Բանահյուսական նյութերը 16-18-րդ դարերի ձեռագիր մատյաններում

Մանկական

«Հեքիաթների մոլորակ» (Հովհաննես Թումանյան)՝ դասական հայ գրականության մի գանձ, որը հավաքում է Թումանյանի լավագույն հեքիաթները։ Գիրքը ներառում է ինչպես նրա բնօրինակ հեքիաթները, այնպես էլ թարգմանություններ՝ տարբեր մշակույթների հեքիաթներից։ Թումանյանը հեքիաթը դարձնում է ավելի շատ, քան զվարճալի պատմություն՝ նրան հաղորդելով խորը բարոյական և հասարակական իմաստ։ Հեքիաթների հերոսները հաճախ սիմվոլիկ են՝ ներկայացնելով մարդու լավ ու վատ կողմերը, երազանքներն ու վախերը։ Գիրքը աչքի է ընկնում պարզ, բայց հզոր լեզվով՝ հասանելի երեխաների և մեծերի համար։ Թումանյանի հումորը, սարկազմը և հուզումն այստեղ միանում են՝ ստեղծելով կենդանի և տարբերվող հեքիաթային աշխարհ։ Ընթերցողը կարող է գտնել դասական «Պարոն Պոլիկարպը», «Տանիսը», «Տիգրան Մեծը» և այլ հայտնի պատմություններ։ Թարգմանությունները ևս առանձնանում են՝ բացահայտելով համաշխարհային հեքիաթների արժեքը և մշակութային հարուստությունը։ Գիրքը զարգացնում է երևակայությունը, բարոյական զգայարանները և սերը գրքի հանդեպ։ «Հեքիաթների մոլորակ»-ը կարևոր է հայ երեխաների և երիտասարդների կրթության համար՝ որպես հայ գրականության հենարան։ Այս հավաքածուն նաև լավ է նրանց համար, ովքեր ուզում են ծանոթանալ Թումանյանի գրական ոճին և հայ ժողովրդի հոգևոր ժառանգությանը։ Հրատարակիչ - ՄՀՄ Գրատուն Հրատ. տարեթիվ - 2022 ISBN - 978-9939-842-11-0

Աշխարհագրություն

Սա գիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է Արագածի լեռնազանգվածում բնական և տեխնածին ռադիոնուկլիդների տարածաբաշխման առանձնահատկությունների, դրանց առաջացման աղբյուրների և շրջակա միջավայրի վրա ունեցած ազդեցության գնահատմանը։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են հողի, ջրի, ապարների և բուսականության մեջ ռադիոնուկլիդների պարունակության մակարդակները, դրանց տարածական բաշխման օրինաչափությունները և բնական երկրաբանական պայմանների, ինչպես նաև մարդու գործունեության ազդեցությամբ ձևավորված փոփոխությունները։ Վերլուծվում են ռադիոէկոլոգիական մոնիթորինգի մեթոդները, գամմա-սպեկտրաչափական չափումների արդյունքները և ռադիացիոն ֆոնի գնահատման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել հնարավոր էկոլոգիական և առողջապահական ռիսկերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բնական ռադիոակտիվ տարրերի և տեխնածին ծագման ռադիոնուկլիդների փոխհարաբերությանը, դրանց միգրացիայի առանձնահատկություններին և կուտակման գործոններին տարբեր բնական միջավայրերում։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի ռադիոէկոլոգիայի, շրջակա միջավայրի պահպանության, երկրաբանության և բնապահպանական մոնիթորինգի ոլորտներում՝ նպաստելով ռադիացիոն անվտանգության ապահովմանը և լեռնային էկոհամակարգերի գիտական ուսումնասիրությանը։

Տնտեսագիտություն

Այս թեման ուսումնասիրում է Հայաստանի Հանրապետության գյուղական բնակչության զբաղվածության հիմնախնդիրները՝ Վայոց ձորի մարզի օրինակով, որտեղ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տնտեսական, սոցիալական և ժողովրդագրական գործոնների փոխազդեցությանը, որոնք ազդում են գյուղական համայնքներում աշխատանքային հնարավորությունների ձևավորման և սահմանափակման վրա։ Վայոց ձորի մարզում զբաղվածության կառուցվածքը հիմնականում պայմանավորված է գյուղատնտեսությամբ, հատկապես խաղողագործությամբ և այգեգործությամբ, սակայն սեզոնայնությունը, արտադրողականության ցածր մակարդակը, ջրային ռեսուրսների սահմանափակ հասանելիությունը և շուկաների հեռավորությունը հաճախ հանգեցնում են անկայուն եկամուտների և թերզբաղվածության։ Միևնույն ժամանակ, արդյունաբերական և ծառայությունների ոլորտների թույլ զարգացումը սահմանափակում է ոչ գյուղատնտեսական զբաղվածության հնարավորությունները, ինչի հետևանքով բնակչության մի մասը ստիպված է լինում դիմել արտագնա աշխատանքի, հատկապես Ռուսաստանի Դաշնությունում, ինչը հանգեցնում է աշխատուժի արտահոսքի և տեղական համայնքների սոցիալ-տնտեսական ակտիվության նվազման։ Հիմնախնդիրը խորանում է նաև երիտասարդների արտագաղթի և կրթական անհամապատասխանության պատճառով, երբ ստացած մասնագիտությունները չեն համապատասխանում տեղական աշխատաշուկայի պահանջներին։ Միաժամանակ ընդգծվում է պետական և տեղական զարգացման ծրագրերի, գյուղական ենթակառուցվածքների բարելավման, փոքր և միջին ձեռնարկատիրության խթանման և ագրոտուրիզմի զարգացման կարևորությունը՝ որպես հնարավոր ուղիներ զբաղվածության ընդլայնման և տարածաշրջանային զարգացման հավասարակշռման համար։

Պատմություն

Հին Հունաստան. հետազոտական էսքիզներ աշխատությունը պատմագիտական ուսումնասիրությունների ժողովածու է, որը նվիրված է Հին Հունաստանի քաղաքակրթության տարբեր կողմերի վերլուծությանը՝ քաղաքական կառուցվածքներից և քաղաք-պետությունների (պոլիսների) զարգացման առանձնահատկություններից մինչև փիլիսոփայական, մշակութային և սոցիալական կյանքի հիմնական դրսևորումները, այն անդրադառնում է աթենական ժողովրդավարության ձևավորմանը, սպարտական պետական համակարգին, հունական դիցաբանության ազդեցությանը հասարակական մտածողության վրա, ինչպես նաև դասական շրջանի արվեստի և գրականության զարգացման միտումներին, գիրքը ներկայացնում է տարբեր հետազոտական էսքիզներ, որոնք համադրում են պատմական աղբյուրների քննադատական վերլուծությունը և ժամանակակից գիտական մեկնաբանությունները, միաժամանակ բացահայտելով Հին Հունաստանի ժառանգության ազդեցությունը եվրոպական քաղաքակրթության ձևավորման վրա և նրա շարունակական նշանակությունը համաշխարհային պատմության համատեքստում։

Մաթեմատիկա

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է մեդիալանման հանրահաշիվների ներկայացումների ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով այդ կառուցվածքների հանրահաշվական հատկությունները, դրանց ներկայացման հնարավոր ձևերը և տարբեր մաթեմատիկական օբյեկտների միջոցով նկարագրման մեթոդները։ Հետազոտության հիմքում հանրահաշվական համակարգերի ուսումնասիրությունն է, որտեղ բազմության վրա սահմանված մեկ կամ մի քանի գործողություններ ենթարկվում են որոշակի նույնությունների, իսկ մեդիալությանը մոտ հատկությունները սահմանափակում են այդ գործողությունների փոխազդեցության ձևը։ Մեդիալ հանրահաշիվների համար բնորոշ հիմնական նույնություններից մեկը սովորաբար կապում է երկու երկուական գործողությունների կիրառման տարբեր դասավորությունները՝ թույլ տալով ուսումնասիրել գործողությունների ներքին կառուցվածքը և դրանց նկատմամբ գործող հոմոմորֆիզմները։ Այսպիսի համակարգերը հետաքրքրություն են ներկայացնում ունիվերսալ հանրահաշվի, խմբերի և կիսախմբերի տեսության, ինչպես նաև դիստրիբյուտիվ և քվազիխմբային կառուցվածքների հետ ունեցած կապերի պատճառով։ Աշխատության հիմնական խնդիրներից մեկը կարող է լինել մեդիալանման հանրահաշիվների ներկայացումը ավելի պարզ կամ արդեն հայտնի հանրահաշվական համակարգերի միջոցով։ Ներկայացում ասելով այստեղ կարող է հասկացվել տվյալ հանրահաշվի տարրերի և գործողությունների համապատասխանեցումը ֆունկցիաների, փոխակերպումների, մատրիցների կամ այլ մաթեմատիկական օբյեկտների հետ այնպես, որ սկզբնական հանրահաշվական գործողությունները պահպանվեն։ Նման ներկայացումը հնարավորություն է տալիս բարդ աբստրակտ կառուցվածքի ուսումնասիրությունը փոխակերպել ավելի տեսանելի կամ հաշվարկելի խնդրի։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն կարող է լինել այն պայմանների բացահայտումը, որոնց դեպքում մեդիալանման հանրահաշիվը հնարավոր է ներկայացնել որոշակի ստանդարտ մոդելով։ Այդ նպատակով անհրաժեշտ է ուսումնասիրել հանրահաշվի գործողությունների հատկությունները, նույնությունների համակարգը, ենթահանրահաշիվները, հոմոմորֆիզմները և իզոմորֆիզմները։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել այն հարցին, թե ինչպիսի կառուցվածքային ինվարիանտներ են պահպանվում ներկայացման ընթացքում և որքանով է ներկայացումը միարժեք։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև ազատ հանրահաշիվների և հարաբերությունների միջոցով կառուցվող ներկայացումները։ Ազատ օբյեկտը հնարավորություն է տալիս սկզբնական հանրահաշվական համակարգը կառուցել միայն տվյալ տեսակի գործողությունների և նույնությունների հիման վրա, իսկ հետագայում դրա նկատմամբ լրացուցիչ հարաբերություններ սահմանելով՝ ստանալ կոնկրետ հանրահաշիվներ։ Այս մոտեցումը կարևոր է ունիվերսալ հանրահաշվի տեսանկյունից, քանի որ թույլ է տալիս հասկանալ ամբողջ դասի ընդհանուր կառուցվածքային օրինաչափությունները։ Մեդիալ հատկությունների ուսումնասիրությունը կարող է կապվել նաև քվազիխմբային համակարգերի հետ։ Մեդիալ գործողությունները և մեդիալ քվազիխմբերը հայտնի են նրանով, որ որոշակի պայմաններում դրանց կառուցվածքը հնարավոր է նկարագրել ավելի տարրական հանրահաշվական բաղադրիչների միջոցով։ Այդ կապերի ուսումնասիրությունը կարող է հնարավորություն տալ որոշել, թե որ մեդիալանման հանրահաշիվներն ունեն հատուկ ներկայացումներ և ինչ պայմաններով կարելի է վերականգնել սկզբնական գործողությունը ներկայացնող օբյեկտների հատկություններից։ Կարևոր է նաև հոմոմորֆ պատկերների ուսումնասիրությունը։ Եթե երկու հանրահաշվական համակարգերի միջև գոյություն ունի գործողությունները պահպանող արտապատկերում, ապա այդ կապը կարող է օգտագործվել տվյալ համակարգի կառուցվածքը պարզեցնելու և դրա հիմնական հատկությունները ուսումնասիրելու համար։ Ներկայացումների տեսության շրջանակում կարող են հետազոտվել նաև ներկայացման միջուկը, պատկերը, հավասարարժեք ներկայացումները և այն պայմանները, որոնց դեպքում տարբեր ներկայացումներ իրականում նկարագրում են նույն հանրահաշվական կառուցվածքը։ Աշխատանքի տեսական նշանակությունը կայանում է մեդիալանման հանրահաշիվների կառուցվածքային հատկությունների համակարգման և դրանց ներկայացումների ընդհանուր տեսության զարգացման մեջ։ Նման հետազոտությունը կարող է ընդլայնել գիտելիքները այն հանրահաշվական համակարգերի մասին, որոնք չեն սահմանափակվում դասական խմբային կամ օղակային կառուցվածքներով, բայց միաժամանակ ունեն բավականաչափ խիստ նույնությունների համակարգ, որպեսզի դրանց համար հնարավոր լինի կառուցել ընդհանուր տեսական մոդելներ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառելի լինել նաև մաթեմատիկական տրամաբանության և ունիվերսալ հանրահաշվի այն խնդիրներում, որտեղ անհրաժեշտ է դասակարգել նույնությունների միջոցով սահմանվող հանրահաշվական դասերը, ուսումնասիրել դրանց մոդելները և որոշել կառուցվածքային հատկությունների պահպանման պայմանները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը մեդիալանման հանրահաշիվները դիտարկում է որպես աբստրակտ հանրահաշվական համակարգերի կարևոր դաս և կենտրոնանում է դրանց ներկայացման եղանակների, կառուցվածքային հատկությունների, հոմոմորֆ կապերի և այլ հանրահաշվական օբյեկտների հետ փոխհարաբերությունների բացահայտման վրա։ Նպատակն է ստանալ այդ համակարգերի ավելի ամբողջական կառուցվածքային նկարագրություն և ցույց տալ, թե ինչպես կարելի է դրանց վերացական գործողություններն արտահայտել ու ուսումնասիրել համապատասխան մաթեմատիկական ներկայացումների միջոցով։

Lեզվաբանություն

Лингвистическая категория вежливости: семантика и прагматика աշխատությունը լեզվաբանության և հաղորդակցական պրագմատիկայի ոլորտի գիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է քաղաքավարության լեզվական կատեգորիայի իմաստաբանական և գործառութային վերլուծությանը, այն ուսումնասիրում է, թե ինչպես են տարբեր լեզուներում ձևավորվում քաղաքավարության արտահայտման միջոցները՝ քերականական ձևերի, բառապաշարի ընտրության, դիմելաձևերի և խոսքային ռազմավարությունների միջոցով, գիրքը բացատրում է քաղաքավարության դերը հաղորդակցության մեջ՝ որպես սոցիալական հարաբերությունների կարգավորման, հիերարխիայի արտահայտման և միջանձնային կոնֆլիկտների մեղմման գործիք, միաժամանակ անդրադառնում է պրագմատիկայի տեսություններին, խոսքային ակտերի և ենթատեքստի ազդեցությանը հաղորդակցության վրա, ինչպես նաև համեմատական վերլուծություն է ներկայացնում տարբեր լեզուների քաղաքավարության համակարգերի միջև, ընդգծելով մշակութային գործոնների ազդեցությունը լեզվական վարքի ձևավորման վրա, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր լեզվաբանների, հաղորդակցության մասնագետների և սոցիալ-լեզվաբանական հետազոտողների համար։