Փիլիսոփայությունը որպես գիտական իմացության կրեատիվ գործոն

Փիլիսոփայություն

Աշխատությունը նվիրված է արդի ժամանակաշրջանում հայ մշակույթի պահպանման, վերարտադրման և զարգացման գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ Երևանում գործող Վերնիսաժների մշակութային միջավայրի օրինակով։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ մշակութային ժառանգության պահպանությունը տեղի է ունենում ոչ միայն թանգարաններում, արխիվներում և մասնագիտական հաստատություններում, այլև առօրյա հասարակական միջավայրում, որտեղ ավանդական արվեստի, արհեստների և ազգային ինքնության տարբեր դրսևորումներ շարունակում են գոյություն ունենալ և փոխանցվել նոր սերունդներին։ Աշխատանքում Վերնիսաժները դիտարկվում են որպես յուրահատուկ մշակութային տարածքներ, որտեղ միավորվում են ժողովրդական արվեստը, կիրառական ստեղծագործությունը, հուշանվերային մշակույթը, ձեռագործությունը, ավանդական արհեստները և ժամանակակից գեղարվեստական մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործընթացներին, որոնց միջոցով ավանդական մշակութային ձևերը հարմարվում են ժամանակակից հասարակության պահանջներին՝ պահպանելով իրենց ազգային առանձնահատկությունները և միաժամանակ ձեռք բերելով նոր բովանդակություն ու կիրառության ձևեր։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ Վերնիսաժների այցելուների, վաճառողների, վարպետների և ստեղծագործողների փոխհարաբերություններին, ինչպես նաև այն սոցիալական և տնտեսական պայմաններին, որոնք ազդում են մշակութային արժեքների պահպանման ու տարածման վրա։ Քննարկվում է նաև ձեռագործ իրերի, զարդերի, փայտի և մետաղի գեղարվեստական մշակման, գորգագործության, խեցեգործության, ազգային խորհրդանիշների և այլ մշակութային տարրերի դերը հայկական ինքնության ներկայացման և պահպանման գործում։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում ավանդույթի և նորարարության փոխհարաբերությունը, քանի որ ժամանակակից վարպետներն ու արվեստագետները հաճախ վերաիմաստավորում են ավանդական ձևերը՝ դրանք համապատասխանեցնելով նոր գեղագիտական նախասիրություններին և շուկայի պահանջներին։ Վերնիսաժների մշակութաբանական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նաև մշակույթի առևտրայնացման, զբոսաշրջության ազդեցության, ազգային խորհրդանիշների հանրայնացման և մշակութային արտադրանքի արժեքավորման առանձնահատկությունները։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող են նման հանրային մշակութային տարածքները նպաստել ազգային ժառանգության տեսանելիության բարձրացմանը, արհեստների շարունակականությանը և մշակութային գիտելիքների փոխանցմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել մշակութաբանների, ազգագրագետների, արվեստաբանների, պատմաբանների, մշակութային ժառանգության մասնագետների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր ուսումնասիրում են ժամանակակից Հայաստանում ավանդական մշակույթի պահպանման ու վերափոխման գործընթացները։

Պատմություն

Այս աշխատությունը վերաբերում է հայոց տոնացույցի ծագման և զարգացման ուսումնասիրությանը IV–VIII դարերում՝ ընդգծելով քրիստոնեական ավանդույթների հաստատման, նախաքրիստոնեական մշակութային շերտերի վերափոխման և ազգային ծիսական համակարգի ձևավորման փոխկապակցված գործընթացները։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել այն պատմական, կրոնական և ազգագրական գործոնները, որոնք պայմանավորել են հայոց տոնական համակարգի ձևավորումը վաղ միջնադարում, ինչպես նաև բացահայտել դրա զարգացման հիմնական փուլերը։ Ուսումնասիրվում են եկեղեցական տոների ներդրման գործընթացը Հայաստանում քրիստոնեության ընդունումից հետո, դրանց կապը բյուզանդական և արևելաքրիստոնեական ավանդույթների հետ, ինչպես նաև տեղական ժողովրդական սովորույթների ազդեցությունը տոնական համակարգի ձևավորման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այնպիսի կարևոր տոների ծագմանը և զարգացումներին, ինչպիսիք են Սուրբ Զատիկը, Սուրբ Ծնունդը, Վարդավառը և այլ ծիսական համալիրներ, որոնց մեջ համադրվում են ինչպես եկեղեցական, այնպես էլ ժողովրդական տարրեր։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է տոնացույցի ձևավորման սոցիալ-մշակութային նշանակությունը՝ որպես հասարակական կյանքի կազմակերպման, ժամանակի հաշվարկի և ազգային ինքնության պահպանման կարևոր գործոն։ Միաժամանակ վերլուծվում են աղբյուրագիտական նյութերը՝ պատմիչների վկայություններ, եկեղեցական կանոնագրքեր և ազգագրական տվյալներ։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է հայ պատմագիտության և ազգագրության ոլորտում՝ նպաստելով հայոց տոնական համակարգի ձևավորման և զարգացման ավելի խորքային ընկալմանը։

Lեզվաբանություն

Գիրքը «Աւանդական ուղղագրութիւն», որը հրատարակվել է ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիա-ի և Հրաչյա Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ-ի կողմից, նվիրված է հայերենի դասական՝ ավանդական ուղղագրական համակարգի ամբողջական ներկայացմանը և ուսումնասիրմանը։ Այն մանրամասն բացատրում է, թե ինչպես են ձևավորվել հայերեն գրության կանոնները պատմականորեն, ինչ սկզբունքների վրա է հիմնված ավանդական ուղղագրությունը և ինչու է այն պահպանվել հատկապես արևմտահայերենում և սփյուռքում։ Գրքում ներկայացվում են տարբեր ուղղագրական երևույթներ՝ ձայնավորների և բաղաձայնների գրությունը, երկհնչյունների կիրառումը, բառերի կազմությունը, ինչպես նաև բազմաթիվ բացառություններ, որոնք կարևոր են ճիշտ գրելու համար։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն տարբերություններին, որոնք առաջացել են 20-րդ դարում իրականացված ուղղագրական բարեփոխումների արդյունքում, երբ ձևավորվեց նոր՝ պարզեցված ուղղագրությունը։ Այս համատեքստում գիրքը ոչ միայն ներկայացնում է կանոնները, այլ նաև համեմատում է երկու համակարգերը՝ օգնելով ընթերցողին հասկանալ, թե ինչ փոփոխություններ են կատարվել և ինչպես են դրանք ազդել լեզվի գրավոր ձևի վրա։ Բացի տեսական բացատրություններից, գրքում ընդգրկված են բազմաթիվ օրինակներ, բառացանկեր և գործնական նյութեր, որոնք հնարավորություն են տալիս սովորողներին կիրառել ստացած գիտելիքները և ամրապնդել ճիշտ գրությունը։ Այն նաև կարևոր աղբյուր է լեզվաբանների, ուսուցիչների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են հայոց լեզվի պատմությամբ, զարգացմամբ և պահպանությամբ։ Ընդհանուր առմամբ, գիրքը նպատակ ունի պահպանել և փոխանցել հայերենի ավանդական գրավոր մշակույթը՝ օգնելով ընթերցողին ավելի խորությամբ հասկանալ լեզվի կառուցվածքն ու ժառանգությունը։

Ինֆորմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է կատարվող ծրագրային կոդում (executed code) առկա դեֆեկտների հայտնաբերման մեթոդների ուսումնասիրությանը՝ հիմնված դինամիկ վերլուծության մոտեցումների վրա՝ ընդգծելով ծրագրային համակարգերի հուսալիության և անվտանգության բարձրացման անհրաժեշտությունը։ Հեղինակը վերլուծում է դինամիկ վերլուծության հիմնական սկզբունքները, որտեղ ծրագրի վարքագիծը ուսումնասիրվում է իրական կատարման ընթացքում՝ ի տարբերություն ստատիկ վերլուծության։ Գրքում դիտարկվում են դեֆեկտների տարբեր տեսակներ՝ հիշողության արտահոսք (memory leaks), null pointer exceptions, race conditions, buffer overflow-ներ և տրամաբանական սխալներ, որոնք հաճախ դրսևորվում են միայն runtime փուլում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գործիքային մեթոդներին՝ instrumentation, logging, runtime monitoring և profiling տեխնիկաներին, ինչպես նաև ավտոմատացված թեստավորման համակարգերին, որոնք թույլ են տալիս բացահայտել թաքնված սխալները բարդ ծրագրային միջավայրերում։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև symbolic execution, fuzz testing և dynamic taint analysis մոտեցումները՝ որպես անվտանգության խոցելիությունների հայտնաբերման արդյունավետ գործիքներ։ Աշխատությունը ընդգծում է դինամիկ վերլուծության կարևորությունը բարձր վստահելիությամբ ծրագրային համակարգերի մշակման և կիբերանվտանգության ապահովման գործում։ Այն օգտակար է ծրագրավորողների, անվտանգության ինժեներների և ծրագրային որակի ապահովման մասնագետների համար։

Այլ առարկաներ

Այս տարեգիրքը ներկայացնում է 2014 թվականի ընթացքում զանգվածային լրատվամիջոցներում արտացոլված իրադարձությունների, հրապարակումների և հասարակական արձագանքների համախմբված պատկերը՝ հանդիսանալով ժամանակաշրջանի տեղեկատվական հոսքերի ուսումնասիրության աղբյուր։ Հրատարակության մեջ ամփոփվում են մամուլի, լրատվական միջոցների և այլ տեղեկատվական հարթակների արձագանքները՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրել տվյալ տարվա քաղաքական, սոցիալական, մշակութային և հասարակական գործընթացների լուսաբանումը։ Նյութերը կարող են ներառել տարբեր թեմատիկ ուղղություններ՝ ներկայացնելով հանրային քննարկումների ընթացքը, կարևոր իրադարձությունների վերաբերյալ ձևավորված կարծիքները և լրատվամիջոցների դերը հասարակական տեղեկատվության տարածման գործում։ Աշխատանքը արժեքավոր նյութ է լրագրողների, մեդիա հետազոտողների, պատմաբանների, սոցիոլոգների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են տեղեկատվական միջավայրի, հասարակական տրամադրությունների և ժամանակակից մեդիայի զարգացման ուսումնասիրությամբ։

Պատմություն

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է 1918–1920 թվականներին Հյուսիսային Կովկասում ձևավորված հայ գաղթական համայնքների իրավիճակին՝ այն դիտարկելով Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտի, Օսմանյան կայսրության փլուզման և տարածաշրջանային քաղաքական անկայունության լայն համատեքստում։ Նյութում վերլուծվում են հայ բնակչության զանգվածային տեղաշարժերի պատճառները, որոնք պայմանավորված էին պատերազմական գործողություններով, բռնություններով և սոցիալ-տնտեսական ճգնաժամերով, ինչպես նաև նոր բնակավայրերում հարմարվելու գործընթացները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գաղթականների սոցիալական կառուցվածքին, զբաղվածության ձևերին և տեղական իշխանությունների ու համայնքների հետ հարաբերություններին, որոնք հաճախ որոշվում էին ինչպես քաղաքական, այնպես էլ տնտեսական գործոններով։ Ուսումնասիրությունը նաև ընդգծում է բարեգործական և ինքնօգնության կազմակերպությունների դերը, որոնք փորձել են մեղմել գաղթականության ծանր պայմանները՝ ապահովելով սնունդ, կացարան և կրթական նվազագույն հնարավորություններ։ Միաժամանակ ներկայացվում են գաղթականության երկարաժամկետ հետևանքները՝ կապված հայկական սփյուռքի ձևավորման, ժողովրդագրական փոփոխությունների և տարածաշրջանում հայկական համայնքային կյանքի վերակազմակերպման հետ։