Արդի հայ բանաստեղծության գեղագիտական առանձնահատկությունները

Պատմություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է 1903 թ. հունիսի 12-ին ցարական իշխանությունների ընդունած այն օրենքի ուսումնասիրությանը, որով Հայ Առաքելական Եկեղեցուն պատկանող գույքն ու եկամտաբեր կալվածքները ենթակա էին պետական տնօրինման, ինչպես նաև այդ քաղաքականության դեմ 1903-1905 թթ. հայ ժողովրդի ծավալած համաժողովրդական հակացարական պայքարի վերլուծությանը։ Օրենքը նախատեսում էր հայկական եկեղեցական հողերի, անշարժ գույքի և եկամտաբեր ունեցվածքի փոխանցում պետական կառույցների տնօրինությանը, ինչն ընկալվեց ոչ միայն որպես տնտեսական միջոցառում, այլև որպես Հայոց Եկեղեցու ազգային, կրթական և հասարակական դերակատարությունը սահմանափակելու փորձ։ Աշխատությունը ուսումնասիրում է այդ որոշման քաղաքական նախադրյալները, ցարական իշխանությունների ազգային և վարչական քաղաքականությունը Արևելյան Հայաստանում ու Այսրկովկասում, ինչպես նաև դրա ազդեցությունը հայ հասարակության տարբեր շերտերի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում օրենքի ընդունմանը հաջորդած զանգվածային ընդվզումներին, բողոքի ակցիաներին, հանրահավաքներին, դիմադրության կազմակերպմանը և հոգևորականության ու հասարակական-քաղաքական ուժերի մասնակցությանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է Հայոց Եկեղեցու և ժողովրդի փոխգործակցության ուսումնասիրությունը, քանի որ եկեղեցական ունեցվածքի պաշտպանության հարցը վերածվեց ազգային իրավունքների և ինքնության պահպանման ավելի լայն խնդրի։ Այդ պայքարին ակտիվորեն մասնակցում էին հասարակության տարբեր խմբեր, իսկ Մայր Աթոռի և Մկրտիչ Ա Խրիմյան կաթողիկոսի դիրքորոշումը կարևոր դեր ունեցավ դիմադրության համախմբման գործում։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է 1903-1905 թթ. հակացարական շարժումները Ռուսական կայսրությունում ծավալվող հեղափոխական գործընթացների համատեքստում։ Այդ ժամանակաշրջանի իրադարձությունները հնարավորություն են տալիս հասկանալու, թե ինչպես ազգային, կրոնական, սոցիալական և քաղաքական պահանջները կարող էին միավորվել ընդհանուր հակակայսերական շարժման շրջանակում։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև տարբեր բնակավայրերում դիմադրության առանձնահատկությունների համեմատական ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև հասարակական համախմբման, ինքնակազմակերպման և քաղաքական պայքարի մեխանիզմների բացահայտումը։ Հատուկ նշանակություն ունի պայքարի արդյունքների գնահատումը․ զանգվածային ընդվզումների և քաղաքական իրավիճակի փոփոխության պայմաններում ցարական իշխանությունները 1905 թ. օգոստոսի 1-ին չեղյալ հայտարարեցին օրենքը, ինչն արձանագրվել է նաև ժամանակակից պատմագիտական և փաստագրական աղբյուրներում։ Այս հանգամանքը աշխատության թեման կապում է ոչ միայն եկեղեցական ունեցվածքի պաշտպանության, այլև հայ ազգային հասարակական-քաղաքական շարժումների պատմության հետ։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, պատմաբաններին, ազգային-ազատագրական շարժումների հետազոտողներին, Ռուսական կայսրության և Կովկասի պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև պատմության ֆակուլտետների ուսանողներին և 20-րդ դարասկզբի հայ հասարակական-քաղաքական կյանքի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է 1903-1905 թթ. հայ ժողովրդի հակացարական պայքարի համակողմանի ուսումնասիրություն՝ բացահայտելով դրա քաղաքական նախադրյալները, հիմնական դրսևորումները, հասարակական ընդգրկումը և պատմական նշանակությունը։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է խորասանյան բարբառի լեզվական առանձնահատկությունների, ձևավորման պատմության և զարգացման գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են բարբառի հնչյունական, բառապաշարային, քերականական և շարահյուսական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրա կապերը հարակից լեզվական տարբերակների և ընդհանուր լեզվական միջավայրի հետ։ Քննարկվում են բարբառի տարածման շրջանները, պատմամշակութային պայմանները, լեզվական փոփոխությունների պատճառներն ու զարգացման օրինաչափությունները։ Աշխատությունը կարող է ներառել բարբառային նյութերի վերլուծություն, լեզվական օրինակներ և համեմատական դիտարկումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու տվյալ լեզվական երևույթի կառուցվածքն ու նշանակությունը։ Գիրքը նախատեսված է լեզվաբանների, բարբառագետների, բանասիրական մասնագիտությունների դասախոսների և ուսանողների, ինչպես նաև լեզուների պատմությամբ ու տարածաշրջանային խոսվածքներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Մշակույթ

Աշխատանքը ներկայացնում է Ալավերդու շրջանի Ղաչաղան գյուղի գրադարանի գործունեության փորձը՝ կենտրոնանալով ընթերցողների հետ տարվող աշխատանքի, գրքի տարածման և գրադարանի՝ որպես գյուղական համայնքի մշակութային ու կրթական կարևոր օջախի դերի վրա։ Հրատարակությունը, որը լույս է տեսել 1957 թվականին և ունի 25 էջ, ընդգրկվել է գրադարանագիտական-մեթոդական նյութերի շարքում և նախատեսված է եղել գրադարանային ոլորտի աշխատողների համար՝ առաջավոր փորձի տարածման նպատակով։ Նյութում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործնական մեթոդներին, որոնց միջոցով գրադարանը կազմակերպում էր ընթերցողների սպասարկումը ոչ միայն գրադարանի շենքում, այլև գյուղական առօրյայի տարբեր միջավայրերում՝ դաշտում, ֆերմայում և աշխատանքային այլ վայրերում։ Այս մոտեցումը ցույց է տալիս, որ գրադարանը դիտարկվում էր ոչ միայն որպես գրքերի պահպանման ու տրամադրման վայր, այլև որպես բնակչության հետ անմիջական կապ ունեցող մշակութային հաստատություն, որը պետք է գրականությունն ավելի հասանելի դարձներ տարբեր մասնագիտությունների և զբաղմունքների տեր մարդկանց համար։ Աշխատանքում ներկայացվող փորձը արժեքավոր է հատկապես այն առումով, որ ցույց է տալիս ընթերցողների հետաքրքրությունների ուսումնասիրման, նրանց պահանջներին համապատասխան գրականության ընտրության և գրքի նպատակային տարածման կարևորությունը։ Գրքի քարոզչության տարբեր ձևերի կիրառումը հնարավորություն էր տալիս ընթերցանությունը կապել գյուղի բնակիչների առօրյա կյանքի, աշխատանքի և կրթական պահանջների հետ։ Հետազոտվող փորձը կարող է հետաքրքրել գրադարանագիտության պատմությամբ զբաղվողներին, քանի որ այն արտացոլում է խորհրդային ժամանակաշրջանի գյուղական գրադարանների կազմակերպչական և մեթոդական աշխատանքի առանձնահատկությունները, երբ գրադարաններին վերապահվում էր բնակչության կրթական և մշակութային սպասարկման լայն դեր։ Աղբյուրագիտական տեսանկյունից հրատարակությունը կարևոր է նաև որպես ժամանակաշրջանի գրադարանային մշակույթի անմիջական վկայություն․ այն հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու, թե ինչպիսի աշխատանքային մեթոդներ էին համարվում արդյունավետ, ինչպես էին կազմակերպվում ընթերցողների հետ կապերը և ինչ դեր էր վերագրվում գյուղական գրադարանին համայնքի մշակութային կյանքում։ Հայաստանի ազգային գրադարանի մատենագիտական նյութերը հաստատում են, որ այս հրատարակությունը դիտարկվել է որպես Ղաչաղանի գրադարանի աշխատանքի փորձի նկարագրություն, որի լուսաբանումը կարող էր ուսանելի լինել հանրապետության մյուս գրադարանների համար։ Հետագա գրադարանագիտական հրատարակություններում նույնպես այն հիշատակվում է որպես Ալավերդու շրջանի գյուղական գրադարանի առաջավոր աշխատանքի փորձն ամփոփող նյութ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կարևոր է ոչ միայն որպես առանձին գյուղական գրադարանի գործունեության նկարագրություն, այլև որպես XX դարի կեսերի Հայաստանի գրադարանային կյանքի, ընթերցանության մշակույթի և մշակութային սպասարկման կազմակերպման վերաբերյալ տեղեկատվական աղբյուր։ Այն ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող էր փոքր համայնքի գրադարանը ակտիվ աշխատանքով ընդլայնել իր ընթերցողական շրջանակը, գրքի միջոցով կապ հաստատել բնակչության տարբեր խմբերի հետ և իր գործունեությունը հարմարեցնել համայնքի առօրյա ու կրթական պահանջներին։

Ֆինանսներ

Ֆինանսների վիճակագրություն աշխատությունը ֆինանսական վիճակագրության և տնտեսագիտական վերլուծության ոլորտի ուսումնական բնույթի գիրք է, որը նվիրված է ֆինանսական համակարգի երևույթների քանակական ուսումնասիրության, տվյալների հավաքագրման, խմբավորման և վերլուծության մեթոդների համակողմանի ներկայացմանը՝ նախատեսված տնտեսագիտության, ֆինանսների, վիճակագրության և պետական կառավարման ոլորտներում սովորող ուսանողների ու մասնագետների համար, գրքում ներկայացվում են ֆինանսների վիճակագրության հիմնական օբյեկտները՝ պետական ֆինանսներ, բյուջետային համակարգ, դրամաշրջանառություն, վարկային հարաբերություններ և ֆինանսական շուկաներ, բացատրվում են ֆինանսական ցուցանիշների հաշվարկման և մեկնաբանման մեթոդները, այդ թվում՝ եկամուտների և ծախսերի կառուցվածքային վերլուծություն, բյուջետային եկամուտների ձևավորման գնահատում և պետական պարտքի վիճակագրական ուսումնասիրություն, մանրամասն քննարկվում են ֆինանսական ինդեքսների, դինամիկ շարքերի և համեմատական վերլուծության մեթոդները, ինչպես նաև դրանց կիրառությունը ֆինանսական գործընթացների զարգացման միտումների բացահայտման համար, աշխատությունը անդրադառնում է նաև դրամավարկային վիճակագրությանը՝ փողի զանգվածի, գնաճի և տոկոսադրույքների վիճակագրական գնահատման մեթոդներին, ներկայացվում են ֆինանսական տեղեկատվության աղբյուրները և դրանց օգտագործման ուղղությունները պետական քաղաքականության և կառավարչական որոշումների կայացման գործընթացներում, գրքում ընդգծվում է ֆինանսների վիճակագրության դերը ֆինանսական համակարգի կայունության գնահատման, տնտեսական քաղաքականության մշակման և ռիսկերի վերլուծության մեջ, աշխատությունը համադրում է տեսական վիճակագրական հիմքերը և ֆինանսական վերլուծության կիրառական մոտեցումները՝ ձևավորելով ֆինանսական երևույթների քանակական ուսումնասիրության ամբողջական համակարգ։

Հոգեբանություն

Այս գիտական-մանկավարժական աշխատանքը նվիրված է հոգեբանական օտարացման երևույթի ուսումնասիրությանը՝ որպես երեխա-ծնող և աշակերտ-մանկավարժ հարաբերությունների խաթարման հիմնական պատճառներից մեկի։ Գրքում վերլուծվում է հոգեբանական օտարացման էությունը՝ որպես անձերի միջև էմոցիոնալ կապի թուլացում, փոխըմբռնման նվազում և հաղորդակցական խզում, որը կարող է ձևավորվել ինչպես ընտանիքում, այնպես էլ կրթական միջավայրում։ Հեղինակը ներկայացնում է օտարացման առաջացման հոգեբանական, սոցիալական և մանկավարժական գործոնները՝ ընդգծելով դաստիարակության ոճերի, հաղորդակցման որակի, հեղինակության կառուցման և հուզական աջակցության դերի նշանակությունը։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում երեխա-ծնող և աշակերտ-մանկավարժ հարաբերությունների վրա ազդող կոնֆլիկտային իրավիճակներին, ինչպես նաև վստահության և փոխադարձ հարգանքի բացակայության հետևանքներին։ Ներկայացվում են հոգեբանական օտարացման հաղթահարման ուղիներ՝ ներառյալ արդյունավետ հաղորդակցման հմտությունների զարգացումը, հուզական ինտելեկտի բարձրացումը, ընտանեկան և դպրոցական համագործակցության ամրապնդումը և կանխարգելիչ մանկավարժական մոտեցումների կիրառումը։ Գիրքը նախատեսված է հոգեբանների, մանկավարժների, սոցիալական աշխատողների, ծնողների, ուսանողների և կրթական միջավայրի բարելավմամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի բարձր լեռնային շրջանների ավանդական կաթնամթերքներից մեկուսացված կաթնաթթվային բակտերիաների նույնականացման և դրանց կենսաբանական հատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են տարբեր կաթնամթերքային նմուշներից ստացված մանրէային շտամների ֆենոտիպային և գենոտիպային բնութագրերը՝ կիրառելով ժամանակակից մանրէաբանական և մոլեկուլային կենսաբանության մեթոդներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այդ միկրոօրգանիզմների հակաբակտերիական ակտիվության գնահատմանը՝ պաթոգեն և պայմանական-պաթոգեն մանրէների նկատմամբ, ինչպես նաև դրանց պրոտեոլիտիկ ֆերմենտային համակարգերի ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունը բացահայտում է ավանդական կաթնամթերքներում ձևավորված միկրոբիոտայի կենսատեխնոլոգիական պոտենցիալը՝ ընդգծելով դրանց կիրառման հնարավորությունները սննդի արդյունաբերությունում, պրոբիոտիկների ստեղծման և ֆունկցիոնալ սննդամթերքի մշակման ոլորտներում։ Ուսումնասիրությունը նաև ներկայացնում է շրջակա միջավայրի, բարձրադիր կլիմայական պայմանների և ավանդական պատրաստման տեխնոլոգիաների ազդեցությունը միկրոօրգանիզմների բազմազանության և ակտիվության վրա։