ՀՀ մակերևութային ջրերի աղտոտվածության մակարդակի գնահատման տնտեսագիտամաթեմատիկական եղանակները

Փիլիսոփայություն

Այս գիրքը վերաբերում է դասական փիլիսոփայական մտքի հիմնարար տեքստերից մեկին՝ Metaphysics-ի առաջին գրքին, որտեղ ձևավորվում են փիլիսոփայության հիմնական հարցադրումները և գիտելիքի էության վերաբերյալ առաջին համակարգված մոտեցումները։ Այն սկսվում է իմացության ծագման և փորձի ու գիտելիքի հարաբերության վերլուծությամբ՝ բացատրելով, թե ինչպես է մարդը անցնում զգայական ընկալումից դեպի փորձ, ապա դեպի գիտական և փիլիսոփայական իմացություն։ Տեքստում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատճառականության գաղափարին, հատկապես չորս պատճառների ուսմունքին՝ նյութական, ձևական, շարժիչ և վերջնական պատճառներ, որոնք համարվում են իրականության բացատրության հիմքը։ Հեղինակը քննադատում է նախորդ փիլիսոփայական ուղղությունները և փորձում ձևակերպել ավելի համապարփակ մոտեցում գոյության և գիտելիքի վերաբերյալ։ Նյութը համարվում է արևմտյան փիլիսոփայության հիմնաքարերից մեկը, քանի որ դրանում դրվում են այն գաղափարական հիմքերը, որոնք հետագայում ազդել են ամբողջ մետաֆիզիկական ավանդույթի զարգացման վրա։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է ԱՄՄԻՎԻՏ-ի կիրառմանը պարոդոնտի հյուսվածքների հիվանդությունների համալիր բուժման շրջանակում։ Նյութում ուսումնասիրվում է այս միջոցի օգտագործման նպատակահարմարությունը այն բուժական մոտեցումների համատեքստում, որոնք ուղղված են պարոդոնտի հյուսվածքների ախտաբանական փոփոխությունների նվազեցմանը, բորբոքային գործընթացների վերահսկմանը և բերանի խոռոչի հյուսվածքների վերականգնմանն ու ֆունկցիոնալ վիճակի բարելավմանը։ Պարոդոնտի հիվանդությունները հաճախ ունեն բազմագործոն բնույթ և կարող են ուղեկցվել լնդերի բորբոքմամբ, արյունահոսությամբ, հյուսվածքների վնասմամբ և ատամները պահող կառույցների աստիճանական թուլացմամբ, ինչի պատճառով արդյունավետ բուժումը սովորաբար պահանջում է ոչ թե մեկ, այլ մի քանի փոխլրացնող մեթոդների համադրություն։ Աշխատության հիմնական հետաքրքրությունը հենց համալիր բուժման գաղափարն է, որտեղ տվյալ միջոցի կիրառությունը դիտարկվում է որպես ընդհանուր թերապևտիկ համակարգի բաղադրիչ։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել պարոդոնտոլոգիայի և ստոմատոլոգիայի մասնագետների համար՝ պատկերացում կազմելու բուժական միջոցների համակցման, դրանց հնարավոր ազդեցությունների և պարոդոնտի հյուսվածքների վիճակի գնահատման վերաբերյալ։ Նյութը նաև կարևոր է այն տեսանկյունից, որ անդրադառնում է պարոդոնտի հիվանդությունների բուժման ժամանակ տեղային և ընդհանուր բուժական միջոցների նպատակային կիրառման անհրաժեշտությանը՝ հաշվի առնելով հիվանդության կլինիկական դրսևորումները և հյուսվածքների ախտահարման աստիճանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ստոմատոլոգների, կլինիկական հետազոտողների, բժշկական բուհերի ուսանողների և պարոդոնտոլոգիայի ոլորտում մասնագիտացող անձանց՝ որպես պարոդոնտի հիվանդությունների համալիր բուժման վերաբերյալ մասնագիտական նյութ։

Քիմիա

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է օրգանական քիմիայի կարևոր և բարդ ռեակցիոն մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով ամոնիումային աղերի վերախմբավորման ընթացքում տեղի ունեցող ներմոլեկուլային 1,5-հիդրիդային տեղափոխման գործընթացների վրա, հատկապես այն միացությունների դեպքում, որոնք պարունակում են պրոպարգիլային տիպի խմբեր։ Աշխատությունում մանրամասն ներկայացվում են սինթեզի մեթոդները, ռեակցիաների ընթացքի օրինաչափությունները, կառուցվածքային առանձնահատկությունները և հնարավոր մեխանիզմները՝ հիմնվելով ժամանակակից անալիտիկական և սպեկտրոսկոպիական հետազոտությունների արդյունքների վրա։ Բացի տեսական և մեխանիստական վերլուծությունից, ուսումնասիրությունը ներառում է նաև ստացված միացությունների հակամանրէային ակտիվության գնահատում՝ բացահայտելով դրանց ազդեցությունը տարբեր միկրոօրգանիզմների նկատմամբ և քննարկելով կենսաբանական ակտիվության ու քիմիական կառուցվածքի միջև առկա կապերը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել օրգանական և բժշկական քիմիայի, դեղագործական հետազոտությունների, կենսաօրգանական քիմիայի ոլորտների գիտաշխատողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին, ինչպես նաև բոլոր նրանց, ովքեր հետաքրքրված են նոր կենսաակտիվ միացությունների ստեղծման և դրանց հատկությունների ուսումնասիրությամբ։

Ինֆորմատիկա

Книга посвящена вопросам расчёта установившегося режима работы электроэнергетических станций при смешанном типе станционных узлов и рассматривает основные методы определения электрических параметров и характеристик энергосистем в заданных режимах эксплуатации. В работе последовательно раскрываются принципы математического описания электроэнергетических объектов, особенности представления генераторов, трансформаторов, линий электропередачи и нагрузок при проведении расчётов установившегося режима. Особое внимание уделяется станционным узлам смешанного типа, в которых сочетаются различные элементы генерации, передачи и потребления электрической энергии, что требует учёта взаимного влияния отдельных компонентов при формировании расчётной модели. Рассматриваются методы составления и решения уравнений установившегося режима, определения напряжений в узлах, потоков активной и реактивной мощности, токов и потерь электроэнергии, а также оценки распределения мощности между отдельными элементами электрической сети. Анализируются особенности выбора исходных данных, построения расчётных схем и проверки полученных результатов с учётом допустимых эксплуатационных параметров оборудования. Отдельное место занимают вопросы оценки устойчивости и надёжности режима, выявления возможных перегрузок и отклонений напряжения, а также определения условий рациональной работы электроэнергетических станций. Материал сочетает теоретические положения с расчётными подходами и может использоваться для изучения практических задач проектирования, эксплуатации и анализа электроэнергетических систем. Книга будет полезна студентам и преподавателям энергетических специальностей, инженерам-электрикам, проектировщикам и специалистам, занимающимся расчётом и оптимизацией режимов работы электрических станций и энергосистем.

Աշխարհագրություն

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տարածքի երկրակեղևի բլոկային կառուցվածքի և սեյսմիկության միջև գոյություն ունեցող կապերի ուսումնասիրությանը՝ հիմնվելով երկրաբանական, երկրաֆիզիկական և սեյսմաբանական տվյալների համալիր վերլուծության վրա։ Հետազոտության հիմքում այն պատկերացումն է, որ Հայաստանի երկրակեղևը միատարր կառուցվածք չունի, այլ բաժանված է տարբեր չափերի և երկրակառուցվածքային առանձնահատկություններ ունեցող բլոկների, որոնց սահմանները հիմնականում կապված են խորքային խզվածքների և տեկտոնական գոտիների հետ։ ՀՀ տարածքի համար մշակված բլոկային մոդելներում առանձնացվել են տարբեր կարգի բլոկներ, իսկ դրանց սահմանների զգալի մասը կապված է խզվածքային գոտիների հետ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել երկրակեղևի բլոկային կառուցվածքի բացահայտման մեթոդները և դրա ձևավորման երկրադինամիկական նախադրյալները։ Երկրաֆիզիկական ուսումնասիրությունների միջոցով հնարավոր է գնահատել երկրակեղևի խորքային կառուցվածքը, ապարների ֆիզիկական հատկությունների տարածական փոփոխությունները, խզվածքների դիրքը և տարբեր կառուցվածքային միավորների սահմանները։ Այս նպատակով կարող են օգտագործվել գրավիմետրիկ, մագնիտոմետրիկ, սեյսմաբանական և սեյսմահետախուզական տվյալներ, որոնց համադրումը հնարավորություն է տալիս կառուցելու երկրակեղևի երկչափ և եռաչափ մոդելներ։ ՀՀ ԳԱԱ համապատասխան մասնագիտական հաստատությունների հետազոտական ուղղություններում նույնպես ընդգրկված են երկրակեղևի կառուցվածքի, ուժեղ երկրաշարժերի սեյսմիկականության, լարվածադեֆորմացիոն վիճակի և երկրաֆիզիկական դաշտերի ուսումնասիրությունները։ Հետազոտության առանցքային խնդիրներից է պարզել, թե ինչպիսի կապ կա բլոկների կառուցվածքային առանձնահատկությունների, դրանց սահմաններում ընթացող տեկտոնական գործընթացների և երկրաշարժերի տարածական բաշխման միջև։ Երկրաշարժերի օջախների և էպիկենտրոնների տեղադրության վերլուծությունը կարող է ցույց տալ, որ սեյսմիկ իրադարձությունները տարածականորեն համաչափ չեն բաշխվում, այլ որոշակիորեն կենտրոնանում են ակտիվ խզվածքների և բլոկների սահմանների հարակից գոտիներում։ Այդպիսի օրինաչափությունների բացահայտումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու սեյսմիկ տեսանկյունից առավել ակտիվ կառուցվածքային միավորները և գնահատելու դրանց հնարավոր սեյսմատեկտոնական ներուժը։ Հետազոտություններում ցույց է տրվել, որ ՀՀ տարածքի բլոկների տեկտոնական ակտիվության տարբերությունները կարող են կապված լինել տարբեր մեծության սեյսմիկ իրադարձությունների կենտրոնացման առանձնահատկությունների հետ։ Աշխատանքում կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել ակտիվ և պասիվ բլոկների տարբերակումը։ Տեկտոնապես ակտիվ բլոկներն առանձնանում են ժամանակակից կամ նորագույն շարժումների ավելի բարձր ինտենսիվությամբ, դեֆորմացիոն գործընթացների արտահայտվածությամբ և սեյսմիկ իրադարձությունների ավելի մեծ կենտրոնացմամբ։ Պասիվ կամ համեմատաբար կայուն բլոկներում այդ գործընթացները կարող են ավելի թույլ արտահայտված լինել։ Բլոկների ակտիվության նման դասակարգումը հնարավորություն է տալիս ավելի մանրամասն գնահատել տարածաշրջանի սեյսմատեկտոնական կառուցվածքը և առանձնացնել այն հատվածները, որտեղ երկրաշարժերի առաջացման հավանականությունը համեմատաբար բարձր է։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է խզվածքների դերի ուսումնասիրությունը։ Խորքային խզվածքները ոչ միայն տարանջատում են երկրակեղևի տարբեր բլոկները, այլև կարող են հանդիսանալ լարվածության կուտակման և դրա հետագա վերաբաշխման հիմնական գոտիներ։ Ուժեղ երկրաշարժերի ժամանակ բլոկների սահմաններով կարող են տեղի ունենալ տարբեր բնույթի տեղաշարժեր, այդ թվում՝ կողաշարժային և վերնետքային բնույթի խզումներ։ Հետևաբար խզվածքների երկրաչափական դիրքը, ուղղվածությունը, ակտիվության աստիճանը և փոխհարաբերությունները կարևոր նշանակություն ունեն սեյսմիկ վտանգի գնահատման համար։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև երկրակեղևի լարվածադեֆորմացիոն վիճակը։ Տարբեր բլոկներում կուտակվող լարվածությունները կարող են ունենալ տարբեր ուղղություններ և ինտենսիվություններ՝ պայմանավորված տարածաշրջանային տեկտոնական ուժերով, բլոկների փոխադարձ շարժումներով և խորքային կառուցվածքի առանձնահատկություններով։ Սեյսմաբանական և երկրաբանա-երկրաֆիզիկական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ինչպես տարածաշրջանային, այնպես էլ տեղային լարվածային դաշտերը և գնահատելու սեյսմատեկտոնական դեֆորմացիաների բնութագրերը։ Հետազոտության մեթոդական հիմքում կարող են ընդգրկվել երկրաբանական քարտեզների, երկրաֆիզիկական դաշտերի, սեյսմիկության կատալոգների, ակտիվ խզվածքների վերաբերյալ տվյալների և երկրաձևաբանական ցուցանիշների համատեղ վերլուծությունը։ Նման համալիր մոտեցումը թույլ է տալիս խուսափել որևէ առանձին տվյալների աղբյուրի սահմանափակումներից և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել երկրակեղևի կառուցվածքադինամիկ առանձնահատկությունների մասին։ Սեյսմաշրջանացման աշխատանքների մեթոդաբանության մեջ նույնպես կարևոր նշանակություն է տրվում երկրաբանական, երկրաձևաբանական, երկրաֆիզիկական և սեյսմաբանական տվյալների հավաքագրմանն ու համադրմանը, ինչպես նաև ակտիվ բեկվածքների և երկրակեղևի կառուցվածքային տարրերի առանձնացմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել երկրաշարժերի օջախային մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Օջախային մեխանիզմների տվյալները հնարավորություն են տալիս պարզելու երկրակեղևում տեղի ունեցող տեղաշարժերի բնույթը, դրանց ուղղվածությունը և լարվածային դաշտի առանձնահատկությունները։ Այդ տվյալների համադրումը բլոկների կառուցվածքի հետ կարող է օգնել պարզելու, թե տարբեր բլոկների սահմաններում ինչպիսի շարժումներ են գերակշռում և ինչպես են դրանք կապված սեյսմիկ իրադարձությունների առաջացման հետ։ Այսպիսի վերլուծության միջոցով հնարավոր է անցում կատարել երկրաշարժերի պարզ վիճակագրական նկարագրությունից դեպի դրանց տեկտոնական պայմանավորվածության ավելի խորքային բացատրություն։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը հատկապես մեծ է սեյսմիկ վտանգի և ռիսկի գնահատման համար։ Բլոկային կառուցվածքի, ակտիվ խզվածքների և սեյսմիկության միջև կապերի բացահայտումը կարող է օգտագործվել սեյսմիկ վտանգի տարածքային գնահատման, սեյսմիկ գոտևորման, քաղաքաշինական պլանավորման և սեյսմակայուն շինարարության խնդիրներում։ Հայաստանի պայմաններում նման ուսումնասիրությունները կարևոր են, քանի որ սեյսմիկ վտանգի գնահատման ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել ոչ միայն երկրաշարժերի պատմական տվյալները, այլև երկրակեղևի խորքային կառուցվածքը և ակտիվ տեկտոնական գործընթացները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը երկրակեղևի բլոկային կառուցվածքը դիտարկում է որպես Հայաստանի տարածքի սեյսմիկության տարածական և դինամիկ առանձնահատկությունները հասկանալու կարևոր հիմք։ Երկրաֆիզիկական և սեյսմաբանական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու բլոկների և դրանց սահմանների տեկտոնական ակտիվության տարբերությունները, գնահատելու խզվածքների սեյսմատեկտոնական ներուժը և ավելի հիմնավորված պատկերացում կազմելու ՀՀ տարածքի սեյսմիկ վտանգի ձևավորման երկրադինամիկական գործոնների մասին։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է մոլիբդենային խտանյութերի վերամշակման տեսական և տեխնոլոգիական հիմունքների մշակմանը՝ նպատակ ունենալով ստացված մոլիբդենային միացությունների կիրառմամբ ստանալ լեգիրող և նոր նյութեր։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը մոլիբդեն պարունակող հանքային հումքի արդյունավետ վերամշակումն է, դրա բաղադրիչների առանձնացումը և հետագա տեխնոլոգիական փուլերում ստացված նյութերի նպատակային օգտագործումը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են մոլիբդենային խտանյութերի ֆիզիկաքիմիական հատկությունները, դրանց բաղադրությունը, կառուցվածքը և վերամշակման ընթացքում ընթացող հիմնական քիմիական ու տեխնոլոգիական գործընթացները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում մոլիբդենի արժեքավոր միացությունների ստացման եղանակներին, դրանց մաքրությանը, հատկություններին և հետագա կիրառման հնարավորություններին։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է այնպիսի տեխնոլոգիական գործընթացների մշակումը, որոնք հնարավորություն կտան բարձր արդյունավետությամբ վերամշակել հումքը, նվազեցնել օգտակար բաղադրիչների կորուստները և ստանալ պահանջվող հատկություններով վերջնական արտադրանք։ Ստացված մոլիբդենային միացությունների հիման վրա լեգիրող նյութերի ստացումը դիտարկվում է որպես մետաղների և համաձուլվածքների հատկությունների բարելավման հնարավոր ուղղություն, քանի որ մոլիբդենի ներմուծումը կարող է նպաստել նյութերի մեխանիկական ամրության, ջերմակայունության, կոռոզիոն դիմադրության և այլ կարևոր բնութագրերի բարձրացմանը։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում է նոր նյութերի ստացման հնարավորությունը՝ կիրառելով մոլիբդեն պարունակող միացությունների հատուկ ֆիզիկաքիմիական հատկությունները։ Աշխատության մեջ տեսական ուսումնասիրությունները կարող են զուգակցվել փորձարարական հետազոտությունների և տեխնոլոգիական գործընթացների մշակման հետ՝ պարզելու հումքի վերամշակման օպտիմալ պայմանները, ռեակցիաների ընթացքը, ստացվող նյութերի կազմն ու կառուցվածքը և դրանց կիրառական բնութագրերը։ Նման մոտեցումը կարևոր է հանքային հումքի համալիր օգտագործման, մետալուրգիական և քիմիական արտադրության արդյունավետության բարձրացման և բարձր ավելացված արժեք ունեցող նյութերի ստացման տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել քիմիկոսներին, մետալուրգներին, նյութագետներին, քիմիական տեխնոլոգների, հանքային հումքի վերամշակման մասնագետներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան տեխնիկական ու բնագիտական մասնագիտությունների ուսանողներին։