Ավագ դպրոցականների արժեքային կողմնորոշումների ձևավորման ուղիները

Գյուղատնտեսություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի գյուղատնտեսության ոլորտում կոոպերացիայի տնտեսական նշանակության, կազմակերպական նախադրյալների և զարգացման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը՝ Կոտայքի մարզի գյուղատնտեսական տնտեսությունների օրինակով։ Հետազոտության շրջանակում կոոպերատիվ կազմակերպումը դիտարկվում է որպես փոքր և միջին գյուղացիական տնտեսությունների ռեսուրսների համատեղ օգտագործման, արտադրական ծախսերի նվազեցման, շուկայական հնարավորությունների ընդլայնման և տնտեսական գործունեության արդյունավետության բարձրացման հնարավոր մեխանիզմ։ Քննության են առնվում գյուղատնտեսական արտադրողների գործունեության հիմնական խնդիրները՝ հողային և արտադրական ռեսուրսների մասնատվածությունը, տեխնիկական միջոցների սահմանափակ հասանելիությունը, իրացման դժվարությունները, ֆինանսական հնարավորությունները, արտադրանքի պահպանման ու վերամշակման ենթակառուցվածքների վիճակը և շուկաների հետ կապերի կազմակերպումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն տնտեսական և կազմակերպական պայմաններին, որոնց առկայության դեպքում տնտեսությունների համագործակցությունը կարող է նպաստել արտադրության արդյունավետության բարձրացմանը։ Կոտայքի մարզի օրինակով ուսումնասիրվում են գյուղատնտեսության մասնագիտացման, տնտեսությունների կառուցվածքի, արտադրական ներուժի և տարածքային առանձնահատկությունների հետ կապված գործոնները՝ գնահատելու տարբեր ձևերի կոոպերացիայի կիրառելիությունը։ Դիտարկվում են արտադրական, մատակարարման, սպասարկման, իրացման և այլ ուղղություններով համագործակցության հնարավորությունները, ինչպես նաև գյուղատնտեսական տեխնիկայի, պահեստային տնտեսությունների, տրանսպորտային և այլ ենթակառուցվածքների համատեղ օգտագործման տնտեսական նշանակությունը։ Կարևորվում են կոոպերատիվների կառավարման, անդամների մասնակցության, պատասխանատվության և տնտեսական շահերի համաձայնեցման սկզբունքները։ Հետազոտության մեջ կարող են վերլուծվել նաև պետական աջակցության, խորհրդատվական ծառայությունների, ֆինանսավորման և մասնագիտական գիտելիքների հասանելիության դերը կոոպերատիվ համակարգի զարգացման համար։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում գյուղատնտեսական արտադրանքի շուկայավարման և արժեքային շղթաներում արտադրողների դիրքի ամրապնդման հնարավորություններին։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է ագրարային տնտեսագիտության, կոոպերացիայի և տարածքային զարգացման մոտեցումները՝ բացահայտելու գյուղատնտեսական տնտեսությունների համագործակցության տնտեսական նպատակահարմարությունը և համակարգելու Հայաստանում, մասնավորապես Կոտայքի մարզում, կոոպերատիվ շարժման զարգացման հիմնական ուղղությունները։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի ձևավորած նախադեպային իրավունքի նշանակության և Եվրոպայի խորհրդի անդամ պետությունների ներպետական իրավական համակարգերի վրա դրա ազդեցության համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում մարդու իրավունքների եվրոպական պաշտպանության համակարգի իրավական հիմքերը, Եվրոպական կոնվենցիայի դրույթների մեկնաբանման առանձնահատկությունները և դատական որոշումների դերը մարդու հիմնարար իրավունքների ու ազատությունների պաշտպանության միասնական չափանիշների ձևավորման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես են դատարանի իրավական դիրքորոշումները ներառվում ազգային իրավական համակարգերում և ինչ ազդեցություն են ունենում օրենսդրության, դատական պրակտիկայի, իրավակիրառ գործունեության և պետական մարմինների որոշումների վրա։ Վերլուծվում են միջազգային և ներպետական իրավունքի փոխհարաբերությունները, դատարանի վճիռների պարտադիր կատարման սկզբունքները և անդամ պետությունների կողմից դրանց իրականացման համար կիրառվող անհատական ու ընդհանուր բնույթի միջոցները։ Քննության են առնվում ազգային դատարանների կողմից նախադեպային իրավունքի օգտագործման եղանակները, իրավական նորմերի մեկնաբանման վրա դրա ազդեցությունը և այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով եվրոպական իրավական չափանիշները կարող են նպաստել ներպետական իրավունքի զարգացմանը։ Կարևորվում է նաև պետությունների իրավական համակարգերի և սահմանադրական ավանդույթների բազմազանությունը, որի պայմաններում նույն սկզբունքների ներպետական կիրառումը կարող է ունենալ տարբեր առանձնահատկություններ։ Ուսումնասիրվում են մարդու իրավունքների պաշտպանության ոլորտում ազգային մարմինների հայեցողության սահմանները, միջազգային պարտավորությունների կատարման հետ կապված խնդիրները և դատական նախադեպերի կիրառման ընթացքում առաջացող տեսական ու գործնական հարցերը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև այն դեպքերին, երբ դատական որոշումների արդյունքում պետությունները փոփոխություններ են կատարում օրենսդրության կամ իրավակիրառ պրակտիկայի մեջ՝ նպատակ ունենալով կանխել նմանատիպ խախտումները հետագայում։ Համեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարբեր անդամ պետություններում նախադեպային իրավունքի ընկալման և կիրառման առանձնահատկությունները։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի միջազգային և սահմանադրական իրավունքի, մարդու իրավունքների պաշտպանության և ազգային իրավական համակարգերի զարգացման ուսումնասիրության համար՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել եվրոպական դատական չափանիշների և ներպետական իրավունքի փոխազդեցության մասին։

Պատմություն

Այս աշխատությունը վերաբերում է 1905–1907 թվականների ռուսական առաջին հեղափոխության վերաբերյալ գրականության պրոպագանդային՝ որպես մեթոդական և բիբլիոգրաֆիական նյութերի ժողովածու, ընդգծելով պատմագիտական, գաղափարախոսական և գրադարանագիտական մոտեցումների փոխկապակցվածությունը խորհրդային գիտական միջավայրում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է համակարգել և ներկայացնել այն գրականությունն ու մեթոդական ուղեցույցները, որոնք օգտագործվել են 1905–1907 թթ. հեղափոխության թեմայի ուսումնասիրության, դասավանդման և գաղափարական լուսաբանման համար։ Ուսումնասիրվում են հեղափոխության վերաբերյալ պատմագիտական աշխատությունները, կուսակցական և խորհրդային մեկնաբանությունները, ինչպես նաև դրանց տարածման և ընթերցողին հասանելի դարձնելու ձևերը գրադարանների և տեղեկատվական կենտրոնների միջոցով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պրոպագանդիստական գրականության դերին հասարակական գիտակցության ձևավորման գործընթացում, ինչպես նաև մեթոդական նյութերի նշանակությանը ուսումնական գործընթացում՝ դպրոցներում և բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է բիբլիոգրաֆիական աշխատանքի սկզբունքները՝ աղբյուրների ընտրություն, դասակարգում և թեմատիկ համակարգում, որոնք ապահովում են նյութի արդյունավետ օգտագործումը հետազոտական և կրթական նպատակներով։ Միաժամանակ վերլուծվում է խորհրդային պատմագրության գաղափարական շրջանակը և դրա ազդեցությունը հեղափոխության ընկալման վրա։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր աղբյուր է պատմագիտության և գրադարանագիտության համար՝ ներկայացնելով հեղափոխական թեմատիկ գրականության կազմակերպման և տարածման մեթոդական փորձը։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է «լռություն» ֆենոմենի լեզվամշակութային դրսևորումների ուսումնասիրությանը քաղաքական խոսույթում՝ համեմատական վերլուծության հիման վրա՝ անգլերեն և հայերեն լեզվական նյութի կիրառմամբ։ Գրքում դիտարկվում է լռությունը ոչ միայն որպես հաղորդակցական բացակայություն, այլ որպես իմաստակիր և բազմաշերտ լեզվական ու մշակութային երևույթ, որը կարող է ունենալ ռազմավարական, հռետորական և գաղափարական գործառույթներ քաղաքական հաղորդակցության մեջ։ Հեղինակը վերլուծում է այն իրավիճակները, երբ լռությունը կիրառվում է որպես քաղաքական դիրքորոշման արտահայտման միջոց, պատասխանատվության խուսափման, լեգիտիմության պահպանման կամ հանրային ընկալումների կառավարման ռազմավարություն։ Քննարկվում են նաև տարբեր մշակութային միջավայրերում լռության ընկալման առանձնահատկությունները, դրա կապը իշխանության, հեղինակության և սոցիալական նորմերի հետ։ Աշխատությունը հիմնված է դիսկուրսիվ վերլուծության մեթոդների վրա և ընդգրկում է քաղաքական ելույթներ, մեդիա նյութեր և հրապարակային հաղորդակցման օրինակներ՝ բացահայտելով լռության բազմաֆունկցիոնալ բնույթը քաղաքական լեզվական պրակտիկայում։ Գիրքը նախատեսված է լեզվաբանների, մշակութաբանների, քաղաքագետների և հաղորդակցության ոլորտի հետազոտողների համար։

Քիմիա

Քիմիական և գիտահետազոտական բնույթի աշխատությունը նվիրված է օրգանական միացությունների մոլեկուլային կառուցվածքի նպատակային փոփոխման, ածխածնային շղթաների երկարացման և նոր ֆունկցիոնալ խմբերի ներմուծման տեսական ու փորձարարական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է հալոգեն և ալկօքսի տեղակալիչներ պարունակող չհագեցած օրգանական միացությունների քիմիական հատկությունների, ռեակցիոնունակության և դրանց հիման վրա կառուցվածքային բազմազանությամբ օժտված ածանցյալների ստացման հնարավորությունների բացահայտման հետ։ Օրգանական սինթեզում մոլեկուլների հոմոլոգացումը և ֆունկցիոնալացումը կարևոր նշանակություն ունեն, քանի որ հնարավորություն են տալիս համեմատաբար պարզ ելանյութերից ձևավորելու ավելի բարդ կառուցվածք ունեցող միացություններ, փոփոխելու դրանց ֆիզիկաքիմիական հատկությունները և ընդլայնելու հետագա քիմիական փոխակերպումների հնարավորությունները։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է չհագեցած հալոգենածանցյալների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանցում առկա կրկնակի կապի, հալոգենային տեղակալիչի և եթերային ֆունկցիոնալ խմբի փոխազդեցությունը, ինչպես նաև այդ կառուցվածքային տարրերի ազդեցությունը մոլեկուլների ռեակցիոնունակության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի 1-ալկօքսի-4-հալոգեն-2-բուտենների կառուցվածքային և էլեկտրոնային առանձնահատկությունները, քանի որ դրանցում միաժամանակ առկա են տարբեր բնույթի ռեակցիոն կենտրոններ, որոնք կարող են օգտագործվել օրգանական միացությունների նպատակային փոխակերպումների համար։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է մոլեկուլների ածխածնային կմախքի փոփոխման և երկարացման գործընթացների ուսումնասիրությունը։ Հոմոլոգացման միջոցով հնարավոր է ստանալ ելային միացություններից ածխածնային շղթայի երկարությամբ տարբերվող ածանցյալներ, ինչը կարևոր նշանակություն ունի օրգանական նյութերի կառուցվածքի և հատկությունների միջև առկա փոխկապակցվածությունների բացահայտման համար։ Այս համատեքստում հետաքրքրություն են ներկայացնում ածխածին-ածխածին կապերի առաջացման ընդհանուր օրինաչափությունները, մոլեկուլային կառուցվածքի վերակազմակերպման հնարավորությունները և սինթեզվող միացությունների կառուցվածքային ընտրողականության հարցերը։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև ֆունկցիոնալացման տարբեր ուղղությունները, որոնք կապված են մոլեկուլի որոշակի հատվածներում նոր քիմիական խմբերի ներմուծման կամ արդեն առկա խմբերի փոխակերպման հետ։ Ֆունկցիոնալ խմբերի փոփոխությունը կարող է ազդել միացությունների բևեռայնության, լուծելիության, քիմիական կայունության և այլ նյութերի հետ փոխազդեցության առանձնահատկությունների վրա։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում չհագեցած օրգանական միացությունների փոխակերպումների ընթացքում առաջացող դիրքային և տարածական ընտրողականության հիմնախնդիրները։ Կրկնակի կապի առկայությունը կարող է պայմանավորել երկրաչափական իզոմերների առաջացումը, իսկ տարբեր ռեակցիոն կենտրոնների մասնակցությունը՝ կառուցվածքային տարբեր արտադրանքների ձևավորումը։ Նման գործընթացների ուսումնասիրությունը կարևոր է սինթեզի ուղղվածությունը հասկանալու, ստացվող նյութերի կառուցվածքը պարզաբանելու և դրանց հատկությունները գնահատելու համար։ Հետազոտության թեմատիկան ընդգրկում է նաև հալոգենային տեղակալիչների դերը օրգանական փոխակերպումներում։ Հալոգեն պարունակող միացությունները օրգանական քիմիայում հաճախ օգտագործվում են որպես բազմակողմանի միջանկյալ նյութեր, քանի որ ածխածին-հալոգեն կապի առանձնահատկությունները հնարավորություն են տալիս իրականացնել տարբեր տեսակի կառուցվածքային փոփոխություններ։ Միաժամանակ ալկօքսի խմբի առկայությունը կարող է ազդել մոլեկուլի էլեկտրոնային հատկությունների, տարածական կառուցվածքի և քիմիական փոխազդեցությունների ընթացքի վրա։ Այս երկու ֆունկցիոնալ բաղադրիչների համադրությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու բազմաֆունկցիոնալ օրգանական միացությունների վարքագիծը և դրանց կառուցվածքային փոփոխությունների հնարավորությունները։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է ռեակցիաների մեխանիզմների տեսական մեկնաբանությունը՝ հաշվի առնելով մոլեկուլների էլեկտրոնային կառուցվածքը, միջանկյալ մասնիկների հնարավոր առաջացումը և տարբեր փոխակերպումների մրցակցային բնույթը։ Նման ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել օրգանական ռեակցիաների ընթացքի առավել խորքային ըմբռնմանը և սինթեզի ընտրողականության վրա ազդող գործոնների բացահայտմանը։ Առանձին նշանակություն ունի ստացվող միացությունների կառուցվածքի հաստատման և մաքրության գնահատման խնդիրը։ Օրգանական սինթեզի հետազոտություններում կարևոր դեր ունեն սպեկտրոսկոպիական և վերլուծական մեթոդները, մասնավորապես՝ միջուկային մագնիսական ռեզոնանսային սպեկտրոսկոպիան, ինֆրակարմիր սպեկտրոսկոպիան, զանգվածային սպեկտրաչափությունը և քրոմատոգրաֆիական վերլուծությունը։ Այս մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու մոլեկուլների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ֆունկցիոնալ խմբերի առկայությունը և տարբեր իզոմերային ձևերի հնարավոր առաջացումը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև օրգանական միացությունների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների փոփոխությունները՝ կախված ածխածնային շղթայի երկարությունից, ֆունկցիոնալ խմբերի բնույթից և մոլեկուլի տարածական կառուցվածքից։ Նման համեմատական ուսումնասիրությունները կարևոր են կառուցվածք-հատկություն փոխկապակցվածությունների բացահայտման և նոր օրգանական նյութերի հնարավոր կիրառությունների գնահատման համար։ Աշխատության թեմատիկան առնչվում է նաև օրգանական սինթեզի մեթոդաբանական զարգացմանը, քանի որ բազմաֆունկցիոնալ ելանյութերի օգտագործումը կարող է ընդլայնել տարբեր կառուցվածքային դասերի միացությունների ստացման հնարավորությունները։ Այս տեսանկյունից հետաքրքրություն են ներկայացնում ստացվող նյութերի հնարավոր կիրառությունները որպես միջանկյալ միացություններ նուրբ օրգանական սինթեզում, նյութագիտության մեջ և կենսաբանական ակտիվություն ունեցող միացությունների հետագա հետազոտություններում։ Միաժամանակ որևէ կոնկրետ կիրառական նշանակություն կամ կենսաբանական ակտիվություն կարող է հաստատվել միայն համապատասխան փորձարարական ուսումնասիրությունների հիման վրա։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են կիրառվել օրգանական քիմիայի տեսական սկզբունքները, կառուցվածքային և համեմատական վերլուծության մոտեցումները, սպեկտրոսկոպիական հետազոտությունները և փորձարարական տվյալների մեկնաբանման մեթոդները։ Կարևոր նշանակություն ունի ելային նյութերի և ստացվող ածանցյալների կառուցվածքային տարբերությունների համակարգված ուսումնասիրությունը, որը հնարավորություն է տալիս գնահատելու իրականացված մոլեկուլային փոփոխությունների բնույթը և բացահայտելու դրանց ընդհանուր օրինաչափությունները։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է բազմաֆունկցիոնալ չհագեցած օրգանական միացությունների քիմիայի ուսումնասիրությամբ, մոլեկուլային կառուցվածքի նպատակային փոփոխման հնարավորությունների ընդլայնմամբ և օրգանական ռեակցիաների ընտրողականության վերաբերյալ գիտական պատկերացումների խորացմամբ։ Հետազոտության կիրառական արժեքը կապված է նոր օրգանական ածանցյալների ստացման գիտական հիմքերի զարգացման, սինթետիկ միջանկյալ նյութերի հնարավորությունների ուսումնասիրության և օրգանական սինթեզի մեթոդների կատարելագործման հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել օրգանական քիմիկոսներին, սինթետիկ քիմիայի մասնագետներին, քիմիական տեխնոլոգիայի հետազոտողներին, նյութագետներին, վերլուծական քիմիայի մասնագետներին, գիտաշխատողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Աշխատությունն ունի տեսական, փորձարարական, կառուցվածքաքիմիական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով չհագեցած հալոգենածանցյալների ռեակցիոնունակության, մոլեկուլային հոմոլոգացման, ֆունկցիոնալ խմբերի փոխակերպման և օրգանական միացությունների կառուցվածքային բազմազանության ձևավորման օրինաչափությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Քիմիա

Օրգանական և հետերոցիկլային միացությունների քիմիայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է տեղակալված 2-բենզիլ-4-քլոր(հիդրազինո)պիրիմիդինների սինթեզի, քիմիական փոխարկումների և կառուցվածքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում պիրիմիդինային օղակ պարունակող օրգանական միացությունների ստացման տեսական հիմունքները, դրանց ռեակցիոնունակությունը և տարբեր ֆունկցիոնալ խմբերի ազդեցությունը քիմիական հատկությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում 2-բենզիլպիրիմիդինային ածանցյալների սինթեզման հնարավոր ուղիներին, քլորի ատոմի և հիդրազինային խմբի մասնակցությամբ ընթացող փոխարկումներին, ինչպես նաև պիրիմիդինային օղակի տեղակալման օրինաչափություններին։ Վերլուծվում են ելանյութերի կառուցվածքի, ռեակցիոն միջավայրի, ջերմաստիճանի և այլ պայմանների հնարավոր ազդեցությունները նպատակային միացությունների առաջացման ու փոխարկման գործընթացների վրա։ Քննարկվում են նուկլեոֆիլ տեղակալման, հիդրազինային ածանցյալների հետագա փոխազդեցությունների և նոր հետերոցիկլային կառուցվածքների ստացման քիմիական հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են սինթեզված միացությունների կառուցվածքի հաստատման, ֆիզիկաքիմիական հատկությունների բնութագրման և տարբեր ածանցյալների համեմատական վերլուծության մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում պիրիմիդինային միացությունների նշանակությանը օրգանական սինթեզի զարգացման, նոր ֆունկցիոնալացված հետերոցիկլային համակարգերի ստեղծման և կենսաբանական ակտիվության հետագա հետազոտությունների համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել օրգանական քիմիայի, հետերոցիկլային միացությունների քիմիայի, սինթետիկ քիմիայի և դեղագործական քիմիայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։