Բ. քարոզ Շամախու եկեղեցում

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է սև խոռոչների ֆիզիկայի և ինտեգրվող դինամիկական համակարգերի միջև գոյություն ունեցող խորքային մաթեմատիկական կապերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այնպիսի ֆիզիկական մոդելներն են, որոնց շարժման հավասարումները որոշակի պայմաններում օժտված են բավարար թվով պահպանման օրենքներով և կարող են ուսումնասիրվել ինտեգրվող համակարգերի տեսության մեթոդներով։ Քննվում է սև խոռոչի գրավիտացիոն դաշտում մասնիկների շարժման նկարագրությունը, տարածաժամանակի համաչափությունների դերը և դրանց հետ կապված պահպանվող մեծությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում շարժման հավասարումների բաժանելիության խնդրին, քանի որ լրացուցիչ համաչափությունների և պահպանման օրենքների առկայությունը հնարավորություն է տալիս բարդ դինամիկան ներկայացնել ավելի կառուցվածքային մաթեմատիկական ձևով։ Ուսումնասիրվում են նաև դասական մեխանիկայի և հարաբերականության տեսության միջև ձևավորվող կապերը՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող են ինտեգրվող մոդելների գաղափարները կիրառվել ուժեղ գրավիտացիոն դաշտերում ընթացող գործընթացների վերլուծության համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել փուլային տարածությունը, Հեմիլտոնյան ձևակերպումը, շարժման ինտեգրալները և համակարգի համաչափությունները՝ որպես դինամիկական վարքի նկարագրման հիմնական գործիքներ։ Կարևորվում է ճշգրիտ լուծելի մոդելների ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս ոչ միայն ստանալ վերլուծական արդյունքներ, այլև ստուգել ավելի ընդհանուր թվային և մոտավոր մեթոդների ճշգրտությունը։ Առանձին ուղղություն կարող է լինել սև խոռոչների մոտակայքում մասնիկների ուղեծրերի և դրանց կայունության ուսումնասիրությունը՝ ինտեգրվող համակարգերի տեսության շրջանակում։ Նման մոտեցումները նշանակություն ունեն նաև դասական ինտեգրվող համակարգերից դեպի քվանտային խնդիրներ անցնելու և գրավիտացիոն համակարգերի թաքնված մաթեմատիկական կառուցվածքները բացահայտելու համար։ Տարբեր երկրաչափական ու ֆիզիկական մոդելների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե որ պայմաններում է պահպանվում ինտեգրվողությունը և ինչպիսի փոփոխություններ կարող են հանգեցնել ավելի բարդ դինամիկական վարքի։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ընդհանուր հարաբերականության տեսության, գրավիտացիայի, դինամիկական համակարգերի և մաթեմատիկական ֆիզիկայի մոտեցումները՝ սև խոռոչների հետ կապված ֆիզիկական խնդիրներում ինտեգրվող կառուցվածքների դերն ու նշանակությունը բացահայտելու նպատակով։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է տնտեսության հանրային կառավարման արդյունավետության տեսական, մեթոդաբանական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության նյութերի հիման վրա։ Քննության են առնվում պետության դերը տնտեսական գործընթացների կարգավորման գործում, հանրային կառավարման մարմինների գործառույթները և տնտեսական քաղաքականության իրականացման հիմնական մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կառավարման արդյունավետության գնահատման չափանիշներին և ցուցանիշներին, պետական ռեսուրսների նպատակային օգտագործմանը, կառավարչական որոշումների հիմնավորվածությանը և դրանց սոցիալ-տնտեսական արդյունքների գնահատմանը։ Վերլուծվում են տնտեսական զարգացման ռազմավարությունների մշակման ու իրականացման, պետական ծրագրերի կառավարման, բյուջետային միջոցների բաշխման և պետական կառույցների միջև համագործակցության առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են կառավարման համակարգում առկա կազմակերպական և ինստիտուցիոնալ խնդիրները, վարչարարական գործընթացների կատարելագործման, հաշվետվողականության և թափանցիկության բարձրացման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև պետական և մասնավոր հատվածների փոխգործակցությանը, տնտեսական գործունեության կարգավորման մեխանիզմներին, ներդրումային միջավայրի ձևավորմանը և ձեռնարկատիրական գործունեության համար նպաստավոր պայմանների ապահովմանը։ Կարևորվում է կառավարման արդյունքների և օգտագործված ֆինանսական, նյութական ու մարդկային ռեսուրսների հարաբերակցության գնահատումը՝ հանրային քաղաքականության արդյունավետությունը որոշելու նպատակով։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տնտեսության կառավարման համակարգի զարգացման հիմնական խնդիրները և դիտարկելու կառավարման որակի բարձրացման, պետական ծրագրերի արդյունավետության բարելավման ու ինստիտուցիոնալ մեխանիզմների կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, հանրային կառավարման մասնագետների, պետական կառավարման ոլորտի աշխատակիցների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Մշակույթ

Հրատարակությունը ներկայացնում է մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր հրատարակությունների մատենագիտական ցանկ, որի հիմնական նպատակն է մեկտեղել, համակարգել և ընթերցողին ու մասնագետներին հասանելի դարձնել համապատասխան թեմատիկ ոլորտներում լույս տեսած գրականության մասին տեղեկությունները։ Այն ծառայում է որպես տեղեկատվական և կողմնորոշիչ աղբյուր՝ հնարավորություն տալով հետևել մշակույթի, արվեստի, գրականության, թատրոնի, երաժշտության, կերպարվեստի, ճարտարապետության և հարակից բնագավառների վերաբերյալ նոր գրքերի, ժողովածուների, ուսումնասիրությունների և այլ հրատարակությունների համալրմանը։ Նյութը կազմված է մատենագիտական սկզբունքներով և նպատակ ունի հեշտացնել անհրաժեշտ աղբյուրների որոնումը՝ ներկայացնելով հրատարակությունների հիմնական նույնականացնող տվյալները։ Ցանկի կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ այն ոչ թե առանձին թեմայի շուրջ վերլուծական ուսումնասիրություն է, այլ տեղեկատվության համակարգված մատուցման գործիք, որը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակահատվածում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ ստեղծված ու հրատարակված գրականության ծավալի և ուղղությունների մասին։ Մատենագիտական գրառումների միջոցով ընթերցողը կարող է տեղեկանալ աշխատությունների հեղինակների, վերնագրերի, հրատարակության տվյալների և այլ անհրաժեշտ bibliographic մանրամասների մասին։ Նման ցանկերը կարևոր դեր են կատարում գիտական և կրթական աշխատանքում, քանի որ օգնում են հետազոտողներին արագ բացահայտել իրենց թեմային առնչվող աղբյուրները, կազմել գրականության ցանկեր և հետևել ոլորտի նոր հրապարակումներին։ Հրատարակությունը կարող է ընդգրկել ինչպես հայ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նյութեր, այնպես էլ ավելի լայն մշակութաբանական և արվեստագիտական թեմաներ՝ կախված կազմման ժամանակաշրջանից և ընդգրկման սկզբունքներից։ Այն արժեքավոր է նաև որպես ժամանակաշրջանի մշակութային տեղեկատվական դաշտը փաստագրող աղբյուր, քանի որ մատենագիտական ցանկում արտացոլված հրատարակությունները ցույց են տալիս, թե որ թեմաներն ու արվեստի ուղղություններն են տվյալ շրջանում առավել ակտիվորեն ուսումնասիրվել և ներկայացվել։ Հավաքված տեղեկությունները կարող են օգտագործվել հետագա գիտական հետազոտությունների, ուսումնական աշխատանքների, գրադարանային սպասարկման և թեմատիկ մատենագիտական որոնումների ժամանակ։ Հրատարակությունը հատկապես օգտակար է գրադարանների, տեղեկատվական կենտրոնների և մասնագիտական հաստատությունների համար, քանի որ նպաստում է մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ ֆոնդերի համալրմանը և ընթերցողների տեղեկատվական կարիքների բավարարմանը։ Այն կարող է հետաքրքրել գրականագետներին, արվեստաբաններին, մշակութաբաններին, պատմաբաններին, գրադարանագետներին, մատենագետներին, ուսանողներին, դասախոսներին և մշակույթի ու արվեստի ուսումնասիրությամբ զբաղվող բոլոր նրանց, ովքեր անհրաժեշտություն ունեն արագ և համակարգված կերպով կողմնորոշվելու համապատասխան գրականության մեջ։

Մաթեմատիկա

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Դիրակի հավասարման երկպարամետրական խնդրի ուսումնասիրությանը։ Աշխատանքի կենտրոնում Դիրակի տիպի օպերատորն է, որը կարևոր դեր ունի ինչպես մաթեմատիկական ֆիզիկայում, այնպես էլ քվանտային մեխանիկայում՝ նկարագրելով մասնավորապես սպին ունեցող մասնիկների վարքը և հարաբերականիստական քվանտային համակարգերը։ «Երկպարամետրական» ձևակերպումը մատնանշում է այնպիսի խնդիրների դաս, որոնցում օպերատորի կամ համապատասխան եզրային պայմանների կառուցվածքում առկա են երկու անկախ պարամետրեր, և ուսումնասիրության նպատակն է պարզել, թե այդ պարամետրերի փոփոխությունն ինչպես է ազդում խնդրի լուծումների և սպեկտրային հատկությունների վրա։ Աշխատանքը կարելի է դիտարկել որպես սպեկտրալ տեսության և օպերատորների տեսության շրջանակում իրականացվող հետազոտություն, որտեղ կարևոր են սեփական արժեքների, սեփական ֆունկցիաների, սպեկտրի կառուցվածքի և լուծումների գոյության ու հատկությունների հարցերը։ Նման խնդիրների ուսումնասիրությունը սովորաբար ներառում է Դիրակի օպերատորի սահմանման տիրույթի, սահմանային պայմանների և համապատասխան օպերատորային ընտանիքի մանրակրկիտ վերլուծություն։ Երկու պարամետրերի առկայությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել ոչ միայն առանձին օպերատոր, այլև օպերատորների ամբողջ ընտանիք և ուսումնասիրել, թե ինչպես են դրա սպեկտրային բնութագրերը փոխվում պարամետրային տարածության տարբեր հատվածներում։ Այդ տեսանկյունից աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հատկապես նրանց համար, ովքեր զբաղվում են դիֆերենցիալ օպերատորների սպեկտրալ տեսությամբ, Դիրակի և Շտուրմ-Լիուվիլի տիպի խնդիրներով, եզրային խնդիրներով և մաթեմատիկական ֆիզիկայի մոդելներով։ Թեմայի բարդությունը պայմանավորված է նրանով, որ Դիրակի օպերատորը սովորաբար առաջին կարգի համակարգ է, և դրա սպեկտրային հատկությունները զգայունորեն կապված են ինչպես գործակիցների, այնպես էլ սահմանային պայմանների հետ։ Երկպարամետրական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը կարող է բացահայտել սպեկտրի փոփոխության օրինաչափություններ, հատուկ կամ դեգեներացված դեպքեր, սեփական արժեքների կախվածությունը պարամետրերից և տարբեր պարամետրային ռեժիմների միջև անցումները։ Այսպիսով, գիրքը կամ գիտական աշխատությունը հիմնականում հետաքրքիր է տեսական մաթեմատիկայի և մաթեմատիկական ֆիզիկայի մասնագետների, ասպիրանտների ու ուսանողների համար, հատկապես նրանց համար, ովքեր ուսումնասիրում են օպերատորների սպեկտրալ տեսությունը և Դիրակի տիպի դիֆերենցիալ հավասարումները։

Լեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Էդգար Ալան Պոյի անհատական գեղարվեստական ոճում մահվան գաղափարի լեզվական և պատկերային արտահայտման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գեղարվեստական կոնցեպտի կառուցվածքն է՝ որպես լեզվական, մշակութային, հոգեբանական և խորհրդանշական իմաստների փոխկապակցված համակարգ, որը ձևավորվում է հեղինակի ստեղծագործությունների տարբեր մակարդակներում։ Քննվում են բառային ընտրությունը, փոխաբերությունները, համեմատությունները, խորհրդանիշները, կրկնվող պատկերները, նկարագրական կառուցվածքները և ոճական այլ միջոցները, որոնց օգնությամբ ստեղծվում է մահվան թեմայի առանձնահատուկ գեղարվեստական ընկալումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն իմաստային դաշտերին, որոնք կապվում են կյանքի անցողիկության, կորստի, հիշողության, վախի, խորհրդավորության և սահմանային գոյաբանական վիճակների հետ։ Ուսումնասիրվում է, թե ինչպես են այդ իմաստները փոխազդում ստեղծագործությունների տարածաժամանակային կազմակերպման, կերպարային համակարգի, պատմողական ձայնի և ընդհանուր հուզական մթնոլորտի հետ։ Հեղինակային իդիոոճը դիտարկվում է որպես անհատական լեզվամտածողության արտահայտություն, որի շրջանակում որոշակի բառեր, պատկերներ և կառուցվածքներ ձեռք են բերում կրկնվող ու համակարգային բնույթ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել կոնցեպտային, իմաստաբանական, ոճագիտական և համատեքստային վերլուծության մոտեցումներ՝ պարզելու համար, թե տարբեր ստեղծագործություններում նույն թեմատիկ միջուկն ինչպես է ստանում տարբեր լեզվական արտահայտություններ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև գոթական գրականության ավանդույթի և հեղինակի անհատական գեղարվեստական աշխարհի հարաբերակցությունը՝ բացահայտելով ընդհանուր ժանրային առանձնահատկությունների հեղինակային վերաիմաստավորումը։ Լեզվական նյութի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն նկարագրելու առանձին արտահայտչամիջոցներ, այլև վերականգնելու այն ամբողջական հայեցակարգային համակարգը, որի միջոցով կառուցվում է ստեղծագործությունների գեղարվեստական աշխարհը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ճանաչողական լեզվաբանության, գրական ոճագիտության, կոնցեպտաբանության և գրականագիտության մոտեցումները՝ նպաստելով Էդգար Ալան Պոյի լեզվական անհատականության և գեղարվեստական մտածողության առավել խորքային ուսումնասիրմանը։

Լեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է հայ և օս ժողովուրդների միջև պատմականորեն ձևավորված լեզվական ու մշակութային փոխառնչությունների ուսումնասիրությանը՝ լեզվաբանական, պատմամշակութային, ազգագրական և բանահյուսական նյութերի համադրմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում տարբեր ժամանակաշրջաններում տեղի ունեցած շփումների արտացոլումն է լեզվի բառապաշարում, տեղանուններում, անձնանուններում, ժողովրդական բանահյուսության մեջ, ավանդույթներում և մշակութային պատկերացումներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում փոխառյալ բառերի բացահայտմանը, դրանց ծագման, իմաստային փոփոխությունների և հնչյունական հարմարեցման քննությանը, ինչը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու ժողովուրդների միջև կապերի առանձին պատմական շերտեր։ Լեզվական նյութը դիտարկվում է պատմական միջավայրի հետ փոխկապակցված՝ հաշվի առնելով Հարավային և Հյուսիսային Կովկասում բնակչության տեղաշարժերը, առևտրական ու տնտեսական հարաբերությունները և հարևան ժողովուրդների միջև մշակութային հաղորդակցությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում օսերենի՝ իրանական լեզվախմբին պատկանելու հանգամանքը, որի շնորհիվ հայերենի և օսերենի համեմատությունը կարող է արժեքավոր նյութ տրամադրել նաև հայերենի իրանական լեզվական առնչությունների ուսումնասիրության համար։ Միաժամանակ տարբերակվում են անմիջական շփումների հետևանքով առաջացած երևույթները և այն ընդհանրությունները, որոնք կարող էին ձևավորվել միջնորդ լեզուների կամ ավելի լայն տարածաշրջանային փոխազդեցությունների պայմաններում։ Բանահյուսական նյութի ուսումնասիրության միջոցով հնարավոր է համեմատել առասպելական պատկերացումները, հերոսական պատումները, ավանդությունները, սովորույթներն ու ծիսական մշակույթի որոշ տարրեր՝ բացահայտելով ինչպես նմանությունները, այնպես էլ յուրաքանչյուր ժողովրդի մշակութային ինքնատիպությունը։ Հետազոտության մեջ կարող են քննվել նաև պատմական աղբյուրներում պահպանված տեղեկությունները, որոնք վերաբերում են հայերի և օսերի փոխադարձ կապերին ու միմյանց վերաբերյալ պատկերացումներին։ Համեմատական և պատմալեզվաբանական մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս լեզվական փաստերը դիտարկել ոչ թե մեկուսացված, այլ պատմական ու մշակութային լայն համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը նպաստում է Կովկասի ժողովուրդների փոխհարաբերությունների բազմաշերտ բնույթի բացահայտմանը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են երկարատև պատմական շփումները հետքեր թողել լեզվական համակարգերում, ժողովրդական մշակույթում և հավաքական մշակութային հիշողության մեջ։