Դժվար դաստիարակվող երեխաների ինքնահաստատման մանկավարժական ուղիները

Պատմություն

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է հայ տպագրության պատմությանը վերաբերող մատենագիտական նյութերի համակարգված ցանկ՝ ընդգրկելով տարբեր ժամանակաշրջաններում հայերեն գրքերի, պարբերականների և այլ տպագիր հրատարակությունների վերաբերյալ տեղեկություններ։ Այն կարող է ծառայել որպես կարևոր տեղեկատու աղբյուր՝ հայ գրքի և տպագրական մշակույթի զարգացման ընթացքը, հրատարակչական գործունեության աշխարհագրությունը, տպագրական կենտրոնների ձևավորումն ու գործունեությունը ուսումնասիրելու համար։ Նյութում մատենագիտական գրառումների միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել հայ տպագրության բազմազանության, հրատարակությունների թեմատիկ ուղղությունների և դրանց տարածման մասին։ Հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև առանձին գրքերի ու տպագիր նյութերի նույնականացման, մատենագիտական որոնումների, հրատարակությունների համեմատական ուսումնասիրության և գրական ժառանգության համակարգման համար։ Այն օգտակար է հայ գրքի պատմության, մատենագիտության, գրադարանագիտության, մշակութաբանության և տպագրության զարգացման պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Մատենագիտական ցանկը կարող է օգտագործվել որպես սկզբնաղբյուր կամ օժանդակ տեղեկատու՝ հետազոտական աշխատանքների, գրացուցակների կազմման, հնատիպ և նոր շրջանի հրատարակությունների որոնման ու գիտական նկարագրության ընթացքում։ Հրատարակությունը հատկապես արժեքավոր է այն ընթերցողների և մասնագետների համար, ովքեր ուսումնասիրում են հայ տպագրական ժառանգությունը, գրքի տարածման պատմությունը, հայկական հրատարակչական կենտրոնների գործունեությունը և հայ մշակույթի գրավոր ժառանգության պահպանման ու համակարգման գործընթացները։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է պատանի ձյուդոիստների մարզումներից և մրցումներից առաջ իրականացվող տաքացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով աճող օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական և շարժողական հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է հիմնավորել այնպիսի նախավարժանքի կառուցվածք և մեթոդիկա, որը կօգնի պատանի մարզիկին աստիճանաբար պատրաստել օրգանիզմը բարձր ինտենսիվության ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությանը, բարելավել շարժումների արդյունավետությունը և նվազեցնել վնասվածքների առաջացման հավանականությունը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել տաքացման տարբեր փուլերը՝ ընդհանուր ֆիզիկական ակտիվացումից և հոդերի շարժունակության նախապատրաստումից մինչև ձյուդոյին բնորոշ հատուկ շարժումների, նետումների, բռնումների և արագաշարժ գործողությունների նախապատրաստում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տաքացման ինտենսիվության, տևողության և վարժությունների հաջորդականության ընտրությանը՝ կախված մարզիկների տարիքից, ֆիզիկական պատրաստվածության մակարդակից, մարզման կամ մրցման բնույթից և օրվա տվյալ պայմաններից։ Պատանի մարզիկների դեպքում նախավարժանքի ճիշտ կազմակերպումն առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ նրանց օրգանիզմը դեռևս գտնվում է զարգացման փուլում, և չափազանց մեծ կամ սխալ ընտրված ծանրաբեռնվածությունը կարող է ոչ միայն նվազեցնել մարզական արդյունավետությունը, այլև բացասաբար ազդել վերականգնման գործընթացների վրա։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել սրտանոթային և շնչառական համակարգերի արձագանքի, մկանային ակտիվության, ճկունության, արագության, համակարգման և այլ շարժողական ցուցանիշների գնահատում նախավարժանքից առաջ և հետո։ Կարևոր խնդիր է նաև որոշել, թե որ վարժություններն են առավել արդյունավետ ձյուդոյի համար անհրաժեշտ հատուկ շարժողական որակների ակտիվացման տեսանկյունից։ Ձյուդոյում մարզիկից պահանջվում է միաժամանակ արագ արձագանք, ուժ, հավասարակշռություն, ճկունություն, համակարգված շարժում և հակառակորդի գործողություններին արագ հարմարվելու կարողություն, ուստի տաքացումը պետք է պատրաստի ոչ միայն առանձին մկանային խմբերը, այլև ամբողջ շարժողական համակարգը։ Աշխատության մեջ կարող են համեմատվել տարբեր տաքացման ծրագրեր և գնահատվել դրանց ազդեցությունը մարզիկների ֆունկցիոնալ վիճակի ու հատուկ շարժողական պատրաստվածության վրա։ Այդպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել առավել արդյունավետ վարժությունների համակցությունները և մշակել տարիքային խմբերին համապատասխան նախավարժանքի կառուցվածք։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կայանում է մարզիչների համար կիրառելի մեթոդական առաջարկությունների մշակման մեջ, որոնք կարող են օգտագործվել պատանի ձյուդոիստների մարզումների և մրցումային նախապատրաստության ընթացքում։ Ճիշտ կազմակերպված տաքացումը կարող է նպաստել մարզական արդյունքների բարելավմանը, շարժումների տեխնիկական որակի բարձրացմանը, օրգանիզմի ֆունկցիոնալ համակարգերի արագ ակտիվացմանը և մարզիկի հոգեբանական պատրաստվածությանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ձյուդոյի մարզիչներին, ֆիզիկական դաստիարակության մասնագետներին, սպորտային ֆիզիոլոգներին, մանկապատանեկան սպորտի մասնագետներին, մարզական բժշկության ոլորտի ներկայացուցիչներին և մարզական կրթությամբ զբաղվող ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի հիմնավորել պատանի ձյուդոիստների նախավարժանքի գիտականորեն և տարիքային առանձնահատկություններին համապատասխան կազմակերպման անհրաժեշտությունը՝ համադրելով ֆիզիոլոգիական պատրաստվածությունը, հատուկ շարժողական վարժությունները և վնասվածքների կանխարգելման սկզբունքները։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է քաղաքական համակարգի ինստիտուտների և ազգային անվտանգության կառավարման փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության նյութերի հիման վրա։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են պետության քաղաքական համակարգը կազմող հիմնական ինստիտուտների գործառույթները, դրանց փոխհարաբերությունները և ազդեցությունը ազգային անվտանգության ապահովման գործընթացների վրա։ Ուսումնասիրվում են պետական իշխանության մարմինների, քաղաքական կառույցների և հասարակական ինստիտուտների դերը անվտանգության քաղաքականության ձևավորման, իրականացման և վերահսկման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազգային անվտանգության կառավարման կազմակերպական և ինստիտուցիոնալ մեխանիզմներին, որոշումների ընդունման գործընթացին, տարբեր կառույցների միջև համագործակցությանը և անվտանգության սպառնալիքներին արձագանքելու կարողություններին։ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով քննարկվում են ազգային անվտանգության ներքին և արտաքին գործոնները, քաղաքական համակարգի կայունության նշանակությունը, պետական կառավարման արդյունավետության և անվտանգության քաղաքականության փոխկապակցվածությունը։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև ազգային անվտանգության ոլորտում առկա կառավարչական խնդիրներին, ինստիտուցիոնալ կարողությունների զարգացման անհրաժեշտությանը և անվտանգության քաղաքականության արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղություններին։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել ազգային անվտանգությունը ոչ միայն ռազմական, այլև քաղաքական, տնտեսական, սոցիալական և ինստիտուցիոնալ գործոնների ամբողջության մեջ՝ ընդգծելով պետական կառավարման համակարգված և փոխհամաձայնեցված մոտեցման կարևորությունը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել քաղաքագետների, պետական կառավարման և ազգային անվտանգության մասնագետների, իրավաբանների, քաղաքականության վերլուծաբանների, հետազոտողների, ինչպես նաև համապատասխան ոլորտներում սովորող ուսանողների համար։

Մանկավարժություն

Սոցիալ-մանկավարժական ծառայությունը դպրոցի կառավարման համակարգում հանդես է գալիս որպես կարևոր օղակ, որը միավորում է կրթական գործընթացը և աշակերտների սոցիալական, հոգեբանական ու դաստիարակչական աջակցությունը՝ նպաստելով անվտանգ, ներառական և արդյունավետ ուսումնական միջավայրի ձևավորմանը։ Այս ծառայության հիմնական դերը կայանում է աշակերտների վարքային, սոցիալական և հուզական խնդիրների վաղ հայտնաբերման, դրանց կանխարգելման և համապատասխան միջամտությունների կազմակերպման մեջ՝ համագործակցելով ուսուցիչների, տնօրինության, ծնողների և անհրաժեշտության դեպքում նաև արտաքին մասնագետների հետ։ Այն աջակցում է դպրոցի կառավարման համակարգին՝ ապահովելով ուսումնական գործընթացի ոչ միայն ակադեմիական, այլ նաև սոցիալական բաղադրիչի արդյունավետ կառավարում, օգնելով ձևավորել բարենպաստ միջանձնային հարաբերություններ, կանխել կոնֆլիկտները և նվազեցնել բացակայությունների ու դպրոցական անհաջողության ռիսկերը։ Սոցիալ-մանկավարժական ծառայությունը նաև իրականացնում է սոցիալական ռիսկերի գնահատում, աջակցում է խոցելի խմբերի երեխաներին, կազմակերպում է կանխարգելիչ ծրագրեր՝ ուղղված բռնության, կախվածությունների կամ սոցիալական մեկուսացման դեմ, ինչպես նաև նպաստում է ներառական կրթության սկզբունքների իրականացմանը։ Դպրոցի կառավարման համակարգում այն ծառայում է որպես կապող օղակ վարչական և ուսումնական կառույցների միջև՝ տրամադրելով տվյալներ և վերլուծություններ, որոնք օգնում են տնօրենությանը կայացնել ավելի հիմնավորված որոշումներ աշակերտների բարեկեցության և կրթական որակի բարձրացման ուղղությամբ, միաժամանակ ձևավորելով համագործակցային մշակույթ, որտեղ կրթական հաջողությունը դիտարկվում է որպես համատեղ պատասխանատվության արդյունք։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է 1921 թվականի փետրվարին Հայաստանում տեղի ունեցած հակախորհրդային ապստամբության պատճառների, ընթացքի, մասնակից ուժերի և պատմական հետևանքների ուսումնասիրությանը։ Թեման Հայաստանի նորագույն պատմության կարևոր և միաժամանակ վիճահարույց էջերից է, որի վերաբերյալ խորհրդային և հետխորհրդային պատմագրության մեջ ձևավորվել են էապես տարբեր մեկնաբանություններ։ Ժամանակակից ուսումնասիրությունները ևս ընդգծում են, որ ապստամբության առանձին հարցերի շուրջ չկա բոլորի կողմից ընդունված միասնական գնահատական։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչն է Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո ստեղծված քաղաքական, սոցիալական և տնտեսական իրավիճակի վերլուծությունը։ 1920 թվականի վերջին խորհրդային իշխանության հաստատումը ուղեկցվեց վարչական համակարգի կտրուկ փոփոխությամբ, քաղաքական հակառակորդների նկատմամբ հետապնդումներով, ձերբակալություններով և հասարակական լարվածության աճով, ինչն աստիճանաբար նպաստեց դժգոհության խորացմանը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում նախկին Հայաստանի Հանրապետության պետական, ռազմական և քաղաքական գործիչների նկատմամբ վերաբերմունքին, մասնավորապես՝ ձերբակալություններին, աքսորներին և հայկական բանակի նախկին սպաների նկատմամբ իրականացված գործողություններին։ Այս հանգամանքները կարևոր դեր են ունեցել այն միջավայրի ձևավորման գործում, որտեղ զինված դիմադրությունը դարձավ հնարավոր և որոշ շրջանակների համար անհրաժեշտ քայլ։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում է նաև ապստամբության կազմակերպական կողմը, դրա մասնակիցների կազմը և տարբեր քաղաքական ու հասարակական ուժերի դերակատարությունը։ Հետազոտական գրականության մեջ քննարկվում է այն հարցը, թե որքանով էր շարժումը նախապես կազմակերպված, և որքանով էր այն առաջացել տեղական ու համաժողովրդական դժգոհության հիման վրա։ Այս առումով թեմայի ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն իրադարձությունների ժամանակագրությունը վերականգնելու, այլև դրանց ներքին շարժառիթներն ու քաղաքական նշանակությունը հասկանալու համար։ Ապստամբությունը բացահայտ փուլ մտավ 1921 թվականի փետրվարի 18-ին, երբ ապստամբական ուժերը մտան Երևան, իսկ խորհրդային իշխանության ներկայացուցիչներն ու Կարմիր բանակի ստորաբաժանումները նահանջեցին դեպի Ղամարլուի ուղղություն։ Երևանում ձևավորվեց «Հայրենիքի փրկության կոմիտե»-ն՝ Սիմոն Վրացյանի գլխավորությամբ, որը նախատեսվում էր որպես ժամանակավոր իշխանության մարմին։ Հետագա փուլում ապստամբական ուժերը բախվեցին Կարմիր բանակի ռազմական գերազանցությանը, և շարժումը աստիճանաբար կորցրեց իր դիրքերը։ Ապստամբության ճնշումը ավարտվեց ապրիլի սկզբին՝ խորհրդային ուժերի կողմից Երևանի վերագրավմամբ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ապստամբության պարտության պատճառներին՝ ռազմական ուժերի անհավասարակշռությանը, կազմակերպչական դժվարություններին, տարբեր քաղաքական խմբերի միջև տարաձայնություններին, արտաքին քաղաքական իրավիճակին և խորհրդային իշխանության ռազմական ռեսուրսներին։ Հետազոտության կարևոր հատված կարող է կազմել նաև ապստամբությունից հետո Հայաստանում հաստատված քաղաքական իրավիճակի ուսումնասիրությունը՝ բռնաճնշումների, ձերբակալությունների, աքսորների և քաղաքական ընդդիմության հետագա ճնշման համատեքստում։ Ապստամբության հետևանքները գնահատելիս կարևոր է հաշվի առնել նաև այն, որ դրա մասին պատմագրական մեկնաբանությունները երկար ժամանակ պայմանավորված էին քաղաքական-գաղափարական դիրքորոշումներով։ Խորհրդային պատմագրության մեջ այն հիմնականում ներկայացվում էր որպես «խռովություն» կամ «ավանտյուրա», մինչդեռ հետխորհրդային ուսումնասիրություններում այն ավելի հաճախ դիտարկվում է որպես հակաբոլշևիկյան կամ ժողովրդական ապստամբություն։ Այդ պատճառով աշխատության արժեքը կարող է պայմանավորված լինել նաև տարբեր պատմագիտական մոտեցումների համադրմամբ և իրադարձությունների հնարավորինս բազմակողմանի գնահատմամբ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, պատմաբաններին, քաղաքագետներին, հասարակական շարժումների ուսումնասիրողներին, Հայաստանի նորագույն պատմության մասնագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և 20-րդ դարի առաջին քառորդի հայ քաղաքական պատմությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է Սերգեյ Դովլաթովի ստեղծագործության ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով հեղինակի և իր ստեղծագործությունների հերոսի փոխհարաբերության վրա։ Հետազոտության հիմնական առանցքը գրողի կենսագրական փորձի, անձնական հիշողությունների և գեղարվեստական պատումի փոխկապակցվածությունն է։ Դովլաթովի ստեղծագործություններում հեղինակի կերպարը հաճախ մոտ է պատմողի կամ գլխավոր հերոսի կերպարին, ինչի շնորհիվ իրական կենսագրական իրադարձությունները վերածվում են գրական նյութի՝ միաժամանակ ենթարկվելով գեղարվեստական վերափոխման։ Աշխատությունը կարող է վերլուծել ինքնակենսագրականության, հեղինակային «ես»-ի, առաջին դեմքով պատմողականության և հեղինակի ու հերոսի սահմանների հարաբերականության դրսևորումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես է գրողը սեփական կյանքի, առօրյա փորձի, մասնագիտական գործունեության, հարաբերությունների և հասարակական միջավայրի մասին նյութը վերածում գեղարվեստական պատմության։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև հումորի, ինքնահեգնանքի, սարկազմի և երկիմաստության կիրառությանը, որոնց միջոցով հեղինակը միաժամանակ ներկայացնում և վերաիմաստավորում է սեփական կերպարը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակել իրական հեղինակին, պատմողի կերպարին և գեղարվեստական հերոսին՝ ցույց տալով, որ դրանց նույնացումը միշտ չէ, որ ամբողջությամբ հիմնավորված է, նույնիսկ այն դեպքում, երբ ստեղծագործության մեջ առկա են ակնհայտ կենսագրական զուգահեռներ։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև Դովլաթովի լեզվական ոճը, խոսակցական արտահայտչամիջոցները, կերպարների կառուցման առանձնահատկությունները և հեղինակի դիրքավորման ձևերը։ Այս տեսանկյունից գրական տեքստը դիտարկվում է որպես իրականության և հեղինակի ինքնակենսագրական փորձի ստեղծագործական վերամշակման արդյունք։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ռուս գրականության, ժամանակակից արձակի, հեղինակագիտության և ինքնակենսագրական գրականության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև գրականության ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը բացահայտում է Դովլաթովի ստեղծագործության այն առանձնահատկությունը, որի դեպքում հեղինակը միաժամանակ հանդես է գալիս որպես պատմող, իրադարձությունների մասնակից և գեղարվեստական կերպար՝ ստեղծելով իրականության ու գրականության միջև բարդ և հետաքրքիր փոխհարաբերություն։