր տարածությունների վրա փոխանցելու սկզբունքի վրա և համարվում է ժամանակակից հեռահաղորդակցության զարգացման կարևորագույն նախադրյալներից մեկը։ Ստեղծագործության թեմատիկ առանցքը էլեկտրական հեռագրի էությունն է, դրա գործողության ֆիզիկական հիմքերը, տեխնիկական կառուցվածքը և գործնական նշանակությունը։ Էլեկտրական հեռագրի առաջացումը պայմանավորված էր տեղեկությունների արագ փոխանցման անհրաժեշտությամբ, քանի որ ավանդական հաղորդակցության միջոցները՝ նամակատարությունը, սուրհանդակային ծառայությունները և տեսողական ազդանշանային համակարգերը, չէին կարող ապահովել հաղորդագրությունների նույնքան արագ ու հուսալի փոխանակում մեծ հեռավորությունների վրա։ Էլեկտրական ազդանշանների կիրառումը հնարավորություն տվեց հաղորդագրություններն ուղարկել հաղորդալարերով՝ օգտագործելով էլեկտրական հոսանքի տարածման և կառավարման սկզբունքները։ Այս տեխնոլոգիայի հիմքում ընկած էր հաղորդիչ սարքի միջոցով էլեկտրական ազդանշան ստեղծելու, այն կապուղով փոխանցելու և ընդունիչ սարքի միջոցով վերարտադրելու գործընթացը։ Հեռագրական համակարգերի գործնական կիրառման համար կարևոր նշանակություն ունեին էլեկտրական շղթաների կառուցվածքը, հաղորդալարերի հատկությունները, հոսանքի կառավարման եղանակները, ազդանշանների տարբերակումը և հաղորդագրությունների պայմանական կոդավորումը։ Էլեկտրական հեռագրության զարգացման ընթացքում առանձնահատուկ դեր ստացավ Մորզեի կոդը, որի միջոցով տառերն ու թվերը ներկայացվում էին կարճ և երկար ազդանշանների համակցություններով՝ հնարավորություն տալով գրավոր տեղեկությունները փոխանցել էլեկտրական ազդակների հաջորդականության ձևով։ Հեռագրական հաղորդակցության արդյունավետությունը կախված էր ոչ միայն սարքավորումների տեխնիկական կատարելությունից, այլև ազդանշանների ճիշտ փոխանցումից, ընդունումից և մեկնաբանությունից։ Այսպիսով, էլեկտրական հեռագիրը ներկայացնում էր ֆիզիկական գիտելիքների և գործնական տեխնիկայի միասնության օրինակ՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարելի է բնական երևույթների ուսումնասիրության արդյունքները վերածել հասարակության կարիքները սպասարկող տեխնիկական համակարգի։ Աշխատության թեման կարևոր է նաև էլեկտրականության վերաբերյալ գիտելիքների տարածման տեսանկյունից, քանի որ 19-րդ դարում էլեկտրական երևույթների ուսումնասիրությունն աստիճանաբար դուրս էր գալիս զուտ գիտական հետաքրքրության շրջանակից և դառնում արդյունաբերության, տրանսպորտի, հաղորդակցության ու առօրյա կյանքի զարգացման շարժիչ ուժերից մեկը։ Էլեկտրական հեռագրության տարածումը նպաստեց երկաթուղային հաղորդակցության կազմակերպմանը, առևտրային տեղեկությունների արագ փոխանակմանը, պետական կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը և տարբեր քաղաքների ու երկրների միջև կապերի ամրապնդմանը։ Այն հնարավորություն տվեց արագորեն փոխանցելու քաղաքական, տնտեսական, ռազմական և հասարակական նշանակություն ունեցող տեղեկություններ՝ նվազեցնելով հաղորդագրությունների հասնելու ժամանակը և փոխելով ժամանակի ու տարածության ընկալումը։ Հեռագրական ցանցերի զարգացումը նպաստեց նաև միջազգային հաղորդակցության ընդլայնմանը՝ հեռավոր շրջանները ներառելով ավելի միասնական տեղեկատվական համակարգի մեջ։ Այս փոփոխությունները հեռագիրը վերածեցին ոչ միայն տեխնիկական նորարարության, այլև հասարակական վերափոխումների կարևոր գործոնի։ Գրական և գիտակրթական առումով աշխատությունը տեղավորվում է գիտատեխնիկական գիտելիքները հայերենով ներկայացնելու և տարածելու ավանդույթի շրջանակում։ Վերնագրի ձևակերպումը՝ էլեկտրական հեռագիրը բացատրող երկու համարժեք անվանումների կիրառմամբ, արտացոլում է նոր տեխնոլոգիական հասկացությունները հայերեն լեզվով ներկայացնելու և դրանք ընթերցողին հասկանալի դարձնելու ձգտումը։ 19-րդ դարի գիտատեխնիկական գրականության կարևոր խնդիրներից էր նորահայտ գիտությունների ու գյուտերի վերաբերյալ տեղեկությունները մատչելի լեզվով ներկայացնելը, որպեսզի ընթերցողը կարողանար ծանոթանալ ժամանակակից տեխնոլոգիական առաջընթացին և հասկանալ դրա նշանակությունը։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայերեն գիտական եզրաբանության ձևավորման պատմության համար, քանի որ էլեկտրականության, հեռագրության և հաղորդակցության տեխնիկայի վերաբերյալ հասկացությունների տարածումը պահանջում էր համապատասխան բառապաշարի մշակում և մասնագիտական գիտելիքների հայերեն շարադրանք։ Այն առնչվում է նաև լուսավորական մտածողության այն ուղղությանը, որը գիտելիքի տարածումը դիտարկում էր որպես հասարակության կրթական ու մշակութային զարգացման անհրաժեշտ պայման։ Կ. Պոլիսը 19-րդ դարում հայոց մտավոր, կրթական և հրատարակչական կյանքի կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ զարգանում էին հայալեզու մամուլը, գրականությունը, դպրոցական կրթությունը և գիտելիքի հանրամատչելի տարածման տարբեր ձևեր։ Այդ միջավայրում գիտատեխնիկական թեմաներով հրատարակությունների առկայությունը վկայում է հայ ընթերցողին ժամանակակից աշխարհի գիտական և տեխնոլոգիական զարգացումներին հաղորդակից դարձնելու հետաքրքրության մասին։ Էլեկտրական հեռագրությանը նվիրված աշխատության պատմամշակութային նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն վերաբերում է հաղորդակցության մի միջոցի, որը հետագայում հիմք դարձավ հեռահաղորդակցության նորագույն համակարգերի զարգացման համար։ Թեև հեռագրական տեխնոլոգիաները ժամանակի ընթացքում փոխարինվեցին հեռախոսային, ռադիոկապի, թվային և համացանցային լուծումներով, էլեկտրական հեռագիրը շարունակում է մնալ տեղեկատվության արագ փոխանցման պատմական զարգացման կարևոր հանգրվան։ Ընթերցողական արժեքի առումով աշխատությունը հետաքրքրություն կարող է ներկայացնել տեխնիկայի պատմությամբ, ֆիզիկայով, կապի միջոցների զարգացմամբ և հայերեն գիտական գրականության պատմությամբ զբաղվողների համար։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես էին նորագույն տեխնոլոգիական հայտնագործությունները ներկայացվում հայերենով, ինչպիսի տեղ էր հատկացվում գիտական գիտելիքի հանրամատչելիացմանը և ինչպես էր հայ ընթերցողական միջավայրը հաղորդակից դառնում համաշխարհային տեխնիկական առաջընթացին։ Աշխատությունը կարևոր է նաև որպես հայերեն գիտատեխնիկական գրավոր ժառանգության ուսումնասիրման նյութ, քանի որ արտացոլում է գիտության և տեխնիկայի վերաբերյալ տեղեկությունների տարածման, նոր հասկացությունների լեզվական արտահայտման և ժամանակակից աշխարհի փոփոխություններին հետևելու մտավոր հետաքրքրությունը։ Ընդհանուր առմամբ, այն ներկայացնում է էլեկտրական հեռագրության թեման հայերեն գրավոր մշակույթի պատմական համատեքստում և արժեքավոր է հաղորդակցության տեխնոլոգիաների, գիտական լուսավորության ու հայ տպագիր գրքի զարգացման փոխկապակցված պատմությունն ուսումնասիրելու համար։

Ուսումնամեթոդական հրատարակությունը նախատեսված է միկրոպրոցեսորային համակարգերի նախագծման դասընթացի ուսումնառության կազմակերպման և ուսանողների տեսական ու գործնական պատրաստվածության ապահովման համար։ Այն կարող է ներառել դասընթացի ծրագիրը, հիմնական թեմաների հաջորդականությունը, ինքնուրույն աշխատանքի կազմակերպման մեթոդական ցուցումները և գիտելիքների ստուգման առաջադրանքները։ Ներկայացվում են միկրոպրոցեսորային համակարգերի կառուցվածքի, աշխատանքի սկզբունքների, ապարատային և ծրագրային բաղադրիչների փոխազդեցության, ինչպես նաև համակարգերի նախագծման հիմնական փուլերի վերաբերյալ գիտելիքներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միկրոպրոցեսորների և միկրոկառավարիչների կառուցվածքին, հրամանների համակարգին, հիշողության կազմակերպմանը, մուտք-ելքի միջոցներին և արտաքին սարքերի հետ տվյալների փոխանակման եղանակներին։ Քննարկվում են թվային հանգույցների նախագծման, համակարգի կառուցվածքային սխեմաների կազմման, ծրագրային ալգորիթմների մշակման և սարքավորումների աշխատանքի մոդելավորման սկզբունքները։ Մեթոդական ցուցումները կարող են ընդգրկել առաջադրանքների կատարման հերթականությունը, նախագծային լուծումների ընտրության չափանիշները, հաշվարկների իրականացման եղանակները և ստացված արդյունքների ստուգման մեթոդները։ Ստուգողական առաջադրանքները կարող են ուղղված լինել միկրոպրոցեսորային համակարգերի կառուցվածքի, ծրագրավորման հիմունքների, տվյալների մշակման, ընդհատումների կառավարման, ժամանակաչափերի և հաղորդակցման միջերեսների վերաբերյալ գիտելիքների ամրապնդմանը։ Կարևորվում են համակարգի ապարատային ու ծրագրային մասերի համատեղ նախագծումը, տեխնիկական պահանջների վերլուծությունը, աշխատանքի հուսալիության գնահատումը և նախագծային սխալների հայտնաբերման հմտությունները։ Դասընթացի գործնական բաղադրիչը կարող է ներառել հաշվարկային խնդիրներ, ծրագրավորման վարժություններ, կառուցվածքային լուծումների մշակում և համակարգչային մոդելավորման առաջադրանքներ։ Հրատարակությունը նպաստում է ինժեներական մտածողության զարգացմանը, միկրոպրոցեսորային տեխնիկայի վերաբերյալ գիտելիքների համակարգմանը և նախագծային խնդիրների ինքնուրույն լուծման կարողությունների ձևավորմանը։ Այն օգտակար է համակարգչային տեխնիկայի, էլեկտրոնիկայի, ավտոմատացման և ներկառուցված համակարգերի նախագծման ուղղություններով սովորող ուսանողների, դասախոսների և համապատասխան ոլորտների մասնագետների համար։

Ուսումնական ձեռնարկը նվիրված է շինարարական աշխատանքների համալիր մեքենայացման և ավտոմատացման տեսական հիմքերի, տեխնիկական միջոցների ու գործնական կիրառման սկզբունքների ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են շինարարական արտադրության կազմակերպման առանձնահատկությունները, տարբեր տեսակի աշխատանքների կատարման համար կիրառվող մեքենաներն ու մեխանիզմները, ինչպես նաև դրանց համատեղ և արդյունավետ օգտագործման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հողային, բետոնային, մոնտաժային, բեռնման-բեռնաթափման և այլ շինարարական աշխատանքների մեքենայացմանը։ Քննարկվում են էքսկավատորների, բուլդոզերների, ամբարձիչների, բետոնախառնիչների, բետոնամղիչների և այլ մասնագիտացված սարքավորումների կառուցվածքային ու շահագործման առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրվում են մեքենաների արտադրողականության հաշվարկման, անհրաժեշտ տեխնիկական միջոցների ընտրության, մեքենայացված համալիրների ձևավորման և շինարարական գործընթացների ռացիոնալ կազմակերպման մեթոդները։ Ձեռնարկում կարող են ներկայացվել մեքենաների տեխնիկական բնութագրերի գնահատման, աշխատանքային ռեժիմների ընտրության, սարքավորումների փոխգործակցության և արտադրական հոսքերի համաժամեցման սկզբունքները։ Կարևորվում են շինարարական գործընթացների ավտոմատացման ժամանակակից մոտեցումները, կառավարման համակարգերի կիրառությունը, չափիչ և վերահսկիչ սարքերի նշանակությունը, ինչպես նաև մեքենաների աշխատանքի վերահսկման ու կարգավորման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում շինարարական աշխատանքների որակի բարձրացմանը, ժամանակի և նյութական ռեսուրսների խնայողությանը, էներգաարդյունավետության բարելավմանը և ձեռքի աշխատանքի ծավալի կրճատմանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն մեքենաների տեխնիկական սպասարկման, անվտանգության կանոնների պահպանման և սարքավորումների հուսալի շահագործման հարցերը։ Ձեռնարկը կարող է ներառել հաշվարկային օրինակներ, տեխնիկական սխեմաներ և մեքենայացված համալիրների ընտրության մեթոդական ցուցումներ՝ նպաստելով ուսանողների տեսական գիտելիքների ամրապնդմանը և ինժեներական խնդիրների լուծման գործնական հմտությունների զարգացմանը։ Այն նախատեսված է շինարարական մասնագիտությունների ուսանողների, դասախոսների, ինժեներների, տեխնոլոգների և շինարարական մեքենաների շահագործմամբ զբաղվող մասնագետների համար։

Работа посвящена изучению процесса дегидрохлорирования 3,4-дихлор-1-бутена с целью получения хлоропрена в реакторе газлифтного типа. Рассматриваются теоретические основы химического превращения, особенности протекания реакции и факторы, влияющие на выход целевого продукта, селективность процесса и эффективность использования исходного сырья. Особое внимание уделяется конструкции и принципу действия газлифтного реактора, в котором циркуляция реакционной среды обеспечивается движением газового потока. Анализируются особенности организации тепло- и массообмена, гидродинамические характеристики аппарата и их возможное влияние на устойчивость технологического режима. В рамках исследования могут рассматриваться выбор условий проведения реакции, влияние температуры, давления, состава реакционной смеси и времени пребывания реагентов в реакционной зоне. Важное место занимают вопросы подбора технологических параметров, контроля полноты превращения исходного соединения и определения состава получаемой смеси. Рассматриваются методы анализа продуктов реакции, оценки материального баланса и расчёта основных показателей эффективности процесса. Отдельное внимание может уделяться образованию побочных продуктов, вопросам коррозионной стойкости оборудования, безопасности обращения с химически активными веществами и снижению воздействия производства на окружающую среду. Изучение газлифтной схемы позволяет оценить возможности организации непрерывного процесса, особенности циркуляции реакционной среды и перспективы повышения производительности реакторного оборудования. Работа представляет интерес с точки зрения разработки и совершенствования технологических процессов органического синтеза, а также применения методов химической технологии для получения промышленно значимых соединений. Её содержание может быть полезно специалистам в области химической технологии, промышленной химии, проектирования реакторных установок и исследования процессов дегидрохлорирования.

Աշխատությունը նվիրված է արտաքին ազդեցությունների հետևանքով կիսահաղորդչային բյուրեղներում առաջացող կառուցվածքային խախտումների ուսումնասիրությանը՝ ռենտգենադիֆրակցիոն մուարի մեթոդի կիրառմամբ։ Քննարկվում են կիսահաղորդչային բյուրեղների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, բյուրեղային ցանցի կատարելության աստիճանը, արատների առաջացման մեխանիզմները և դրանց ազդեցությունը նյութերի ֆիզիկական հատկությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մեխանիկական, ջերմային, ճառագայթային և այլ արտաքին գործոնների ազդեցությամբ բյուրեղային կառուցվածքում առաջացող դեֆորմացիաներին, տեղաշարժերին ու արատներին։ Ուսումնասիրվում են ռենտգենյան ճառագայթների դիֆրակցիայի ֆիզիկական հիմունքները, բյուրեղային ցանցի կառուցվածքային փոփոխությունների հայտնաբերման հնարավորությունները և մուարային պատկերների ձևավորման օրինաչափությունները։ Դիտարկվում են ռենտգենադիֆրակցիոն մուարի մեթոդի զգայունությունը, տարածական լուծունակությունը և դրա կիրառման առանձնահատկությունները բյուրեղային ցանցի փոքր դեֆորմացիաների ու տեղային կառուցվածքային անհամասեռությունների գնահատման ընթացքում։ Կարևորվում են մուարային պատկերների վերլուծությունը, ինտերֆերենցիոն գծերի տեղաբաշխման փոփոխությունների մեկնաբանությունը և դրանց կապը բյուրեղներում առաջացող կառուցվածքային խախտումների հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել տարբեր արտաքին ազդեցություններից առաջացած բյուրեղային արատների բնույթը, դրանց տարածական բաշխումը և կառուցվածքային փոփոխությունների զարգացման օրինաչափությունները։ Անդրադարձ է կատարվում փորձարարական չափումների կազմակերպմանը, ռենտգենադիֆրակցիոն պատկերների գրանցման և մշակման մեթոդներին, ինչպես նաև ստացված արդյունքների համեմատական գնահատմանը։ Առանձնացվում են բյուրեղային կառուցվածքի փոփոխությունների քանակական բնութագրման, չափումների ճշգրտության բարձրացման և կառուցվածքային արատների հայտնաբերման մեթոդների կատարելագործման խնդիրները։ Կարևորվում է նաև բյուրեղային արատների ազդեցությունը կիսահաղորդչային նյութերի էլեկտրական, օպտիկական և մեխանիկական հատկությունների վրա, ինչը նշանակություն ունի դրանց տեխնոլոգիական կիրառությունների համար։ Աշխատությունը նպաստում է պինդ մարմնի ֆիզիկայի, բյուրեղագիտության, ռենտգենադիֆրակցիոն հետազոտությունների և կիսահաղորդչային նյութագիտության զարգացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել ֆիզիկոսների, բյուրեղագետների, նյութագետների, կիսահաղորդչային տեխնոլոգիաների մասնագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է հատուկ նշանակության տաքացվող հագուստի նախագծման, կառուցվածքային կատարելագործման և տեխնոլոգիական մշակման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են ցածր ջերմաստիճանային պայմաններում մարդու օրգանիզմի ջերմային հարմարավետության ապահովման սկզբունքները, հագուստի ջերմապաշտպան հատկությունները և արտաքին միջավայրի անբարենպաստ գործոնների ազդեցությունը մարդու ֆիզիոլոգիական վիճակի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տաքացվող հագուստի կառուցվածքային առանձնահատկություններին, ջերմային տարրերի տեղաբաշխմանը, դրանց աշխատանքի արդյունավետությանը և հագուստի տարբեր հատվածներում ջերմության հավասարաչափ բաշխման հնարավորություններին։ Ուսումնասիրվում են ջերմամեկուսիչ նյութերի, տեխնիկական գործվածքների, էլեկտրահաղորդիչ մանրաթելերի և ժամանակակից տեքստիլ տեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորությունները հատուկ նշանակության հագուստի արտադրության մեջ։ Դիտարկվում են տաքացման համակարգերի էներգամատակարարման, ջերմաստիճանի կարգավորման, էլեկտրական անվտանգության, օգտագործման հարմարավետության և շահագործման հուսալիության հետ կապված տեխնիկական պահանջները։ Կարևորվում են հագուստի էրգոնոմիկական հատկությունները, շարժումների ազատության ապահովումը, նյութերի դիմացկունությունը, խոնավության նկատմամբ կայունությունը և երկարատև օգտագործման պայմաններում ջերմապաշտպան արդյունավետության պահպանումը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել տաքացվող հագուստի նախագծման մեթոդները, կառուցվածքային լուծումների ընտրության չափանիշները, փորձնական նմուշների պատրաստման տեխնոլոգիաները և դրանց գործառական հատկությունների գնահատման եղանակները։ Անդրադարձ է կատարվում տարբեր մասնագիտական ոլորտներում, այդ թվում՝ արտակարգ իրավիճակների, փրկարարական աշխատանքների, արդյունաբերության և բացօթյա գործունեության պայմաններում նման հագուստի կիրառման առանձնահատկություններին։ Առանձնացվում են էներգասպառման նվազեցման, ջերմային կառավարման արդյունավետության բարձրացման, արտադրանքի անվտանգության ապահովման և տեխնոլոգիական լուծումների օպտիմալացման խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի տեխնիկական տեքստիլի, հատուկ նշանակության հագուստի նախագծման, հագուստի արտադրության տեխնոլոգիաների և կիրառական նյութագիտության զարգացման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հագուստի նախագծողներին, տեքստիլ արդյունաբերության մասնագետներին, նյութագետներին, ինժեներներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է ավտոմոբիլային ներքին այրման շարժիչների էկոլոգիական անվտանգության գնահատման, շրջակա միջավայրի վրա դրանց ազդեցության ուսումնասիրության և վնասակար արտանետումների նվազեցմանն ուղղված տեխնիկական ու կազմակերպական միջոցառումների մշակման հիմնախնդիրներին։ Քննարկվում են ներքին այրման շարժիչների աշխատանքի հիմնական սկզբունքները, վառելիքի այրման գործընթացների առանձնահատկությունները, արտանետվող գազերի բաղադրությունը և դրանց ազդեցությունը մթնոլորտային օդի որակի ու շրջակա միջավայրի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ածխածնի մոնօքսիդի, ազոտի օքսիդների, չայրված ածխաջրածինների, պինդ մասնիկների և այլ աղտոտիչների առաջացման մեխանիզմներին, ինչպես նաև դրանց քանակի կախվածությանը շարժիչի աշխատանքային ռեժիմներից, տեխնիկական վիճակից և օգտագործվող վառելիքի հատկություններից։ Ուսումնասիրվում են շարժիչների էկոլոգիական ցուցանիշների որոշման մեթոդները, արտանետումների չափման և վերահսկման տեխնիկական միջոցները, ինչպես նաև ստացված արդյունքների գնահատման չափանիշները։ Անդրադարձ է կատարվում վառելիքի մատակարարման, օդավառելիքային խառնուրդի ձևավորման, այրման գործընթացի կառավարման և արտանետվող գազերի մաքրման համակարգերի կատարելագործման հնարավորություններին։ Կարևորվում են կատալիտիկ չեզոքացուցիչների, արտանետվող գազերի վերաշրջանառության համակարգերի, էլեկտրոնային կառավարման տեխնոլոգիաների և շարժիչների տեխնիկական սպասարկման արդյունավետ մեթոդների կիրառումը։ Դիտարկվում են նաև տարբեր տեսակի վառելիքների օգտագործման, շարժիչների կառուցվածքային պարամետրերի օպտիմալացման, վառելիքի ծախսի նվազեցման և էներգաարդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել փորձարարական չափումների, մաթեմատիկական մոդելավորման, համեմատական վերլուծության և տեխնիկատնտեսական գնահատման մեթոդներ՝ առաջարկվող բնապահպանական միջոցառումների արդյունավետությունը հիմնավորելու նպատակով։ Առանձնացվում են շարժիչների շահագործման պայմանների, տրանսպորտային միջոցների տեխնիկական վիճակի և արտանետումների սահմանափակման պահանջների փոխկապակցվածության խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի ավտոմոբիլային տրանսպորտի բնապահպանական անվտանգության բարձրացման, օդի աղտոտվածության նվազեցման, շարժիչների տեխնիկական կատարելագործման և տրանսպորտային համակարգերի կայուն զարգացման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել ավտոմոբիլային ճարտարագետների, շարժիչաշինության մասնագետների, բնապահպանների, տրանսպորտային տեխնոլոգիաների հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է անասնապահական ֆերմաներում օգտագործվող մեքենաների և էլեկտրասարքավորումների շահագործական հուսալիության բարձրացման տեխնիկական, կազմակերպական և տնտեսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են անասնապահական արտադրության մեքենայացման և էլեկտրիֆիկացման առանձնահատկությունները, տեխնոլոգիական սարքավորումների աշխատանքի արդյունավետության վրա ազդող գործոնները, ինչպես նաև դրանց անխափան շահագործման ապահովման հիմնական սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կերերի պատրաստման և բաշխման, ջրամատակարարման, կթման, գոմաղբի հեռացման, օդափոխության և միկրոկլիմայի կարգավորման համակարգերում կիրառվող մեքենաների ու էլեկտրական սարքավորումների տեխնիկական վիճակին և աշխատանքային ռեժիմներին։ Ուսումնասիրվում են սարքավորումների խափանումների առաջացման պատճառները, մաշվածության գործընթացները, էլեկտրական և մեխանիկական բեռնվածությունների ազդեցությունը, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի խոնավության, ջերմաստիճանի և փոշոտվածության պայմաններում դրանց աշխատանքի առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում շահագործական հուսալիության հիմնական ցուցանիշների որոշմանը, խափանումների հաճախականության գնահատմանը, սարքավորումների ծառայության ժամկետի կանխատեսմանը և տեխնիկական սպասարկման պարբերականության հիմնավորմանը։ Կարևորվում են կանխարգելիչ սպասարկման, ժամանակին ախտորոշման, վերանորոգման աշխատանքների կազմակերպման և տեխնիկական վիճակի վերահսկման արդյունավետ մեթոդների մշակումը։ Դիտարկվում են նաև էլեկտրաշարժիչների, կառավարման համակարգերի և պաշտպանիչ սարքերի աշխատանքային պարամետրերի օպտիմալացման, էներգիայի կորուստների նվազեցման և սարքավորումների շահագործման անվտանգության բարձրացման հնարավորությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել հուսալիության տեսության, մաթեմատիկական վիճակագրության, փորձարարական հետազոտությունների և տեխնիկատնտեսական գնահատման մեթոդներ՝ սպասարկման ու վերանորոգման միջոցառումների արդյունավետ պարամետրերը հիմնավորելու նպատակով։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի անասնապահական արտադրության տեխնոլոգիական գործընթացների անընդհատության ապահովման, սարքավորումների պարապուրդների կրճատման, շահագործման ծախսերի նվազեցման և գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության բարձրացման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել գյուղատնտեսական ճարտարագետների, էլեկտրատեխնիկայի մասնագետների, անասնապահական ֆերմաների տեխնիկական ղեկավարների, մեքենաների շահագործման և սպասարկման մասնագետների, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է օֆսեթային կառուցվածքով գերբարձր հաճախականության անտենային կոլիմատորի և արևային ճառագայթման կոնցենտրատորի նախագծման, մշակման և տեխնիկական բնութագրերի ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են էլեկտրամագնիսական և օպտիկական ճառագայթման ուղղորդման ու կենտրոնացման ֆիզիկական սկզբունքները, անդրադարձնող մակերևույթների երկրաչափական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև օֆսեթային համակարգերի կիրառման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պարաբոլական անդրադարձիչների կառուցվածքին, ճառագայթների տարածման օրինաչափություններին, ֆոկուսացման պայմաններին և անդրադարձնող մակերևույթի ձևի ազդեցությանը համակարգի արդյունավետության վրա։ Ուսումնասիրվում են գերբարձր հաճախականության անտենային կոլիմատորի աշխատանքի սկզբունքները, էլեկտրամագնիսական դաշտի բաշխման առանձնահատկությունները, ճառագայթման ուղղորդվածությունը և անտենային համակարգերի չափումների համար անհրաժեշտ պայմանների ձևավորումը։ Անդրադարձ է կատարվում արևային կոնցենտրատորի կառուցվածքային լուծումներին, արևային ճառագայթման հավաքման և կենտրոնացման մեխանիզմներին, էներգիայի կորուստների նվազեցմանը և ջերմային արդյունավետության բարձրացման հնարավորություններին։ Կարևորվում են օֆսեթային երկրաչափության առավելությունները, ճառագայթման ուղու ստվերարկման նվազեցումը, անդրադարձնող մակերևույթների ճշգրտությունը և սարքերի հիմնական երկրաչափական պարամետրերի օպտիմալ ընտրությունը։ Դիտարկվում են նաև համակարգերի մաթեմատիկական մոդելավորման, էլեկտրադինամիկական և երկրաչափական օպտիկայի հաշվարկների, կառուցվածքային նախագծման ու փորձարարական ստուգման մեթոդները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել անտենային կոլիմատորի և արևային կոնցենտրատորի նախագծման ընդհանուր սկզբունքները, դրանց գործառնական տարբերությունները և տեխնիկական ցուցանիշների գնահատման մոտեցումները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի ռադիոտեխնիկական չափումների կատարելագործման, միկրոալիքային համակարգերի զարգացման, արևային էներգիայի արդյունավետ օգտագործման և ճառագայթման կենտրոնացման նոր տեխնոլոգիական լուծումների մշակման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել ռադիոֆիզիկոսների, անտենային համակարգերի նախագծողների, օպտիկայի մասնագետների, էներգետիկայի ճարտարագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է բիսմութբորատային և տելուրմոլիբդատային համակարգերի հիման վրա ցածր հալման ջերմաստիճան ունեցող զոդման ապակիների մշակման, դրանց ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ուսումնասիրության և տեխնոլոգիական կիրառման հնարավորությունների գնահատման հիմնախնդիրներին։ Քննարկվում են օքսիդային ապակիների առաջացման տեսական հիմքերը, ապակեգոյացնող համակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, բաղադրության և հատկությունների փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև ցածրջերմաստիճանային ապակենման նյութերի ստացման հիմնական սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բիսմութի, բորի, տելուրի և մոլիբդենի օքսիդների ազդեցությանը ապակիների կառուցվածքի, հալման և փափկման ջերմաստիճանների, ջերմային կայունության ու բյուրեղացման նկատմամբ հակվածության վրա։ Ուսումնասիրվում են տարբեր բաղադրությունների սինթեզման պայմանները, հումքային բաղադրիչների հարաբերակցությունների ընտրությունը, հալույթի ձևավորման առանձնահատկությունները և ստացված նյութերի տեխնոլոգիական բնութագրերը։ Անդրադարձ է կատարվում ապակիների ջերմային ընդարձակման գործակիցներին, մածուցիկությանը, քիմիական կայունությանը, մակերևութային փոխազդեցություններին և տարբեր նյութերի հետ հերմետիկ միացություններ առաջացնելու հնարավորություններին։ Կարևորվում են զոդման ապակիների և միացվող նյութերի ջերմաֆիզիկական հատկությունների համապատասխանեցումը, միացման ընթացքում առաջացող լարումների նվազեցումը և ստացված միացությունների մեխանիկական ամրության ու հուսալիության ապահովումը։ Դիտարկվում են նաև ապակիների կառուցվածքի և ֆազային կազմի հետազոտման մեթոդները, ջերմային վերլուծության, ռենտգենաֆազային հետազոտության և այլ ֆիզիկաքիմիական չափումների կիրառման հնարավորությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել տարբեր բաղադրությունների փորձարարական ցուցանիշները՝ առավել նպատակահարմար ապակեգոյացնող համակարգերի և մշակման տեխնոլոգիական ռեժիմների ընտրության համար։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հատուկ նշանակության ապակենման նյութերի ստեղծման, էլեկտրոնային և էլեկտրատեխնիկական սարքավորումների հերմետիկացման, ինչպես նաև ցածրջերմաստիճանային միացման տեխնոլոգիաների կատարելագործման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել նյութագետների, ապակու տեխնոլոգիայի մասնագետների, քիմիկոսների, ֆիզիկաքիմիկոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է հալոգեն պարունակող հիմնաալյումաբորատային ապակիների սինթեզի, դրանց կառուցվածքային և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև բարձր իոնական հաղորդականությամբ նոր նյութերի մշակման հնարավորություններին։ Քննարկվում են ապակենման նյութերի առաջացման տեսական հիմքերը, բորատային և ալյումինատային կառուցվածքային միավորների փոխազդեցությունները, ինչպես նաև հալոգենային բաղադրիչների ազդեցությունը ապակիների կառուցվածքի և հատկությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ապակիների քիմիական բաղադրության ընտրությանը, սինթեզի պայմաններին, ջերմային մշակման առանձնահատկություններին և ստացվող նյութերի կայունության ապահովմանը։ Ուսումնասիրվում են իոնների տեղաշարժման մեխանիզմները, ապակենման մատրիցի կառուցվածքային առանձնահատկությունների և էլեկտրահաղորդականության միջև փոխկապակցվածությունները, ինչպես նաև տարբեր բաղադրիչների ազդեցությունը լիցքակիրների շարժունակության վրա։ Անդրադարձ է կատարվում նյութերի էլեկտրական, ջերմային և կառուցվածքային բնութագրերի գնահատման մեթոդներին, իոնական հաղորդականության ջերմաստիճանային կախվածությանը և հաղորդականության բարձրացման հնարավոր ուղիներին։ Կարևորվում են ապակիների բյուրեղացման նկատմամբ կայունությունը, քիմիական դիմադրողականությունը, բաղադրության փոփոխությունների հետևանքով առաջացող կառուցվածքային վերափոխումները և դրանց ազդեցությունը նյութերի գործառական հատկությունների վրա։ Դիտարկվում են նաև ապակենման և ապակեբյուրեղային նյութերի համեմատական առանձնահատկությունները, դրանց կիրառելիությունը պինդ էլեկտրոլիտների, էլեկտրաքիմիական սարքերի և էներգիայի պահպանման տեխնոլոգիաների ոլորտներում։ Հետազոտության թեման կարևոր նշանակություն ունի անօրգանական նյութագիտության, ապակու քիմիայի և բարձր հաղորդականությամբ ֆունկցիոնալ նյութերի ստեղծման համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել քիմիկոսների, նյութագետների, պինդ մարմնի ֆիզիկայի մասնագետների, էլեկտրաքիմիկոսների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է երկաթբետոնե կառուցվածքային տարրերում ամրանի խարսխման գոտու լարվածադեֆորմացիոն վիճակի, մեխանիկական առանձնահատկությունների և կրողունակության ապահովման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են բետոնի և պողպատե ամրանի համատեղ աշխատանքի սկզբունքները, դրանց միջև առաջացող կցորդման ուժերը և բեռնվածքների փոխանցման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ամրանի խարսխման հատվածներում լարումների բաշխմանը, տեղային դեֆորմացիաների զարգացմանը, բետոնի ճաքագոյացման պայմաններին և ամրանի սահքի հնարավոր երևույթներին։ Ուսումնասիրվում են խարսխման երկարության, ամրանի տրամագծի, մակերևույթի առանձնահատկությունների, բետոնի ամրության և պաշտպանիչ շերտի հաստության ազդեցությունները կառուցվածքային տարրերի աշխատանքի վրա։ Անդրադարձ է կատարվում տարբեր բեռնվածքների պայմաններում բետոնի և ամրանի փոխազդեցությանը, լարվածային վիճակի փոփոխություններին և խարսխման գոտում հնարավոր վնասվածքների առաջացման օրինաչափություններին։ Կարևորվում են փորձարարական հետազոտությունների, տեսական հաշվարկների և թվային մոդելավորման մեթոդների կիրառման հնարավորությունները՝ լարումների ու դեֆորմացիաների գնահատման և կառուցվածքային վարքագծի կանխատեսման նպատակով։ Դիտարկվում են ամրանի հուսալի խարսխման ապահովման, երկաթբետոնե տարրերի նախագծային լուծումների կատարելագործման և նյութերի արդյունավետ օգտագործման ինժեներական մոտեցումները։ Հետազոտության թեման կարևոր նշանակություն ունի շենքերի և ինժեներական կառույցների ամրության, ճաքակայունության, երկարակեցության և սեյսմակայունության բարձրացման համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել շինարարական ինժեներների, կոնստրուկտորների, երկաթբետոնե կառուցվածքների նախագծողների, նյութերի մեխանիկայի մասնագետների, հետազոտողների և տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ճյուղավորված ջրատար համակարգերում հեղուկի ոչ ստացիոնար շարժման հիդրավլիկական օրինաչափությունների, դինամիկական առանձնահատկությունների և հաշվարկային մեթոդների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են ջրատար ցանցերում հոսքի արագության, ճնշման և ծախսի ժամանակային փոփոխությունները, ինչպես նաև դրանց առաջացման պատճառներն ու ազդեցությունը համակարգի աշխատանքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրատարների ճյուղավորման հանգույցներում հոսքերի փոխազդեցությանը, ճնշման ալիքների տարածմանը, հիդրավլիկական հարվածի առաջացման պայմաններին և անցումային գործընթացների զարգացման առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում են հեղուկի շարժումը նկարագրող դիֆերենցիալ հավասարումները, զանգվածի և շարժման քանակի պահպանման օրենքների կիրառումը, ինչպես նաև ջրատարների երկրաչափական և հիդրավլիկական բնութագրերի ազդեցությունը ոչ ստացիոնար գործընթացների վրա։ Անդրադարձ է կատարվում սահմանային և սկզբնական պայմանների որոշմանը, ճյուղավորված համակարգերի մաթեմատիկական մոդելավորմանը և թվային հաշվարկների միջոցով հոսքի փոփոխական պարամետրերի գնահատմանը։ Կարևորվում են պոմպային սարքավորումների աշխատանքի ռեժիմների փոփոխության, փականների բացման ու փակման, ջրի սպառման տատանումների և հնարավոր վթարային իրավիճակների ազդեցությունները ջրատար ցանցի հուսալիության վրա։ Դիտարկվում են ճնշման վտանգավոր տատանումների կանխարգելման, հիդրավլիկական համակարգերի պաշտպանության և շահագործման արդյունավետության բարձրացման ինժեներական մոտեցումները։ Հետազոտության թեման գործնական նշանակություն ունի բնակավայրերի ջրամատակարարման, արդյունաբերական ջրատարների, ոռոգման համակարգերի և հիդրոտեխնիկական ենթակառուցվածքների նախագծման ու շահագործման համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հիդրավլիկայի մասնագետների, հիդրոտեխնիկների, ջրամատակարարման համակարգերի ինժեներների, կիրառական մաթեմատիկոսների, հետազոտողների և տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ջերմաէլեկտրական ազդեցության կիրառմամբ մասնագիտացված ախտորոշիչ սարքի նախագծման, մշակման և տեխնիկական բնութագրերի ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են ջերմային և էլեկտրական երևույթների փոխկապակցվածության ֆիզիկական հիմունքները, ջերմաէլեկտրական փոխակերպման սկզբունքները և դրանց օգտագործման հնարավորությունները ժամանակակից չափիչ ու ախտորոշիչ համակարգերում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջերմաէլեկտրական տարրերի կառուցվածքին, դրանց աշխատանքի արդյունավետությանը, ջերմաստիճանային տարբերությունների առաջացման և վերահսկման մեխանիզմներին, ինչպես նաև էլեկտրական ազդանշանների գրանցման ու մշակման առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում են սարքի հիմնական բաղադրիչների ընտրության, կառուցվածքային լուծումների հիմնավորման, չափումների ճշգրտության և աշխատանքային կայունության ապահովման խնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում ջերմային գործընթացների կառավարմանը, զգայուն տարրերի հատկություններին, էլեկտրոնային կառավարման համակարգերի կիրառմանը և ստացվող տվյալների վերլուծության հնարավորություններին։ Կարևորվում են սարքի էներգաարդյունավետությունը, հուսալիությունը, կոմպակտ կառուցվածքը և շահագործման անվտանգությունը։ Դիտարկվում են փորձարարական հետազոտությունների, տեխնիկական փորձարկումների, չափագիտական գնահատման և սարքի աշխատանքային պարամետրերի օպտիմալացման մեթոդները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ախտորոշման գործընթացների ավտոմատացմանը, չափումների կրկնելիության բարձրացմանը և ջերմաէլեկտրական տեխնոլոգիաների կիրառման հեռանկարներին։ Հետազոտության թեման կարևոր նշանակություն ունի մասնագիտացված չափիչ սարքավորումների, էլեկտրոնային համակարգերի և տեխնիկական ախտորոշման միջոցների կատարելագործման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել ֆիզիկոսների, էլեկտրոնիկայի և սարքաշինության ինժեներների, չափագիտության մասնագետների, կիրառական հետազոտողների և տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է արտադրանքի ավտոմատացված նախագծման և արտադրության գործընթացներում մաթեմատիկական մոդելավորման ու համակարգային վերլուծության մեթոդների մշակման և կիրառման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ ռելեային տեխնիկայի օրինակով։ Քննարկվում են տեխնիկական արտադրանքի կառուցվածքային և գործառական առանձնահատկությունների ներկայացման մաթեմատիկական մոտեցումները, նախագծային խնդիրների ձևակերպման սկզբունքները և դրանց լուծման համար անհրաժեշտ տեղեկատվական ու ալգորիթմական միջոցները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բարդ տեխնիկական համակարգերի բաղադրիչների փոխկապակցվածության վերլուծությանը, նախագծման տարբեր փուլերի համաձայնեցմանը և արտադրական գործընթացների արդյունավետ կազմակերպմանը։ Ուսումնասիրվում են ռելեային սարքավորումների տեխնիկական բնութագրերի մոդելավորման, կառուցվածքային պարամետրերի ընտրության, նախագծային լուծումների օպտիմալացման և արտադրանքի հուսալիության գնահատման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում համակարգչային նախագծման համակարգերի կիրառմանը, տեխնոլոգիական գործընթացների ավտոմատացմանը, նախագծային տվյալների մշակմանն ու կառավարմանը, ինչպես նաև արտադրության նախապատրաստման ընթացքում առաջացող ինժեներական խնդիրների լուծմանը։ Կարևորվում են մաթեմատիկական մոդելների և համակարգային վերլուծության գործիքների դերը նախագծման ժամանակի կրճատման, տեխնիկական որոշումների հիմնավորվածության բարձրացման և արտադրական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման գործում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ինժեներների, ավտոմատացման մասնագետների, էլեկտրատեխնիկների, համակարգային վերլուծաբանների, տեխնիկական գիտությունների հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է հաճախականության փուլային ավտոմատ հարմարեցման համակարգերի աղմկակայունության բարձրացման մեթոդների մշակմանը և դրանց տեսական ու գործնական արդյունավետության ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են փուլային ավտոմատ հարմարեցման համակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, աշխատանքի սկզբունքները, հիմնական բաղադրիչների փոխազդեցությունը և դրանց կիրառությունը ռադիոտեխնիկական ու հեռահաղորդակցական սարքավորումներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արտաքին և ներքին խանգարումների, պատահական աղմուկների, ազդանշանի փուլային տատանումների և հաճախականային անկայունությունների ազդեցությանը համակարգերի աշխատանքի որակի վրա։ Քննարկվում են փուլային դետեկտորների, կառավարվող գեներատորների և օղակային զտիչների բնութագրերը, դրանց պարամետրերի ընտրության սկզբունքները և համակարգի դինամիկական կայունության ապահովման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում աղմուկների զտման, ազդանշանների մշակման, կառավարման ալգորիթմների կատարելագործման և համակարգի կառուցվածքային օպտիմալացման մեթոդներին։ Կարևորվում են հաճախականության և փուլի համաժամացման ճշգրտությունը, անցումային գործընթացների տևողությունը, հետևման սխալների նվազեցումը և տարբեր խանգարումների պայմաններում համակարգի հուսալի աշխատանքի ապահովումը։ Ուսումնասիրվում են նաև մաթեմատիկական մոդելավորման, համակարգչային նմանակման և փորձարարական գնահատման հնարավորությունները՝ առաջարկվող մեթոդների արդյունավետությունը որոշելու նպատակով։ Աշխատությունը կարող է նպաստել ռադիոկապի, հեռահաղորդակցության, չափիչ տեխնիկայի և էլեկտրոնային կառավարման համակարգերի կատարելագործմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել ռադիոտեխնիկայի, էլեկտրոնիկայի, ազդանշանների մշակման, ավտոմատ կառավարման և հեռահաղորդակցական համակարգերի մասնագետների ու տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է մեքենամասերի մակերևույթների գլանահղկման (обкатывание) գործընթացի արդյունավետության բարձրացմանը՝ գազային միջավայրերի կիրառման միջոցով։ Դիտարկվում են մակերևույթների պլաստիկ դեֆորմացման վրա հիմնված մշակման տեխնոլոգիական առանձնահատկությունները, մշակվող նյութերի մակերևութային շերտերի կառուցվածքային փոփոխությունները և պատրաստի արտադրանքի որակի վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գազային միջավայրերի ազդեցությանը շփման, դեֆորմացման, ջերմային գործընթացների և մակերևութային շերտի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների վրա։ Քննարկվում են մշակման ռեժիմների, գործիքի ճնշման, շարժման արագության, նյութի հատկությունների և գազային միջավայրի բնութագրերի փոխազդեցությունները։ Անդրադարձ է կատարվում մակերևույթի խորդուբորդության նվազեցման, կարծրության բարձրացման, մնացորդային լարումների ձևավորման և մեքենամասերի մաշակայունության ու հոգնածային ամրության բարելավման հնարավորություններին։ Կարևորվում են մշակման գործընթացի փորձարարական հետազոտման, տեխնոլոգիական պարամետրերի օպտիմալացման և տարբեր գազային միջավայրերում ստացված արդյունքների համեմատական գնահատման մեթոդները։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել մեքենաշինական արտադրության տեխնոլոգիական գործընթացների կատարելագործմանը, մշակման արտադրողականության բարձրացմանը, էներգետիկ և նյութական ծախսերի կրճատմանը, ինչպես նաև մեքենամասերի շահագործման հուսալիության և երկարակեցության ապահովմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մեքենաշինության, նյութագիտության, մետաղամշակման տեխնոլոգիաների և արտադրական գործընթացների օպտիմալացման ոլորտների մասնագետների, գիտաշխատողների ու տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Գիտատեխնիկական և ինժեներական բնույթի աշխատությունը նվիրված է ՎՎԷՌ-440 տիպի ջրաջրային էներգետիկական ռեակտորներով համալրված ատոմային էներգաբլոկների շոգեգեներատորների հանգույցների տեխնիկական վիճակի, շահագործման պայմանների ազդեցության և մնացորդային աշխատանքային ռեսուրսի գնահատման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է ատոմակայանների ջերմամեխանիկական սարքավորումների հուսալիության, կառուցվածքային տարրերի երկարակեցության, նյութերի մեխանիկական հատկությունների փոփոխության և երկարատև շահագործման ընթացքում առաջացող վնասվածքների զարգացման օրինաչափությունների բացահայտման հետ։ Ատոմային էներգաբլոկների շոգեգեներատորները կարևոր դեր են կատարում ջերմային էներգիայի փոխանցման գործընթացում՝ ապահովելով ռեակտորի առաջին կոնտուրի ջերմակրից ջերմության փոխանցումը երկրորդ կոնտուրի աշխատանքային միջավայրին և գոլորշու առաջացումը, որն օգտագործվում է էլեկտրաէներգիայի արտադրության համար։ Այդ սարքավորումների տեխնիկական վիճակը անմիջականորեն կապված է էներգաբլոկի հուսալի աշխատանքի, շահագործման անվտանգության և սարքավորումների նախատեսված ծառայության ժամկետի պահպանման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է շոգեգեներատորների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց հիմնական հանգույցների աշխատանքային պայմանները, ջերմային և մեխանիկական ծանրաբեռնվածությունների ազդեցությունը, ինչպես նաև մետաղական նյութերի երկարատև շահագործման ընթացքում տեղի ունեցող կառուցվածքային և ֆիզիկամեխանիկական փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի ջերմափոխանակման խողովակների, կորպուսային տարրերի, եռակցված միացումների, կոլեկտորների և այլ պատասխանատու հանգույցների տեխնիկական վիճակի գնահատման հարցերը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է շահագործման ընթացքում առաջացող ջերմաստիճանային փոփոխությունների, ճնշման տատանումների, մեխանիկական լարումների, թրթռումների և ջերմային ցիկլերի ազդեցության ուսումնասիրությունը սարքավորումների կառուցվածքային ամբողջականության վրա։ Շոգեգեներատորների հանգույցները ենթարկվում են տարբեր բնույթի ծանրաբեռնվածությունների, որոնց երկարատև կամ կրկնվող ազդեցությունը կարող է հանգեցնել նյութերի հոգնածության, տեղային դեֆորմացիաների, մաշվածության և այլ վնասման գործընթացների զարգացման։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն ունի շահագործման իրական պայմանների և նախագծային հաշվարկներում ընդունված պայմանների համեմատական վերլուծությունը, որը հնարավորություն է տալիս առավել հիմնավորված գնահատելու սարքավորումների տեխնիկական վիճակը և հետագա անվտանգ շահագործման հնարավորությունները։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել մետաղների կոռոզիոն վնասման, լարվածակոռոզիոն ճաքագոյացման, ջերմային հոգնածության, էրոզիոն մաշվածության և նյութերի հատկությունների աստիճանական փոփոխության մեխանիզմները։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում ջրաքիմիական ռեժիմի ազդեցությունը շոգեգեներատորների հանգույցների վիճակի վրա, նստվածքների առաջացման առանձնահատկությունները և ջերմափոխանակման մակերևույթների աշխատանքի արդյունավետության փոփոխությունները։ Ջերմակրի և աշխատանքային միջավայրի քիմիական բաղադրությունը, խառնուրդների առկայությունը և շահագործման ջերմաստիճանային պայմանները կարող են էական ազդեցություն ունենալ մետաղական մակերևույթների կոռոզիոն կայունության և սարքավորումների երկարաժամկետ հուսալիության վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է մնացորդային ռեսուրսի հասկացության տեսական և գործնական մեկնաբանությունը, դրա գնահատման չափանիշների սահմանումը և սարքավորումների հետագա շահագործման հնարավորությունների որոշման մեթոդաբանական մոտեցումների ուսումնասիրությունը։ Մնացորդային ռեսուրսի գնահատումը ենթադրում է կառուցվածքային տարրերի փաստացի տեխնիկական վիճակի, կուտակված վնասվածքների, շահագործման պատմության և սպասվող ծանրաբեռնվածությունների համատեղ վերլուծություն։ Այս գործընթացում կարևոր նշանակություն ունեն նյութերի ամրության, հոգնածության դիմադրության, ճաքերի զարգացման և կառուցվածքային ամբողջականության վերաբերյալ տեսական պատկերացումները։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է նաև սարքավորումների տեխնիկական ախտորոշման և վիճակի վերահսկման մեթոդները, որոնք հնարավորություն են տալիս հայտնաբերելու հնարավոր արատները, գնահատելու դրանց չափերն ու բնույթը և հետևելու վնասվածքների զարգացման միտումներին։ Նման նպատակներով կարող են դիտարկվել ուլտրաձայնային, մրրկահոսանքային, տեսողական և այլ չքայքայող վերահսկման մեթոդների կիրառման հնարավորությունները՝ համապատասխան տեխնիկական պահանջների և անվտանգության կանոնների պահպանմամբ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ախտորոշման արդյունքների և հաշվարկային գնահատումների համադրումը, քանի որ սարքավորումների իրական վիճակի վերաբերյալ ստացված տվյալները կարող են օգտագործվել մնացորդային ռեսուրսի կանխատեսման ճշգրտությունը բարձրացնելու համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել ամրության հաշվարկների, ջերմամեխանիկական վերլուծության, վերջավոր տարրերի մեթոդի, հավանականային գնահատման և մաթեմատիկական մոդելավորման մոտեցումներ։ Դրանք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու կառուցվածքային տարրերում լարումների բաշխումը, ջերմաստիճանային դաշտերի փոփոխությունը, ծանրաբեռնվածության տարբեր ռեժիմների ազդեցությունը և վնասվածքների հնարավոր կուտակման առանձնահատկությունները։ Առանձին հետաքրքրություն է ներկայացնում շահագործման ռեժիմների ազդեցության համեմատական գնահատումը՝ հաշվի առնելով էներգաբլոկի գործարկման, կանգնեցման, հզորության փոփոխման և կայուն աշխատանքային պայմանների առանձնահատկությունները։ Կրկնվող անցումային գործընթացները կարող են առաջացնել ջերմային և մեխանիկական լրացուցիչ լարումներ, որոնց ազդեցության ուսումնասիրությունը կարևոր է սարքավորումների հոգնածության և երկարատև հուսալիության գնահատման համար։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է տեխնիկական ռեսուրսի սպառման գործընթացի և սարքավորումների շահագործման ժամկետի երկարաձգման հնարավորությունների ուսումնասիրությունը։ Այս համատեքստում կարող են դիտարկվել տեխնիկական վիճակի պարբերական գնահատման, կանխարգելիչ սպասարկման, վերահսկողական միջոցառումների և սարքավորումների վերականգնման վերաբերյալ որոշումների գիտատեխնիկական հիմնավորման հարցերը։ Միաժամանակ ատոմային էներգետիկայի ոլորտում մնացորդային ռեսուրսի հաշվարկային գնահատականը ինքնին բավարար հիմք չէ սարքավորումների հետագա շահագործումը թույլատրելու համար․ անհրաժեշտ են համապատասխան նորմատիվ պահանջների կատարում, մասնագիտական փորձաքննություն և իրավասու վերահսկող մարմինների սահմանած ընթացակարգերի պահպանում։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև տեխնիկական հուսալիության և ռիսկերի գնահատման խնդիրներին, քանի որ շոգեգեներատորների հանգույցների վիճակի փոփոխությունները կարող են ազդել էներգաբլոկի աշխատանքի կայունության և անվտանգության ապահովման վրա։ Կարևոր նշանակություն ունի շահագործման ընթացքում հավաքագրված տվյալների համակարգումը, տեխնիկական զննությունների արդյունքների վերլուծությունը և տարբեր ժամանակահատվածներում արձանագրված փոփոխությունների համեմատությունը։ Նման տեղեկատվությունը կարող է հիմք ծառայել սարքավորումների վիճակի կանխատեսման և տեխնիկական սպասարկման ծրագրերի կատարելագործման համար։ Աշխատության մեթոդաբանական հիմքում կարող են կիրառվել նյութագիտության, մետաղագիտության, ջերմատեխնիկայի, ամրության տեսության, տեխնիկական ախտորոշման, հավանականությունների տեսության և ինժեներական հաշվարկների մեթոդներ։ Դրանց համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու շահագործման պայմանների և կառուցվածքային տարրերի տեխնիկական վիճակի միջև առկա փոխկապակցվածությունը, բացահայտելու վնասման հիմնական գործոնները և մշակելու մնացորդային ռեսուրսի գնահատման գիտականորեն հիմնավորված մոտեցումներ։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է ատոմային էներգաբլոկների ջերմամեխանիկական սարքավորումների երկարակեցության, կառուցվածքային ամբողջականության և շահագործման պայմանների ազդեցության օրինաչափությունների ուսումնասիրությամբ։ Աշխատության կիրառական արժեքը կապված է շոգեգեներատորների տեխնիկական վիճակի գնահատման, վերահսկման ծրագրերի կատարելագործման, սպասարկման աշխատանքների պլանավորման և սարքավորումների շահագործման անվտանգության ապահովման վերաբերյալ մասնագիտական որոշումների հիմնավորման հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել ատոմային էներգետիկայի ինժեներներին, ջերմատեխնիկական սարքավորումների նախագծողներին, նյութագետներին, մետաղագետներին, տեխնիկական ախտորոշման մասնագետներին, էներգետիկ համակարգերի հուսալիության հետազոտողներին, գիտաշխատողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Աշխատությունն ունի էներգետիկական, ինժեներատեխնիկական, նյութագիտական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով ՎՎԷՌ-440 տիպի ատոմային էներգաբլոկների շոգեգեներատորների հանգույցների շահագործման պայմանների, տեխնիկական վիճակի փոփոխությունների, մնացորդային ռեսուրսի գնահատման և երկարաժամկետ հուսալիության ապահովման հիմնախնդիրների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Գիտատեխնիկական և տեղեկատվահաղորդակցական բնույթի աշխատությունը նվիրված է ինտեգրված հեռահաղորդակցական ցանցերի կառավարման միջոցների հետազոտման և մշակման հիմնախնդիրներին՝ ձայնային տեղեկատվության փոխանցման ընթացքում սպասարկման անհրաժեշտ որակի ապահովման նպատակով։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է տարբեր տեխնոլոգիաների և հաղորդակցական ենթակառուցվածքների միավորմամբ ձևավորվող ցանցերի աշխատանքի կազմակերպման, տեղեկատվական հոսքերի կառավարման, հաղորդման ռեսուրսների արդյունավետ բաշխման և ձայնային կապի հուսալիության բարձրացման հետ։ Ժամանակակից հեռահաղորդակցական համակարգերում ձայնային տեղեկատվության փոխանցումը կարևոր տեղ է զբաղեցնում, քանի որ այն կիրառվում է հեռախոսակապի, ինտերնետային հեռախոսակապի, կորպորատիվ հաղորդակցությունների, բազմամեդիա ծառայությունների և իրական ժամանակում գործող տեղեկատվական համակարգերի շրջանակներում։ Տարբեր հաղորդակցական ծառայությունների միավորումը ընդհանուր ցանցային ենթակառուցվածքում առաջացնում է տեխնիկական և կազմակերպական նոր պահանջներ, որոնք կապված են տեղեկատվության փոխանցման արագության, ցանցային ծանրաբեռնվածության, ծառայությունների առաջնահերթության և հաղորդակցության անընդհատության ապահովման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է ինտեգրված ցանցերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց կառավարման սկզբունքները, հաղորդակցական հանգույցների փոխգործակցությունը և տարբեր տեսակի տեղեկատվական հոսքերի համատեղ փոխանցման պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի սպասարկման որակի ապահովման մեխանիզմները, որոնք հեռահաղորդակցական համակարգերում հայտնի են QoS՝ Quality of Service հասկացությամբ։ Դրանք ներառում են ցանցային ռեսուրսների կառավարման, տվյալների հոսքերի դասակարգման, առաջնահերթությունների սահմանման, թողունակության բաշխման և հաղորդման ընթացքում առաջացող ուշացումների սահմանափակման միջոցները։ Ձայնային տեղեկատվության փոխանցման առանձնահատկությունը պայմանավորված է դրա իրական ժամանակային բնույթով, քանի որ հաղորդակցության ընթացքում նույնիսկ համեմատաբար փոքր ուշացումները կամ փաթեթների անկանոն ժամանումը կարող են բացասաբար ազդել խոսքի ընկալելիության և հաղորդակցության բնական ընթացքի վրա։ Այս համատեքստում կարևոր նշանակություն ունեն տվյալների փոխանցման ուշացման, ուշացման տատանումների, փաթեթների կորստի և ցանցի հասանելիության ցուցանիշների ուսումնասիրությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ձայնային տեղեկատվության որակի վրա ազդող տեխնիկական գործոնների վերլուծությունը, մասնավորապես՝ ցանցային ծանրաբեռնվածության փոփոխությունները, երթուղիչների և կոմուտատորների աշխատանքի առանձնահատկությունները, փոխանցման միջավայրի սահմանափակումները և հաղորդակցական արձանագրությունների փոխազդեցությունը։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել տվյալների փաթեթների հերթերի կառավարման, առաջնահերթ սպասարկման, երթուղայնացման և ցանցային ռեսուրսների ամրագրման մեխանիզմները, որոնք հնարավորություն են տալիս բարելավելու ձայնային հոսքերի սպասարկման պայմանները։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում ցանցային ծանրաբեռնվածության վերահսկման և կանխատեսման մեթոդները, քանի որ հաղորդակցական ծառայությունների որակը մեծապես կախված է առկա թողունակության և միաժամանակ փոխանցվող տեղեկատվության ծավալների համապատասխանությունից։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև ձայնային տեղեկատվության թվային մշակման և փաթեթային փոխանցման առանձնահատկություններին, խոսքի կոդավորման ու սեղմման մեթոդներին, ինչպես նաև հաղորդակցական համակարգերում օգտագործվող արձանագրությունների արդյունավետությանը։ Կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել ինտերնետային հեռախոսակապի տեխնոլոգիաների ուսումնասիրությունը, որոնցում ձայնային ազդանշանները փոխակերպվում են թվային տվյալների և փոխանցվում փաթեթային ցանցերով։ Նման համակարգերում սպասարկման որակի ապահովումը պահանջում է հաղորդման ժամանակային բնութագրերի վերահսկում, փաթեթների ընդունման և վերադասավորման արդյունավետ կազմակերպում, ինչպես նաև ցանցային խափանումների ազդեցության նվազեցում։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է ինտեգրված ցանցերի կառավարման ճարտարապետության ուսումնասիրությունը՝ ներառելով կենտրոնացված և բաշխված կառավարման մոտեցումները, ցանցային սարքավորումների վիճակի մշտադիտարկումը, ռեսուրսների օգտագործման գնահատումը և տեխնիկական խնդիրների հայտնաբերման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն կառավարման ավտոմատացված միջոցները, որոնք հնարավորություն են տալիս հավաքագրելու ցանցի աշխատանքի վերաբերյալ տվյալներ, վերլուծելու հիմնական ցուցանիշները և անհրաժեշտության դեպքում փոփոխելու ռեսուրսների բաշխման կամ երթուղայնացման կարգավորումները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև ցանցային կառավարման ծրագրային միջոցների կառուցվածքը, դրանց գործառնական հնարավորությունները և տարբեր տեխնոլոգիական միջավայրերում կիրառման առանձնահատկությունները։ Ինտեգրված ցանցերի դեպքում կարևոր է տարբեր սարքավորումների, հաղորդակցական արձանագրությունների և ծառայությունների փոխհամատեղելիության ապահովումը, քանի որ միասնական ենթակառուցվածքում կարող են օգտագործվել տարբեր արտադրողների և տեխնոլոգիական սերունդների համակարգեր։ Այս տեսանկյունից առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում ցանցային կառավարման ստանդարտների, ծառայությունների որակի գնահատման չափանիշների և տեխնիկական ցուցանիշների համադրելիության հարցերը։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է նաև ցանցային հուսալիության, խափանումների նկատմամբ կայունության և պահուստային հաղորդակցական ուղիների օգտագործման հիմնախնդիրները։ Ձայնային ծառայությունների անընդհատության ապահովման համար կարևոր նշանակություն ունեն ցանցային հանգույցների հասանելիությունը, հաղորդակցական ուղիների վերականգնման արագությունը և արտակարգ ծանրաբեռնվածության պայմաններում ծառայությունների առաջնահերթության կազմակերպումը։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են կիրառվել հեռահաղորդակցական ցանցերի մաթեմատիկական մոդելավորման, զանգվածային սպասարկման տեսության, հավանականությունների տեսության, համակարգչային փորձարարության և ցանցային ցուցանիշների վիճակագրական վերլուծության մեթոդներ։ Նման մոտեցումները հնարավորություն են տալիս գնահատելու տարբեր կառավարման ալգորիթմների արդյունավետությունը, համեմատելու ցանցային ծանրաբեռնվածության պայմանները և որոշելու ձայնային տեղեկատվության սպասարկման որակի վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Առանձին նշանակություն ունի մոդելավորման և փորձարարական հետազոտությունների համադրումը, քանի որ տեսական հաշվարկների արդյունքների ստուգումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու առաջարկվող տեխնիկական լուծումների կիրառելիությունը իրական հեռահաղորդակցական միջավայրերում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև ցանցի թողունակության օպտիմալացման, հաղորդակցական ծախսերի նվազեցման և ծառայությունների որակի ու ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետության միջև հավասարակշռության ապահովման խնդիրները։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է ինտեգրված հեռահաղորդակցական համակարգերի կառավարման մեթոդների կատարելագործման, իրական ժամանակային տեղեկատվական հոսքերի սպասարկման առանձնահատկությունների բացահայտման և ցանցային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման ալգորիթմների ուսումնասիրությամբ։ Հետազոտության կիրառական արժեքը կապված է հեռախոսային և տվյալների փոխանցման միասնական ցանցերի նախագծման, կորպորատիվ հաղորդակցական համակարգերի զարգացման, ինտերնետային հեռախոսակապի ծառայությունների բարելավման և հեռահաղորդակցական ենթակառուցվածքների հուսալիության բարձրացման հնարավորությունների հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել հեռահաղորդակցության ինժեներներին, համակարգչային ցանցերի մասնագետներին, տեղեկատվական համակարգերի նախագծողներին, ցանցային ադմինիստրատորներին, կապի օպերատորների տեխնիկական աշխատակիցներին, ծրագրային ապահովման մշակողներին, գիտաշխատողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Աշխատությունն ունի տեսական, ալգորիթմական, տեխնոլոգիական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով ինտեգրված հեռահաղորդակցական ցանցերի կառավարման, ձայնային տեղեկատվության փոխանցման որակի գնահատման, ցանցային ռեսուրսների օպտիմալ բաշխման և ժամանակակից հաղորդակցական ծառայությունների արդյունավետ կազմակերպման սկզբունքների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Աշխատությունը նվիրված է մոլիբդենիտային խտանյութերի վերամշակման և դրանցից բարձր մաքրության ու մանրադիսպերս կառուցվածքի մոլիբդենի դիսուլֆիդի ստացման արդյունավետ տեխնոլոգիական եղանակների մշակման գիտական, տեսական և կիրառական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում են մոլիբդեն պարունակող հանքային հումքի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ուսումնասիրությունը, խտանյութերի բաղադրության առանձնահատկությունների բացահայտումը, անցանկալի խառնուրդների հեռացման մեթոդների կատարելագործումը և ստացվող նյութի որակական ցուցանիշների վերահսկման տեխնոլոգիական հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մոլիբդենիտի բյուրեղային կառուցվածքին, քիմիական բաղադրությանը, շերտավոր կառուցվածքով պայմանավորված ֆիզիկական հատկություններին և արդյունաբերական տարբեր բնագավառներում դրա կիրառման հեռանկարներին։ Ուսումնասիրվում են մոլիբդենիտային խտանյութերում առկա մետաղական ու ոչ մետաղական խառնուրդների բնույթը, դրանց ազդեցությունը վերջնական արտադրանքի մաքրության աստիճանի վրա, ինչպես նաև հումքի նախնական մշակման և հարստացման հնարավորությունները։ Քննարկվում են մոլիբդենի դիսուլֆիդի ստացման ու մաքրման ֆիզիկական, քիմիական և ֆիզիկաքիմիական մոտեցումները, որոնց ընտրությունը պայմանավորված է ելակետային հումքի հատկություններով, պահանջվող մաքրության աստիճանով և արտադրանքի մասնիկների չափային բնութագրերով։ Կարևորվում են նյութի դիսպերսայնության կարգավորման, մասնիկների չափերի բաշխման, տեսակարար մակերեսի մեծացման և կառուցվածքային միատարրության ապահովման խնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում տեխնոլոգիական գործընթացների ընթացքում նյութի բյուրեղային կառուցվածքի պահպանման, հնարավոր կառուցվածքային փոփոխությունների վերահսկման և ստացվող փոշենման արտադրանքի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների գնահատման հարցերին։ Հատուկ ուշադրության են արժանանում խտանյութերի վերամշակման ընթացքում տեղի ունեցող ֆիզիկաքիմիական փոխակերպումները, տարբեր բաղադրիչների փոխազդեցությունները և տեխնոլոգիական պարամետրերի ազդեցությունը նյութի վերջնական հատկությունների վրա։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակներում դիտարկվում են մաքրման արդյունավետության գնահատման չափանիշները, խառնուրդների մնացորդային պարունակության որոշման մեթոդները և բարձր մաքրությամբ արտադրանքի ստացման համար անհրաժեշտ որակի վերահսկման սկզբունքները։ Կարևորվում է նյութի կառուցվածքի և բաղադրության հետազոտման ժամանակակից վերլուծական մեթոդների կիրառությունը, այդ թվում՝ ռենտգենաֆազային վերլուծության, էլեկտրոնային մանրադիտակման, սպեկտրային հետազոտությունների և մասնիկների չափերի որոշման հնարավորությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ստացվող մոլիբդենի դիսուլֆիդի ֆունկցիոնալ հատկությունների ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով դրա շերտավոր կառուցվածքը, շփման փոքր գործակիցը, ջերմային և քիմիական կայունության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև տարբեր տեխնիկական միջավայրերում կիրառելիությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում բարձր մաքրությամբ և վերահսկվող դիսպերսայնությամբ նյութերի օգտագործմանը հակաշփական ծածկույթների, պինդ քսանյութերի, կոմպոզիտային նյութերի և հատուկ նշանակության տեխնիկական արտադրատեսակների ստեղծման գործում։ Քննարկվում են նաև մոլիբդենի դիսուլֆիդի կիրառման հնարավորությունները ժամանակակից նյութագիտության, էլեկտրոնիկայի, կատալիզի և նանոտեխնոլոգիաների ոլորտներում, որտեղ նյութի մաքրությունը, մասնիկների չափերը և մակերևութային հատկությունները կարող են էական ազդեցություն ունենալ դրա ֆունկցիոնալ արդյունավետության վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարևոր տեղ են զբաղեցնում տեխնոլոգիական գործընթացների նյութական հաշվեկշռի, հումքի օգտագործման արդյունավետության, արտադրանքի ելքի և ստացման եղանակների տնտեսական նպատակահարմարության գնահատման հարցերը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև արդյունաբերական վերամշակման ընթացքում առաջացող թափոնների նվազեցմանը, նյութական ռեսուրսների խնայողությանը և բնապահպանական պահանջների պահպանմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի մոլիբդեն պարունակող հանքային հումքի համալիր օգտագործման նշանակությունը Հայաստանի հանքարդյունաբերության և մետալուրգիական արտադրության զարգացման տեսանկյունից։ Հետազոտության թեմատիկան հնարավորություն է տալիս գնահատելու տեղական հանքային հումքից բարձր ավելացված արժեք ունեցող նյութերի ստացման հեռանկարները, հումքային արտադրանքից դեպի խորքային վերամշակում անցնելու հնարավորությունները և գիտատար տեխնոլոգիաների ներդրման նշանակությունը։ Աշխատությունը կարող է ընդգրկել նաև մշակված տեխնոլոգիական լուծումների լաբորատոր փորձարկման, ստացված արդյունքների համեմատական գնահատման, արտադրական մասշտաբավորման և տեխնոլոգիական գործընթացների կայունության ապահովման հարցերը։ Կարևորվում է արտադրանքի մաքրության, դիսպերսայնության և կառուցվածքային հատկությունների փոխկապակցվածության բացահայտումը, որը կարող է հիմք ծառայել տարբեր կիրառությունների համար նախատեսված մոլիբդենի դիսուլֆիդի նպատակային արտադրության կազմակերպման գործում։ Հետազոտությունն ունի գիտական և գործնական նշանակություն՝ նպաստելով հանքային հումքի վերամշակման տեխնոլոգիաների կատարելագործմանը, բարձր մաքրությամբ անօրգանական նյութերի ստացման մեթոդաբանության զարգացմանը և ժամանակակից արդյունաբերության համար պահանջված ֆունկցիոնալ նյութերի արտադրության հնարավորությունների ընդլայնմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել քիմիկոսների, նյութագետների, մետալուրգների, հանքային հումքի վերամշակման մասնագետների, քիմիական տեխնոլոգիաների ինժեներների, նանոնյութերի հետազոտողների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ասպիրանտների, ուսանողների և մոլիբդենի միացությունների ստացման ու կիրառման տեխնոլոգիաներով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Աշխատությունը նվիրված է շինարարության ոլորտում տուֆաքարերի, դրանց արդյունահանման և մշակման ընթացքում առաջացող թափոնների, ինչպես նաև բնական ծակոտկեն լցանյութերով պատրաստվող թեթև բետոնների համալիր կիրառման միջոցով արդյունավետ որմնակոնստրուկցիաների մշակման, նախագծման և օգտագործման տեսական, տեխնոլոգիական ու գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում են տեղական բնական շինանյութերի ռացիոնալ օգտագործման, շինարարական արտադրության նյութատարության նվազեցման, շենքերի արտաքին և ներքին պատերի ջերմատեխնիկական ու կառուցվածքային հատկությունների բարելավման, ինչպես նաև շինարարական թափոնների վերամշակման և երկրորդային օգտագործման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տուֆի՝ որպես բնական հրաբխային ծագման շինանյութի ֆիզիկամեխանիկական հատկություններին, ծակոտկեն կառուցվածքին, խտությանը, ամրությանը, ջերմահաղորդականությանը, խոնավության կլանման առանձնահատկություններին և շինարարական կոնստրուկցիաներում կիրառման տեխնոլոգիական պայմաններին։ Ուսումնասիրվում են տուֆաքարերի արդյունահանման, կտրման և մշակման ընթացքում առաջացող քարային մնացորդների, մանրացված նյութերի ու փոշենման բաղադրիչների օգտագործման հնարավորությունները՝ որպես շինարարական խառնուրդների, բետոնների և այլ կոմպոզիտային նյութերի բաղադրիչներ։ Քննարկվում են բնական ծակոտկեն լցանյութերի տեսակները, դրանց հատիկաչափական կազմը, ֆիզիկական և մեխանիկական բնութագրերը, ինչպես նաև թեթև բետոնների կառուցվածքի ձևավորման և շահագործական հատկությունների վրա դրանց ազդեցությունը։ Կարևորվում է տուֆաքարերի և թեթև բետոնների համատեղ կիրառման տեխնոլոգիական նպատակահարմարությունը, տարբեր նյութերի համադրությամբ բազմաշերտ և համակցված պատային կառուցվածքների ձևավորման հնարավորությունները, ինչպես նաև դրանց ամրության, կայունության և ջերմամեկուսացման ցուցանիշների գնահատումը։ Անդրադարձ է կատարվում որմնակոնստրուկցիաների կրողունակության, դեֆորմացիոն հատկությունների, ճաքակայունության, ջերմային դիմադրության, խոնավային ռեժիմի և երկարատև շահագործման հուսալիության հետ կապված հարցերին։ Հատուկ ուշադրության են արժանանում տարբեր բաղադրությամբ թեթև բետոնների պատրաստման տեխնոլոգիաները, կապակցանյութերի և լցանյութերի օպտիմալ հարաբերակցության ընտրությունը, բետոնային խառնուրդների մշակելիությունը, կարծրացման պայմանները և պատրաստի նյութերի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների գնահատման մեթոդները։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակներում դիտարկվում են նաև շինարարական կոնստրուկցիաների սեփական քաշի նվազեցման, շենքերի էներգաարդյունավետության բարձրացման, ջերմային կորուստների սահմանափակման և նյութական ռեսուրսների խնայողության հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում Հայաստանի Հանրապետության բնական քարային հումքի պաշարների, հատկապես հրաբխային ծագման ապարների օգտագործման առանձնահատկություններին, տեղական շինանյութերի արտադրության զարգացմանը և հանքարդյունաբերական թափոնների արդյունավետ վերամշակմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է տարբեր կառուցվածքային լուծումների համեմատական գնահատումը՝ հաշվի առնելով դրանց տեխնիկական բնութագրերը, արտադրության և տեղադրման ծախսերը, շինարարական աշխատանքների աշխատատարությունը և շահագործման ընթացքում ապահովվող արդյունավետությունը։ Քննարկվում են նաև որմնակոնստրուկցիաների նախագծման և հաշվարկման սկզբունքները, նյութերի համատեղ աշխատանքի առանձնահատկությունները, շինարարական նորմատիվ պահանջների ապահովումը և տարբեր բեռնվածքների պայմաններում կոնստրուկցիաների վարքի գնահատման հնարավորությունները։ Կարևորվում են երկրաշարժակայուն շինարարության պայմաններում պատային կառուցվածքների զանգվածի, ամրության և դեֆորմացիոն հատկությունների նշանակությունը, ինչպես նաև շենքերի ընդհանուր կառուցվածքային համակարգի հետ դրանց փոխազդեցության ուսումնասիրությունը։ Աշխատությունը անդրադառնում է նաև շինարարական արտադրության բնապահպանական խնդիրներին, բնական հումքի արդյունահանման հետևանքների նվազեցմանը, թափոնների կուտակման սահմանափակմանը և ռեսուրսախնայող տեխնոլոգիաների կիրառման հեռանկարներին։ Հետազոտության թեմատիկան հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես կարող է տեղական քարային նյութերի և թեթև բետոնների նպատակային համադրությունը նպաստել շինարարական արտադրանքի որակի բարձրացմանը, պատային կոնստրուկցիաների տեխնիկական հատկությունների կատարելագործմանը և շինարարության տնտեսական արդյունավետության ապահովմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նոր կառուցվածքային լուծումների գործնական կիրառելիությանը, դրանց արտադրական ներդրման հնարավորություններին և բնակելի, հասարակական ու արդյունաբերական նշանակության շենքերի կառուցման ընթացքում օգտագործման հեռանկարներին։ Աշխատությունն ունի գիտական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով շինանյութերի տեխնոլոգիայի, շինարարական կոնստրուկցիաների նախագծման, բնական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և էներգախնայող շինարարության զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Այն կարող է օգտակար լինել շինարարական ինժեներների, կոնստրուկտորների, ճարտարապետների, շինանյութերի տեխնոլոգների, նյութագետների, շինարարական արտադրության կազմակերպիչների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ասպիրանտների, ուսանողների և ժամանակակից շինարարական նյութերի ու կառուցվածքային համակարգերի կատարելագործմամբ հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Նյութագիտության, անօրգանական քիմիայի և բարձրաջերմաստիճանային սինթեզի տեխնոլոգիաների բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է մանգան-ցինկային ֆերիտի ստացմանը ինքնատարածվող բարձրաջերմաստիճանային սինթեզի մեթոդով և այդ գործընթացի ֆիզիկաքիմիական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում մանգան-ցինկային ֆերիտների քիմիական բաղադրությունը, բյուրեղային կառուցվածքը, մագնիսական հատկությունները և դրանց կիրառական նշանակությունը ժամանակակից էլեկտրոնային ու էլեկտրատեխնիկական սարքավորումներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ինքնատարածվող բարձրաջերմաստիճանային սինթեզի սկզբունքներին, էկզոթերմիկ ռեակցիաների ընթացքին և սկզբնական նյութերի փոխազդեցության արդյունքում ֆերիտային ֆազայի ձևավորման պայմաններին։ Վերլուծվում են ելանյութերի բաղադրության, մասնիկների չափերի, խառնուրդի պատրաստման եղանակների և ջերմային ռեժիմների ազդեցությունները սինթեզի ընթացքի ու ստացվող նյութի հատկությունների վրա։ Քննարկվում են այրման ճակատի տարածման, ռեակցիայի ջերմաստիճանի, ֆազային փոխակերպումների և վերջնական արտադրանքի կառուցվածքային միատարրության ապահովման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել ռենտգենակառուցվածքային վերլուծության, էլեկտրոնային մանրադիտակման, ջերմային հետազոտությունների և մագնիսական բնութագրերի չափման մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում ստացված ֆերիտի ֆազային կազմին, հատիկային կառուցվածքին, մագնիսական թափանցելիությանը և այլ ֆունկցիոնալ հատկություններին։ Կարևորվում է սինթեզի տեխնոլոգիական պարամետրերի օպտիմալացումը՝ նպատակային բաղադրությամբ, բարձր մաքրությամբ և պահանջվող մագնիսական բնութագրերով նյութերի ստացման հնարավորությունները գնահատելու համար։ Աշխատանքը կարող է նպաստել ֆերիտային նյութերի արտադրության էներգաարդյունավետ տեխնոլոգիաների մշակմանը և դրանց կիրառական հնարավորությունների ընդլայնմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել նյութագիտության, պինդ մարմնի քիմիայի, մագնիսական նյութերի ֆիզիկայի և բարձրաջերմաստիճանային սինթեզի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Հիդրոտեխնիկական շինարարության, կառուցվածքային մեխանիկայի և ինժեներական հաշվարկների բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հիդրոտեխնիկական կառուցվածքների և ճնշումային խողովակաշարերի ամրության ու կայունության գնահատման հաշվարկային մեթոդների ուսումնասիրությանը և կատարելագործմանը։ Քննության են առնվում հիդրոտեխնիկական կառույցների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց շահագործման պայմանները և արտաքին ու ներքին բեռնվածքների ազդեցությամբ առաջացող լարվածադեֆորմացիոն վիճակները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ճնշումային խողովակաշարերի պատերի ամրությանը, ներքին հիդրոստատիկ և հիդրոդինամիկական ճնշումների ազդեցությանը, ինչպես նաև կառուցվածքային տարրերի կայունության ապահովման խնդիրներին։ Վերլուծվում են խողովակաշարերի երկրաչափական պարամետրերի, նյութերի մեխանիկական հատկությունների, հենարանային պայմանների և ջերմաստիճանային փոփոխությունների ազդեցությունները դրանց կրողունակության վրա։ Քննարկվում են հիդրավլիկական հարվածի, տատանումների, տեղային լարվածությունների կենտրոնացման և հնարավոր դեֆորմացիաների գնահատման հաշվարկային մոտեցումները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել առաձգականության տեսության, կառուցվածքային մեխանիկայի, վերջավոր տարրերի մեթոդի և թվային մոդելավորման կիրառման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում հաշվարկային սխեմաների ճշգրտման, սահմանային պայմանների ընտրության, ամրության պաշարի որոշման և կառուցվածքների կայունության գնահատման մեթոդական հիմնախնդիրներին։ Կարևորվում է կատարելագործված հաշվարկային մեթոդների կիրառությունը հիդրոտեխնիկական կառույցների նախագծման, վերակառուցման, տեխնիկական վիճակի գնահատման և անվտանգ շահագործման գործընթացներում։ Աշխատանքը կարող է նպաստել ինժեներական հաշվարկների հուսալիության բարձրացմանը, նյութերի արդյունավետ օգտագործմանը և կառուցվածքային խափանումների ռիսկերի նվազեցմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել հիդրոտեխնիկական շինարարության, խողովակաշարային համակարգերի նախագծման, շինարարական մեխանիկայի, հիդրոէներգետիկայի և ինժեներական կառուցվածքների անվտանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Շինարարական ճարտարագիտության, սեյսմակայուն շինարարության և կառուցվածքային մեխանիկայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է շենքերի ու շինությունների սեյսմակայունության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով կառույցների և հիմնատակերի փոխազդեցությունը, տատանումների տարածական բնույթը և դեֆորմացման ոչ գծային առանձնահատկությունները։ Քննության են առնվում երկրաշարժերի ազդեցության պայմաններում շինարարական կառուցվածքների դինամիկական վարքագիծը, սեյսմիկ բեռնվածքների առաջացման մեխանիզմները և կառույցների լարվածադեֆորմացիոն վիճակի փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրունտի և կառույցի փոխազդեցությանը, հիմնատակերի դեֆորմացվող հատկություններին, գրունտային պայմանների ազդեցությանը տատանումների հաճախականությունների և ամպլիտուդների վրա։ Վերլուծվում են շենքերի տարածական տատանումները, հորիզոնական և ուղղահայաց սեյսմիկ ազդեցությունների համակցված դրսևորումները, ինչպես նաև կառուցվածքային տարրերի փոխկապակցված աշխատանքի առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են նյութերի և կառուցվածքների ոչ գծային դեֆորմացման, ճաքերի առաջացման, պլաստիկ դեֆորմացիաների և էներգիայի ցրման գործընթացների նշանակությունը սեյսմիկ դիմադրության գնահատման համար։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել դինամիկական հաշվարկների, վերջավոր տարրերի մեթոդի, մաթեմատիկական մոդելավորման և փորձարարական հետազոտությունների կիրառման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում սեյսմիկ ազդեցությունների պայմաններում կառույցների կայունության, ամրության, տեղաշարժերի և հնարավոր վնասվածքների գնահատման մեթոդներին։ Կարևորվում է գրունտի հատկությունների, կառույցների երկրաչափական առանձնահատկությունների և նյութերի ոչ գծային վարքագծի համատեղ հաշվառումը՝ սեյսմակայուն նախագծման հաշվարկային մեթոդների ճշգրտության բարձրացման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սեյսմակայուն շինարարության, կառուցվածքային դինամիկայի, երկրատեխնիկական ճարտարագիտության, շինարարական մեխանիկայի և շենքերի սեյսմիկ անվտանգության գնահատման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Բժշկական տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, հեռահաղորդակցության և առողջապահական համակարգերի նախագծման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է բուժական գործընթացի աջակցման համար նախատեսված հեռահաղորդակցական համակարգի մշակման և դրա գործառական հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում առողջապահության ոլորտում տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառման առանձնահատկությունները, բժշկական տվյալների փոխանցման, մշակման և պահպանման սկզբունքները, ինչպես նաև բուժական գործընթացի տեղեկատվական ապահովման հիմնական պահանջները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բուժաշխատողների միջև տեղեկատվության փոխանակման կազմակերպմանը, հիվանդների առողջական վիճակի վերաբերյալ տվյալների հասանելիությանը և հեռավար բժշկական խորհրդատվությունների իրականացման տեխնիկական հնարավորություններին։ Վերլուծվում են հեռահաղորդակցական համակարգի կառուցվածքային բաղադրիչները, տվյալների փոխանցման ցանցային տեխնոլոգիաները, ծրագրային ապահովման կազմակերպումը և բժշկական տեղեկատվական համակարգերի հետ փոխգործակցության մեխանիզմները։ Քննարկվում են հիվանդների էլեկտրոնային տվյալների կառավարման, ախտորոշիչ հետազոտությունների արդյունքների փոխանցման, բուժման ընթացքի վերահսկման և բժշկական որոշումների տեղեկատվական աջակցման հարցերը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել համակարգի ճարտարապետության նախագծման, տվյալների բազաների կառուցման, օգտատերերի հասանելիության կառավարման և ծրագրային բաղադրիչների փորձարկման մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում բժշկական տեղեկատվության գաղտնիության, տվյալների պաշտպանության, հաղորդակցության հուսալիության և համակարգի անխափան աշխատանքի ապահովման պահանջներին։ Կարևորվում է հեռահաղորդակցական տեխնոլոգիաների կիրառման նշանակությունը բուժական գործընթացի կազմակերպման արդյունավետության բարձրացման, մասնագետների համագործակցության ընդլայնման և բժշկական ծառայությունների հասանելիության բարելավման տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել բժշկական ինֆորմատիկայի, հեռաբժշկության, հեռահաղորդակցական համակարգերի նախագծման, ծրագրային ճարտարագիտության և առողջապահության թվայնացման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Թեթև արդյունաբերության, նյութագիտության և հիգիենայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է կոշիկների ներքին միկրոկլիմայի ձևավորման օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը և դրանց առողջապահական ու հիգիենիկ հատկությունների կատարելագործման գիտատեխնիկական հիմունքների մշակմանը։ Քննության են առնվում կոշիկի ներսում ջերմաստիճանի, օդի հարաբերական խոնավության, օդափոխության և ջերմափոխանակության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը ոտնաթաթի հարմարավետության և բնականոն ֆիզիոլոգիական վիճակի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կոշիկի պատրաստման համար օգտագործվող նյութերի կառուցվածքին, օդաթափանցելիությանը, խոնավակլանման և խոնավահեռացման հատկություններին ու դրանց նշանակությանը ներքին միկրոկլիմայի կարգավորման գործում։ Վերլուծվում են արտաքին միջավայրի պայմանների, ֆիզիկական ակտիվության, կոշիկի կառուցվածքային լուծումների և շահագործման տևողության ազդեցությունները ջերմախոնավային ցուցանիշների փոփոխության վրա։ Քննարկվում են կոշիկի վերնամասի, աստառի, ներդիրների և ներբանային նյութերի փոխազդեցությունները, ինչպես նաև դրանց դերը օդափոխության, ջերմամեկուսացման և հիգիենիկ հարմարավետության ապահովման գործընթացում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել կոշիկի ներքին միկրոկլիմայի փորձարարական չափման, նյութերի ֆիզիկամեխանիկական ու հիգիենիկ հատկությունների գնահատման և տարբեր կառուցվածքային լուծումների համեմատական հետազոտության մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում կոշիկի նախագծման և արտադրության տեխնոլոգիաների կատարելագործմանը, օգտագործվող նյութերի նպատակահարմար ընտրությանը և արտադրանքի որակական ու սպառողական հատկությունների բարձրացման հնարավորություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կոշիկի արտադրության տեխնոլոգիայի, թեթև արդյունաբերության նյութագիտության, արտադրանքի նախագծման, հիգիենայի և կոշիկի որակի գնահատման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Մետալուրգիական, քիմիատեխնոլոգիական և հանքահումքային ռեսուրսների վերամշակման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է պղինձ-մոլիբդենային միասնական խտանյութի համալիր հիդրոմետալուրգիական վերամշակման և դրանից արժեքավոր մետաղների արդյունավետ կորզման տեխնոլոգիայի մշակման գիտական ու տեխնոլոգիական հիմունքների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում պղինձ-մոլիբդենային խտանյութերի հանքաբանական և քիմիական առանձնահատկությունները, դրանցում պարունակվող մետաղական բաղադրիչների փոխկապակցվածությունը և համալիր վերամշակման անհրաժեշտությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հիդրոմետալուրգիական գործընթացների տեսական հիմքերին, մետաղների լուծահանման օրինաչափություններին, լուծույթներում դրանց վարքագծին և նպատակային բաղադրիչների ընտրողական առանձնացման հնարավորություններին։ Վերլուծվում են խտանյութի վերամշակման տեխնոլոգիական փուլերի փոխկապակցվածությունը, քիմիական փոխակերպումների ընթացքի վրա ազդող գործոնները և արժեքավոր մետաղների կորզման արդյունավետության գնահատման հիմնական չափանիշները։ Քննարկվում են պղնձի, մոլիբդենի և խտանյութում հնարավոր այլ արժեքավոր բաղադրիչների տարանջատման, մաքրման ու հետագա օգտագործման տեխնոլոգիական հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել նյութական հաշվեկշռի կազմման, տեխնոլոգիական գործընթացների օպտիմալացման, ռեագենտների օգտագործման արդյունավետության և ստացվող արտադրանքի որակական բնութագրերի գնահատման մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում հանքային հումքի համալիր օգտագործման տնտեսական ու բնապահպանական նշանակությանը, արտադրական մնացորդների նվազեցմանը և մետալուրգիական տեխնոլոգիաների կատարելագործման հնարավորություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել գունավոր մետալուրգիայի, հիդրոմետալուրգիայի, հանքանյութերի վերամշակման, քիմիական տեխնոլոգիաների և հանքահումքային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Գյուղատնտեսական, կենսատեխնոլոգիական և ինժեներատեխնիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է կենսահումուսի արտադրության տեխնոլոգիայի կատարելագործման և դրա իրականացման համար անհրաժեշտ տեխնիկական միջոցների նախագծման գիտական ու մեթոդաբանական հիմունքների մշակմանը։ Քննության են առնվում կենսահումուսի ստացման կենսաբանական գործընթացները, օրգանական թափոնների վերամշակման առանձնահատկությունները և անձրևորդերի մասնակցությամբ օրգանական նյութերի փոխակերպման նշանակությունը հողի բերրիության բարձրացման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արտադրության համար օգտագործվող օրգանական հումքի հատկություններին, կենսաբանական գործընթացների ընթացքի վրա ազդող միջավայրային գործոններին և ստացվող կենսահումուսի որակական բնութագրերին։ Վերլուծվում են արտադրական գործընթացների կազմակերպման, տեխնոլոգիական փուլերի փոխկապակցվածության, նյութական հոսքերի կառավարման և արտադրության արդյունավետության գնահատման հիմնական մոտեցումները։ Քննարկվում են օրգանական հումքի նախապատրաստման, տեղափոխման, մշակման, պատրաստի արտադրանքի առանձնացման և պահպանման համար նախատեսված տեխնիկական միջոցների նախագծման սկզբունքները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել սարքավորումների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց աշխատանքի հուսալիությունը, էներգատարությունը, արտադրողականությունը և տեխնոլոգիական գործընթացների մեքենայացման ու ավտոմատացման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում կենսահումուսի արտադրության բնապահպանական նշանակությանը, օրգանական թափոնների օգտահանմանը, հողային ռեսուրսների պահպանմանը և կայուն գյուղատնտեսության զարգացմանը նպաստող տեխնոլոգիական լուծումներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել գյուղատնտեսական մեքենաշինության, ագրոինժեներիայի, կենսատեխնոլոգիայի, օրգանական պարարտանյութերի արտադրության և բնապահպանական տեխնոլոգիաների ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Տեխնիկական և նյութագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է կոշիկի արտադրության մեջ օգտագործվող նյութերի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների հետազոտման մեթոդների մշակմանը և դրանց համալիր գնահատման համակարգի կատարելագործմանը։ Քննության են առնվում կոշիկի նյութերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դասակարգումը, կիրառման ոլորտները և դրանց որակական բնութագրերի նշանակությունը պատրաստի արտադրանքի հուսալիության, հարմարավետության ու երկարակեցության ապահովման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնական և արհեստական կաշվի, տեքստիլ, պոլիմերային և այլ նյութերի ամրության, առաձգականության, ճկունության, մաշակայունության, դեֆորմացիոն հատկությունների և արտաքին ազդեցությունների նկատմամբ դիմադրողականության գնահատմանը։ Վերլուծվում են նյութերի ֆիզիկամեխանիկական ցուցանիշների որոշման տեսական և փորձարարական մոտեցումները, չափումների ճշգրտության ապահովման խնդիրները և հետազոտության արդյունքների համադրելիության պայմանները։ Քննարկվում են առանձին հատկությունների փոխկապակցվածությունը, նյութերի շահագործական վարքագծի կանխատեսման հնարավորությունները և որակի գնահատման բազմաչափ չափանիշների ձևավորման սկզբունքները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են փորձարկման մեթոդների կատարելագործման, չափորոշիչ ցուցանիշների ընտրության, ստացված տվյալների վիճակագրական մշակման և նյութերի համեմատական գնահատման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում հետազոտության արդյունքների կիրառմանը կոշիկի արտադրության համար համապատասխան նյութերի ընտրության, տեխնոլոգիական գործընթացների օպտիմալացման, արտադրանքի որակի վերահսկման և արտադրական արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել նյութագիտության, թեթև արդյունաբերության տեխնոլոգիաների, կոշիկի արտադրության, արտադրանքի որակի կառավարման և ֆիզիկամեխանիկական փորձարկումների ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Գինեգործության և խաղողագործության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է խաղողի նոր սորտերից ստացվող գինու որակական հատկանիշների ուսումնասիրությանը՝ կախված վազերի բերքաբեռնվածության մակարդակից։ Քննության են առնվում վազի բեռնվածության տարբեր աստիճանների ազդեցությունները խաղողի հասունացման, բերքի քանակական ու որակական ցուցանիշների և գինեգործական հումքի տեխնոլոգիական հատկությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խաղողի շաքարայնության, թթվայնության, քիմիական բաղադրության և այլ կարևոր ցուցանիշների փոփոխություններին, որոնք կարող են պայմանավորել պատրաստի գինու հատկությունները։ Վերլուծվում են տարբեր բեռնվածությամբ վազերից ստացված խաղողի վերամշակման արդյունքները և գինու ֆիզիկաքիմիական ու զգայորոշման բնութագրերը։ Քննարկվում են նաև բերքատվության և արտադրանքի որակի միջև օպտիմալ հարաբերակցության ապահովման, նոր սորտերի ագրոտեխնիկական առանձնահատկությունների գնահատման և համապատասխան մշակության եղանակների ընտրության խնդիրները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հիմնավորելու վազերի նպատակահարմար բեռնվածությունը՝ բարձրորակ գինեգործական հումք և կայուն որակով արտադրանք ստանալու համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել խաղողագործության, գինեգործության, սննդի տեխնոլոգիայի և ագրոնոմիայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Պոլիգրաֆիական տեխնոլոգիաների և տպագրական արտադրության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է տպագրական մեքենաների տպման գոտում գործող գործոնների ուսումնասիրությանը՝ բարձրորակ տպագիր արտադրանք ստանալու նպատակով։ Քննության են առնվում տպագրական գործընթացի ընթացքում նյութերի և մեքենայական տարրերի փոխազդեցությունները, ճնշման, արագության և տեխնոլոգիական ռեժիմների ազդեցությունը տպագրության արդյունքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ներկի փոխանցման, տպագրվող նյութի հատկությունների, տպագրական զույգի փոխազդեցության և աշխատանքային պարամետրերի կայունության խնդիրներին։ Վերլուծվում են տպման գոտում առաջացող մեխանիկական և տեխնոլոգիական ազդեցությունները, որոնք կարող են պայմանավորել պատկերի հստակությունը, գունային վերարտադրությունը, ներկի հավասարաչափ բաշխումը և պատրաստի արտադրանքի ընդհանուր որակը։ Քննարկվում են նաև սարքավորումների աշխատանքային ռեժիմների օպտիմալացման, հնարավոր տպագրական թերությունների նվազեցման և արտադրական գործընթացի կայունության բարձրացման մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հիմնավորելու տպագրական մեքենաների համապատասխան պարամետրերի ընտրությունը բարձր որակական ցուցանիշների ապահովման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել պոլիգրաֆիական տեխնոլոգիաների, տպագրական մեքենաշինության և տպագիր արտադրանքի որակի կառավարման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Գյուղատնտեսական ճարտարագիտության և հիդրոտեխնիկայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է գյուղատնտեսական նպատակներով կիրառվող փոքրաչափ հիդրոտուրբինային պոմպի կառուցվածքի մշակմանը և դրա հիմնական աշխատանքային պարամետրերի հիմնավորմանը։ Քննության են առնվում ջրի էներգիայի օգտագործմամբ պոմպային համակարգի աշխատանքի սկզբունքները, կառուցվածքային առանձնահատկությունները և գյուղատնտեսական ջրամատակարարման ու ոռոգման համակարգերում դրա կիրառման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հիդրոտուրբինի և պոմպային հանգույցի փոխկապակցված աշխատանքին, ջրի ելքի, ճնշման, հզորության և օգտակար գործողության գործակցի վրա ազդող գործոններին։ Վերլուծվում են սարքի երկրաչափական և հիդրավլիկական պարամետրերի ընտրության, աշխատանքային ռեժիմների որոշման և էներգիայի արդյունավետ օգտագործման խնդիրները։ Քննարկվում են նաև կառուցվածքի պարզեցման, շահագործման հուսալիության բարձրացման, էներգածախսերի նվազեցման և տարբեր գյուղատնտեսական պայմաններին սարքավորման հարմարեցման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հիմնավորելու փոքրաչափ պոմպային սարքավորման նախագծային լուծումները և գնահատելու դրա արդյունավետ կիրառման պայմանները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել գյուղատնտեսական մեքենայացման, հիդրոտեխնիկայի, ոռոգման համակարգերի և պոմպային սարքավորումների ոլորտների մասնագետների համար։

Տեխնիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է կոնվեյերային անալոգաթվային փոխակերպիչների արագագործ ավտոմատացված նախագծման միջոցների մշակմանը և կատարելագործմանը։ Քննության են առնվում անալոգային ազդանշանը թվային ներկայացման փոխակերպող համակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, նախագծման հիմնական փուլերը և դրանց ավտոմատացման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կոնվեյերային ճարտարապետության առանձին հանգույցների մոդելավորմանը, պարամետրերի ընտրությանը և փոխակերպման արագության ու ճշգրտության ապահովմանը։ Վերլուծվում են սխեմաների հաշվարկման, կառուցվածքային տարբերակների գնահատման և նախագծային լուծումների օպտիմալացման մեթոդները։ Քննարկվում են նաև համակարգչային նախագծման գործիքների կիրառման հնարավորությունները, որոնք թույլ են տալիս նվազեցնել նախագծման ժամանակը, ավտոմատացնել կրկնվող հաշվարկային գործողությունները և բարձրացնել ստացվող լուծումների արդյունավետությունը։ Մշակվող մոտեցումները կարող են կիրառվել տարբեր տեխնիկական պահանջներով անալոգաթվային փոխակերպիչների նախագծման և դրանց բնութագրերի գնահատման գործընթացներում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել միկրոէլեկտրոնիկայի, թվային և անալոգային սխեմատեխնիկայի, ավտոմատացված նախագծման համակարգերի և ազդանշանների մշակման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է բյուրեղային նյութերի կառուցվածքային անկատարությունների հայտնաբերման նոր ռենտգենադիֆրակցիոն մեթոդների տեսական և փորձարարական հիմքերի մշակմանը։ Դիտարկվում են բյուրեղային կառուցվածքում առաջացող տարբեր տեսակի արատները, դեֆորմացիաները և կարգավորվածության խախտումները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը ռենտգենյան ճառագայթների դիֆրակցիայի բնութագրերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դիֆրակցիոն պատկերների ձևավորման ֆիզիկական օրինաչափություններին, ռենտգենյան ճառագայթների և բյուրեղային ցանցի փոխազդեցությանը և կառուցվածքային փոփոխությունների նկատմամբ չափման մեթոդների զգայունության բարձրացման հնարավորություններին։ Վերլուծվում են տեսական մոդելներ, որոնց միջոցով հնարավոր է կապ հաստատել փորձարարական դիֆրակցիոն տվյալների և բյուրեղում առկա կառուցվածքային անկատարությունների բնույթի, տարածական բաշխման ու արտահայտվածության միջև։ Քննարկվում են փորձարարական հետազոտությունների կազմակերպման, չափման պայմանների ընտրության, ստացված տվյալների մշակման և արդյունքների մեկնաբանման մեթոդական մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում դիսլոկացիաների, ներքին լարումների, բյուրեղային ցանցի աղավաղումների և այլ կառուցվածքային անհամասեռությունների հայտնաբերման ու գնահատման հնարավորություններին։ Կարևորվում է նոր մեթոդների ճշգրտության, զգայունության և տեղեկատվական հնարավորությունների գնահատումը՝ ավանդական ռենտգենադիֆրակցիոն մոտեցումների հետ համեմատությամբ։ Տեսական հաշվարկների և փորձարարական արդյունքների համադրումը հնարավորություն է տալիս կատարելագործել բյուրեղային նյութերի կառուցվածքային վիճակի ոչ կործանարար հետազոտման մեթոդները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառվել նյութագիտության, պինդ մարմնի ֆիզիկայի, միկրոէլեկտրոնիկայի և բարձր ճշգրտություն պահանջող նյութերի ու կառուցվածքների որակի վերահսկման ոլորտներում։