Ազգային ժողովի ատենագրություններ, նիստ երկրորդ

Այլ առարկաներ

Հրատարակությունը 1836 թվականի համար նախատեսված օրացույց է, որը ծառայել է ժամանակի հաշվառման և տարվա օրերի կազմակերպման գործնական նպատակներին։ Օրացույցները կարևոր նշանակություն են ունեցել հայ համայնքների առօրյա կյանքում՝ օգնելով հետևել ամսաթվերին, շաբաթվա օրերին, տոներին և եկեղեցական հիշատակություններին։ Հատկապես կարևոր էր դրանց դերը հայկական սփյուռքի համայնքներում, որտեղ տպագիր օրացույցները նպաստում էին ազգային և կրոնական սովորույթների պահպանմանը, ինչպես նաև համայնքային կյանքի կազմակերպմանը։ Կալկաթայի Մարդասիրական ճեմարանի տպագրական գործունեության շրջանակում լույս տեսած այս հրատարակությունը վկայում է Հնդկաստանի հայ համայնքի կրթական ու մշակութային կյանքի և հայկական գրքի տարածման մասին։ Օրացույցը հետաքրքրություն է ներկայացնում ոչ միայն որպես ժամանակի գործնական տեղեկատու, այլև որպես պատմական աղբյուր, որի միջոցով կարելի է ուսումնասիրել հայ տպագրության աշխարհագրությունը, սփյուռքահայ կրթական հաստատությունների գործունեությունը և 19-րդ դարի հայ համայնքների հոգևոր ու հասարակական միջավայրը։ Այն արժեքավոր է հայ տպագրության, օրացուցային մշակույթի և հայկական սփյուռքի պատմությամբ հետաքրքրվողների համար։

Այլ առարկաներ

Այս մեթոդական ձեռնարկը նախատեսված է գրադարանավարների համար և ներկայացնում է ընթերցողների հետ աշխատանքի կազմակերպման, տեղեկատվական-լուսավորչական գործունեության և գրադարանային միջոցառումների պլանավորման մեթոդական մոտեցումները՝ խորհրդային ժամանակաշրջանի գաղափարական և մշակութային քաղաքականության շրջանակներում։ Աշխատությունում ներկայացվում են թեմատիկ ցուցահանդեսների, գրական ակնարկների, ընթերցողական քննարկումների, մատենագիտական տեղեկությունների և այլ գրադարանային միջոցառումների կազմակերպման սկզբունքները՝ նպատակ ունենալով նպաստել համապատասխան ժամանակաշրջանի քաղաքական և հասարակական թեմաների լուսաբանմանը։ Գրքում ընդգրկված են գործնական հանձնարարականներ, աշխատանքի կազմակերպման օրինակներ և մեթոդական առաջարկություններ, որոնք արտացոլում են խորհրդային գրադարանային համակարգի գործունեության առանձնահատկությունները և ընթերցողների հետ աշխատանքի ձևերը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում գրադարանագիտության, տեղեկատվական գործի, մշակույթի պատմության, խորհրդային հասարակական կյանքի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների, ուսանողների և գրադարանային ոլորտի աշխատակիցների համար՝ որպես տվյալ ժամանակաշրջանի մասնագիտական և պատմական սկզբնաղբյուր։

Գրականություն

«Գրադարանը-երիտասարդությանը» պատկերացումը հայ մշակութային և կրթական դաշտում խորհրդանշում է այն գաղափարը, որ գրադարանը պետք է դառնա երիտասարդների մտավոր, էմոցիոնալ և էսթետիկ զարգացման հիմնական կենտրոնը, որտեղ ընթերցողը հնարավորություն ունի ճանաչել համամարդկային արժեքները, ձևավորել ինքնուրույն մտավոր դատողություններ և ընդլայնել աշխարհայացքը։ Գրադարանը երիտասարդությանը ներկայացնում է ոչ միայն գրականության ու գիտության արժեքները, այլ նաև ստեղծում միջավայր՝ ստեղծագործական ինքնաարտահայտման, քննադատական մտածողության և մշակութային ինքնություն ձևավորման համար։ Այն նպաստում է լեզվամշակութային հմտությունների զարգացմանը, ընթերցանության ճաշակի ձևավորմանը, ինչպես նաև ինտելեկտուալ հետաքրքրասիրության և սոցիալական կապերի զարգացմանը՝ դառնալով ժամանակակից տեղեկատվական և կրթական միջավայրի անբաժանելի մաս։ Այս համատեքստում գրադարանը հանդես է գալիս որպես միջնորդ ավանդույթների և ժամանակակից երիտասարդական պահանջների միջև, ապահովում է բազմաշերտ կրթություն և ճանաչողական զարգացում, որտեղ երիտասարդն ակտիվորեն ներգրավված է ընթերցանության, ուսումնասիրության և մշակութային նախաձեռնությունների մեջ՝ ձևավորելով ինքնուրույն մտածող, ինտելեկտուալ և սոցիալականապես ակտիվ քաղաքացիների հաջորդ սերունդը։

Այլ առարկաներ

Կլիմայի փոփոխման հիմնահարցը ժամանակակից աշխարհի ամենալուրջ գլոբալ խնդիրներից մեկն է, որը վերաբերում է Երկրի կլիմայական համակարգի երկարաժամկետ փոփոխություններին՝ ջերմաստիճանի բարձրացման, տեղումների ռեժիմի փոփոխության, ծովերի մակարդակի բարձրացման և ծայրահեղ եղանակային երևույթների հաճախացման տեսքով։ Այս գործընթացի հիմնական շարժիչ գործոնը համարվում է մարդու տնտեսական գործունեությունը, հատկապես հանածո վառելիքների՝ ածխի, նավթի և գազի այրումը, անտառահատումները և արդյունաբերական արտանետումները, որոնք մթնոլորտում մեծացնում են ջերմոցային գազերի՝ հատկապես ածխաթթու գազի, մեթանի և ազոտի օքսիդների քանակը։ Ջերմոցային էֆեկտի ուժեղացումը հանգեցնում է մոլորակի միջին ջերմաստիճանի բարձրացման, ինչը ազդում է բնական էկոհամակարգերի, գյուղատնտեսության, ջրային ռեսուրսների և մարդու առողջության վրա։ Կլիմայի փոփոխությունը դրսևորվում է սառցադաշտերի հալեցմամբ, ծովի մակարդակի բարձրացմամբ, երաշտների և ջրհեղեղների հաճախացմամբ, ինչպես նաև կենսաբազմազանության կորստով, քանի որ շատ կենդանի տեսակներ չեն կարող արագ հարմարվել փոփոխվող պայմաններին։ Այս հիմնահարցը ունի ոչ միայն բնապահպանական, այլև տնտեսական և սոցիալական խոր ազդեցություն, քանի որ այն կարող է հանգեցնել գյուղատնտեսական բերքատվության նվազման, սննդային անվտանգության սպառնալիքի, միգրացիոն հոսքերի աճի և առողջապահական խնդիրների սրմանը։ Կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարում կարևոր դեր ունեն միջազգային համաձայնագրերը և համագործակցությունը, որոնց նպատակն է սահմանափակել ջերմոցային գազերի արտանետումները և խթանել վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների օգտագործումը, ինչպիսիք են արևային, քամու և հիդրոէներգիան։ Երկրները նաև իրականացնում են հարմարվողականության քաղաքականություն՝ նվազեցնելու կլիմայական փոփոխությունների բացասական հետևանքները, օրինակ՝ ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարում, կանաչ ենթակառուցվածքների զարգացում և աղետների ռիսկերի նվազեցում։ Ժամանակակից գիտությունը կարևորում է նաև հասարակության իրազեկվածության բարձրացումը, քանի որ անհատական վարքագծի փոփոխությունները, էներգախնայողությունը և շրջակա միջավայրի պահպանության միջոցառումները կարող են զգալի ազդեցություն ունենալ ընդհանուր իրավիճակի բարելավման վրա։ Այսպիսով, կլիմայի փոփոխման հիմնահարցը գլոբալ մարտահրավեր է, որը պահանջում է համաշխարհային մակարդակի համակարգված գործողություններ, գիտական մոտեցում և երկարաժամկետ ռազմավարական լուծումներ՝ մոլորակի էկոլոգիական կայունությունը պահպանելու համար։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է իրավական պետության գաղափարի պատմական ձևավորման, տեսական բովանդակության և զարգացման հիմնական փուլերի ուսումնասիրությանը՝ տարբեր ժամանակաշրջանների քաղաքական-իրավական ուսմունքների համատեքստում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն գաղափարների և սկզբունքների վրա, որոնց աստիճանական զարգացումը հանգեցրել է պետական իշխանությունը իրավունքով սահմանափակելու, մարդու ազատություններն ու իրավունքները պաշտպանելու և իշխանության իրականացումը իրավական նորմերին ենթարկելու ժամանակակից պատկերացումների ձևավորմանը։ Քննության են առնվում պետության, իրավունքի, արդարության, ազատության և իշխանության փոխհարաբերությունների վերաբերյալ վաղ փիլիսոփայական մոտեցումները՝ բացահայտելով դրանց նշանակությունը հետագա իրավաքաղաքական հայեցակարգերի զարգացման համար։ Պատմական զարգացման ընթացքում առանձնացվում են այն գաղափարական նախադրյալները, որոնց հիման վրա աստիճանաբար ձևավորվել են օրենքի գերակայության, պետական իշխանության սահմանափակման, քաղաքացիների իրավական հավասարության և իշխանության պատասխանատվության սկզբունքները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում բնական իրավունքի տեսություններին, որոնց շրջանակում մարդու որոշ իրավունքներ և ազատություններ դիտարկվել են որպես պետական իշխանությունից անկախ և նրան նախորդող արժեքներ։ Ուսումնասիրվում է հասարակական դաշինքի գաղափարի ազդեցությունը պետության իրավական բնույթի ընկալման վրա՝ իշխանության օրինականության հիմքում հասարակության համաձայնությունը և անհատի իրավունքների պաշտպանությունը դիտարկելու տեսանկյունից։ Կարևորվում է իշխանությունների բաժանման սկզբունքի ձևավորումը և դրա նշանակությունը պետական իշխանության կենտրոնացման սահմանափակման, տարբեր իշխանական մարմինների միջև փոխադարձ հավասարակշռության և վերահսկողության ապահովման համար։ Դիտարկվում են նաև սահմանադրականության գաղափարների զարգացումը, սահմանադրության՝ որպես բարձրագույն իրավական ուժ ունեցող ակտի նշանակությունը և պետական մարմինների գործունեությունը իրավական սահմաններում կազմակերպելու անհրաժեշտությունը։ Առանձին քննության առարկա է իրավունքի գերակայության գաղափարը, որի համաձայն պետական իշխանությունը ոչ միայն ստեղծում և կիրառում է իրավական նորմեր, այլև ինքն է ենթարկվում իրավական սահմանափակումների։ Այս սկզբունքը կապվում է իրավական որոշակիության, օրենքի առջև հավասարության, կամայական իշխանության սահմանափակման և անձի իրավունքների արդյունավետ պաշտպանության հետ։ Ուսումնասիրվում է նաև իրավական պետության և ժողովրդավարության փոխհարաբերությունը՝ ներկայացուցչական կառավարման, քաղաքական մասնակցության, հանրային իշխանության հաշվետվողականության և քաղաքացիական հասարակության զարգացման համատեքստում։ Կարևորվում է անկախ դատական իշխանության դերը, քանի որ իրավական նորմերի իրական գերակայությունը ենթադրում է մարդու իրավունքների պաշտպանության և պետական մարմինների գործողությունների իրավաչափության վերահսկման գործուն մեխանիզմների առկայություն։ Իրավական ուսմունքների պատմական համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել, թե ինչպես են տարբեր փիլիսոփայական և իրավաբանական դպրոցներ մեկնաբանել պետության ու իրավունքի հարաբերակցությունը և ինչպիսի տարբեր լուծումներ են առաջարկել իշխանության սահմանների վերաբերյալ։ Քննության են առնվում դասական բնական իրավական, իրավական պոզիտիվիստական, ազատական, սահմանադրական և այլ տեսական ուղղությունների մոտեցումները՝ դրանց ընդհանրությունների և սկզբունքային տարբերությունների բացահայտմամբ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում այն հանգամանքին, որ իրավական պետությունը չի սահմանափակվում միայն օրենքների և պետական ինստիտուտների ձևական գոյությամբ։ Դրա բովանդակային կողմը ենթադրում է մարդու արժանապատվության, հիմնական իրավունքների, իրավական հավասարության և արդար դատաքննության երաշխավորում, ինչպես նաև պետական իշխանության կանխատեսելի ու իրավաչափ իրականացում։ Դիտարկվում է իրավական պետության հայեցակարգի զարգացումը նոր և նորագույն ժամանակներում, երբ այն աստիճանաբար կապվում է սահմանադրական ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների միջազգային պաշտպանության և սոցիալական պետության վերաբերյալ պատկերացումների հետ։ Կարևորվում է նաև իրավական մշակույթի և իրավագիտակցության նշանակությունը, քանի որ իրավական պետության սկզբունքների արդյունավետ իրականացումը կախված է ոչ միայն օրենսդրական կարգավորումներից, այլև պետական հաստատությունների գործունեության որակից, հասարակության իրավական արժեքներից և իրավունքի նկատմամբ վստահությունից։ Պատմատեսական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ցույց տալ, որ ժամանակակից իրավական պետության գաղափարը ձևավորվել է երկարատև մտավոր զարգացման արդյունքում և ներառում է տարբեր դարաշրջաններում մշակված մի շարք սկզբունքների համադրություն։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև ժամանակակից պետական և իրավական համակարգերի գնահատման տեսանկյունից, քանի որ պատմականորեն ձևավորված չափանիշները հնարավորություն են տալիս վերլուծել սահմանադրական կարգի, իշխանությունների բաժանման, դատական անկախության, մարդու իրավունքների պաշտպանության և պետական պատասխանատվության իրականացման աստիճանը։ Հետազոտության տեսական նշանակությունը պայմանավորված է իրավական պետության գաղափարի ծագման և զարգացման վերաբերյալ համակարգված պատկերացում ձևավորելու, տարբեր իրավափիլիսոփայական մոտեցումների միջև կապերը բացահայտելու և ժամանակակից իրավական համակարգերում դրանց ազդեցությունը գնահատելու հնարավորությամբ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել պետության և իրավունքի տեսության, իրավական ու քաղաքական ուսմունքների պատմության, սահմանադրական իրավունքի, իրավափիլիսոփայության և քաղաքագիտության ոլորտների մասնագետների, իրավաբանների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Գրականություն

Ժողովածուն ներկայացնում է Վիլյամ Սարոյանի դրամատուրգիական ժառանգության փոքրածավալ ստեղծագործությունների մի հատվածը՝ հնարավորություն տալով բացահայտել հեղինակի թատերական մտածողության, կերպարակերտման և երկխոսության առանձնահատկությունները։ Այս գործերում մարդկային առօրյան, անհատի ներաշխարհը և հասարակության հետ նրա հարաբերությունները հաճախ ներկայացվում են համեմատաբար սեղմ գործողության և սահմանափակ թվով կերպարների միջոցով։ Հեղինակի ուշադրության կենտրոնում սովորական մարդիկ են՝ իրենց ցանկություններով, անհանգստություններով, հույսերով, հիասթափություններով և կյանքի իմաստը հասկանալու փորձերով։ Արտաքուստ պարզ իրավիճակների միջոցով բացահայտվում են մարդկային հարաբերությունների առավել խոր շերտերը՝ ընկերությունը, ընտանիքը, միայնությունը, փոխըմբռնման անհրաժեշտությունը, անհատի ազատության ձգտումը և շրջապատող աշխարհի նկատմամբ վերաբերմունքը։ Փոքր ձևաչափը նպաստում է գործողության խտացմանը և երկխոսության նշանակության մեծացմանը։ Խոսքը դառնում է ոչ միայն իրադարձությունների զարգացման միջոց, այլև կերպարների հոգեբանական վիճակը, աշխարհայացքը և միմյանց նկատմամբ վերաբերմունքը բացահայտող հիմնական գործիք։ Երկխոսությունները հաճախ կառուցվում են բնական խոսակցական ընթացքով, սակայն դրանց պարզության ներքո կարող են արտահայտվել կյանքի, երջանկության, ժամանակի, մարդկային արժանապատվության և գոյության վերաբերյալ ավելի լայն հարցադրումներ։ Սարոյանական դրամատուրգիայի կարևոր առանձնահատկություններից է հումորի և թախծի համադրությունը։ Կատակային կամ առօրյա իրավիճակը կարող է աստիճանաբար ձեռք բերել զգացմունքային և փիլիսոփայական խորություն, իսկ լուրջ թեմաները հաճախ ներկայացվում են առանց ծանրաբեռնվածության՝ մարդկային ջերմության և նուրբ հեգնանքի միջոցով։ Կերպարները սովորաբար չեն ներկայացվում որպես միանշանակ դրական կամ բացասական տիպեր։ Նրանք մարդկային հակասություններով օժտված անհատներ են, որոնց վարքագիծը պայմանավորված է անձնական փորձով, միջավայրով, հիշողություններով և կյանքի նկատմամբ սեփական վերաբերմունքով։ Կարևորվում է նաև սովորական մարդու արժանապատվության թեման։ Հեղինակը հետաքրքրվում է հասարակության տարբեր շերտերի ներկայացուցիչներով և նույնիսկ ամենապարզ առօրյա իրավիճակում փորձում է բացահայտել անհատի ներքին արժեքը։ Փոքր թատերական ձևը հնարավորություն է տալիս մեկ հանդիպման, զրույցի կամ կարճատև իրադարձության շրջանակում ներկայացնել կերպարի ամբողջական հոգեբանական աշխարհը։ Առանձին նշանակություն ունի ենթատեքստը, երբ գործող անձանց արտահայտած խոսքերը միշտ չէ, որ ամբողջությամբ համապատասխանում են նրանց իրական զգացմունքներին։ Լռությունները, կրկնությունները, անավարտ մտքերը և խոսակցության անսպասելի շրջադարձերը կարող են նույնքան կարևոր լինել կերպարների ընկալման համար, որքան ուղղակի արտահայտված մտքերը։ Դրամատիկական իրավիճակների կառուցման մեջ հաճախ նկատելի է պայմանականության տարրը։ Հեղինակը միշտ չէ, որ ձգտում է իրականությունը ներկայացնել մանրամասն կենցաղային ճշգրտությամբ․ առանձին իրավիճակներ կարող են ձեռք բերել խորհրդանշական կամ ընդհանրացնող նշանակություն՝ կենտրոնացնելով ուշադրությունը մարդու ներաշխարհի և բարոյական ընտրությունների վրա։ Կարևորվում է նաև անհատի և հասարակական միջավայրի հարաբերությունը։ Կերպարները կարող են բախվել ընդունված կանոնների, սոցիալական պայմանների կամ շրջապատի ակնկալիքների հետ, սակայն հեղինակային ուշադրության կենտրոնում հիմնականում մնում է մարդու ներքին ազատության և սեփական ինքնությունը պահպանելու խնդիրը։ Սարոյանի ստեղծագործական աշխարհին բնորոշ մարդասիրական մոտեցումը արտահայտվում է մարդկանց միջև հաղորդակցության, փոխադարձ աջակցության և կարեկցանքի կարևորության ընդգծմամբ։ Նույնիսկ հակասությունների և հիասթափությունների պայմաններում պահպանվում է մարդու նկատմամբ հետաքրքրությունն ու հավատը նրա բարոյական ներուժի հանդեպ։ Դրամատուրգիական կառուցվածքի տեսանկյունից փոքրածավալ գործերը հետաքրքիր են գործողության տնտեսված կազմակերպմամբ։ Սահմանափակ ժամանակահատվածում և տարածության մեջ հեղինակը ստեղծում է ավարտուն կամ դիտավորյալ բաց թողնված իրավիճակներ, որոնք ընթերցողին և հանդիսատեսին հնարավորություն են տալիս ինքնուրույն շարունակել կերպարների ճակատագրերի կամ բարձրացված խնդիրների մասին մտորումները։ Ստեղծագործություններում կարող են արտացոլվել նաև ամերիկյան հասարակական միջավայրի, ներգաղթյալների կյանքի և տարբեր մշակութային փորձառությունների որոշ առանձնահատկություններ։ Հայկական ծագումն ու ամերիկյան մշակութային իրականության մեջ ձևավորված գրական փորձը Սարոյանի ստեղծագործությանը հաղորդում են ինքնատիպ բազմամշակութային բնույթ, որի շրջանակում ազգային փորձառությունը հաճախ միավորվում է համամարդկային թեմաների հետ։ Ժողովածուն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել հեղինակի դրամատուրգիական լեզուն, փոքր թատերական ձևի կառուցման սկզբունքները, կերպարների հոգեբանական ներկայացման եղանակները և հումորի ու դրամատիկական լարվածության փոխհարաբերությունը։ Այն կարևոր է նաև Սարոյանի արձակի և դրամատուրգիայի համեմատական ուսումնասիրության համար, քանի որ երկու ոլորտներում էլ նկատելի են սովորական մարդու նկատմամբ հետաքրքրությունը, կենդանի խոսքի նշանակությունը, մարդասիրական աշխարհընկալումը և առօրյա իրադարձությունների մեջ ավելի լայն կենսական իմաստներ բացահայտելու ձգտումը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայ և ամերիկյան գրականության, դրամատուրգիայի, թատրոնի պատմության, սփյուռքահայ գրականության և Վիլյամ Սարոյանի ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, գրականագետների, թատերագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։