Արևելյան ավանդություն

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է ավագ դպրոցում կենսաբանության դասավանդման մեթոդիկայի կատարելագործման ուղիների ուսումնասիրությանը՝ շեշտադրելով ուսումնական գործընթացի արդյունավետության բարձրացման, սովորողների գիտելիքների խորացման և նրանց հետազոտական ու գործնական կարողությունների զարգացման խնդիրները։ Աշխատության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ կենսաբանության ուսուցումը պետք է դուրս գա միայն տեսական գիտելիքների փոխանցման շրջանակից և նպաստի սովորողների գիտական մտածողության, բնագիտական աշխարհայացքի, վերլուծական կարողությունների և ինքնուրույն աշխատանքի ձևավորմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր տեղ կարող է հատկացվել կենսաբանական հասկացությունների և օրինաչափությունների արդյունավետ ներկայացմանը, դասի կառուցվածքի կատարելագործմանը, ուսուցման ժամանակակից մեթոդների կիրառմանը և սովորողների ակտիվ ներգրավվածության ապահովմանը։ Հատուկ ուշադրության են արժանի խնդրահարույց ուսուցումը, հետազոտական և նախագծային աշխատանքները, քննարկումները, խմբային և անհատական առաջադրանքները, ինչպես նաև տեսական նյութը գործնական գործունեության հետ կապելու մեթոդները։ Ավագ դպրոցում կենսաբանության դասավանդման առանձնահատկությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այս փուլում սովորողները պետք է ոչ միայն յուրացնեն առարկայական գիտելիքներ, այլև կարողանան դրանք կիրառել կենսաբանական երևույթների բացատրության, տվյալների վերլուծության և գիտական խնդիրների լուծման ընթացքում։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ լաբորատոր և գործնական պարապմունքների դերի բարձրացմանը, դիտարկումների և փորձերի կազմակերպմանը, ուսումնական նյութի տեսողական ներկայացմանը և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառմանը։ Թվային ռեսուրսների և մուլտիմեդիա գործիքների նպատակային օգտագործումը կարող է կենսաբանության դասերը դարձնել ավելի պատկերավոր, ինտերակտիվ և հասանելի՝ հատկապես այն թեմաների դեպքում, որոնք դժվար է ներկայացնել միայն դասագրքային նյութի միջոցով։ Կարևոր ուղղություն է նաև սովորողների գիտելիքների և կարողությունների գնահատման համակարգի կատարելագործումը։ Աշխատանքի տրամաբանության շրջանակում գնահատումը կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես վերջնական արդյունքի չափման միջոց, այլև որպես ուսուցման ընթացքը կարգավորող գործիք, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտել սովորողների դժվարությունները և համապատասխանեցնել հետագա մանկավարժական աշխատանքը նրանց կարիքներին։ Առանձին նշանակություն ունի սովորողների անհատական առանձնահատկությունների հաշվառումը, քանի որ տարբեր աշակերտներ կարող են ունենալ տարբեր հետաքրքրություններ, պատրաստվածության մակարդակ և ուսուցման նախընտրելի եղանակներ։ Աշխատության գործնական արժեքը հատկապես կարևոր է կենսաբանության ուսուցիչների համար, քանի որ առաջարկվող մեթոդական մոտեցումները կարող են կիրառվել դասերի պլանավորման, ուսումնական առաջադրանքների մշակման, գործնական աշխատանքների կազմակերպման և սովորողների ճանաչողական ակտիվության բարձրացման ժամանակ։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև մանկավարժական բուհերի ուսանողների, մեթոդիստների, կրթության ոլորտի հետազոտողների և բնագիտական կրթության կազմակերպիչների համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կենսաբանության դասավանդման կատարելագործումը դիտարկում է որպես փոխկապակցված գործընթաց, որը ներառում է ուսուցման բովանդակության, մեթոդների, միջոցների, գնահատման ձևերի և ուսուցչի ու սովորողի փոխգործակցության զարգացում՝ նպատակ ունենալով ավագ դպրոցում ձևավորել ավելի արդյունավետ, գիտականորեն հիմնավորված և սովորողակենտրոն կենսաբանական կրթություն։

Պատմություն

Պատմագիտական և գրատպության պատմությանը վերաբերող այս աշխատանքը նվիրված է Շուշիում 1828–1920 թվականներին ձևավորված ու զարգացած տպագրական և հրատարակչական գործունեության համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում քաղաքում առաջին տպարանի հիմնադրման նախադրյալները, հետագայում գործող տպարանների գործունեությունը և դրանց դերը հայ գրավոր մշակույթի տարածման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հրատարակված գրքերին, պարբերական մամուլին, կրթական ու կրոնական բնույթի տպագիր նյութերին, ինչպես նաև դրանց թեմատիկ և բովանդակային առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են գրահրատարակչական կյանքի զարգացման փուլերը, տպագրական գործի կազմակերպման պայմանները, գրաքննության ազդեցությունը և տպագիր արտադրանքի տարածման առանձնահատկությունները։ Քննարկվում է նաև գրատպության փոխկապակցվածությունը քաղաքի կրթական, հասարակական և մշակութային կյանքի զարգացման հետ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու Շուշիի տեղն ու նշանակությունը հայկական տպագրության պատմության և տարածաշրջանի մշակութային կյանքի համատեքստում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, գրքի պատմության, մատենագիտության, մամուլի պատմության և հայագիտական ուսումնասիրությունների ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Քաղաքագիտություն

Դարբինյան Հ.Խ., հանդիսանում է գիտամեթոդական և վերլուծական բնույթի աշխատություն, որը նվիրված է ժամանակակից միջազգային հարաբերությունների համակարգի կառուցվածքի, զարգացման միտումների և հիմնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է համաշխարհային քաղաքականության արդի վիճակը՝ ընդգրկելով պետությունների միջև քաղաքական, տնտեսական և անվտանգային փոխհարաբերությունների հիմնական ձևերը, գլոբալացման գործընթացների ազդեցությունը և միջազգային կազմակերպությունների դերը համաշխարհային կարգի ձևավորման մեջ։ Գրքում մանրամասն քննարկվում են միջազգային համակարգի փոփոխությունները սառը պատերազմի ավարտից հետո, ուժային կենտրոնների վերաձևավորումը, տարածաշրջանային հակամարտությունները և համագործակցության նոր ձևաչափերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձված միջազգային անվտանգության խնդիրներին, դիվանագիտական հարաբերությունների զարգացման միտումներին, տնտեսական ինտեգրացիոն գործընթացներին և միջազգային իրավունքի դերին պետությունների փոխգործակցության մեջ։ Ներառված են նաև արդի գլոբալ մարտահրավերները՝ էներգետիկ անվտանգություն, միգրացիա, ահաբեկչություն և կլիմայական փոփոխություններ։ Այս աշխատությունը նախատեսված է ուսանողների, հետազոտողների, դիվանագիտական և պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների համար՝ նպաստելով միջազգային հարաբերությունների ժամանակակից համակարգի խորքային և համակարգված ընկալմանը։

Փիլիսոփայություն

Աշխատությունը նվիրված է Ավետիք Իսահակյանի ստեղծագործական ժառանգության գաղափարական, աշխարհայացքային և փիլիսոփայական շերտերի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ նրա գեղարվեստական մտածողությունը դիտարկելով անհատի, հասարակության, բնության և մարդկային գոյության հիմնարար խնդիրների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում գրողի ստեղծագործություններում արտահայտված մարդու և աշխարհի փոխհարաբերության, կյանքի ու մահվան, սիրո, ազատության, ճակատագրի, բարու և չարի, երջանկության, տառապանքի, հայրենիքի և օտարության վերաբերյալ պատկերացումներն են։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե ինչպես են փիլիսոփայական մտորումները վերածվում գեղարվեստական պատկերների, խորհրդանիշների, քնարական ապրումների և կերպարների՝ ձևավորելով ստեղծագործությունների գաղափարական խորությունը։ Քննվում է անհատի ներաշխարհի և արտաքին իրականության հակադրությունը, մարդու ազատության ձգտման ու գոյության սահմանափակումների միջև լարվածությունը, ինչպես նաև կյանքի իմաստի որոնման խնդիրը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում սիրո թեման, որը կարող է ներկայանալ ոչ միայն որպես անձնական զգացում, այլև որպես մարդու հոգևոր գոյության, գեղեցկության ընկալման և աշխարհի հետ ներդաշնակության հասնելու միջոց։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են հիասթափության, մենության, կարոտի և մարդկային կյանքի անցողիկության մոտիվները՝ բացահայտելով դրանց աշխարհայացքային նշանակությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է հայրենիքի գաղափարի քննությունը, ազգային պատմության և հավաքական հիշողության արտացոլումը, ինչպես նաև անհատի ու ազգային հանրության հարաբերությունների գեղարվեստական մեկնաբանությունը։ Գրական ժառանգությունը կարող է դիտարկվել նաև եվրոպական և արևելյան փիլիսոփայական ու գրական ավանդույթների համատեքստում՝ բացահայտելով տարբեր գաղափարական հոսանքների հետ հնարավոր առնչությունները և դրանց ստեղծագործական վերաիմաստավորումը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում բնության պատկերներին, որոնք հաճախ հանդես են գալիս ոչ միայն որպես գեղարվեստական միջավայր, այլև որպես մարդու հոգեվիճակի և տիեզերքի վերաբերյալ մտորումների արտահայտման միջոց։ Կարևորվում է նաև տարբեր ժանրերի՝ քնարերգության, արձակի, պոեմների և այլ ստեղծագործությունների համեմատական քննությունը՝ պարզելու աշխարհայացքային գաղափարների զարգացման և փոփոխության առանձնահատկությունները։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս գրական ժառանգությունը դիտարկել որպես ամբողջական գեղարվեստափիլիսոփայական համակարգ, որտեղ ազգային մշակութային փորձը միահյուսվում է համամարդկային գոյաբանական ու բարոյական հարցադրումներին։ Աշխատությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ հայ գրականության պատմության, գրականագիտության, գեղագիտության և փիլիսոփայական մտքի ուսումնասիրության համար։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է Ռեդյարդ Քիփլինգի ստեղծագործական աշխարհում արևելյան և արևմտյան մշակութային ավանդույթների փոխազդեցության, փոխներթափանցման և գեղարվեստական համադրման ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում այն բազմամշակութային միջավայրն է, որի շրջանակում եվրոպական գրական մտածողությունը հանդիպում է Հնդկաստանի բնաշխարհին, բանահյուսական պատկերացումներին, սոցիալական հարաբերություններին և ավանդական աշխարհընկալման տարրերին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում Արևելքի գեղարվեստական պատկերմանը՝ բնության, կենդանական աշխարհի, համայնքային հարաբերությունների, սովորույթների և բարոյական պատկերացումների միջոցով։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում է արևմտյան գրական ավանդույթի ազդեցությունը պատմողական կառուցվածքի, կերպարակերտման, արկածային պատումի և դաստիարակչական գաղափարների ձևավորման վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում մարդու և բնության հարաբերության խնդիրը․ ջունգլին ներկայացվում է ոչ միայն որպես գործողությունների միջավայր, այլև որպես յուրահատուկ սոցիալական ու խորհրդանշական աշխարհ՝ իր օրենքներով, արժեքներով և վարքականոնով։ Քննվում է գլխավոր հերոսի ինքնության ձևավորման գործընթացը երկու տարբեր աշխարհների սահմանագծում, նրա պատկանելության, օտարության, հարմարվելու և սեփական տեղը գտնելու խնդիրները։ Այդ տեսանկյունից մշակութային երկակիությունը դիտարկվում է որպես ստեղծագործության գաղափարական և գեղարվեստական կառուցվածքը ձևավորող կարևոր սկզբունք։ Անդրադարձ է կատարվում նաև առասպելական, բանահյուսական և առակային տարրերի կիրառմանը, կենդանիների մարդակերպմանը և դրանց միջոցով մարդկային հասարակության հարաբերությունների ներկայացմանը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել արևելյան նյութի գեղարվեստական վերամշակումը արևմտյան հեղինակի աշխարհայացքի շրջանակում՝ միաժամանակ ուշադրություն դարձնելով գաղութային ժամանակաշրջանի մշակութային համատեքստին և դրա ազդեցությանը Արևելքի պատկերման ձևերի վրա։ Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ տարբեր մշակույթների հանդիպումը կարող է արտահայտվել ինչպես փոխադարձ հարստացման ու երկխոսության, այնպես էլ հակադրությունների և մշակութային կարծրատիպերի միջոցով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է համեմատական գրականագիտության, մշակութաբանության և տեքստաբանական վերլուծության մոտեցումները՝ բացահայտելով արևելյան ու արևմտյան ավանդույթների փոխհարաբերության դերը Քիփլինգի գեղարվեստական աշխարհի, կերպարային համակարգի և գաղափարական բազմաշերտության ձևավորման մեջ։

Մաթեմատիկա

Նյութում ներկայացվում են գծային, երկրագծային և քառակուսային ձևերի հիմնական սահմանումները, հատկությունները և փոխակերպման կանոնները։ Քննարկվում է քառակուսային ձևերի կրճատումը և կանոնական տեսքի բերումը, սեփական արժեքների և սեփական վեկտորների կիրառությունը, ինչպես նաև դրանց երկրաչափական մեկնաբանությունները։ Գործնական հատվածում ընդգրկված են բազմաթիվ խնդիրներ և վարժություններ, որոնք օգնում են ամրապնդել տեսական գիտելիքները և զարգացնել կիրառական հմտությունները։ Նյութը նաև ցույց է տալիս քառակուսային ձևերի կիրառությունները տարբեր մաթեմատիկական և ինժեներական խնդիրներում։