Ալեքսանդր Շիրվանզադե Իշխանուհի

Տնտեսագիտություն

Գիրքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության համայնքներում հանրային ծառայությունների կազմակերպման և մատուցման արդյունավետության բարելավման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է հանրային ծառայությունների կառավարման տեսական հիմքերը, համայնքային կառավարման համակարգում դրանց դերը և բնակչության կենսապայմանների բարելավման գործում դրանց նշանակությունը։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են համայնքային ծառայությունների կազմակերպման մեխանիզմները, կառավարման արդյունավետության վրա ազդող գործոնները, ծառայությունների որակի գնահատման մոտեցումները և առկա խնդիրների լուծման հնարավոր ուղիները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համայնքային կառավարման կարողությունների զարգացմանը, ֆինանսական և նյութական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը, թվային լուծումների ներդրմանը, բնակչության մասնակցության ընդլայնմանը և ծառայությունների մատուցման ժամանակակից մեթոդների կիրառմանը։ Գիրքը ներկայացնում է առաջարկություններ, որոնք ուղղված են համայնքներում հանրային ծառայությունների հասանելիության, որակի և արդյունավետության բարձրացմանը՝ նպաստելով տեղական ինքնակառավարման համակարգի կայուն զարգացմանը։ Աշխատանքը նախատեսված է պետական և համայնքային կառավարման ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների, տնտեսագետների, դասախոսների, ուսանողների և տեղական ինքնակառավարման հիմնահարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Մաթեմատիկա

Այս տեխնիկական ուսումնասիրությունը նվիրված է ծակոտկեն նյութերի իրական պլաստիկ հատկությունների փորձարարական որոշման մեթոդների և բիմետաղական խողովակների ստացման տեխնոլոգիական եղանակների հետազոտությանը։ Աշխատության հիմքում նյութերի դեֆորմացիոն վարքի ավելի ճշգրիտ գնահատման խնդիրն է, հատկապես այն դեպքերում, երբ նյութի կառուցվածքում առկա ծակոտկենությունը զգալիորեն ազդում է նրա մեխանիկական հատկությունների, ամրության, պլաստիկության և ձևափոխման բնույթի վրա։ Ծակոտկեն նյութերը տարբերվում են ամբողջական, խիտ մետաղներից նրանով, որ դրանց մեխանիկական վարքը պայմանավորված է ոչ միայն նյութի քիմիական բաղադրությամբ և մետաղական հիմքի հատկություններով, այլև ծակոտիների քանակով, չափերով, ձևով, բաշխմամբ և փոխկապակցվածությամբ։ Այդ պատճառով դասական մետաղների համար կիրառվող պլաստիկության գնահատման մեթոդները միշտ չէ, որ բավարար են նման նյութերի իրական դեֆորմացիոն հատկությունները նկարագրելու համար։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է փորձարարական մեթոդաբանության մշակումը, որը թույլ կտա որոշել նյութի իրական պլաստիկ հատկությունները՝ հաշվի առնելով դրա կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Այդ նպատակով կարող են կիրառվել տարբեր տեսակի մեխանիկական փորձարկումներ՝ ձգում, սեղմում, ճնշումային կամ այլ դեֆորմացիոն փորձեր։ Փորձերի ընթացքում ստացված ուժ–դեֆորմացիա կամ լարում–դեֆորմացիա կախվածությունները հնարավորություն են տալիս գնահատել նյութի դիմադրությունը պլաստիկ ձևափոխմանը, ամրացման բնույթը և դեֆորմացիայի սահմանային հնարավորությունները։ Ծակոտկեն նյութերի դեպքում առանձնահատուկ նշանակություն ունի ծակոտկենության ազդեցության գնահատումը։ Նույն քիմիական բաղադրությամբ նյութերը կարող են ունենալ տարբեր մեխանիկական հատկություններ՝ կախված ծակոտկենության աստիճանից և միկրոկառուցվածքից։ Դեֆորմացիայի ընթացքում ծակոտիները կարող են սեղմվել, փակվել, վերաձևավորվել կամ փոխազդել միմյանց հետ, ինչի հետևանքով նյութի մեխանիկական հատկությունները կարող են փոփոխվել հենց փորձի ընթացքում։ Այս հանգամանքը պահանջում է փորձարարական տվյալների մանրամասն վերլուծություն և համապատասխան մաթեմատիկական մեկնաբանություն։ Աշխատության կարևոր ուղղություն կարող է լինել իրական և պայմանական պլաստիկ հատկությունների տարբերակումը։ Փորձարարական տվյալների պարզ չափումը միշտ չէ, որ արտացոլում է նյութի ներքին դեֆորմացիոն մեխանիզմները, քանի որ չափվող ընդհանուր դեֆորմացիան կարող է ներառել ինչպես մետաղական կմախքի պլաստիկ ձևափոխությունը, այնպես էլ ծակոտիների կառուցվածքային փոփոխությունը։ Հետևաբար անհրաժեշտ է մշակել այնպիսի մեթոդներ, որոնք թույլ կտան առանձնացնել տարբեր բաղադրիչների ներդրումը և ստանալ նյութի առավել իրատեսական պլաստիկ բնութագրերը։ Բիմետաղական խողովակների ստացումը ուսումնասիրության երկրորդ կարևոր ուղղությունն է։ Բիմետաղական խողովակը բաղկացած է տարբեր հատկություններով երկու մետաղական շերտերից, որոնք համատեղ օգտագործման դեպքում կարող են ապահովել այնպիսի բնութագրերի համադրություն, որը դժվար է ստանալ մեկ մետաղի միջոցով։ Օրինակ՝ արտաքին շերտը կարող է ապահովել մեխանիկական ամրություն, իսկ ներքին շերտը՝ կոռոզիոն, ջերմային կամ քիմիական միջավայրի նկատմամբ բարձր դիմադրություն։ Այդպիսի համակցված կառուցվածքները կարող են կիրառվել տարբեր արդյունաբերական և ինժեներական համակարգերում։ Բիմետաղական խողովակների արտադրության տեխնոլոգիայի կարևոր խնդիրներից է տարբեր մետաղների միջև կայուն և ամուր կապի ձևավորումը։ Միացման որակը պետք է բավարար լինի հետագա մեխանիկական և ջերմային ազդեցություններին դիմակայելու համար։ Եթե շերտերի միջև առաջանում են անընդհատության խախտումներ, դատարկություններ կամ թույլ կպչունության գոտիներ, ապա խողովակի շահագործման ընթացքում կարող են առաջանալ շերտազատում, ճաքեր կամ այլ վնասումներ։ Այդ պատճառով արտադրության մեթոդի ընտրությունը պետք է հաշվի առնի ոչ միայն խողովակի երկրաչափական ձևավորումը, այլև միջշերտային կապի որակը։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են դիտարկվել բիմետաղական խողովակների ստացման տարբեր դեֆորմացիոն և մետալուրգիական եղանակներ։ Դրանց արդյունավետությունը կարող է գնահատվել խողովակի չափային ճշգրտությամբ, շերտերի միացման ամրությամբ, նյութերի դեֆորմացիայի համատեղելիությամբ և ստացված արտադրանքի մեխանիկական հատկություններով։ Հատուկ ուշադրություն է պահանջում այն հարցը, թե ինչպես են տարբեր նյութերի պլաստիկ հատկությունների տարբերությունները ազդում համատեղ ձևավորման գործընթացի վրա։ Եթե երկու մետաղներն ունեն զգալիորեն տարբեր հոսունության սահմաններ կամ ամրացման բնութագրեր, ապա նույն արտաքին բեռնվածության պայմաններում դրանք կարող են տարբեր չափով դեֆորմացվել։ Սա կարող է հանգեցնել ներքին լարումների առաջացման և շերտերի միջև կապի խախտման վտանգի։ Այդ պատճառով ծակոտկեն նյութերի իրական պլաստիկ հատկությունների ճիշտ որոշումը կարող է անմիջականորեն կապված լինել բիմետաղական խողովակների ձևավորման տեխնոլոգիայի օպտիմալացման հետ։ Փորձարարական մեթոդների մշակման ժամանակ կարևոր է նաև չափումների ճշգրտությունը։ Փորձանմուշի երկրաչափությունը, բեռնման արագությունը, ջերմաստիճանը, նյութի նախնական կառուցվածքը և սարքավորման առանձնահատկությունները կարող են ազդել ստացված արդյունքների վրա։ Հետևաբար անհրաժեշտ է ապահովել փորձերի վերարտադրելիություն և տարբեր պայմաններում ստացված տվյալների համադրելիություն։ Մանրադիտակային և մետալոգրաֆիական ուսումնասիրությունները կարող են լրացնել մեխանիկական փորձարկումների արդյունքները՝ հնարավորություն տալով տեսնել ծակոտիների ձևափոխությունը, միկրոճաքերի առաջացումը և բիմետաղական շերտերի միջսահմանային կառուցվածքը։ Ուսումնասիրության գիտական արժեքը կայանում է ծակոտկեն նյութերի դեֆորմացիոն վարքի և դրանց գործնական ձևավորման տեխնոլոգիայի միջև կապի բացահայտման մեջ։ Իրական պլաստիկ հատկությունների ավելի ճշգրիտ գնահատումը կարող է հնարավորություն տալ կանխատեսել նյութի վարքը արտադրական գործընթացներում և ընտրել այնպիսի դեֆորմացիոն ռեժիմներ, որոնք նվազեցնում են վնասման հավանականությունը։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը կամ հրապարակումը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղի վերաբերյալ Հայաստանի կողմից ՄԱԿ-ի առաքելության ստեղծման պահանջին և այդ նախաձեռնության քաղաքական ու միջազգային նշանակությանը։ Այն անդրադառնում է տարածաշրջանում ստեղծված իրավիճակին, միջազգային հանրության դերակատարությանը և ՄԱԿ-ի հնարավոր ներգրավվածությանը՝ անվտանգության, մարդու իրավունքների պաշտպանության, բնակչության իրավիճակի գնահատման և հումանիտար խնդիրների լուծման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրվում են Հայաստանի դիրքորոշումը, միջազգային կազմակերպությունների հնարավոր գործառույթները և տարածաշրջանային գործընթացների վրա դրանց ազդեցությունը։ Նյութը կարող է դիտարկել նաև Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ ձևավորված քաղաքական զարգացումները, կողմերի մոտեցումները, միջազգային իրավունքի շրջանակում առկա հարցերը և միջազգային դիտարկման մեխանիզմների կիրառման հնարավորությունները։ Առանձին կարևորություն է տրվում ՄԱԿ-ի առաքելության հնարավոր նպատակներին՝ փաստահավաք գործունեությանը, իրավիճակի մոնիթորինգին, քաղաքացիական բնակչության իրավունքների պաշտպանությանն ու հումանիտար խնդիրների արձանագրմանը։ Ընդհանուր առմամբ, նյութը հնարավորություն է տալիս հասկանալու Հայաստանի կողմից միջազգային ներգրավվածության պահանջի համատեքստը և այն քաղաքական ու իրավական հարցերը, որոնք կապված են Լեռնային Ղարաբաղում միջազգային ներկայության հնարավոր ձևավորման հետ։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է մետաղօքսիդային նանոկոմպոզիտների հիման վրա ստեղծվող ժամանակակից գազային սենսորների հետազոտությանը և զարգացման հեռանկարներին։ Գրքում ներկայացվում են նանոտեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորությունները գազերի հայտնաբերման և վերահսկման ոլորտում, ինչպես նաև ուսումնասիրվում են տարբեր մետաղական օքսիդներից կազմված նանոկառուցվածքների ֆիզիկաքիմիական հատկությունները, որոնք պայմանավորում են սենսորների բարձր զգայունությունն ու ընտրողականությունը։ Հեղինակը վերլուծում է նանոկոմպոզիտային նյութերի ստացման մեթոդները, կառուցվածքային առանձնահատկությունները և դրանց ազդեցությունը սենսորային բնութագրերի վրա՝ ներառյալ արձագանքման արագությունը, կայունությունը և չափումների ճշգրտությունը։ Աշխատության մեջ քննարկվում են շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի, արդյունաբերական անվտանգության, բժշկական ախտորոշման և կենցաղային կիրառությունների համար նախատեսված գազային սենսորների նախագծման ու կատարելագործման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նանոմաշտաբային երևույթներին, մակերևութային փոխազդեցություններին և զգայուն շերտերի ինժեներիային, որոնք հնարավորություն են տալիս ստեղծել ավելի արդյունավետ, էներգախնայող և փոքրաչափ սենսորային համակարգեր։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել նանոտեխնոլոգիաների, նյութագիտության, էլեկտրոնիկայի, ֆիզիկայի և սենսորային համակարգերի ոլորտների գիտաշխատողների, ուսանողների և մասնագետների համար՝ ներկայացնելով գազային սենսորների զարգացման արդի միտումներն ու ապագա կիրառությունների հնարավորությունները։

Բժշկություն

Գրքում ուսումնասիրվում են թեյի սնկի (kombucha) կուլտուրային հեղուկից առանձնացված բյուրեղային նյութերի նույնականացման գործընթացները և դրանց որոշ ֆարմակոլոգիական հատկությունները, ներկայացվում են քիմիական անալիզի և սպեկտրոսկոպիկ մեթոդների կիրառմամբ ստացված արդյունքները, որոնք թույլ են տալիս որոշել նյութերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները և քիմիական բաղադրությունը, քննարկվում են այդ միացությունների կենսաբանական ակտիվությունը, ներառյալ հակամանրէային, հակաօքսիդանտ և հնարավոր մետաբոլիկ ազդեցությունները, վերլուծվում են դրանց ազդեցության մեխանիզմները կենսաբանական համակարգերի վրա, ինչպես նաև ուսումնասիրվում է արտադրական պայմանների ազդեցությունը բյուրեղային նյութերի ձևավորման և քանակական ելքի վրա, աշխատանքը միավորում է փորձարարական կենսաքիմիայի, բնական միացությունների քիմիայի և ֆարմակոլոգիական հետազոտությունների մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով գնահատել թեյի սնկի կողմից արտադրվող նյութերի հնարավոր կիրառական նշանակությունը բժշկության և կենսատեխնոլոգիայի ոլորտներում։

Այլ առարկաներ

Հիդրավլիկայի խնդրագիրք աշխատությունը հիդրավլիկայի ոլորտի ուսումնական և կիրառական խնդիրների ժողովածու է, որը նախատեսված է շինարարական, հիդրոտեխնիկական և ջրային տնտեսության մասնագիտություններով սովորող ուսանողների, ինչպես նաև ինժեներների համար՝ նպատակ ունենալով ամրապնդել հիդրավլիկայի տեսական գիտելիքները գործնական հաշվարկների միջոցով, գրքում ներկայացված են բաց և փակ հոսքերի մեխանիկայի հիմնական բաժիններին համապատասխան խնդիրներ, որոնք ընդգրկում են հեղուկների ստատիկայի և դինամիկայի օրենքները, ճնշման բաշխումը, Արքիմեդի օրենքի կիրառությունները, Բեռնուլիի հավասարման օգտագործումը և էներգիայի կորուստների հաշվարկները տարբեր հոսքային պայմաններում, աշխատությունում ընդգրկված են նաև խողովակային համակարգերի, ջրանցքների և հիդրոտեխնիկական կառուցվածքների հոսքային ռեժիմների վերլուծության խնդիրներ, ինչպես նաև ջրի ծախսի, արագության և մակարդակների հաշվարկման բազմաբնույթ օրինակներ, խնդիրների լուծման համար ներկայացվում են քայլ առ քայլ մեթոդաբանություններ, բանաձևերի կիրառման ուղեցույցներ և արդյունքների մեկնաբանման սկզբունքներ, ինչը նպաստում է ուսանողների ինժեներական մտածողության զարգացմանը և հիդրավլիկական հաշվարկների գործնական հմտությունների ձևավորմանը, աշխատությունը նաև ընդգծում է հաշվարկների ճշգրտության և նախագծային որոշումների հիմնավորվածության կարևորությունը իրական հիդրոտեխնիկական համակարգերում։