Արդարության կատեգորիայի ձևավորման և զարգացման հիմնախնդիրը իրավաքաղաքական մտքի պատմության համատեքստում

Իրավաբանություն

Այս աշխատությունը նվիրված է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի գործունեության հիմնախնդիրների տեսական և կիրառական ուսումնասիրությանը՝ մարդու իրավունքների պաշտպանության եվրոպական համակարգում դրա դերի, լիազորությունների և գործունեության արդյունավետության համակողմանի վերլուծությամբ։ Աշխատանքում դատարանը դիտարկվում է որպես մարդու հիմնարար իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության կարևոր միջազգային դատական մեխանիզմ, որի գործունեությունը հիմնված է Եվրոպայի մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության կոնվենցիայի դրույթների վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում դատարանի իրավազորությանը, անհատական և միջպետական գանգատների քննության առանձնահատկություններին, ընդունելիության չափանիշներին և դատական որոշումների կայացման սկզբունքներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը, քանի որ դրա որոշումները կարևոր դեր են խաղում մարդու իրավունքների եվրոպական չափանիշների մեկնաբանման և անդամ պետությունների ազգային իրավական համակարգերում դրանց կիրառման գործընթացում։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ կյանքի իրավունքի, խոշտանգումների և անմարդկային վերաբերմունքի արգելքի, արդար դատաքննության, անձնական և ընտանեկան կյանքի, արտահայտվելու ազատության, սեփականության իրավունքի և այլ հիմնարար իրավունքների պաշտպանության վերաբերյալ դատական պրակտիկային։ Կիրառական վերլուծության շրջանակում կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել դատարանի վճիռների կատարման խնդիրը, ինչպես նաև ազգային դատարանների և պետական մարմինների կողմից եվրոպական չափանիշների ներպետական կիրառումը։ Ուսումնասիրվում են նաև դատարանի գործունեության արդյունավետության վրա ազդող խնդիրները՝ գործերի մեծ քանակը, դատական գործընթացների տևողությունը, ընդունելիության խիստ չափանիշները և դատական որոշումների արդյունավետ կատարման անհրաժեշտությունը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում դատարանի և ազգային իրավական համակարգերի փոխհարաբերությանը, պետությունների հայեցողության սահմաններին և եվրոպական վերահսկողության ու ազգային ինքնիշխանության միջև հավասարակշռությանը։ Հայաստանի Հանրապետության համար թեման առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ դատարանի նախադեպային իրավունքը և նրա որոշումների կատարման գործընթացը անմիջականորեն կապված են մարդու իրավունքների պաշտպանության ազգային մեխանիզմների կատարելագործման հետ։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս համադրել մարդու իրավունքների պաշտպանության տեսական հիմքերը և դատարանի իրական դատական պրակտիկան՝ բացահայտելով առկա խնդիրներն ու դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղիները։

Բժշկություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակների տարածվածության ուսումնասիրմանը և դրանց կանխարգելման միջոցառումների կատարելագործմանը՝ սոցիալահիգիենիկ և բժշկա-կազմակերպչական տեսանկյունից։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են հիվանդացության մակարդակի վրա ազդող ժողովրդագրական, վարքագծային, սոցիալական և առողջապահական գործոնները, ինչպես նաև գնահատվում են վարակների տարածման օրինաչափությունները տարբեր բնակչական խմբերում։ Քննարկվում են վաղ ախտորոշման, բուժման, համաճարակաբանական հսկողության, առողջապահական ծառայությունների կազմակերպման և կանխարգելիչ ծրագրերի իրականացման ժամանակակից մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնակչության առողջապահական իրազեկվածության բարձրացմանը, անվտանգ սեռական վարքագծի խթանմանը, ռիսկային խմբերի հետ աշխատանքի կազմակերպմանը, բժշկական ծառայությունների մատչելիության բարելավմանը և միջգերատեսչական համագործակցության դերին՝ հիվանդությունների տարածման նվազեցման գործում։ Ներկայացվում են նաև վիճակագրական և համաճարակաբանական հետազոտությունների արդյունքները, գործող կանխարգելիչ ռազմավարությունների արդյունավետության գնահատականները և առողջապահական համակարգի կատարելագործմանն ուղղված գործնական առաջարկություններ։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել վեներաբանների, մաշկաբանների, համաճարակաբանների, հանրային առողջապահության մասնագետների, առողջապահության կազմակերպիչների, գիտաշխատողների, դասախոսների, բժշկական բուհերի ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակների կանխարգելման, վաղ հայտնաբերման և հանրային առողջության պահպանման ժամանակակից մոտեցումներով։

Մաթեմատիկա

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է Շտուրմ–Լիուվիլի օպերատորի համար ձևակերպվող հակադարձ ցրման խնդրին, երբ պոտենցիալը ունի որոշակի ասիմպտոտիկ վարքագիծ անվերջությունում՝ ընդգծելով սպեկտրալ տվյալների և դինամիկ համակարգերի վերականգնման տեսական հիմքերը։ Աշխատանքը կենտրոնանում է այն հիմնարար հարցի վրա, թե ինչպես կարելի է ցրման տվյալների (reflection coefficient, transmission coefficient և հնարավոր սեփական արժեքների հավաքածու) միջոցով միարժեքորեն վերականգնել դիֆերենցիալ օպերատորի պոտենցիալ ֆունկցիան։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն դեպքերին, երբ պոտենցիալը չի արագորեն մարում, այլ ցուցաբերում է որոշակի կարգավորված վարքագիծ անսահմանությունում, ինչը բարդացնում է դասական հակադարձ ցրման մեթոդների կիրառումը։ Ներկայացվում է Գելֆանդ–Լևիտանի–Մարչենկոյի տիպի ինտեգրալ հավասարումների կառուցումը և դրանց լուծման պայմանները, որոնք ապահովում են վերականգնման կայունություն և միարժեքություն։ Աշխատանքը վերլուծում է նաև սպեկտրալ տեսության և օրթոգոնալ ֆունկցիաների համակարգերի դերը հակադարձ խնդրի լուծման մեջ, ինչպես նաև կապը քվանտային մեխանիկայի և ալիքային պրոցեսների մոդելավորման հետ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ հակադարձ ցրման խնդիրները Շտուրմ–Լիուվիլի օպերատորների համար հանդիսանում են կարևոր գործիքներ մաթեմատիկական ֆիզիկայում՝ հնարավորություն տալով վերականգնել համակարգի ներքին կառուցվածքը արտաքին դիտարկելի տվյալներից՝ նույնիսկ բարդ ասիմպտոտիկ պայմանների առկայության դեպքում։

Տեխնոլոգիա

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է միկրոէլեկտրոնային հաշվարկային համակարգերում նեյրոնային ցանցերի բաշխված մշակման և հետազոտման խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը վերլուծում է արհեստական նեյրոնային ցանցերի աշխատանքի սկզբունքները, դրանց ապարատային և ծրագրային իրականացման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև բազմապրոցեսորային և բաշխված հաշվարկային միջավայրերում դրանց արդյունավետ կիրառման հնարավորությունները։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են տվյալների մշակման արագության բարձրացման, հաշվարկային ռեսուրսների օպտիմալ բաշխման, նեյրոնային ցանցերի ուսուցման և գործարկման գործընթացների կատարելագործման մեթոդները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միկրոէլեկտրոնային բաղադրիչների, ներկառուցված համակարգերի և մասնագիտացված հաշվարկային ճարտարապետությունների կիրառմանը՝ բարձր արդյունավետությամբ ինտելեկտուալ համակարգեր ստեղծելու նպատակով։ Ներկայացվում են մաթեմատիկական մոդելներ, ալգորիթմական մոտեցումներ և փորձարարական հետազոտություններ, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատել նեյրոնային ցանցերի աշխատանքի արդյունավետությունը տարբեր տեխնիկական պայմաններում։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի արհեստական բանականության, համակարգչային ճարտարապետության և միկրոէլեկտրոնիկայի փոխկապակցված ոլորտների զարգացման համար։ Գիրքը նախատեսված է տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մասնագետների, էլեկտրոնիկայի և հաշվողական համակարգերի ինժեներների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են նեյրոնային ցանցերի ապարատային իրականացմամբ, բաշխված հաշվարկներով և ժամանակակից ինտելեկտուալ համակարգերի նախագծմամբ։

Պատմություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է 1903 թ. հունիսի 12-ին ցարական իշխանությունների ընդունած այն օրենքի ուսումնասիրությանը, որով Հայ Առաքելական Եկեղեցուն պատկանող գույքն ու եկամտաբեր կալվածքները ենթակա էին պետական տնօրինման, ինչպես նաև այդ քաղաքականության դեմ 1903-1905 թթ. հայ ժողովրդի ծավալած համաժողովրդական հակացարական պայքարի վերլուծությանը։ Օրենքը նախատեսում էր հայկական եկեղեցական հողերի, անշարժ գույքի և եկամտաբեր ունեցվածքի փոխանցում պետական կառույցների տնօրինությանը, ինչն ընկալվեց ոչ միայն որպես տնտեսական միջոցառում, այլև որպես Հայոց Եկեղեցու ազգային, կրթական և հասարակական դերակատարությունը սահմանափակելու փորձ։ Աշխատությունը ուսումնասիրում է այդ որոշման քաղաքական նախադրյալները, ցարական իշխանությունների ազգային և վարչական քաղաքականությունը Արևելյան Հայաստանում ու Այսրկովկասում, ինչպես նաև դրա ազդեցությունը հայ հասարակության տարբեր շերտերի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում օրենքի ընդունմանը հաջորդած զանգվածային ընդվզումներին, բողոքի ակցիաներին, հանրահավաքներին, դիմադրության կազմակերպմանը և հոգևորականության ու հասարակական-քաղաքական ուժերի մասնակցությանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է Հայոց Եկեղեցու և ժողովրդի փոխգործակցության ուսումնասիրությունը, քանի որ եկեղեցական ունեցվածքի պաշտպանության հարցը վերածվեց ազգային իրավունքների և ինքնության պահպանման ավելի լայն խնդրի։ Այդ պայքարին ակտիվորեն մասնակցում էին հասարակության տարբեր խմբեր, իսկ Մայր Աթոռի և Մկրտիչ Ա Խրիմյան կաթողիկոսի դիրքորոշումը կարևոր դեր ունեցավ դիմադրության համախմբման գործում։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է 1903-1905 թթ. հակացարական շարժումները Ռուսական կայսրությունում ծավալվող հեղափոխական գործընթացների համատեքստում։ Այդ ժամանակաշրջանի իրադարձությունները հնարավորություն են տալիս հասկանալու, թե ինչպես ազգային, կրոնական, սոցիալական և քաղաքական պահանջները կարող էին միավորվել ընդհանուր հակակայսերական շարժման շրջանակում։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև տարբեր բնակավայրերում դիմադրության առանձնահատկությունների համեմատական ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև հասարակական համախմբման, ինքնակազմակերպման և քաղաքական պայքարի մեխանիզմների բացահայտումը։ Հատուկ նշանակություն ունի պայքարի արդյունքների գնահատումը․ զանգվածային ընդվզումների և քաղաքական իրավիճակի փոփոխության պայմաններում ցարական իշխանությունները 1905 թ. օգոստոսի 1-ին չեղյալ հայտարարեցին օրենքը, ինչն արձանագրվել է նաև ժամանակակից պատմագիտական և փաստագրական աղբյուրներում։ Այս հանգամանքը աշխատության թեման կապում է ոչ միայն եկեղեցական ունեցվածքի պաշտպանության, այլև հայ ազգային հասարակական-քաղաքական շարժումների պատմության հետ։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, պատմաբաններին, ազգային-ազատագրական շարժումների հետազոտողներին, Ռուսական կայսրության և Կովկասի պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև պատմության ֆակուլտետների ուսանողներին և 20-րդ դարասկզբի հայ հասարակական-քաղաքական կյանքի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է 1903-1905 թթ. հայ ժողովրդի հակացարական պայքարի համակողմանի ուսումնասիրություն՝ բացահայտելով դրա քաղաքական նախադրյալները, հիմնական դրսևորումները, հասարակական ընդգրկումը և պատմական նշանակությունը։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է ԴՆԹ-ի, cis-պլատինի և էթիդիումի բրոմիդի փոխազդեցության արդյունքում ձևավորվող մոլեկուլային համալիրների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով դրանց կառուցվածքային, ֆիզիկաքիմիական և կենսաբանական առանձնահատկությունների բացահայտման վրա։ Հետազոտության հիմքում ընկած է ԴՆԹ-ի հետ քիմիական և ինտերկալացիոն փոխազդեցությունների ուսումնասիրությունը, որը կարևոր նշանակություն ունի ինչպես մոլեկուլային կենսաֆիզիկայի, այնպես էլ դեղաբանական և հակաուռուցքային նյութերի ազդեցության մեխանիզմների ըմբռնման համար։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում է cis-պլատինի փոխազդեցությունը ԴՆԹ-ի հետ, որի արդյունքում կարող են առաջանալ ԴՆԹ-ի կառուցվածքը փոփոխող կապեր և վնասվածքներ, ինչպես նաև էթիդիումի բրոմիդի՝ ԴՆԹ-ի երկշղթա կառուցվածքում ներթափանցելու և դրա ֆիզիկական հատկությունները փոփոխելու առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես են այս երկու միացությունների փոխազդեցությունները միմյանց և ԴՆԹ-ի հետ ազդում ձևավորվող համալիրի կառուցվածքի և կայունության վրա։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են կիրառվել սպեկտրոսկոպիկ և կենսաֆիզիկական մեթոդներ՝ գնահատելու ԴՆԹ-ի հետ փոխազդեցության բնույթը, կապման ուժը, համալիրների ձևավորումը և մոլեկուլային կառուցվածքի փոփոխությունները։ Էթիդիումի բրոմիդի ֆլուորեսցենտային հատկությունները հատկապես կարևոր են ԴՆԹ-ի հետ փոխազդեցությունների ուսումնասիրման համար, քանի որ դրա կապումը կարող է առաջացնել ֆլուորեսցենտային ազդանշանի փոփոխություններ, որոնք հնարավորություն են տալիս հետևելու կոմպլեքսավորման գործընթացին։ Միաժամանակ cis-պլատինի առկայությունը կարող է փոփոխել ԴՆԹ-ի կառուցվածքային վիճակը և դրանով իսկ ազդել էթիդիումի բրոմիդի կապման բնույթի կամ հասանելիության վրա։ Այսպիսի փոխազդեցությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու ԴՆԹ-ի կառուցվածքային փոփոխությունների և տարբեր քիմիական միացությունների կապման միջև եղած կապը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ԴՆԹ-ի կոնֆորմացիոն փոփոխություններին, կոմպլեքսների կայունությանը, կապման հավասարակշռությանը և ուսումնասիրվող նյութերի փոխազդեցության հնարավոր մեխանիզմներին։ Ստացված արդյունքները կարող են կարևոր լինել cis-պլատինի կենսաբանական ազդեցության մոլեկուլային հիմքերի ուսումնասիրության համար, քանի որ դրա հակաուռուցքային ակտիվությունը մեծապես կապված է ԴՆԹ-ի հետ փոխազդեցության և ԴՆԹ-ի կառուցվածքի խաթարման հետ։ Միաժամանակ էթիդիումի բրոմիդի օգտագործումը որպես ԴՆԹ-ի կառուցվածքային և կապման գործընթացների ուսումնասիրության գործիք հնարավորություն է տալիս բացահայտելու կոմպլեքսների ֆիզիկաքիմիական առանձնահատկությունները և գնահատելու տարբեր փոխազդեցությունների ազդեցությունը մոլեկուլի վիճակի վրա։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել կենսաքիմիկոսներին, կենսաֆիզիկոսներին, մոլեկուլային կենսաբաններին, դեղագետներին և քիմիկոսներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին ու հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպաստում է ԴՆԹ-ի և փոքր մոլեկուլների փոխազդեցությունների մասին գիտելիքների ընդլայնմանը՝ համադրելով մոլեկուլային կառուցվածքի, կապման գործընթացների և սպեկտրոսկոպիկ հատկությունների վերլուծությունը և հնարավորություն տալով ավելի լավ հասկանալ ուսումնասիրվող համալիրների ձևավորման ու հատկությունների օրինաչափությունները։