Տնտեսության վերլուծության մաթեմատիկական եղանակներ-Հտ.1

Տեխնոլոգիա

Այս աշխատանքը նվիրված է հիմնային ակումուլյատորներում կիրառվող կադմիումային էլեկտրոդի տեխնիկական բնութագրերի ուսումնասիրությանը և դրանց կատարելագործման հնարավորությունների բացահայտմանը։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են էլեկտրոդի կառուցվածքը, նյութական կազմը, էլեկտրաքիմիական հատկությունները և աշխատանքի արդյունավետությունը պայմանավորող հիմնական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լիցքավորման և լիցքաթափման գործընթացների ընթացքում կադմիումային էլեկտրոդում տեղի ունեցող էլեկտրաքիմիական փոխակերպումներին, էլեկտրոդի ակտիվ նյութի վարքագծին, ինչպես նաև դրա աշխատանքի կայունության և երկարաժամկետ շահագործման վրա ազդող պայմաններին։ Քննարկվում են էլեկտրոդի տեխնիկական պարամետրերը բարելավելու, դրա արդյունավետությունը բարձրացնելու և շահագործման ընթացքում առաջացող խնդիրները նվազեցնելու հնարավոր մոտեցումները։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է էլեկտրոդի աշխատանքի հուսալիության, տարողության, ցիկլային կայունության և էներգետիկ բնութագրերի գնահատումը՝ հիմնային ակումուլյատորների ընդհանուր աշխատանքի արդյունավետության համատեքստում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել էլեկտրաքիմիայի, քիմիական էներգիայի աղբյուրների և էլեկտրատեխնիկայի ոլորտներում աշխատող մասնագետների, ինժեներների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։ Այն հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել կադմիումային էլեկտրոդների աշխատանքի գիտատեխնիկական հիմքերի, դրանց տեխնիկական սահմանափակումների և կատարելագործման ուղղությունների վերաբերյալ։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը նվիրված է գրադարանային հավաքածուների ավանդային պահպանման կազմակերպման սկզբունքներին և գրականության երկարաժամկետ պահպանությունն ապահովող մեթոդական մոտեցումներին։ Ուշադրության կենտրոնում են այն կազմակերպական, հաշվառման և պահպանական գործընթացները, որոնց միջոցով գրադարաններում առանձնացվում են երկարատև կամ մշտական պահպանության ենթակա հրատարակությունները, կարգավորվում դրանց տեղաբաշխումը և ապահովվում հետագա օգտագործման հնարավորությունը։ Քննվում են գրադարանային ֆոնդի կառուցվածքի ուսումնասիրության, արժեքավոր և պահանջարկ ունեցող նյութերի ընտրության, կրկնօրինակների նպատակահարմար բաշխման ու պահպանման ժամկետների որոշման ընդհանուր սկզբունքները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ավանդային ֆոնդերի ձևավորման նպատակներին՝ ազգային և տեղական տպագիր ժառանգության պահպանում, քիչ օգտագործվող, բայց գիտական կամ պատմամշակութային արժեք ունեցող գրականության կենտրոնացում և տարբեր գրադարանների հավաքածուների միջև գործառույթների համակարգում։ Ներկայացվում են գրականության ընդունման, հաշվառման, դասակարգման, տեղադրման և պահպանման աշխատանքների կազմակերպման մեթոդական հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մատենագիտական տեղեկատվության ճշգրտությանը, քանի որ ավանդային պահպանության արդյունավետ համակարգը պահանջում է հստակ տեղեկություններ պահպանվող օրինակների, դրանց գտնվելու վայրի և հասանելիության պայմանների վերաբերյալ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ֆոնդերի ֆիզիկական պահպանությանը՝ գրքերի և պարբերական հրատարակությունների վիճակի վերահսկման, պահոցների պատշաճ կազմակերպման և նյութերի վնասման ռիսկերի նվազեցման ընդհանուր սկզբունքներին։ Գրադարանների միջև համագործակցությունը դիտարկվում է որպես համակարգի կարևոր բաղադրիչ, որը հնարավորություն է տալիս խուսափել անհարկի կրկնօրինակումից և միաժամանակ ապահովել անհրաժեշտ հրատարակությունների պահպանումը համապատասխան հաստատություններում։ Կարևորվում է նաև ավանդային ֆոնդի և ակտիվ ընթերցողական ֆոնդի տարբերակումը, քանի որ դրանց համալրման, պահպանման և սպասարկման նպատակները կարող են էապես տարբերվել։ Մեթոդական բնույթի նյութը կարող է ծառայել որպես գործնական ուղեցույց գրադարանային աշխատողների համար՝ նպաստելով ֆոնդերի կառավարման միասնական սկզբունքների կիրառմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է ավանդային պահպանումը որպես գրադարանային ֆոնդերի կառավարման և մշակութային ժառանգության պահպանության փոխկապակցված ուղղություն, որի արդյունավետ կազմակերպումը կարևոր է հրատարակությունների երկարաժամկետ մատչելիության և սերունդներին փոխանցման համար։

Պատմություն

Այս գրքում ներկայացվում է հայերի մասնակցությունը Բաքվի կյանքին 1850-ականներից մինչև 1920 թվականը՝ ազգային ինքնության, սոցիալական ու քաղաքական գործունեության և համայնքային կառավարման տեսակետներից: Տրամաբանորեն մանրամասնվում են հայ համայնքի կառուցվածքը, կրթության և մշակույթի հաստատությունները, առևտրական ու արդյունաբերական ներգրավվածությունը, ինչպես նաև քաղաքական շարժումների ու տարածաշրջանային ճգնաժամերի ազդեցությունը: Աշխատությունը ուսումնասիրում է հայերի փորձառությունը բազմազգ Բաքվում, ընդգծելով նրանց դերը քաղաքային և տնտեսական կյանքում, միջհանրային հարաբերություններում, կրոնական և մշակութային ավանդույթների պահպանման գործում, միաժամանակ ցույց տալով, թե ինչպես է ազգային ինքնագիտակցությունը ձևավորվել այս պայմաններում և ինչպես են արտացոլվել քաղաքական անկայունությունն ու սոցիալական փոփոխությունները համայնքի ու անհատների կյանքում: Գրքը կարևոր է ազգային գիտակցության, էթնիկական հարաբերությունների և փոքր համայնքների կայացման գործընթացները հասկանալու համար՝ միաժամանակ ընդգծելով պատմական փաստերի, առօրյա կյանքի և մարդկային պատմությունների դերն այս զարգացումների մեջ:

Պատմություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Սասանյանների դինաստիայի պատմության ուսումնասիրությանը՝ հայ հեղինակների և պատմագիրների հաղորդած տեղեկությունների հիման վրա։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ներկայացնել Սասանյան Իրանի քաղաքական, ռազմական և հասարակական պատմության տարբեր դրվագները՝ դրանք դիտարկելով հայկական գրավոր աղբյուրների տեսանկյունից։ Հայ պատմիչների երկերը կարևոր աղբյուրագիտական նշանակություն ունեն, քանի որ Հայաստանը երկար ժամանակ գտնվել է Սասանյան Իրանի հետ սերտ քաղաքական, ռազմական և մշակութային փոխհարաբերությունների մեջ, իսկ այդ հարաբերություններն իրենց արտացոլումն են գտել հայկական պատմագրության մեջ։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել Սասանյան արքաների իշխանության ժամանակաշրջանները, արտաքին քաղաքականությունը, պատերազմները, Հայաստանի նկատմամբ իրականացվող քաղաքականությունը, հայ-իրանական հարաբերությունները և տարածաշրջանային կարևոր իրադարձությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական հեղինակների հաղորդած տեղեկությունների համադրմանը, դրանց պատմական արժեքի գնահատմանը և հնարավոր հակասությունների կամ տարբեր մեկնաբանությունների բացահայտմանը։ Աղբյուրագիտական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն վերականգնել Սասանյան պետության պատմության առանձին էջերը, այլև հասկանալ, թե ինչպես էին այդ իրադարձությունները ընկալվում և ներկայացվում հայկական պատմագրության մեջ։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև հայ և իրանական պատմական ավանդույթների փոխհարաբերությանը, պատմական հիշողության ձևավորմանը և միջնադարյան հեղինակների կողմից քաղաքական իրադարձությունների մեկնաբանման առանձնահատկություններին։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի Սասանյան ժամանակաշրջանի պատմության, հայ-իրանական հարաբերությունների և հայկական պատմագրական ժառանգության ուսումնասիրության համար և կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, իրանագետներին, աղբյուրագետներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է Ցեֆեյի համաստեղության ընտրված՝ մոտ 17 քառակուսի աստիճան մակերես ընդգրկող տիրույթում M սպեկտրային դասի աստղերի հայտնաբերմանը, սպեկտրալ դասակարգմանը և մանրամասն աստղագիտական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է առանձնացնել տվյալ երկնային տիրույթում M տիպի աստղերը, որոշել դրանց սպեկտրային առանձնահատկությունները և դրանց հիման վրա ուսումնասիրել աստղերի ֆիզիկական ու աստղագիտական բնութագրերը։ M դասի աստղերը համեմատաբար ցածր մակերևութային ջերմաստիճան ունեցող աստղեր են, որոնց սպեկտրներում կարևոր դեր ունեն մոլեկուլային կլանման գոտիները, հատկապես տիտանի օքսիդի և այլ մոլեկուլային միացությունների առաջացրած առանձնահատկությունները։ Այդ պատճառով դրանց սպեկտրալ դասակարգումը պահանջում է ոչ միայն ընդհանուր սպեկտրային տեսքի գնահատում, այլև տարբեր ախտորոշիչ գծերի ու մոլեկուլային գոտիների մանրամասն վերլուծություն։ Աշխատանքում կարող են օգտագործվել աստղագիտական սպեկտրների ստացման և մշակման մեթոդներ՝ հետազոտվող աստղերի սպեկտրային դասերը, ենթադասերը և լուսատվության դասերը որոշելու համար։ Սպեկտրալ դասակարգումը հնարավորություն է տալիս աստղերին համակարգել ըստ նրանց ֆիզիկական վիճակի և մակերևութային ջերմաստիճանի, իսկ հետագա վերլուծությունը կարող է ներառել ջերմաստիճանի, լուսատվության, շառավղի և այլ աստղաֆիզիկական պարամետրերի գնահատում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դիտարկվող տիրույթում աստղերի նույնականացման խնդրին, քանի որ երկնքի մեկ փոքր հատվածում կարող են միաժամանակ առկա լինել ինչպես տվյալ համաստեղության ֆիզիկական անդամներ, այնպես էլ տեսագծի երկայնքով պատահաբար հայտնվող ավելի հեռավոր կամ ավելի մոտ աստղեր։ Այդ պատճառով կարևոր է նաև աստղերի տարածական դիրքի, սեփական շարժման, հեռավորության և այլ մատչելի տվյալների համադրումը սպեկտրային արդյունքների հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև M տիպի աստղերի բազմազանությունը՝ առանձնացնելով տարբեր ենթատիպեր և լուսատվության դասեր։ Այդ տարբերությունները կարևոր են աստղերի էվոլյուցիոն վիճակը հասկանալու համար, քանի որ M սպեկտրային դասում կարող են ընդգրկվել ինչպես ցածր զանգվածով և համեմատաբար թույլ լուսատվությամբ աստղեր, այնպես էլ շատ ավելի մեծ և լուսավոր ուշ տիպի աստղեր։ Սպեկտրային հատկությունների մանրամասն ուսումնասիրությունը կարող է բացահայտել նաև առանձնահատուկ աստղային օբյեկտներ, փոփոխականության հնարավոր նշաններ կամ այլ ֆիզիկական գործընթացների հետ կապված առանձնահատկություններ։ Աշխատանքի կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել դիտողական տվյալների համադրումը աստղային կատալոգների և նախկին ուսումնասիրությունների արդյունքների հետ։ Այդ եղանակով հնարավոր է ճշտել արդեն հայտնի օբյեկտների դասակարգումները, լրացնել տվյալների շտեմարանները և առանձնացնել հետագա մանրամասն ուսումնասիրության արժանի աստղեր։ Հետազոտությունը նշանակություն ունի նաև աստղային պոպուլյացիաների ուսումնասիրության համար, քանի որ ուշ սպեկտրային դասի աստղերի տարածական բաշխումը, ֆիզիկական հատկությունները և էվոլյուցիոն բնութագրերը տեղեկություններ են տալիս տվյալ երկնային շրջանի աստղային կազմի մասին։ Ցեֆեյի համաստեղության ուղղությամբ կատարված ուսումնասիրությունները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել նաև Գալակտիկայի կառուցվածքի և աստղաստեղծման գործընթացների հետազոտության տեսանկյունից, քանի որ այդ ուղղությամբ դիտվում են տարբեր հեռավորությունների և էվոլյուցիոն փուլերի բազմաթիվ աստղեր։ Աշխատության գործնական արժեքը պայմանավորված է նաև սպեկտրալ դասակարգման մեթոդների կիրառմամբ և դիտողական աստղագիտության տվյալների համակարգմամբ։ Ստացված արդյունքները կարող են օգտագործվել հետագա աստղաֆիզիկական հետազոտությունների, աստղային կատալոգների կատարելագործման, փոփոխական աստղերի որոնման և տվյալ տարածաշրջանի աստղային բնակչության ուսումնասիրության համար։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը համադրում է դիտողական աստղագիտության և աստղաֆիզիկայի մեթոդները՝ նպատակ ունենալով Ցեֆեյի համաստեղության սահմանափակ երկնային տիրույթում բացահայտել և դասակարգել M տիպի աստղերը, ուսումնասիրել դրանց սպեկտրային առանձնահատկությունները և դրանցից ստացվող տվյալների հիման վրա ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել այդ աստղերի ֆիզիկական բնույթի ու աստղային պոպուլյացիայի մասին։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է ֆիզիկայի խորացված ուսուցմամբ դասարաններում էլեկտրադինամիկայի դասավանդման գիտամեթոդական հիմքերի, ուսումնական բովանդակության ընտրության և արդյունավետ կազմակերպման խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում այնպիսի ուսուցման համակարգի ձևավորումն է, որը հնարավորություն է տալիս սովորողներին ոչ միայն յուրացնել էլեկտրական և մագնիսական երևույթների հիմնական օրենքներն ու հասկացությունները, այլև հասկանալ դրանց միջև ներքին կապերը, զարգացնել ֆիզիկական մտածողությունը և ձեռք բերել տեսական գիտելիքները խնդիրների լուծման ու փորձարարական աշխատանքի ընթացքում կիրառելու կարողություններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում խորացված դասընթացի բովանդակության կառուցվածքին, թեմաների հաջորդականությանը և գիտական նյութի մատչելի ներկայացմանը՝ հաշվի առնելով սովորողների տարիքային առանձնահատկություններն ու նախնական պատրաստվածությունը։ Քննվում են էլեկտրական դաշտի, էլեկտրական հոսանքի, մագնիսական դաշտի, էլեկտրամագնիսական ինդուկցիայի, տատանումների, ալիքների և էլեկտրամագնիսական երևույթների փոխկապակցված ուսուցման մեթոդական սկզբունքները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում մաթեմատիկական ապարատի նպատակային կիրառմանը, քանի որ խորացված ուսուցման պայմաններում ֆիզիկական օրենքների քանակական ներկայացումը և դրանց հիման վրա խնդիրների լուծումը նպաստում են երևույթների առավել խորքային ընկալմանը։ Դիտարկվում են տարբեր բարդության հաշվարկային, որակական և փորձարարական խնդիրների կիրառման հնարավորությունները՝ որպես գիտելիքների ամրապնդման, վերլուծական մտածողության և ինքնուրույն աշխատանքի զարգացման միջոց։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ցուցադրական և լաբորատոր փորձերին, մոդելավորմանը, գրաֆիկական ներկայացումներին և ժամանակակից թվային միջոցների օգտագործմանը, որոնք կարող են առավել տեսանելի դարձնել անմիջական դիտարկման համար դժվար հասանելի ֆիզիկական գործընթացները։ Հետազոտության շրջանակում կարևորվում են նաև միջառարկայական կապերը, հատկապես մաթեմատիկայի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների հետ, ինչպես նաև տեսական գիտելիքի և տեխնիկական կիրառությունների փոխկապակցումը։ Ուսուցման արդյունավետությունը դիտարկվում է ոչ միայն յուրացված փաստերի ծավալով, այլև սովորողների՝ պատճառահետևանքային կապեր բացահայտելու, ֆիզիկական մոդելներ կառուցելու, փորձի արդյունքները մեկնաբանելու և հիմնավորված եզրակացություններ կատարելու կարողություններով։ Աշխատությունն ընդհանուր առմամբ միավորում է ֆիզիկայի դասավանդման մեթոդիկայի, մանկավարժության և առարկայական խորացված ուսուցման մոտեցումները՝ նպաստելով էլեկտրադինամիկայի համակարգված, գիտականորեն հիմնավորված և սովորողների ճանաչողական ակտիվությունը զարգացնող դասավանդման կազմակերպմանը։