Բնական և տեխնածին ռադիոնուկլիդների տարածաբաշխման առանձնահատկությունները Արագածի լեռնազանգվածում

Экономика

ՉՀ ձեռնարկատիրությունը (չափահաս հասարակական ձեռնարկատիրություն) կամ փոքր և միջին ձեռնարկությունները ներկայացնում են տնտեսության այն հատվածը, որտեղ անհատներն կամ փոքր խմբեր ստեղծում են և կառավարում են բիզնես՝ նպատակ ունենալով շահույթ ստանալ, աշխատատեղեր ստեղծել և արդյունավետ մասնակցություն ունենալ շուկայում: ՉՀ ձեռնարկատիրությունը հաճախ բնութագրվում է բարձր ճկունությամբ, նորարարական մոտեցումներով և արագ հարմարվող կառավարման մոդելներով, ինչը թույլ է տալիս վերագրավել շուկայի փոփոխվող պահանջներին և մրցակցային առավելություններ ունենալ: Այս տեսակի ձեռնարկությունները սովորաբար օգտագործում են սահմանափակ ռեսուրսներ, բայց կարող են զարգացնել ստեղծագործական ռազմավարություններ և արդյունավետ գործել փոքր ծավալով ներդրումներով: ՉՀ ձեռնարկատիրությունը կարևոր է տնտեսական աճի, զբաղվածության ապահովման և համայնքային զարգացման համար, քանի որ այն ոչ միայն ուժեղացնում է տեղական շուկան, այլև նպաստում է նոր տեխնոլոգիաների ներդրմանը և սոցիալական նորարարություններին: Միաժամանակ, չհսկվող կամ անպատասխանատու ձեռնարկատիրությունը կարող է հանդիպել ֆինանսական ռիսկերի, շուկայական անկայունության և կառավարման թերությունների, ուստի անհրաժեշտ է այն համադրել ուսուցման, խորհրդատվության և կարգավորման մեխանիզմների հետ՝ երկարաժամկետ կայունության և աճի ապահովման համար:

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է հանրակրթության գործընթացում սովորողների բարոյական և իմացական պահանջմունքների ձևավորման մանկավարժական պայմանների, միջոցների ու մեթոդների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է ուսուցման և դաստիարակության փոխկապակցվածության վրա՝ կրթությունը դիտարկելով ոչ միայն որպես գիտելիքների ու կարողությունների փոխանցման գործընթաց, այլև որպես սովորողի արժեքային համակարգի, ճանաչողական հետաքրքրությունների, ինքնուրույն մտածողության և պատասխանատու վարքագծի զարգացման կարևոր միջավայր։ Քննության են առնվում բարոյական պահանջմունքների ձևավորման հոգեբանական և մանկավարժական հիմքերը, դրանց կապը անձի համոզմունքների, արժեքային կողմնորոշումների, հասարակական վարքի և սեփական գործողությունների նկատմամբ պատասխանատվության հետ։ Իմացական պահանջմունքները դիտարկվում են որպես նոր գիտելիքներ ձեռք բերելու, երևույթների պատճառահետևանքային կապերը հասկանալու, ինքնուրույն ուսումնասիրելու և մտավոր գործունեություն իրականացնելու ներքին ձգտում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում հանրակրթական տարբեր առարկաների բովանդակության դաստիարակչական և զարգացնող հնարավորություններին՝ բացահայտելով, թե ինչպես կարող են լեզվի, գրականության, պատմության, բնագիտական, հասարակագիտական և այլ առարկաների ուսուցման ընթացքում միաժամանակ զարգանալ սովորողների ճանաչողական հետաքրքրություններն ու բարոյական պատկերացումները։ Կարևորվում է ուսուցչի դերը՝ որպես կրթական միջավայրի կազմակերպողի, սովորողների ճանաչողական ակտիվությունը խթանող և արժեքային կողմնորոշումների ձևավորմանը նպաստող մասնագետի։ Քննարկվում են խնդրահարույց ուսուցման, բանավեճերի, ինքնուրույն աշխատանքների, ստեղծագործական առաջադրանքների, խմբային գործունեության և առօրյա կյանքի հետ կապված ուսումնական իրավիճակների կիրառման հնարավորությունները։ Այս մեթոդները նպաստում են ոչ միայն ուսումնական նյութի յուրացմանը, այլև սեփական դիրքորոշումը հիմնավորելու, ուրիշների կարծիքը գնահատելու, համագործակցելու և պատասխանատու որոշումներ կայացնելու կարողությունների զարգացմանը։ Հատուկ նշանակություն է տրվում սովորողների տարիքային և անհատական առանձնահատկությունների հաշվառմանը, քանի որ բարոյական և ճանաչողական պահանջմունքների ձևավորման արդյունավետությունը պայմանավորված է ուսումնական նյութի մատչելիությամբ, հետաքրքրությամբ և անձնական նշանակությամբ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ուսումնական մոտիվացիայի խնդրին՝ ուսումնասիրելով ներքին հետաքրքրության, հաջողության զգացման, ինքնուրույնության և ուսուցչի խրախուսող վերաբերմունքի ազդեցությունը սովորելու պահանջմունքի զարգացման վրա։ Բարոյական դաստիարակության տեսանկյունից կարևորվում են արդարության, պատասխանատվության, փոխադարձ հարգանքի, համագործակցության և հասարակական պարտքի վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորումը։ Ուսուցման գործընթացը ներկայացվում է որպես միջավայր, որտեղ գիտելիքի յուրացումը կարող է զուգակցվել անձի սոցիալական և բարոյական զարգացման հետ։ Ուսումնասիրության կիրառական նշանակությունը կապված է դասավանդման այնպիսի մեթոդական համակարգի ձևավորման հետ, որը հնարավորություն է տալիս կրթական բովանդակությունն առավել արդյունավետ օգտագործել սովորողի համակողմանի զարգացման նպատակով։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մանկավարժների, ուսուցիչների, կրթության կազմակերպիչների, դպրոցական հոգեբանների, մանկավարժական հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Химия

Աշխատությունը նվիրված է ջրում լուծվող պոլիվինիլացետալների ստացման գիտական մոտեցումների մշակմանը և դրանց կառուցվածքային, ֆիզիկաքիմիական ու կիրառական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում պոլիմերային շղթաների նպատակային քիմիական ձևափոխման օրինաչափություններն են, որոնց միջոցով հնարավոր է ստանալ ջրային միջավայրի նկատմամբ անհրաժեշտ վարքագիծ ունեցող նոր պոլիմերային նյութեր։ Ուշադրություն է հատկացվում սկզբնական պոլիմերի կառուցվածքի, ֆունկցիոնալ խմբերի հարաբերակցության և մակրոմոլեկուլային շղթայի փոփոխությունների ազդեցությանը վերջնական նյութի լուծելիության և այլ բնութագրերի վրա։ Կարևորվում է սինթեզի պայմանների և ստացված պոլիմերի կառուցվածքի միջև կապի բացահայտումը, քանի որ քիմիական փոխակերպման աստիճանը կարող է պայմանավորել նյութի հիդրոֆիլությունը, մոլեկուլային փոխազդեցությունները, լուծույթների կայունությունը և մեխանիկական հատկությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ստացված նյութերի կառուցվածքի հաստատումը և դրանց հիմնական ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշների համեմատական գնահատումը։ Կարող են ուսումնասիրվել պոլիմերային լուծույթների մածուցիկությունը, լուծելիությունը, ջրի հետ փոխազդեցության առանձնահատկությունները, ջերմային վարքագիծը, թաղանթագոյացման ունակությունը և մակրոմոլեկուլների կառուցվածքից կախված այլ հատկություններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կառուցվածք–հատկություն փոխկապակցվածությանը՝ պարզելու համար, թե պոլիմերի քիմիական կառուցվածքի նպատակային փոփոխությունը ինչպես է անդրադառնում նյութի տեխնոլոգիական և շահագործական բնութագրերի վրա։ Տարբեր կառուցվածքով նմուշների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել ջրալուծելիության պահպանման կամ բարելավման համար առավել նշանակալի կառուցվածքային գործոնները։ Աշխատության շրջանակում կարևոր է նաև սինթեզված նյութերի կայունության և տարբեր միջավայրերում վարքագծի ուսումնասիրությունը, քանի որ ջրում լուծվող պոլիմերների գործնական կիրառելիությունը մեծապես կախված է լուծույթների կանխատեսելի հատկություններից։ Նման պոլիմերային համակարգերը գիտական հետաքրքրություն են ներկայացնում այն ոլորտների համար, որտեղ պահանջվում են ջրային միջավայրում մշակվող, թաղանթ առաջացնող, կապակցող կամ մակերևութային հատկությունները փոփոխող նյութեր։ Հետազոտությունը նպաստում է պոլիվինիլային պոլիմերների քիմիական ձևափոխման վերաբերյալ պատկերացումների զարգացմանը և նոր ջրալուծելի նյութերի հատկությունների նպատակային կարգավորման գիտական հիմքերի ձևավորմանը։ Աշխատությունը կարող է նշանակություն ունենալ բարձրամոլեկուլային միացությունների քիմիայի, պոլիմերային նյութագիտության և պոլիմերների տեխնոլոգիայի հետագա ուսումնասիրությունների համար։

Лингвистика

Այս ուսումնասիրությունը վերլուծում է ներակայման (ինտենսիվացման և իմաստային ներթափանցման) երևույթը արդի հայերենում՝ ընդգծելով դրա դրսևորումները լեզվի տարբեր մակարդակներում և զարգացման ժամանակակից միտումները։ Նշվում է, որ ներակայումը լեզվական գործընթաց է, որի ընթացքում բառերը, կառուցվածքները կամ իմաստային տարրերը ներթափանցում են լեզվի գործող համակարգ՝ փոխելով կամ ընդլայնելով արդեն գոյություն ունեցող լեզվական միավորների գործառական և իմաստային դաշտը։ Վերլուծվում է, որ արդի հայերենում այս երևույթը հատկապես նկատելի է բառապաշարային մակարդակում՝ օտարաբանությունների ակտիվ ներհոսքի, նոր տեխնոլոգիական և սոցիալական իրականությունների անվանման անհրաժեշտության և մեդիա լեզվի ազդեցության հետևանքով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև իմաստային ներակայմանը, երբ գոյություն ունեցող բառերը ձեռք են բերում նոր իմաստներ կամ կիրառության ոլորտներ՝ պայմանավորված հասարակական կյանքի փոփոխություններով և հաղորդակցական պահանջներով։ Նշվում է, որ ներակայման գործընթացները ուղեկցվում են լեզվական համակարգի ճկունության բարձրացմամբ, սակայն միաժամանակ կարող են առաջացնել նորմատիվ և ոճական տատանումներ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ ներակայումը արդի հայերենում հանդիսանում է լեզվի բնական զարգացման կարևոր մեխանիզմ, որը արտացոլում է սոցիալ-մշակութային փոփոխությունների ազդեցությունը լեզվական համակարգի վրա։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է նեմատիկ հեղուկ բյուրեղներում լազերային ճառագայթման ազդեցությամբ առաջացող ջերմամեխանիկական և հիդրոդինամիկական երևույթների տեսական ու փորձարարական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում լույսի էներգիայի կլանման, միջավայրի տեղային ջերմային արձագանքի, մոլեկուլային կողմնորոշման փոփոխությունների և հեղուկի շարժման միջև ձևավորվող փոխկապակցվածությունն է։ Նեմատիկ հեղուկ բյուրեղների առանձնահատկությունն այն է, որ դրանք միաժամանակ դրսևորում են հեղուկներին բնորոշ հոսունություն և մոլեկուլների որոշակի ուղղորդված կարգավորվածություն, ինչի շնորհիվ արտաքին օպտիկական կամ ջերմային ազդեցությունները կարող են առաջացնել բարդ կառուցվածքային և դինամիկական փոփոխություններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում լազերային ազդեցությամբ առաջացող ջերմաստիճանային անհամասեռությունների և դրանց հետևանքով ձևավորվող մեխանիկական լարումների, կողմնորոշման վերադասավորումների ու հոսքային երևույթների փոխազդեցությանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել լույսի ինտենսիվության տարածական բաշխման, նյութի օպտիկական ու ջերմային հատկությունների և սկզբնական մոլեկուլային կողմնորոշման ազդեցությունները համակարգի ընդհանուր վարքի վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նեմատիկ միջավայրի անիզոտրոպ բնույթը, քանի որ ֆիզիկական հատկությունների ուղղությունից կախվածությունը պայմանավորում է ջերմության տարածման, մոլեկուլային վերադասավորման և հիդրոդինամիկական արձագանքի առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև լազերային ճառագայթմամբ պայմանավորված ոչ գծային օպտիկական երևույթներին և դրանց կապին միջավայրի ջերմային ու մեխանիկական փոփոխությունների հետ։ Տեսական մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս փոխկապակցված ձևով նկարագրել ջերմափոխանակությունը, հեղուկի շարժումը և ուղղորդված կառուցվածքի դինամիկան, իսկ փորձարարական դիտարկումները՝ գնահատել առաջարկվող մոդելների համապատասխանությունը իրական ֆիզիկական գործընթացներին։ Նման երևույթների ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև կառավարվող օպտիկական նյութերի և հեղուկբյուրեղային համակարգերի ֆիզիկական հնարավորությունների բացահայտման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հեղուկ բյուրեղների ֆիզիկայի, լազերային ֆիզիկայի, ջերմաֆիզիկայի, հիդրոդինամիկայի և ոչ գծային օպտիկայի մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով պարզաբանել լույսի և կառուցվածքայինորեն կարգավորված հեղուկ միջավայրի փոխազդեցությամբ ձևավորվող նոր դինամիկական երևույթների բնույթը։

Педагогика

Կրթագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության, Գերմանիայի և Ֆրանսիայի բարձրագույն կրթության համակարգերի կառավարման համեմատական ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում բարձրագույն կրթության կառավարման կառուցվածքը, պետական մարմինների և բուհերի լիազորությունների հարաբերակցությունը, կրթական հաստատությունների ինքնավարության սկզբունքները և կառավարչական մեխանիզմների առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բարձրագույն կրթության ֆինանսավորման, որակի ապահովման, կրթական ծրագրերի կազմակերպման, ակադեմիական ազատության և բուհերի ներքին կառավարման հարցերին։ Վերլուծվում են երեք երկրների համակարգերի ընդհանրություններն ու տարբերությունները, դրանց ձևավորման պատմական և կազմակերպական նախադրյալները, ինչպես նաև կրթական բարեփոխումների ազդեցությունը կառավարման մեխանիզմների զարգացման վրա։ Քննարկվում են եվրոպական բարձրագույն կրթական տարածքի շրջանակներում իրականացվող գործընթացները և կառավարման տարբեր փորձերի համադրման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու բարձրագույն կրթության կառավարման տարբեր մոդելների առանձնահատկությունները և դրանց կիրառական նշանակությունը կրթական համակարգի կատարելագործման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կրթության կառավարման, համեմատական մանկավարժության և բարձրագույն կրթության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։